ਸਰ੍ਗਾਦਿਕृਦ੍ਧਰਿਸ਼੍ਚੈਵ ਪੂਜ੍ਯਃ ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵਾਦਿਭਿਃ 49.
ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਹੀ ਹਰੀ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਰਚਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਸਵਾਯੰਭੂ ਆਦਿ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਹੈ।
ਯਜਨਂ ਯਾਜਨਂ ਦਾਨਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਯ ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹਃ 49.
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲਈ: ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ, ਯਜਨ ਕਰਵਾਉਣਾ, ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਅਤੇ ਦਾਨ ਲੈਣਾ।
ਦਾਨਮਧ੍ਯਯਨਂ ਯਜ੍ਞੋ ਧਰ੍ਮਃ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਤ੍ਰਿਯਵੈਸ਼੍ਯਯੋਃ 49.
ਕਸ਼ਤਰੀ ਤੇ ਵੈਸ਼ ਲਈ: ਦਾਨ ਦੇਣਾ, ਪਾਠ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਯਜਨ ਕਰਨਾ ਧਰਮ ਹੈ।
ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂषੈਵ ਦ੍ਵਿਜਾਤੀਨਾਂ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਣਾਂ ਧਰ੍ਮਸਾਧਨਮ੍ 49.
ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਲਈ ਧਰਮ ਦਾ ਸਾਧਨ ਦੋਹਾਂ ਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਹੈ।
ਭਿਕ੍ਸ਼ਾਚਰ੍ਯ੍ਯਾਥ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂषਾ ਗੁਰੋਃ ਸ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯ ਏਵ ਚ 49.
ਭਿਖ ਮੰਗਣਾ, ਗੁਰੂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ, ਗੁਰੂ ਕੋਲ ਪੜ੍ਹਨਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਪਾਠ ਕਰਨਾ।
ਸਰ੍ਵੇषਾਮਾਸ਼੍ਰਮਾਣਾਂ ਚ ਦ੍ਵੈਵਿਧ੍ਯਂ ਤੁ ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਮ੍ 49.
ਸਭ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਲਈ ਦੋਹਾਂ ਤੇ ਚਾਰਾਂ ਵਾਂਗ ਵੰਡ ਹੈ।
ਯੋऽਧੀਤ੍ਯ ਵਿਧਿਵਦ੍ਵੇਦਾਨ੍ ਗृਹਸ੍ਥਾਸ਼੍ਰਮਮਾਵ੍ਰਜੇਤ੍ 49.
ਜੋ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵੇਦ ਪੜ੍ਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਚ ਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਅਗ੍ਨਯੋऽਤਿਥਿਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂषਾ ਯਜ੍ਞੋ ਦਾਨਂ ਸੁਰਾਰ੍ਚਨਮ੍ 49.
ਅੱਗ ਰੱਖਣੀ, ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਯਜਨ ਕਰਨਾ, ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ।
ਉਦਾਸੀਨਃ ਸਾਧਕਸ਼੍ਚ ਗृਹਸ੍ਥੋ ਦ੍ਵਿਵਿਧੋ ਭਵੇਤ੍ 49.
ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ: ਇਕ ਉਦਾਸੀਨ ਤੇ ਦੂਜਾ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ।
ऋਣਾਨਿ ਤ੍ਰੀਣ੍ਯਪਾਕृਤ੍ਯ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਭਾਰ੍ਯ੍ਯਾਧਨਾਦਿਕਮ੍ 49.
ਤਿੰਨ ਕਰਜ਼ੇ ਮੁਕਾ ਕੇ, ਪਤਨੀ, ਧਨ ਆਦਿ ਛੱਡ ਦੇਣਾ।
ਭੂਮੌ ਮੂਲਫਲਾਸ਼ਿਤ੍ਵਂ ਸ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯਸ੍ਤਪ ਏਵ ਚ 49.
ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮੂਲ ਤੇ ਫਲ ਖਾ ਕੇ ਜੀਵਨ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਪਾਠ ਕਰਨਾ ਤੇ ਤਪ ਕਰਨਾ।
ਤਪਸ੍ਤਪ੍ਯਤਿ ਯੋऽਰਣ੍ਯੇ ਯਜੇਦ੍ਦੇਵਾਞ੍ਜੁਹੋਤਿ ਚ 49.
ਜੋ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਤਪ ਕਰਦਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਤੇ ਹਵਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਤਪਸਾ ਕਰ੍ਸ਼ਿਤੋऽਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਯਸ੍ਤੁ ਧ੍ਯਾਨਪਰੋ ਭਵੇਤ੍ 49.
ਜੋ ਤਪ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯੋਗਾਭ੍ਯਾਸਰਤੋ ਨਿਤ੍ਯਮਾਰੁਰੁਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ 49.
ਜੋ ਸਦਾ ਯੋਗ ਅਭਿਆਸ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ, ਉਚੇ ਚੜ੍ਹਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਯਸ੍ਤ੍ਵਾਤ੍ਮਰਤਿਰੇਵ ਸ੍ਯਾਨ੍ਨਿਤ੍ਯਤृਪ੍ਤੋ ਮਹਾਮੁਨਿਃ 49.
ਜਿਸ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਸਿਰਫ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਹੈ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰਹਿੰਦਾ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ ਹੈ।
ਭੈਕ੍ਸ਼੍ਯਂ ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਚ ਮੌਨਿਤ੍ਵਂ ਤਪੋ ਧ੍ਯਾਨਂ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ 49.
ਭਿਖ ਮੰਗਣਾ, ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ, ਚੁੱਪ ਰਹਿਣਾ, ਤਪ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਧਿਆਨ।
ਜ੍ਞਾਨਸਨ੍ਯਾਸਿਨਃ ਕੇਚਿਦ੍ਵੇਦਸਨ੍ਯਾਸਿਨੋऽਪਰੇ 49.
ਕੁਝ ਲੋਕ ਗਿਆਨ ਦਾ ਸੰਨਿਆਸ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਲੋਕ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਸੰਨਿਆਸ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਯੋਗੀ ਚ ਤ੍ਰਿਵਿਧੋ ਜ੍ਞੇਯੋ ਭੌਤਿਕਃ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਤ੍ਰ ਏਵਂ ਚ 49.
ਯੋਗੀ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਭੌਤਿਕ, ਕਸ਼ਤਰੀ ਤੇ ਹੋਰ।
ਪ੍ਰਥਮਾ ਭਾਵਨਾ ਪੂਰ੍ਵੇ ਮੋਕ੍ਸ਼ੇ ਤ੍ਵਕ੍ਸ਼(ਦੁष੍ਕ) ਰਭਾਵਨਾ 49.
ਪਹਿਲੀ ਭਾਵਨਾ ਪਿਛਲੇ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਭਾਵਨਾ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ।
ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਸਂਜਾਯਤੇ ਮੋਕ੍ਸ਼ੋ ਹ੍ਯਰ੍ਥਾਤ੍ਕਾਮੋऽਭਿਜਾਯਤੇ 49.
ਧਰਮ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਧਨ ਤੋਂ ਇੱਛਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਜ੍ਞਾਨਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਨਿਵृਤ੍ਤਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਂ ਚਾਗ੍ਨਿਦੇਵਕृਤ੍ 49.
ਜਾਣ ਪਹਿਲਾਂ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਫਿਰ ਅੱਗ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਕਰਕੇ ਚਲ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।
ਆਰ੍ਜਵਂ ਚਾਨ੍ਸੂਯਾ ਚ ਤੀਰ੍ਥਾਨੁਸਰਣਂ ਤਥਾ 49.
ਸਿੱਧਾ ਸੁਭਾਵ, ਈਰਖਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਣਾ, ਤੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਵੀ।
ਦੇਵਤਾਭ੍ਯਰ੍ਚਨਂ ਪੂਜਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਾਂ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ 49.
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ, ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸਤਕਾਰ।
ਏਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮਿਕਾ ਧਰ੍ਮਾਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਵਰ੍ਣ੍ਯਂ ਬ੍ਰਵੀਮ੍ਯਤਃ 49.
ਇਹ ਆਸ਼ਰਮ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਧਰਮ ਹਨ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਚਾਰ ਵਰਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਸ੍ਥਾਨਮੈਨ੍ਦ੍ਰਂ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਤ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਸਂਗ੍ਰਾਮੇष੍ਵਪਲਾਯਿਨਾਮ੍ 49.
ਇੰਦਰ ਦਾ ਸਥਾਨ ਉਹ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਲਈ ਹੈ ਜੋ ਜੰਗ ਵਿਚ ਭੱਜਦੇ ਨਹੀਂ।
ਗਾਨ੍ਧਰ੍ਵਂ ਸ਼ੂਦ੍ਰਜਾਤੀਨਾਂ ਪਰਿਚਾਰੇ ਚ ਵਰ੍ਤ੍ਤਤਾਮ੍ 49.
ਗਾਂਧਰਵ ਲੋਕ ਉਹ ਸ਼ੂਦਰ ਜਾਤੀਆਂ ਲਈ ਹੈ ਜੋ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸ੍ਮृਤਂ ਤੇषਾਂ ਤੁ ਯਤ੍ਸ੍ਥਾਨਂ ਤਦੇਵ ਵਨ (ਗੁਰੁ) ਵਾਸਿਨਾਮ੍ 49.
ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਜੋ ਸਥਾਨ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹੀ ਜੰਗਲ ਵਾਸੀਆਂ ਜਾਂ ਗੁਰੂਆਂ ਲਈ ਵੀ ਹੈ।
ਯਤੀਨਾਂ ਯਤਚਿਤ੍ਤਾਨਾਂ ਨ੍ਯਾਸਿਨਾਮੂਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਰੇਤਸਾਮ੍ 49.
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਯਤੀ ਆਤਮ-ਨਿਯੰਤਰਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਿਆਸੀਆਂ ਦੀ ਉਰਧਵ ਰੇਤਾ ਹੈ।
ਯੋਗਿਨਾਮਮृਤਸ੍ਥਾਨਂ ਵ੍ਯੋਮਾਖ੍ਯਂ ਪਰਮਾਕ੍ਸ਼ਰਮ੍ 49.
ਯੋਗੀਆਂ ਲਈ ਅਮਰ ਸਥਾਨ ਉਹ ਉੱਚਾ ਅੱਖਰ ਹੈ ਜੋ 'ਆਕਾਸ਼' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਮੁਕ੍ਤਿਰष੍ਟਾਙ੍ਗਵਿਜ੍ਞਾਨਾਤ੍ਸਂਕ੍ਸ਼ੇਪਾਤ੍ਤਦ੍ਵਦੇ ਸ਼੍ਰृਣੁ 49.
ਮੁਕਤੀ ਅੱਠ ਅੰਗਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਗੱਲ ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ਸੁਣ।