ਜ੍ਞਾਨਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਨਿਵृਤ੍ਤਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਂ ਚਾਗ੍ਨਿਦੇਵਕृਤ੍ 49.
ਜਾਣ ਪਹਿਲਾਂ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਫਿਰ ਅੱਗ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਕਰਕੇ ਚਲ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।
ਆਰ੍ਜਵਂ ਚਾਨ੍ਸੂਯਾ ਚ ਤੀਰ੍ਥਾਨੁਸਰਣਂ ਤਥਾ 49.
ਸਿੱਧਾ ਸੁਭਾਵ, ਈਰਖਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਣਾ, ਤੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਵੀ।
ਦੇਵਤਾਭ੍ਯਰ੍ਚਨਂ ਪੂਜਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਾਂ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ 49.
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ, ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸਤਕਾਰ।
ਏਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮਿਕਾ ਧਰ੍ਮਾਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਵਰ੍ਣ੍ਯਂ ਬ੍ਰਵੀਮ੍ਯਤਃ 49.
ਇਹ ਆਸ਼ਰਮ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਧਰਮ ਹਨ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਚਾਰ ਵਰਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਸ੍ਥਾਨਮੈਨ੍ਦ੍ਰਂ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਤ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਸਂਗ੍ਰਾਮੇष੍ਵਪਲਾਯਿਨਾਮ੍ 49.
ਇੰਦਰ ਦਾ ਸਥਾਨ ਉਹ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਲਈ ਹੈ ਜੋ ਜੰਗ ਵਿਚ ਭੱਜਦੇ ਨਹੀਂ।
ਗਾਨ੍ਧਰ੍ਵਂ ਸ਼ੂਦ੍ਰਜਾਤੀਨਾਂ ਪਰਿਚਾਰੇ ਚ ਵਰ੍ਤ੍ਤਤਾਮ੍ 49.
ਗਾਂਧਰਵ ਲੋਕ ਉਹ ਸ਼ੂਦਰ ਜਾਤੀਆਂ ਲਈ ਹੈ ਜੋ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸ੍ਮृਤਂ ਤੇषਾਂ ਤੁ ਯਤ੍ਸ੍ਥਾਨਂ ਤਦੇਵ ਵਨ (ਗੁਰੁ) ਵਾਸਿਨਾਮ੍ 49.
ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਜੋ ਸਥਾਨ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹੀ ਜੰਗਲ ਵਾਸੀਆਂ ਜਾਂ ਗੁਰੂਆਂ ਲਈ ਵੀ ਹੈ।
ਯਤੀਨਾਂ ਯਤਚਿਤ੍ਤਾਨਾਂ ਨ੍ਯਾਸਿਨਾਮੂਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਰੇਤਸਾਮ੍ 49.
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਯਤੀ ਆਤਮ-ਨਿਯੰਤਰਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਿਆਸੀਆਂ ਦੀ ਉਰਧਵ ਰੇਤਾ ਹੈ।
ਯੋਗਿਨਾਮਮृਤਸ੍ਥਾਨਂ ਵ੍ਯੋਮਾਖ੍ਯਂ ਪਰਮਾਕ੍ਸ਼ਰਮ੍ 49.
ਯੋਗੀਆਂ ਲਈ ਅਮਰ ਸਥਾਨ ਉਹ ਉੱਚਾ ਅੱਖਰ ਹੈ ਜੋ 'ਆਕਾਸ਼' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਮੁਕ੍ਤਿਰष੍ਟਾਙ੍ਗਵਿਜ੍ਞਾਨਾਤ੍ਸਂਕ੍ਸ਼ੇਪਾਤ੍ਤਦ੍ਵਦੇ ਸ਼੍ਰृਣੁ 49.
ਮੁਕਤੀ ਅੱਠ ਅੰਗਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਗੱਲ ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ਸੁਣ।
ਸਤ੍ਯਂ ਭੂਤਹਿਤਂ ਵਾਕ੍ਯਮਸ੍ਤੇਯਂ ਸ੍ਵਾਗ੍ਰਹਂ ਪਰਮ੍ 49.
ਸਚ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਬੋਲ, ਚੋਰੀ ਨਾ ਕਰਨਾ, ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਆਤਮ-ਸੰਯਮ।
ਨਿਯਮਾਃ ਪਞ੍ਚ ਸਤ੍ਯਾਦ੍ਯਾ ਬਾਹ੍ਯਮਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਂ ਦ੍ਵਿਧਾ 49.
ਪੰਜ ਨਿਯਮ, ਜੋ ਸਚ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਨ: ਬਾਹਰਲੇ ਤੇ ਅੰਦਰਲੇ।
ਸ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯਃ ਸ੍ਯਾਨ੍ਮਨ੍ਤ੍ਰਜਾਪਃ ਪ੍ਰਣਿਧਾਨਂ ਹਰੇਰ੍ਯਜਿਃ 49.
ਆਤਮ-ਅਧਿਐਨ, ਮੰਤਰ ਜਾਪ, ਤੇ ਹਰਿ ਦੀ ਭਗਤੀ ਯਜਨ ਵਾਂਗ।
ਮਨ੍ਤ੍ਰਧ੍ਯਾਨ ਤੋ ਗਰ੍ਭੋ ਵਿਪਰੀਤੋ ਹ੍ਯਗਰ੍ਭਕਃ 49.
ਮੰਤਰ ਦੀ ਧਿਆਨ 'ਗਰਭ' ਹੈ; ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ 'ਅਗਰਭ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਕੁਮ੍ਭਕੋ ਨਿਸ਼੍ਚਲਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਰੇਚਨਾਦ੍ਰੇਚਕਸ੍ਤ੍ਰਿਧਾ 49.
ਕੁੰਭਕਾ ਠਹਿਰਾਉ ਕਰਕੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਨਿਕਾਸੀ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੇਚਕਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
षਟ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਨ੍ਮਾਤ੍ਰਿਕਃ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਹਾਰਸ਼੍ਚ ਰੋਧਨਮ੍ 49.
ਛੱਤੀ ਮਾਤ੍ਰਾ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਤਿਆਹਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਹੈ; ਪ੍ਰਤਿਆਹਾਰ ਰੋਕਣ ਵੀ ਹੈ।
ਅਹਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤ੍ਯਵਸ੍ਥਾਨਂ ਸਮਾਧਿਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਸ੍ਥਿਤਿਃ 49.
‘ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ ਹਾਂ’ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਹੀ ਸਮਾਧੀ ਹੈ; ਇਹ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਵਿਜ੍ਞਾਨਮਾਨਨ੍ਦਃ ਸ ਤਤ੍ਤ੍ਵਮਸਿ ਕੇਵਲਮ੍ 49.
ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਹੈ; ਇਹੀ ਸੱਚਾ ਤੱਤ ਹੈ—ਤੂੰ ਉਹੀ ਹੈਂ।
ਅਹਮ੍ਮਨੋਬੁਦ੍ਧਿਮਹਦਹਙ੍ਕਾਰਾਦਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ 49.
ਇਹ ਅਹੰਕਾਰ, ਮਨ, ਬੁੱਧੀ, ਮਹੱਤਤੱਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭੇਦਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ।
ਨਿਤ੍ਯਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਬੁਦ੍ਧਮੁਕ੍ਤਂ ਸਤ੍ਯਮਾਨਨ੍ਦਮਦ੍ਵਯਮ੍ ਇਤਿ ਧ੍ਯਾਯਨ੍ਵਿਮੁਚ੍ਯੇਤ੍ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਭਵਬਨ੍ਧਨਾਤ੍ ।। 49.
ਸਦਾ ਪਵਿੱਤਰ, ਜਾਗਰੂਕ, ਮੁਕਤ, ਸੱਚਾ, ਆਨੰਦਮਈ ਅਤੇ ਅਦਵੈਤ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੀਵਨ ਦੇ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਗਾਰੁਡੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਪੂਰ੍ਵਖਣ੍ਡੇ ਪ੍ਰਥਮਾਂਸ਼ਾਖ੍ਯੇ ਆਚਾਰਕਾਣ੍ਡੇ ਵਰ੍ਣਆਸ਼੍ਰਮਧਰ੍ਮਨਿਰੂਪਣਂ ਨਾਮੈਕੋਨਪਞ੍ਚਾਸ਼ਤ੍ਤਮੋਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਗਾਰੁੜ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪੂਰਵ ਖੰਡ ਦੇ ਆਚਾਰ ਅੰਸ਼ ਵਿੱਚ ‘ਵਰਨ ਅਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੇ ਕਰਤਵਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ’ ਨਾਮਕ ਉਨੰਜਾ ਚੌਂਕਾ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਅਹਨ੍ਯਹਨਿ ਯਃ ਕੁਰ੍ਯ੍ਯਾਤ੍ਕ੍ਰਿਯਾਂ ਸ ਜ੍ਞਾਨਮਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ 50.
ਜੋ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਨਿਯਤ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਚਿਨ੍ਤਯੇਦ੍ਧृਦਿ ਪਦ੍ਮਸ੍ਥਮਾਨਨ੍ਦਮਜਰਂ ਹਰਿਮ੍ 50.
ਮਨ ਵਿੱਚ ਕਮਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ, ਆਨੰਦਮਈ, ਅਜਰ ਹਰੀ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਤ੍ਰਾਯਾਨ੍ਨਦੀषੁ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਸੁ ਸ਼ੌਚਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਯਥਾਵਿਧਿ 50.
ਨਦੀ ਜਾਂ ਪੰਡਾਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ,
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਪ੍ਰਾਤਃ ਸ੍ਨਾਨਂ ਸਮਾਚਰੇਤ੍ 50.
ਇਸ ਲਈ, ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਸਵੇਰੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸੁਖਾਤ੍ਸੁਪ੍ਤਸ੍ਯ ਸਤਤਂ ਲਾਲਾਦ੍ਯਾਃ ਸਂਸ੍ਤ੍ਰਵਨ੍ਤਿ ਹਿ 50.
ਜੋ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਸੌਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚੋਂ ਲਾਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਸ ਸਦਾ ਵਗਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਅਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਃ ਕਾਲਕਰ੍ਣੋ ਚ ਦੁਃ ਸ੍ਵਪ੍ਨਂ ਦੁਰ੍ਵਿਚਿਨ੍ਤਿਤਮ੍ 50.
ਅਸ਼ੁਭ, ਕਾਲਕਰਨ, ਮੰਦੇ ਸੁਪਨੇ ਅਤੇ ਮੰਦ ਵਿਚਾਰ—
ਨ ਚ ਸ੍ਨਾਨਂ ਵਿਨਾ ਪੁਂਸਾਂ ਪ੍ਰਾਸ਼ਸ੍ਤ੍ਯਂ ਕਰ੍ਮ ਸਂਸ੍ਮृਤਮ੍ 50.
ਇਸ਼ਨਾਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਕੋਈ ਕਰਮ ਸ਼ੁਭ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ।
ਅਸ਼ਕ੍ਤਾਵਸ਼ਿਰਸ੍ਕਂ ਤੁ ਸ੍ਨਾਨਮਸ੍ਯ ਵਿਧੀਯਤੇ 50.
ਜੇ ਕੋਈ ਅਸਮਰਥ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਪਾਣੀ ਪਾ ਕੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਹੈ।
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਮਾਗ੍ਨੇਯਮੁਦ੍ਦਿष੍ਟਂ ਵਾਯਵ੍ਯਂ ਦਿਵ੍ਯਮੇਵ ਚ 50.
ਬ੍ਰਾਹਮ, ਆਗਨੇਯ, ਉੱਦਿਸ਼ਟ, ਵਾਯਵਯ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ—ਇਸ਼ਨਾਨ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਹਨ।