ਤੀਕ੍ਸ਼੍ਣਾਗ੍ਰਂ ਵਿਮਲਮਪੇਤਸਰ੍ਵਦੋषਂ ਧਤ੍ਤੇ ਯਃ ਪ੍ਰਯਤਤਨੁਃ ਸਦੈਵ ਵਜ੍ਰਮ੍ 68.
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਦਾ ਤੇਜ਼ ਕੋਨੇ ਵਾਲਾ, ਨਿਰਮਲ ਤੇ ਸਾਰੇ ਔਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਵਜ੍ਰ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ,
ਵ੍ਯਾਲਵਹ੍ਨਿਵਿषਵ੍ਯਾਘ੍ਰਤਸ੍ਕਰਾਮ੍ਬੁਭਯਾਨਿ ਚ 68.
ਸੱਪ, ਅੱਗ, ਜ਼ਹਿਰ, ਬਾਘ, ਚੋਰ, ਪਾਣੀ ਤੇ ਹੋਰ ਖਤਰੇ,
ਯਦਿ ਵਜ੍ਰਮਪੇਤਸਰ੍ਵਦੋषਂ ਬਿਭृਯਾਤ੍ਤਣ੍ਡੁਲਵਿਂਸ਼ਤਿਂ ਗੁਰੁਤ੍ਵੇ 68.
ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੇ ਔਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਵੀਹ ਚਾਵਲ ਦੇ ਦਾਣਿਆਂ ਦੇ ਵਜਨ ਵਾਲਾ ਵਜ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕਰੇ,
ਤ੍ਰਿਭਾਗਹੀਨਾਰ੍ਦ੍ਧਤਦਰ੍ਦ੍ਧਸ਼ੇषਂ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ਂ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦਤੋऽਰ੍ਦ੍ਧਭਾਗਾਃ 68.
ਜੇਕਰ ਉਹ ਤੀਜੇ ਹਿੱਸੇ, ਅੱਧੇ ਜਾਂ ਚੌਥੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਘਾਟ ਹੋਵੇ, ਤੇਰਾਂ ਜਾਂ ਤੀਹ ਹੋਣ, ਜਾਂ ਅੱਧੇ ਹਿੱਸੇ ਹੋਣ।
ਯਤ੍ਤਣ੍ਡੁਲੈਰ੍ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਭਿਃ ਕृਤਸ੍ਯ ਵਜ੍ਰਸ੍ਯ ਮੂਲ੍ਯਂ ਪ੍ਰਥਮਂ ਪ੍ਰਦਿष੍ਟਮ੍ 68.
ਹੀਰੇ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕੀਮਤ ਬਾਰਾਂ ਚਾਵਲਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਰੱਖੀ ਗਈ ਸੀ।
ਨ ਚਾਪਿ ਤਣ੍ਡੁਲੈਰੇਵ ਵਜ੍ਰਾਣਾਂ ਧਾਰਣਕ੍ਰਮਃ 68.
ਪਰ ਹੀਰਾ ਪਹਿਨਣ ਦਾ ਢੰਗ ਸਿਰਫ਼ ਚਾਵਲਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੁੰਦਾ।
ਯਤ੍ਤੁ ਸਰ੍ਵਗੁਣੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਵਜ੍ਰਂ ਤਰਤਿ ਵਾਰਿਣਿ 68.
ਜਿਹੜਾ ਹੀਰਾ ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧੀਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਅਲ੍ਪੇਨਾਪਿ ਹਿ ਦੋषੇਣ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਾਲਕ੍ਸ਼੍ਯੇਣ ਦ੍ਵषਿਤਮ੍ 68.
ਜੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਵੀ ਨੁਕਸ ਹੋਵੇ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਦਿਸਦਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ, ਉਹ ਹੀਰਾ ਖ਼ਰਾਬ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਕਟਾਨੇਕਦੋषਸ੍ਯ ਸ੍ਵਲ੍ਪਸ੍ਯ ਮਹਤੋऽਪਿ ਵਾ 68.
ਨੁਕਸ ਚਾਹੇ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋਵੇ, ਚਾਹੇ ਬਹੁਤ ਹੋਣ, ਘੱਟ ਹੋਣ ਜਾਂ ਵੱਡੇ ਹੋਣ, ਉਹ ਨਜ਼ਰ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸ੍ਪष੍ਟਦੋषਮਲਙ੍ਕਾਰੇ ਵਜ੍ਰਂ ਯਦ੍ਯਪਿ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ 68.
ਜੇ ਸਜਾਵਟ ਵਿੱਚ ਹੀਰੇ ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਨੁਕਸ ਦਿਸੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਐਸਾ ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਥਮਂ ਗੁਣਸਮ੍ਪਦਾਭ੍ਯੁਪੇਤਂ ਪ੍ਰਤਿਬਦ੍ਧਂ ਸਮੁਪੈਤਿ ਯਚ੍ਚ ਦੋषਮ੍ 68.
ਜੋ ਹੀਰਾ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਜਦੋਂ ਜੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਨੁਕਸ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਨਾਰ੍ਯ੍ਯਾ ਵਜ੍ਰਮਧਾਰ੍ਯ੍ਯਂ ਗੁਣਵਦਪਿ ਸੁਤਪ੍ਰਸੂਤਿਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤ੍ਯਾ 68.
ਇੱਕ ਔਰਤ, ਜੋ ਚੰਗਾ ਪੁੱਤਰ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੋਵੇ, ਉਸਨੂੰ ਹੀਰਾ ਨਹੀਂ ਪਹਿਨਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਕਿੰਨਾ ਵੀ ਚੰਗਾ ਹੋਵੇ।
ਅਯਸਾ ਪੁष੍ਪਰਾਗੇਣ ਤਥਾ ਗੋਮੇਦਕੇਨ ਚ 68.
ਲੋਹੇ ਨਾਲ, ਲਾਲ ਪੱਥਰ ਨਾਲ ਜਾਂ ਗੋਮੇਦ ਨਾਲ ਵੀ,
ਪ੍ਰਤਿਰੂਪਾਣਿ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਵਜ੍ਰਸ੍ਯ ਕੁਸ਼ਲਾ ਜਨਾਃ 68.
ਮਾਹਰ ਲੋਕ ਹੀਰੇ ਦੀਆਂ ਨਕਲਾਂ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਕ੍ਸ਼ਾਰੋਲ੍ਲੇਖਨਸ਼ਾਣਾਭਿਸ੍ਤੇषਾਂ ਕਾਰ੍ਯ੍ਯਂ ਪਰੀਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ 68.
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੱਚ, ਕਰੰਡਮ ਅਤੇ ਪਥਰ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਵਿਲਿਖੇਦ੍ਵਜ੍ਰਂ ਤਚ੍ਚ ਤੈਰ੍ਨ ਵਿਲਿਖ੍ਯਤੇ 68.
ਹੀਰਾ ਇਹਨਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਖੁਰਚ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਨਾਲ ਖੁਰਚਦਾ ਨਹੀਂ।
ਵਜ੍ਰੇ ਤਾਂ ਵੈਪਰੀਤ੍ਯੇਨ ਸੂਰਯਃ ਪਰਿਚਕ੍ਸ਼ਤੇ 68.
ਝੂਠੇ ਹੀਰੇ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ, ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਇਸਦਾ ਉਲਟ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।
ਵਜ੍ਰੈਰ੍ਵਜ੍ਰਂ ਵਿਲਿਖਤਿ ਨਾਨ੍ਯੇਨ ਵਿਲਿਖ੍ਯਤੇ ਵਜ੍ਰਮ੍ 68.
ਹੀਰਾ ਸਿਰਫ਼ ਹੋਰ ਹੀਰੇ ਨਾਲ ਹੀ ਖੁਰਚ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।
ਨ ਤੇषਾਂ ਪ੍ਰਤਿਬਦ੍ਧਾਨਾਂ ਭਾ ਭਵਤ੍ਯੂਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਗਾਮਿਨੀ ਤਿਰ੍ਯ੍ਯਗ੍ਵਿਲਿਖ੍ਯਮਾਨਾਨਾਂ ਸਾ (ਸ) ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇषੁ ਵਿਹਨ੍ਯਤੇ ॥ 68.
ਜੋ ਹੀਰੇ ਜੜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਉੱਤੇ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ; ਜਦੋਂ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਖੁਰਚਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਉੱਤੇ ਅਸਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਯਦ੍ਯਪਿ ਵਿਸ਼ੀਰ੍ਣਕੋਟਿਃ ਸ ਬਿਨ੍ਦੁਰੇਖਾਨ੍ਵਿਤੋ ਵਿਵਰ੍ਣੋ ਵਾ 68.
ਜੇ ਉਸਦੀ ਨੋਕ ਟੁੱਟੀ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਉੱਤੇ ਚਿੱਟਾ ਟਿਕਾ, ਲਕੀਰ ਜਾਂ ਰੰਗ ਉਡ ਗਿਆ ਹੋਵੇ,
ਸੌਦਾਮਿਨੀਵਿਸ੍ਫੁਰਿਤਾਭਿਰਾਮਂ ਰਾਜਾ ਯਥੋਕ੍ਤਂ ਕੁਲਿਸ਼ਂ ਦਧਾਨਃ 68.
ਰਾਜਾ, ਜੇਹਾ ਹੀਰਾ ਉਪਰੋਕਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪਹਿਨਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੋਭਾਵਾਨ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਗਾਰੁਡੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਪੂਰ੍ਵਖਣ੍ਡੇ ਪ੍ਰਥਮਾਂਸ਼ਾਖ੍ਯੇ ਆਚਾਰਕਾਣ੍ਡੇ ਰਤ੍ਨਤਦ੍ਵਿਸ਼ੇषਵਜ੍ਰਪਰੀਕ੍ਸ਼ਣਾਦਿਵਰ੍ਣਨਂ ਨਾਮਾष੍ਟषष੍ਟਿਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼੍ਰੀ ਗਰੁੜ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪੂਰਨ ਭਾਗ ਦੇ ਆਚਾਰ ਕਾਂਡ ਵਿੱਚ, ਰਤਨਾਂ ਅਤੇ ਹੀਰੇ ਦੀ ਜਾਂਚ ਆਦਿ ਦੇ ਵਰਣਨ ਵਾਲਾ ਅਠਾਹਠਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਦ੍ਵਿਪੇਨ੍ਦ੍ਰਜੀਮੂਤਵਰਾਹਸ਼ਙ੍ਖਮਤ੍ਸ੍ਯਾਹਿਸ਼ੁਕ੍ਤ੍ਯੁਦ੍ਭਵਵੇਣੁਜਾਨਿ 69.
ਮੋਤੀ ਹਾਥੀ, ਬੱਦਲ, ਸੂਰ, ਸ਼ੰਖ, ਮੱਛੀ, ਸੱਪ, ਸੀਪੀ ਅਤੇ ਬਾਂਸ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਤਤ੍ਰੈਵ ਚੈਕਸ੍ਯ ਹਿ ਮੂਲਮਾਤ੍ਰ ਨਿਵਿਸ਼੍ਯਤੇ ਰਤ੍ਨਪਦਸ੍ਯ ਜਾਤੁ 69.
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰ ਮੋਤੀ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਥਾਂ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਤ੍ਵਕ੍ਸਾਰਨਾਗੇਨ੍ਦ੍ਰਤਿਮਿਪ੍ਰਸੂਤਂ ਯਚ੍ਛਙ੍ਖਜਂ ਯਚ੍ਚ ਵਰਾ ਹਜਾਤਮ੍ 69.
ਚਮੜੀ, ਲੂਣ, ਸੱਪ, ਵੱਡੀ ਮੱਛੀ, ਸ਼ੰਖ ਅਤੇ ਸੂਰ ਤੋਂ ਜੋ ਮੋਤੀ ਬਣਦੇ ਹਨ—
ਯਾ ਮੌਕ੍ਤਿਕਾਨਾਮਿਹ ਜਾਤਯੇऽष੍ਟੌ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਾ ਰਤ੍ਨਵਿਨਿਸ਼੍ਚਯਜ੍ਞੈਃ 69.
ਇੱਥੇ ਅੱਠ ਕਿਸਮ ਦੇ ਮੋਤੀ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ, ਜੋ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹਨ।
ਸ੍ਵਯੋਨਿਮਦ੍ਯਚ੍ਛਵਿਤੁਲ੍ਯਵਰ੍ਣਂ ਸ਼ਾਙ੍ਖਂ ਬृਹਲ੍ਲੋਲਫਲਪ੍ਰਮਾਣਮ੍ 69.
ਸ਼ੰਖ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਮੋਤੀ ਆਪਣੇ ਮੂਲ ਵਰਗਾ ਰੰਗ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਵੱਡਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਗੋਲ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਆਕਾਰ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਯੇ ਕਮ੍ਬਵਃ ਸ਼ਾਂਰ੍ਗਮੁਖਾਵਮਰ੍ਸ਼ਪੀਤਸ੍ਯ ਸ਼ਙ੍ਖਪ੍ਰਵਰਸ੍ਯ ਗੋਤ੍ਰੇ 69.
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 'ਕੰਬਵ' ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਧੀਆ ਸ਼ੰਖ ਦੀ ਨਸਲ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਤਾਰ ਛੂਹਦੀ ਹੈ।
ਉਤ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਮੌਕ੍ਤਿਕਮੇषੁ ਵृਤ੍ਤਮਾਪੀਤਵਰ੍ਣਂ ਪ੍ਰਭਯਾ ਵਿਹੀਨਮ੍ 69.
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੋਤੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਗੋਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਫਿੱਕਾ ਰੰਗ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਚਮਕ ਰਹਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਉਤ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਵਾਰਿਚਰਾਨਨੇषੁ ਮਤ੍ਸ੍ਯਾਸ਼੍ਚੇ ਤੇ ਮਧ੍ਯਚਰਾਃ ਪਯੋਧੇਃ 69.
ਜਲ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀਆਂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਵੀ ਮੋਤੀ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਮੱਛੀਆਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵੱਸਦੀਆਂ ਹਨ।