ਭੂਮੌ ਮੂਲਫਲਾਸ਼ਿਤ੍ਵਂ ਸ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯਸ੍ਤਪ ਏਵ ਚ 49.
ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮੂਲ ਤੇ ਫਲ ਖਾ ਕੇ ਜੀਵਨ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਪਾਠ ਕਰਨਾ ਤੇ ਤਪ ਕਰਨਾ।
ਤਪਸ੍ਤਪ੍ਯਤਿ ਯੋऽਰਣ੍ਯੇ ਯਜੇਦ੍ਦੇਵਾਞ੍ਜੁਹੋਤਿ ਚ 49.
ਜੋ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਤਪ ਕਰਦਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਤੇ ਹਵਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਤਪਸਾ ਕਰ੍ਸ਼ਿਤੋऽਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਯਸ੍ਤੁ ਧ੍ਯਾਨਪਰੋ ਭਵੇਤ੍ 49.
ਜੋ ਤਪ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯੋਗਾਭ੍ਯਾਸਰਤੋ ਨਿਤ੍ਯਮਾਰੁਰੁਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ 49.
ਜੋ ਸਦਾ ਯੋਗ ਅਭਿਆਸ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ, ਉਚੇ ਚੜ੍ਹਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਯਸ੍ਤ੍ਵਾਤ੍ਮਰਤਿਰੇਵ ਸ੍ਯਾਨ੍ਨਿਤ੍ਯਤृਪ੍ਤੋ ਮਹਾਮੁਨਿਃ 49.
ਜਿਸ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਸਿਰਫ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਹੈ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰਹਿੰਦਾ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ ਹੈ।
ਭੈਕ੍ਸ਼੍ਯਂ ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਚ ਮੌਨਿਤ੍ਵਂ ਤਪੋ ਧ੍ਯਾਨਂ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ 49.
ਭਿਖ ਮੰਗਣਾ, ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ, ਚੁੱਪ ਰਹਿਣਾ, ਤਪ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਧਿਆਨ।
ਜ੍ਞਾਨਸਨ੍ਯਾਸਿਨਃ ਕੇਚਿਦ੍ਵੇਦਸਨ੍ਯਾਸਿਨੋऽਪਰੇ 49.
ਕੁਝ ਲੋਕ ਗਿਆਨ ਦਾ ਸੰਨਿਆਸ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਲੋਕ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਸੰਨਿਆਸ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਯੋਗੀ ਚ ਤ੍ਰਿਵਿਧੋ ਜ੍ਞੇਯੋ ਭੌਤਿਕਃ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਤ੍ਰ ਏਵਂ ਚ 49.
ਯੋਗੀ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਭੌਤਿਕ, ਕਸ਼ਤਰੀ ਤੇ ਹੋਰ।
ਪ੍ਰਥਮਾ ਭਾਵਨਾ ਪੂਰ੍ਵੇ ਮੋਕ੍ਸ਼ੇ ਤ੍ਵਕ੍ਸ਼(ਦੁष੍ਕ) ਰਭਾਵਨਾ 49.
ਪਹਿਲੀ ਭਾਵਨਾ ਪਿਛਲੇ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਭਾਵਨਾ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ।
ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਸਂਜਾਯਤੇ ਮੋਕ੍ਸ਼ੋ ਹ੍ਯਰ੍ਥਾਤ੍ਕਾਮੋऽਭਿਜਾਯਤੇ 49.
ਧਰਮ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਧਨ ਤੋਂ ਇੱਛਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਜ੍ਞਾਨਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਨਿਵृਤ੍ਤਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਂ ਚਾਗ੍ਨਿਦੇਵਕृਤ੍ 49.
ਜਾਣ ਪਹਿਲਾਂ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਫਿਰ ਅੱਗ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਕਰਕੇ ਚਲ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।
ਆਰ੍ਜਵਂ ਚਾਨ੍ਸੂਯਾ ਚ ਤੀਰ੍ਥਾਨੁਸਰਣਂ ਤਥਾ 49.
ਸਿੱਧਾ ਸੁਭਾਵ, ਈਰਖਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਣਾ, ਤੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਵੀ।
ਦੇਵਤਾਭ੍ਯਰ੍ਚਨਂ ਪੂਜਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਾਂ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ 49.
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ, ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸਤਕਾਰ।
ਏਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮਿਕਾ ਧਰ੍ਮਾਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਵਰ੍ਣ੍ਯਂ ਬ੍ਰਵੀਮ੍ਯਤਃ 49.
ਇਹ ਆਸ਼ਰਮ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਧਰਮ ਹਨ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਚਾਰ ਵਰਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਸ੍ਥਾਨਮੈਨ੍ਦ੍ਰਂ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਤ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਸਂਗ੍ਰਾਮੇष੍ਵਪਲਾਯਿਨਾਮ੍ 49.
ਇੰਦਰ ਦਾ ਸਥਾਨ ਉਹ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਲਈ ਹੈ ਜੋ ਜੰਗ ਵਿਚ ਭੱਜਦੇ ਨਹੀਂ।
ਗਾਨ੍ਧਰ੍ਵਂ ਸ਼ੂਦ੍ਰਜਾਤੀਨਾਂ ਪਰਿਚਾਰੇ ਚ ਵਰ੍ਤ੍ਤਤਾਮ੍ 49.
ਗਾਂਧਰਵ ਲੋਕ ਉਹ ਸ਼ੂਦਰ ਜਾਤੀਆਂ ਲਈ ਹੈ ਜੋ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸ੍ਮृਤਂ ਤੇषਾਂ ਤੁ ਯਤ੍ਸ੍ਥਾਨਂ ਤਦੇਵ ਵਨ (ਗੁਰੁ) ਵਾਸਿਨਾਮ੍ 49.
ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਜੋ ਸਥਾਨ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹੀ ਜੰਗਲ ਵਾਸੀਆਂ ਜਾਂ ਗੁਰੂਆਂ ਲਈ ਵੀ ਹੈ।
ਯਤੀਨਾਂ ਯਤਚਿਤ੍ਤਾਨਾਂ ਨ੍ਯਾਸਿਨਾਮੂਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਰੇਤਸਾਮ੍ 49.
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਯਤੀ ਆਤਮ-ਨਿਯੰਤਰਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਿਆਸੀਆਂ ਦੀ ਉਰਧਵ ਰੇਤਾ ਹੈ।
ਯੋਗਿਨਾਮਮृਤਸ੍ਥਾਨਂ ਵ੍ਯੋਮਾਖ੍ਯਂ ਪਰਮਾਕ੍ਸ਼ਰਮ੍ 49.
ਯੋਗੀਆਂ ਲਈ ਅਮਰ ਸਥਾਨ ਉਹ ਉੱਚਾ ਅੱਖਰ ਹੈ ਜੋ 'ਆਕਾਸ਼' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਮੁਕ੍ਤਿਰष੍ਟਾਙ੍ਗਵਿਜ੍ਞਾਨਾਤ੍ਸਂਕ੍ਸ਼ੇਪਾਤ੍ਤਦ੍ਵਦੇ ਸ਼੍ਰृਣੁ 49.
ਮੁਕਤੀ ਅੱਠ ਅੰਗਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਗੱਲ ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ਸੁਣ।
ਸਤ੍ਯਂ ਭੂਤਹਿਤਂ ਵਾਕ੍ਯਮਸ੍ਤੇਯਂ ਸ੍ਵਾਗ੍ਰਹਂ ਪਰਮ੍ 49.
ਸਚ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਬੋਲ, ਚੋਰੀ ਨਾ ਕਰਨਾ, ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਆਤਮ-ਸੰਯਮ।
ਨਿਯਮਾਃ ਪਞ੍ਚ ਸਤ੍ਯਾਦ੍ਯਾ ਬਾਹ੍ਯਮਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਂ ਦ੍ਵਿਧਾ 49.
ਪੰਜ ਨਿਯਮ, ਜੋ ਸਚ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਨ: ਬਾਹਰਲੇ ਤੇ ਅੰਦਰਲੇ।
ਸ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯਃ ਸ੍ਯਾਨ੍ਮਨ੍ਤ੍ਰਜਾਪਃ ਪ੍ਰਣਿਧਾਨਂ ਹਰੇਰ੍ਯਜਿਃ 49.
ਆਤਮ-ਅਧਿਐਨ, ਮੰਤਰ ਜਾਪ, ਤੇ ਹਰਿ ਦੀ ਭਗਤੀ ਯਜਨ ਵਾਂਗ।
ਮਨ੍ਤ੍ਰਧ੍ਯਾਨ ਤੋ ਗਰ੍ਭੋ ਵਿਪਰੀਤੋ ਹ੍ਯਗਰ੍ਭਕਃ 49.
ਮੰਤਰ ਦੀ ਧਿਆਨ 'ਗਰਭ' ਹੈ; ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ 'ਅਗਰਭ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਕੁਮ੍ਭਕੋ ਨਿਸ਼੍ਚਲਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਰੇਚਨਾਦ੍ਰੇਚਕਸ੍ਤ੍ਰਿਧਾ 49.
ਕੁੰਭਕਾ ਠਹਿਰਾਉ ਕਰਕੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਨਿਕਾਸੀ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੇਚਕਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
षਟ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਨ੍ਮਾਤ੍ਰਿਕਃ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਹਾਰਸ਼੍ਚ ਰੋਧਨਮ੍ 49.
ਛੱਤੀ ਮਾਤ੍ਰਾ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਤਿਆਹਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਹੈ; ਪ੍ਰਤਿਆਹਾਰ ਰੋਕਣ ਵੀ ਹੈ।
ਅਹਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤ੍ਯਵਸ੍ਥਾਨਂ ਸਮਾਧਿਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਸ੍ਥਿਤਿਃ 49.
‘ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ ਹਾਂ’ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਹੀ ਸਮਾਧੀ ਹੈ; ਇਹ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਵਿਜ੍ਞਾਨਮਾਨਨ੍ਦਃ ਸ ਤਤ੍ਤ੍ਵਮਸਿ ਕੇਵਲਮ੍ 49.
ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਹੈ; ਇਹੀ ਸੱਚਾ ਤੱਤ ਹੈ—ਤੂੰ ਉਹੀ ਹੈਂ।
ਅਹਮ੍ਮਨੋਬੁਦ੍ਧਿਮਹਦਹਙ੍ਕਾਰਾਦਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ 49.
ਇਹ ਅਹੰਕਾਰ, ਮਨ, ਬੁੱਧੀ, ਮਹੱਤਤੱਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭੇਦਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ।
ਨਿਤ੍ਯਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਬੁਦ੍ਧਮੁਕ੍ਤਂ ਸਤ੍ਯਮਾਨਨ੍ਦਮਦ੍ਵਯਮ੍ ਇਤਿ ਧ੍ਯਾਯਨ੍ਵਿਮੁਚ੍ਯੇਤ੍ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਭਵਬਨ੍ਧਨਾਤ੍ ।। 49.
ਸਦਾ ਪਵਿੱਤਰ, ਜਾਗਰੂਕ, ਮੁਕਤ, ਸੱਚਾ, ਆਨੰਦਮਈ ਅਤੇ ਅਦਵੈਤ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੀਵਨ ਦੇ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।