ਏਵਂ ਹਿ ਸਿਂਹਲੇ ਦੇਸ਼ੇ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਕੁਸ਼ਲਾ ਜਨਾਃ 69.
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਿੰਹਲ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਲੋਕ ਇਹੀ ਤਰੀਕਾ ਵਰਤਦੇ ਹਨ।
ਉष੍ਣੇ ਸਲਵਣੇ ਸ੍ਨੇਹੇ ਨਿਸ਼ਾਂ ਤਦ੍ਵਾਸਯੇਜ੍ਜਲੇ 69.
ਰਾਤ ਨੂੰ, ਮੋਤੀ ਨੂੰ ਗਰਮ, ਨਮਕੀਨ ਤੇ ਤੇਲ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਯਤ੍ਤੁ ਨਾਯਾਤਿ ਵੈਵਰ੍ਣ੍ਯਂ ਵਿਜ੍ਞੇਯਂ ਤਦਕृਤ੍ਰਿਮਮ੍ 69.
ਜੋ ਮੋਤੀ ਆਪਣਾ ਰੰਗ ਨਹੀਂ ਗੁਆਉਂਦਾ, ਉਹ ਅਸਲੀ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਤੇਜੋऽਧਿਕਂ ਸੁਵृਤ੍ਤਂ ਚ ਮੌਕ੍ਤਿਕਂ ਗੁਣਵਤ੍ਸ੍ਮृਤਮ੍ ॥ 69.
ਜੋ ਮੋਤੀ ਬਹੁਤ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਪੂਰੀ ਗੋਲਾਈ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਮਾਣਵਦ੍ਗੌਰਵਰਸ਼੍ਮਿਯੁਕ੍ਤਂ ਸਿਤਂ ਸੁਵृਤ੍ਤਂ ਸਮਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਵੇਧਮ੍ 69.
ਜੋ ਮੋਤੀ ਠੀਕ ਮਾਪ ਦਾ, ਭਾਰੀ, ਚਮਕਦਾਰ, ਸਫੈਦ, ਪੂਰੀ ਗੋਲਾਈ ਵਾਲਾ ਤੇ ਇਕਸਾਰ ਬਰੀਕ ਛੇਦ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ—
ਏਵਂ ਸਮਸ੍ਤੇਨ ਗੁਣੋਦਯੇਨ ਯਨ੍ਮੌਕ੍ਤਿਕਂ ਯੋਗਮੁਪਾਗਤਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ 69.
ਜਿਸ ਮੋਤੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਾਰੇ ਗੁਣ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ, ਉਹ ਪੂਰਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਗਾਰੁਡੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਪੂਰ੍ਵਖਣ੍ਡੇ ਪ੍ਰਥਮਾਂਸ਼ਾਖ੍ਯੇ ਆਚਾਰਕਾਣ੍ਡੇ ਮੁਕ੍ਤਾਫਲਪ੍ਰਮਾਣਾਦਿਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮ ਮੁਕ੍ਤਾਫਲਪਰੀਕ੍ਸ਼ਾ ਨਾਮੈਕੋਨਸਪ੍ਤਤਿਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼੍ਰੀ ਗਰੁੜ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪੂਰਵ ਖੰਡ, ਆਚਾਰ ਕਾਂਡ ਵਿੱਚ, ਮੋਤੀ ਦੀ ਜਾਂਚ ਤੇ ਉਸਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਉਨਹੱਤਰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ 'ਮੋਤੀ ਦੀ ਜਾਂਚ' ਨਾਮੇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਦਿਵਾਕਰਸ੍ਤਸ੍ਯ ਮਹਾਮਹਿਮ੍ਨੋ ਮਹਾਸੁਰਸ੍ਯੋਤ੍ਤਮਰਤ੍ਨਬੀਜਮ੍ 70.
ਸੂਰਜ, ਜਿਸਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਹੈ, ਵੱਡੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਤਨਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਰੋਤ ਹੈ।
ਜੇਤ੍ਤ੍ਰਾ ਸੁਰਾਣਾਂ ਸਮਰੇष੍ਵਜਸ੍ਰਂ ਵੀਰ੍ਯ੍ਯਾਵਲੇਪੋਦ੍ਧਤਮਾਨਸੇਨ 70.
ਉਹ, ਜੋ ਲੜਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਉੱਤੇ ਮਾਣ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਉੱਚ ਮਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ਸਿਂਹਲੀਚਾਰੁਨਿਤਮ੍ਬਬਿਮ੍ਬਵਿਕ੍ਸ਼ੋ ਭਿਤਾਗਾਧਮਹਾਹ੍ਰਦਾਯਾਮ੍ 70.
ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਸਿੰਹਲੀ ਔਰਤ ਦੀ ਕਮਰ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਡਰ ਕੇ ਉਹ ਵੱਡੀ ਝੀਲ ਦੇ ਗਹਿਰਾਈ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਤਤਃ ਪ੍ਰਭृਤਿ ਸਾ ਗਙ੍ਗਾ ਤੁਲ੍ਯਪੁਣ੍ਯਫਲੋਦਯਾ 70.
ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਉਹ ਦਰਿਆ ਗੰਗਾ ਵਰਗਾ ਪਵਿੱਤਰ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ।
ਤਤਃ ਪ੍ਰਭृਤ੍ਯੇਵ ਚ ਸ਼ਰ੍ਵਰੀषੁ ਕੂਲਾਨਿ ਰਤ੍ਨੈਰ੍ਨਿਚਿਤਾਨਿ ਤਸ੍ਯਾਃ 70.
ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹਰ ਰਾਤ, ਉਸ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤਸ੍ਯਾਸ੍ਤਟੇਪੂਜ੍ਜ੍ਵਚਾਰੁਰਾਗਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਤੋਯੇषੁ ਚ ਪਦ੍ਮਰਾਗਾਃ 70.
ਉਸ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਸੋਹਣੇ ਲਾਲ ਰਤਨ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਸਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪਦਮਰਾਗ ਰਤਨ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਬਨ੍ਧੂ ਕਗੁਂਜਾਸਕਲੇਨ੍ਦ੍ਰਗੋਪਜਵਾਸਮਾਸृਕ੍ਸਮਵਰ੍ਣਸ਼ੋਭਾਃ 70.
ਉਹ ਬੰਧੂਕਾ, ਗੁੰਜਾ, ਇੰਦਰਗੋਪ ਤੇ ਜਵਾ ਫੁੱਲਾਂ ਵਰਗੇ ਰੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰੰਗ ਇਕਸਾਰ ਤੇ ਸੋਹਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸਿਨ੍ਦੁਰਪਦ੍ਮੋਤ੍ਪਲਕੁਂਕੁਮਾਨਾਂ ਲਾਕ੍ਸ਼ਾਰਸਸ੍ਯਾਪਿ ਸਮਾਨਵਰ੍ਣਃ 70.
ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਰੰਗ ਸਿੰਦੂਰ, ਕਮਲ, ਨੀਲਾ ਕਵਲ, ਕੇਸਰ ਅਤੇ ਲਾਖ ਦੀ ਰਾਲ ਵਰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਭਾਨੋਸ਼੍ਚ ਭਾਸਾਮਨੁਵੇਧਯੋਗਾਮਾਸਾਦ੍ਯ ਰਸ਼ਮਿ ਪ੍ਰਕਰੇਣ ਦੂਰਮ੍ 70.
ਜਦੋਂ ਉਹ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਚਾਨਣ ਦੀ ਜੋੜ ਨਾਲ ਦੂਰ ਤਕ ਚਮਕ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕੁਸੁਮ੍ਭਨੀਲਵ੍ਯਤਿਮਿਸ਼੍ਰਰਾਗਪ੍ਰਤ੍ਯੁਗ੍ਰਰਕ੍ਤਾਬੁਜਤੁਲ੍ਯਭਾਸਃ 70.
ਇਸ ਦਾ ਰੰਗ ਕੇਸੁ ਦੇ ਲਾਲ ਅਤੇ ਗੂੜ੍ਹੇ ਨੀਲੇ ਦਾ ਮਿਲਾਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਲਾਲ ਕਮਲ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਚਕੋਰਪੁਂਸ੍ਕੋਕਿਲਸਾਰਸਾਨਾਂ ਨੇਤ੍ਰਾਵਭਾਸਸ਼੍ਚ ਭਵਨ੍ਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ 70.
ਕੁਝ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਚਕੋਰ ਪੰਛੀ ਅਤੇ ਕੋਇਲ ਦੀ ਰਸ ਵਰਗੀ ਚਮਕ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ।
ਪ੍ਰਭਾਵਕਾਠਿਨ੍ਯਗੁਰੁਤ੍ਵਯੋਗੈਃ ਪ੍ਰਾਯਃ ਸਮਾਨਾਃ ਸ੍ਫਟਿਕੋਦ੍ਭਵਾਨਾਮ੍ 70.
ਚਮਕ, ਕਠੋਰਤਾ ਅਤੇ ਭਾਰ ਵਿਚ ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਫੈਦ ਪੱਥਰ ਤੋਂ ਬਣੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਕਾਮਂ ਤੁ ਰਾਗਃ ਕੁਰੁਵਿਨ੍ਦਜੇषੁ ਸ ਨੈਵ ਯਾਦृਕ੍ ਸ੍ਫਟਿਕੋਦ੍ਭਵੇषੁ 70.
ਕੁਰੂਵਿੰਦ ਪੱਥਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਲੀ ਤਾਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਸਫੈਦ ਪੱਥਰ ਤੋਂ ਬਣੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਰਗੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਯੇ ਤੁ ਰਾਵਣਗਙ੍ਗਾਯਾਂ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਕੁਰੁਵਿਨ੍ਦਕਾਃ 70.
ਜੋ ਕੁਰੂਵਿੰਦ ਪੱਥਰ ਰਾਵਣ ਗੰਗਾ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ—
ਵਰ੍ਣਾਨੁਯਾਯਿਨਸ੍ਤੇषਾ ਮਾਨ੍ਧ੍ਰਦੇਸ਼ੇ ਤਥਾ ਪਰੇ 70.
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰੰਗ ਮਾਂਧਰ ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਨਮ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਤਥੈਵ ਸ੍ਫਾਟਿਕੋਤ੍ਥਾਨਾਂ ਦੇਸ਼ੇ ਤੁਮ੍ਬੁਰੁਸਂਜ੍ਞਕੇ 70.
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਫੈਦ ਪੱਥਰ ਤੋਂ ਬਣੇ ਹੋਏ ਵੀ ਤੁੰਬੁਰੂ ਨਾਂ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
ਵਰ੍ਣਾਧਿਕ੍ਯਂ ਗੁਰੁਤ੍ਵਂ ਚ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਤਾ ਸਮਤਾਚ੍ਛਤਾ 70.
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਰੰਗ ਵੱਧ ਹੋਵੇ, ਭਾਰ ਹੋਵੇ, ਚਿਕਣਾਪਣ ਹੋਵੇ ਤੇ ਪੂਰੀ ਚਮਕ ਹੋਵੇ—
ਯੇ ਕਰ੍ਕਰਚ੍ਛਿਦ੍ਰਮਲੋਪਦਿਗ੍ਧਾਃ ਪ੍ਰਭਾਵਿਮੁਕ੍ਤਾਃ ਪਰੁषਾ ਵਿਵਰ੍ਣਾਃ 70.
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਾਰਾਂ, ਛੇਦ, ਮੈਲ, ਚਮਕ ਦੀ ਘਾਟ, ਖੁਰਦਰੇ ਜਾਂ ਫਿੱਕੇ ਹੋਣ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੋਣ—
ਦੋषੋਪਸृष੍ਟਂ ਮਣਿਮਪ੍ਰਬੋਧਾਦ੍ਵਿਭਰ੍ਤ੍ਤਿ ਯਃ ਕਸ਼੍ਚਨ ਕਞ੍ਚਿਦੇਵ 70.
ਜੋਹੀ ਰਤਨ ਕਿਸੇ ਖਾਮੀ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤੀ ਚਮਕ ਥੋੜ੍ਹੀ ਹੀ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ—
ਕਾਮਂ ਚਾਰੁਤਰਾਃ ਪਂਚ ਜਾਤੀਨਾ ਪ੍ਰਤਿਰੂਪਕਾਃ 70.
ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣੇ ਹੋਣ, ਪਰ ਕੁਝ ਪੰਜ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਨਕਲੀ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਕਲਸ਼ਪੁਰੋਦ੍ਭਵਸਿਂਹਲਤੁਮ੍ਬੁਰੁਦੇਸ਼ੋਤ੍ਥਮੁਕ੍ਤਪਾਣੀਯਾਃ 70.
ਕਲਸ਼ਾ, ਪੁਰੋਧਭਵ, ਸਿੰਹਲਾ, ਤੁੰਬੁਰੂ ਅਤੇ ਮੁਕਤਪਾਣੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੇ—
ਤੁषੋਪਸਰ੍ਗਾਤ੍ਕਲਸ਼ਾਭਿਧਾਨਮਾਤਾਮ੍ਰਭਾਵਾਦਪਿ ਤੁਮ੍ਬੁਰੂਤ੍ਥਮ੍ 70.
ਭੁੱਸ ਦੀ ਮਿਲਾਵਟ ਕਰਕੇ ਉਹ ਕਲਸ਼ਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਤੇ ਤਾਮਬੇ ਵਰਗਾ ਰੰਗ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਤੁੰਬੁਰੂ ਆਖਦੇ ਹਨ।
ਸ਼੍ਰੀਪੂਰ੍ਣਕਂ ਦੀਪ੍ਤਿਵਿਨਾਕृਤਤ੍ਵਾਦ੍ਵਿਜਾਤਿਲਿਙ੍ਗਾਸ਼੍ਰਯ ਏਵ ਭੇਦਃ 70.
ਸ਼੍ਰੀਪੂਰਨਕਾ ਨੂੰ ਚਮਕ ਦੀ ਘਾਟ ਕਰਕੇ ਇਹ ਨਾਂ ਮਿਲਿਆ ਹੈ; ਫਰਕ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਦੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨਾਲ ਹੀ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।