ਗਿਰਿਕਾਚਸ਼ਿਸ਼ੁਪਾਲੌ ਕਾਚ ਸ੍ਫਟਿਕਾਸ਼੍ਚ ਧੂਮਨਿਰ੍ਭਿਨ੍ਨਾਃ 73.
ਪਹਾੜੀ ਕਾਂਚ, ਨਵਾ ਕਾਂਚ ਅਤੇ ਸਫੈਦ ਪੱਥਰ — ਇਹ ਸਭ ਧੂੰਏਂ ਨਾਲ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਲਿਖ੍ਯਾਭਾਵਾਤ੍ਕਾਚਂ ਲਘੁਭਾਵਾਚ੍ਛੈਸੁਪਾਲਕਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ 73.
ਜਦੋਂ ਉੱਤੇ ਲਿਖਤ ਨਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਹਲਕਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਨਵਾ ਕਾਂਚ ਸਮਝੋ।
ਯਦਿਨ੍ਦ੍ਰਨੀਲਸ੍ਯ ਮਹਾਗੁਣਸ੍ਯ ਸੁਵਰ੍ਣਸਂਖ੍ਯਾਕਲਿਤਸ੍ਯ ਮੂਲ੍ਯਮ੍ 73.
ਉੱਚ ਗੁਣ ਵਾਲੇ ਇੰਦਰਨੀਲ ਦੀ ਕੀਮਤ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੱਕਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਾਲ ਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਜਾਤ੍ਯਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵੇऽਪਿ ਮਣੇਸ੍ਤੁ ਯਾਦृਗ੍ਵਿਜਾਤਯਃ ਸਨ੍ਤਿ ਸਮਾਨਵਰ੍ਣਾਃ 73.
ਹਰ ਰਤਨ ਦੀ ਜਿਹੜੀਆਂ ਵੀ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ, ਜੇ ਉਹ ਇੱਕੋ ਰੰਗ ਦੀਆਂ ਹੋਣ।
ਸੁਖੋਪਲਕ੍ਸ਼੍ਯਸ਼੍ਚ ਸਦਾ ਵਿਚਾਰ੍ਯ੍ਯੋ ਹ੍ਯਯਂ ਪ੍ਰਭੇਦੋ ਵਿਦੁषਾ ਨਰੇਣ 73.
ਇਹ ਫਰਕ ਸਿਆਣੇ ਮਨੁੱਖ ਵਾਸਤੇ ਸੌਖਾ ਪਛਾਣਨਾ ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਕੁਸ਼ਲਾਕੁਸ਼ਲੈਃ ਪ੍ਰਪੂਰ੍ਯ੍ਯਮਾਣਾਃ ਪ੍ਰਤਿਬਦ੍ਧਾਃ ਪ੍ਰਤਿਸਤ੍ਕ੍ਰਿਯਾਪ੍ਰਯੋਗੈਃ 73.
ਕੁਸ਼ਲ ਤੇ ਅਕੁਸ਼ਲ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਭਰਿਆ ਗਿਆ, ਤੇ ਠੀਕ ਜਾਂ ਗਲਤ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ।
ਕ੍ਰਮਸ਼ਃ ਸਮਤੀਤਵਰ੍ਤ੍ਤਮਾਨਾਃ ਪ੍ਰਤਿਬਦ੍ਧਾ ਮਣਿਬਨ੍ਧਕੇਨ ਯਤ੍ਨਾਤ੍ 73.
ਜੋ ਗੁਜ਼ਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਜੋ ਮੌਜੂਦ ਹਨ ਤੇ ਜੋ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਮਾਣਕ ਦੀ ਕੰਗਣੀ ਨਾਲ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਆਕਰਾਨ੍ਸਮਤੀਤਾਨਾਮੁਦਧੇਸ੍ਤੀਰਸਨ੍ਨਿਧੌ 73.
ਜੋ ਪੁਰਾਣੇ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਖਾਣਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਨੇੜੇ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸੁਵਰ੍ਣੋ ਮਨੁਨਾ ਯਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਃ षੋਡਸ਼ਮਾषਕਃ 73.
ਮਨੂ ਨੇ ਜਿਸ ਸੋਨੇ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੋਲਾ ਮਾਸ਼ੇ ਭਾਰ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਾਣਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਮਾषਮਾਨੋ ਮਾषਕਃ ਪਂਚਕृष੍ਣਲਃ 73.
ਇੱਕ ਧਾਗਾ ਚਾਰ ਮਾਸ਼ੇ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇੱਕ ਮਾਸ਼ਾ ਪੰਜ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਲਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ।
ਇਤ੍ਥਂ ਮਣਿਵਿਧਿਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਰਤ੍ਨਾਨਾਂ ਮੂਲ੍ਯਨਿਸ਼੍ਚਯੇ ॥ 73.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਣਕਾਂ ਦੀ ਕਦਰ ਕਰਨ ਲਈ ਇਹ ਵਿਧੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਗਾਰੁਡੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਪੂਰ੍ਵਖਣ੍ਡੇ ਪ੍ਰਥਮਾਂਸ਼ਾਖ੍ਯੇ ਆਚਾਰਕਾਣ੍ਡੇ ਵੈਦੂਰ੍ਯ੍ਯਪਰੀਕ੍ਸ਼ਣਂ ਨਾਮ ਤ੍ਰਿਸਪ੍ਤਤਿਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਗਰੁੜ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪੂਰਵ ਖੰਡ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਦੇ ਆਚਾਰ ਕਾਂਡ ਵਿੱਚ 'ਵੈਦੂਰਿਆ ਦੀ ਜਾਂਚ' ਨਾਮਕ ਤਹਿਤ ਤਿਹੱਤਰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਇਆ।
ਪਤਿਤਾਯਾ ਹਿਮਾਦ੍ਰੌ ਤੁ ਤ੍ਵਚਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸੁਰਦ੍ਵਿषਃ 74.
ਹਿਮਾਲੇ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਖਾਲ ਡਿੱਗ ਪਈ।
ਆਪੀਤਪਾਣ੍ਡੁਰੁਚਿਰਃ ਪਾषਾਣਃ ਪਦ੍ਮਰਾਗਸਂਜ੍ਞਸ੍ਤੁ 74.
ਜੋ ਪੱਥਰ ਹਲਕੇ ਪੀਲੇ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਰੰਗ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਦਮਰਾਗ ਆਖਦੇ ਹਨ।
ਆਲੋਹਿਤਸ੍ਤੁ ਪੀਤਃ ਸ੍ਵਚ੍ਛਃ ਕਾषਾਯਕਃ ਸ ਏਕੋਕ੍ਤਃ 74.
ਜੋ ਲਾਲੀ ਮਾਰਦਾ, ਪੀਲਾ, ਸਾਫ਼ ਤੇ ਭੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਕੋ ਕਿਸਮ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਲੋਹਿਤੋ ਯਃ ਸ ਏਵ ਖਲੁ ਪਦ੍ਮਰਾਗਸਂਜ੍ਞਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ 74.
ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਲਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਹੀ ਪਦਮਰਾਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮੂਲ੍ਯਂ ਵੈਦੂਰ੍ਯ੍ਯਮਣੇਰਿਵ ਗਦਿਤਂ ਹ੍ਯਸ੍ਯ ਰਤ੍ਨਸਾਰਵਿਦਾ 74.
ਇਸ ਦੀ ਕੀਮਤ ਵੀ ਮਾਣਕਾਂ ਦੇ ਜਾਣੂਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵੈਦੂਰਿਆ ਮਾਣਕ ਵਾਂਗ ਹੀ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਗਾਰੁਡੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਪੂਰ੍ਵਖਣ੍ਡੇ ਪ੍ਰਥਮਾਂਸ਼ਾਖ੍ਯੇ ਆਚਾਰਕਾਣ੍ਡੇ ਪੁष੍ਪਰਾਗਪਰੀਕ੍ਸ਼ਣਂ ਨਾਮ ਚਤੁਃ ਸਪ੍ਤਤਿਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਗਰੁੜ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪੂਰਵ ਖੰਡ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਦੇ ਆਚਾਰ ਕਾਂਡ ਵਿੱਚ 'ਪਦਮਰਾਗ ਦੀ ਜਾਂਚ' ਨਾਮਕ ਚੌਹੱਤਰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਇਆ।
ਵਾਯੁਰ੍ਨਖਾਨ੍ਦੈਤ੍ਯਪਤੇਰ੍ਗृਹੀਤ੍ਵਾ ਚਿਕ੍ਸ਼ੇਪ ਸਤ੍ਪਦ੍ਮਵਨੇषੁ ਹृष੍ਟਃ 75.
ਹਵਾ ਨੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਦੇ ਨਖ ਫੜ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਮਲ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ।
ਵਰ੍ਣੇਨ ਤਦ੍ਰੁਧਿਰਸੋਮਮਧੁਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਤਾਮ੍ਰਪੀਤਦਹਨੋਜ੍ਜ੍ਵਲਿਤਂ ਵਿਭਾਤਿ 75.
ਉਸ ਦਾ ਰੰਗ ਲਹੂ, ਸੋਮਰਸ, ਸ਼ਹਦ, ਤਾਮਬਾ, ਪੀਲਾਪਣ ਤੇ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਾਃ ਸਮਰਾਗਿਣਸ਼੍ਚ ਆਪੀਤਵਰ੍ਣਾ ਗੁਰਵੋ ਵਿਚਿਤ੍ਰਾਃ 75.
ਜੋ ਮਾਣਕ ਚਿੱਟੇ, ਸੁਤੰਤਰ, ਲਾਲੀ ਮਾਰਦੇ, ਪੀਲੇ, ਭਾਰੀ ਤੇ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਪਾਤ੍ਰੇਣ ਕਾਞ੍ਚਨਮਯੇਨ ਤੁ ਵੇष੍ਟਯਿਤ੍ਵਾ ਤਪ੍ਤਂ ਯਦਾ ਹੁਤਵਹੇ ਭਵਤਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮ੍ 75.
ਜਦੋਂ ਸੋਨੇ ਦੇ ਪਾਤਰੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਤਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਚਮਕਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਏਵਂਵਿਧਂ ਬਹੁਗੁਣਂ ਮਣਿਮਾਵਹਨ੍ਤਿ ਕਰ੍ਕੇਤਨਂ ਸ਼ੁਭਲਙ੍ਕृਤਯੇ ਨਰਾ ਯੇ 75.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਮਾਣਕ ਨੂੰ ਲੋਕ ਚੰਗੀ ਸ਼ੁਭ ਸਜਾਵਟ ਲਈ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਏਕੇऽਪਨਹ੍ਯ ਵਿਕृਤਾਕੁਲਨੀਲਭਾਸਃ ਪ੍ਰਮ੍ਲਾਨਰਾਗਲੁਲਿਤਾਃ ਕਲੁषਾ ਵਿਰੂਪਾਃ 75.
ਕੁਝ ਮਾਣਕ, ਜੋ ਨਹੀਂ ਪਹਿਨੇ ਜਾਂਦੇ, ਉਹ ਵਿਗੜੇ ਹੋਏ, ਉਲਝੇ ਹੋਏ, ਨੀਲੇ, ਫਿੱਕੇ, ਰੰਗ ਰਹਿਤ, ਗੰਦੇ ਤੇ ਬੇਢੰਗੇ ਦਿਸਦੇ ਹਨ।
ਕਰ੍ਕੇਤਨਂ ਯਦਿ ਪਰੀਕ੍ਸ਼ਿਤਵਰ੍ਣਰੂਪਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਗ੍ਰਭਾਸ੍ਵਰਦਿਵਾਕਰਸੁਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮ੍ 75.
ਜੇ ਕਰਕੇਤਨ ਰਤਨ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਉਹ ਦੱਸੇ ਰੰਗ ਤੇ ਅਕਾਰ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਨਵੇਂ ਤੇਜ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਖ਼ਾਸ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਗਾਰੁਡੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਪੂਰ੍ਵਖਣ੍ਡੇ ਪ੍ਰਥਮਾਂਸ਼ਾਖ੍ਯੇ ਆਚਾਰਕਾਣ੍ਡੇ ਕਰ੍ਕੇਤਨਪਰੀਕ੍ਸ਼ਣਂ ਨਾਮ ਪਞ੍ਚਸਪ੍ਤਤਿਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼੍ਰੀ ਗਰੁੜ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪੂਰਵ ਭਾਗ, ਪਹਿਲੀ ਅੰਸ਼, ਆਚਾਰ ਕਾਂਡ ਵਿੱਚ 'ਕਰਕੇਤਨ ਦੀ ਜਾਂਚ' ਨਾਂ ਵਾਲਾ ਪਚੱਤਰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਇਆ।
ਸੂਤ ਉਵਾਚ ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮੁਤ੍ਤਮਾਨਾਮਾਕਰਤਾਂ ਭੀष੍ਮਰਤ੍ਨਾਨਾਮ੍ ॥ 76.
ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੁਣ ਭੀਸ਼ਮ ਰਤਨਾਂ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸ਼ੁਕ੍ਲਾਃ ਸ਼ਙ੍ਖਾਬ੍ਜਨਿਭਾਃ ਸ੍ਯੋਨਾਕਸਨ੍ਨਿਭਾਃ ਪ੍ਰਭਾਵਨ੍ਤਃ 76.
ਇਹ ਰਤਨ ਚਿੱਟੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਸ਼ੰਖ, ਕਮਲ ਜਾਂ ਸਿਓਨਾਕ ਫੁੱਲ ਵਰਗੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਤੇਜ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
ਹੇਮਾਦਿਪ੍ਰਤਿਬਦ੍ਧਾਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧਮਪਿ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਯਾ ਵਿਧਤ੍ਤੇ ਯਃ 76.
ਸੋਨਾ ਜਾਂ ਹੋਰ ਧਾਤਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ, ਇਹ ਰਤਨ ਜੇਕਰ ਸਾਫ ਵੀ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਭਰੋਸੇ ਨਾਲ ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਲਾਹਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਨਿਰੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਪਲਾਯਨ੍ਤੇ ਯਂ ਤਮਰਣ੍ਯਨਿਵਾਸਿਨਃ ਸਮੀਪੇऽਪਿ 76.
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਇਹ ਰਤਨ ਪਹਿਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਜਾਨਵਰ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਚਾਹੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਹੋਣ, ਭੱਜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।