ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਆਸਾਂ ਜ੍ਞਾਨਤ੍ਪੁਣ੍ਯਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸਦਾ ਹਰਿਃ ਪ੍ਰੀਯਤੇ ਕੇਸ਼ਵੋਲਮ੍ । ਗਙ੍ਗਾਦਿਭ੍ਯੋ ਹ੍ਯਵਰਾਹ੍ਯਗ੍ਨਿਜਾਯਾ ਸ੍ਵਾਹਾਸਂਜ੍ਞਾਧਿਗੁਣਾ ਨੈਵ ਹੀਨਾ

ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਕੇਸ਼ਵ ਨੂੰ ਹਰ ਵੇਲੇ ਖੁਸ਼ੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਗੰਗਾ ਆਦਿ ਵਿਚ, ਅੱਗ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸਵਾਹਾ ਹੈ, ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਘੱਟ ਨਹੀਂ।

ਸ੍ਵਾਹਾਕਾਰੋ ਮਨ੍ਤ੍ਰਰੂਪਾਭਿਮਾਨੀ ਸ੍ਵਾਹੇਤਿ ਸਂਜ੍ਞਾਮਾਪ ਸਦੈਵ ਵੀਨ੍ਦ੍ਰ । ਅਗ੍ਨੇਰ੍ਭਾਰ੍ਯਾਤੋ ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍ ਸਂਬਭੂਵ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਭਿਮਾਨੀ ਚਨ੍ਦ੍ਰਪੁਤ੍ਰੋ ਬੁਧਸ਼੍ਚ

ਸਵਾਹਾ, ਜੋ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਸਵਾਹਾ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰੀ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਵਾਹਾ ਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਇੰਦਰ; ਅੱਗ ਦੀ ਪਤਨੀ ਤੋਂ, ਬੁਧਿਮਾਨ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੈ, ਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬੁਧ ਹੈ।

ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾਹਰਦ੍ਵੈ ਰਾष੍ਟ੍ਰਜਾਤਂ ਚ ਸਰ੍ਵਂ ਧृਤਂ ਤ੍ਵਤੋ ਬੁਧਸਂਜ੍ਞਾਮਵਾਪ । ਏਵਂ ਚਾਭੂਦਭਿਮਨ੍ਯੁਰ੍ਮਹਾਤ੍ਮਾ ਸੁਭਦ੍ਰਾਯਾ ਜਠਰੇ ਹ੍ਯਰ੍ਜੁਨਾਚ੍ਚ

ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬੁਧੀ ਨਾਲ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ ਹੋਇਆ ਸਭ ਕੁਝ ਲੈ ਲਿਆ, ਤੇ ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਬੁਧ ਹੋ ਗਿਆ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਅਭਿਮਨ्यु, ਸੁਭਦਰਾ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ, ਅਰਜੁਨ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ।

ਕृष੍ਣਸ੍ਯ ਚਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਯਮਸ੍ਯ ਚਾਂਸ਼ੈਃ ਸ ਸਂਯੁਤਸ੍ਤ੍ਵਸ਼੍ਵਿਨੋਰ੍ਵੈ ਹਰਸ੍ਯ । ਸ੍ਵਾਹਾਧਮਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਪੁਤ੍ਰੋ ਬੁਧਸ੍ਤੁ ਪਾਦਾਰਵਿਨ੍ਦੇ ਵਿष੍ਣੁਦੇਵਸ੍ਯ ਭਕ੍ਤਃ

ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਯਮ, ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਅੰਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ; ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬੁਧ, ਸਵਾਹਾ ਤੋਂ ਘੱਟ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਭਗਤ ਹੈ।

ਨਾਮਾਤ੍ਮਿਕਾ ਤ੍ਵਸ਼੍ਵਿਭਾਰ੍ਯਾ ਉषਾ ਨਾਮ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾ । ਬੁਧਾਧਮਾ ਸਾ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾ ਸ੍ਵਾਹਾ ਦਸ਼ਗੁਣਾਧਮਾ

ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਉਸ਼ਾ ਹੈ, ਨਾਮ ਦੀ ਸਾਰ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਉਹ ਬੁਧ ਤੋਂ ਘੱਟ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਸਵਾਹਾ ਦਸ ਗੁਣਾ ਘੱਟ ਹੈ।

ਨਕੁਲਸ੍ਯ ਭਾਰ੍ਯਾ ਮਾਗਧਸ੍ਯੈਵ ਪੁਤ੍ਰੀ ਸ਼ਲ੍ਯਾਤ੍ਮਜਾ ਸਹਦੇਵਸ੍ਯ ਭਾਰ੍ਯਾ । ਉਭੇ ਹ੍ਯੇਤੇ ਅਸ਼੍ਵਿਭਾਰ੍ਯਾ ਹ੍ਯੁषਾਪਿ ਉਪਾਸਤੇ षਡ੍ਗੁਣਂ ਵਿष੍ਣੁਮਾਦ੍ਯਮ੍ । ਅਤੋऽਪ੍ਯੁषਾਸਂਜ੍ਞਕਾ ਸਾ ਖਗੇਨ੍ਦ੍ਰ ਅਨਨ੍ਤਰਾਞ੍ਛृਣੁ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਮਹਾਤ੍ਮਨ੍

ਨਕੁਲ ਦੀ ਪਤਨੀ ਮਗਧ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਧੀ ਸੀ, ਤੇ ਸ਼ਲਿਆ ਦੀ ਧੀ ਸਾਹਦੇਵ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਣੀ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਔਰਤਾਂ ਅਸ਼ਵਿਨਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਉਸ਼ਾ ਵੀ ਛੇ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਆਦਿ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ, ਖਗਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਮੈਂ ਉਸ਼ਾ ਨਾਮ ਵਾਲੀਆਂ ਬਾਕੀਆਂ ਦੇ ਬਾਰੇ ਦੱਸਣ ਲੱਗਾ ਹਾਂ, ਸੁਣੋ, ਵੱਡੇ ਮਨ ਵਾਲੇ।

ਤਤਃ ਸ਼ਕ੍ਤਿਃ ਪृਥਿਵ੍ਯਾਤ੍ਮਾ ਸ਼ਨੈਸ਼੍ਚਰਤਿ ਸਰ੍ਵਦਾ । ਅਤਃ ਸ਼ਨੈਸ਼੍ਚਰੋ ਨਾਮ ਉषਾਯਾਸ਼੍ਚ ਦਸ਼ਾਧਮਾਃ

ਫਿਰ, ਸ਼ਕਤੀ ਜੋ ਧਰਤੀ ਦੀ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਚਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਨੈਸ਼ਚਰ (ਸ਼ਨੀ) ਆਖਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਹ ਉਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਦਸਵਾਂ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਹੇਠਲਾ ਹੈ।

ਕਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਪੁष੍ਕਰੋ ਜ੍ਞੇਯਃ ਸ਼ਨੇਰਥ ਯਮੋ ਮਤਃ । ਨਯਾਭਿਮਾਨੀ ਪੁਰੁषਃ ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ਨਮ੍ਰੋ ਦਸ਼ਾਵਰਃ

ਪੁਸ਼ਕਰ ਕਰਮ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਤੇ ਯਮ ਨੂੰ ਸ਼ਨੀ ਦਾ ਰਥਵਾਹਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਚਾਲ-ਚਲਣ 'ਤੇ ਮਾਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਨਿਮਰ ਵੀ ਹੈ, ਉਹ ਦਸਵਾਂ ਉਸ਼ਾ ਹੈ।

ਹਰਿਪ੍ਰੀਤਿਕਰੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਪੁष੍ਕਰੇ ਕ੍ਰੀਡਤੇ ਯਤਃ । ਅਤਸ੍ਤੁ ਪੁष੍ਕਲੋ ਨਾਮ ਲੋਕੇ ਸ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਃ

ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਰੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿਚ ਖੇਡਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਉਹ ਪੁਸ਼ਕਲ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

ਹਰਿ ਪ੍ਰੀਤਿਕਰਾਨ੍ਧਰ੍ਮਾਨ੍ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਸ਼ृਣੁ ਖਗਾਧਿਪ । ਪ੍ਰਾਤਃ ਕਾਲੇ ਸਮੁਤ੍ਥਾਯ ਸ੍ਮਰੇਨ੍ਨਾਰਾਯਣਂ ਹਰਿਮ੍

ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ, ਖਗਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ, ਉਹ ਧਰਮ ਦੱਸਾਂਗਾ ਜੋ ਹਰੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਵੇਰੇ ਉਠ ਕੇ, ਨਾਰਾਇਣ, ਹਰੀ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਤੁਲਸੀਵਨ੍ਦਨਂ ਕੁਰ੍ਯਾਚ੍ਛ੍ਰੀਵਿष੍ਣੁਂ ਸਂਸ੍ਮਰੇਤ੍ਖਗ । ਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰੋਤ੍ਸਰ੍ਗਕਾਲੇ ਚ ਹ੍ਯਪਾਨਾਤ੍ਮਕਕੇਸ਼ਵਮ੍

ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਤੇ ਸ੍ਰੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਖਗ। ਜਦੋਂ ਮੂਤ ਜਾਂ ਪਖਾਣਾ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਅਪਾਨ ਵਾਲੇ ਕੇਸ਼ਵ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਤ੍ਰਿਵਿਕ੍ਰਮਂ ਸ਼ੌਚਕਾਲੇ ਗਙ੍ਗਾਪਾਨਕਰਂ ਹਰਿਮ੍ । ਦਨ੍ਤਧਾਵਨਕਾਲੇ ਤੁ ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਨ੍ਤਰ੍ਯਾਮਿਣਂ ਹਰਿਮ੍

ਸਾਫ-ਸਫਾਈ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਤ੍ਰਿਵਿਕ੍ਰਮ, ਗੰਗਾ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਹਰੀ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਦੰਦ ਮੰਜਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਚੰਦ੍ਰ ਵਿਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਹਰੀ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਮੁਖਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ਾਲਨੇ ਕਾਲੇ ਮਾਧਵਂ ਸਂਸ੍ਮਰੇਤ੍ਖਗ । ਗਵਾਂ ਕਣ੍ਡੂਯਨੇ ਚੈਵ ਸ੍ਮਰੇਦ੍ਗੋਵਰ੍ਧਨਂ ਹਰਿਮ੍

ਮੂੰਹ ਧੋਣ ਵੇਲੇ ਮਾਧਵ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਖਗ। ਗਾਂ ਨੂੰ ਖੁਜਲਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਗੋਵਰਧਨ ਹਰੀ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਸਦਾ ਗੋਦੋਹਨੇ ਕਾਲੇ ਸ੍ਮਰੇਦ੍ਗੋਪਾਲਵਲ੍ਲਭਮ੍ । ਅਨਨ੍ਤਪੁਣ੍ਯਾਰ੍ਜਿਤਜਨ੍ਮਕਰ੍ਮਣਾਂ ਸੁਪਕ੍ਵਕਾਲੇ ਚ ਖਗੇਨ੍ਦ੍ਰਸਤ੍ਤਮ

ਗਾਂ ਦੁਹਣ ਵੇਲੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਗੋਪੀਆਂ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਤੇ, ਖਗਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਅਣਗਣਤ ਚੰਗੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਪੱਕਣ ਵੇਲੇ ਵੀ।

ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੇ ਗਵਾਂ ਚੈਵ ਸਦਾ ਨृਣਾਂ ਵੈ ਭਵਤ੍ਯਤੋ ਨਾਤ੍ਰ ਵਿਚਾਰ੍ਯਮਸ੍ਤਿ । ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਗृਹੇ ਨਾਸ੍ਤਿ ਸਦੋਤ੍ਤਮਾ ਚ ਗੌਰ੍ਯਙ੍ਗਣੇ ਸ਼੍ਰੀਤੁਲਸੀ ਚ ਨਾਸ੍ਤਿ

ਗਾਂ ਨੂੰ ਛੁਹਣ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਛੁਹਣ ਵਿਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਭਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਜਿਸ ਘਰ ਵਿਚ ਅੰਗਣੇ ਵਿਚ ਚੰਗੀ ਗਾਂ ਨਹੀਂ ਤੇ ਸ੍ਰੀ ਤੁਲਸੀ ਨਹੀਂ,

ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਗृਹੇ ਦੇਵਮਹੋਤ੍ਸਵਸ਼੍ਚ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਗृਹੇ ਸ਼੍ਰਵਣਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਵਿष੍ਣੋਃ । ਤਤ੍ਸਂਸਰ੍ਗਾਦ੍ਯਾਤਿ ਦੁਃਖਾਦਿਕਂ ਚ ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੋ ਨੈਵ ਕਾਰ੍ਯਃ ਕਦਾਪਿ

ਜਿਸ ਘਰ ਵਿਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਉਤਸਵ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨਹੀਂ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ, ਉਸ ਘਰ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਕਰਕੇ ਸਿਰਫ ਦੁੱਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਉਥੋਂ ਕੁਝ ਵੀ ਛੁਹਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ।

ਗੋਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨਵਿਹੀਨਸ੍ਯ ਗੋਦੋਹਨਮਜਾਨਤਃ । ਗੋਪੋषਣਵਿਹੀਨਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਹੁਰ੍ਜਨ੍ਮ ਨਿਰਰ੍ਥਕਮ੍

ਜੋ ਗਾਂ ਨੂੰ ਛੁਹਦਾ ਨਹੀਂ, ਗਾਂ ਦੁਹਣ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਤੇ ਗਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਸ ਦਾ ਜੀਵਨ ਵਿਅਰਥ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਗੋਗ੍ਰਾਸਮਪ੍ਰਦਾਤੁਸ਼੍ਚ ਗੋਪੁष੍ਟਿਂ ਚਾਪ੍ਯਕੁਰ੍ਵਤਃ । ਗਤਿਰ੍ਨਾਸ੍ਤ੍ਯੇਵ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯੇਵ ਗ੍ਰਾਮਚਾਣ੍ਡਾਲਵਤ੍ਸ੍ਮृਤਃ

ਜੋ ਗਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰਾ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ ਤੇ ਗਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ, ਕਦੇ ਨਹੀਂ; ਉਹ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਚੁਹੜਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਵਤ੍ਸ੍ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਤਨਪਾਨੇ ਚ ਬਾਲਕृष੍ਣਂ ਤੁ ਸਂਸ੍ਮਰੇਤ੍ । ਦਧਿਨਿਰ੍ਮਨ੍ਥਨੇ ਚੈਵ ਮਨ੍ਥਾਧਾਰਂ ਸ੍ਮਰੇਦ੍ਧਰਿਮ੍

ਜਦੋਂ ਵੱਛਾ ਮਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਪੀਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਬਾਲਕ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਦਹੀਂ ਮਥਦੇ ਹੋਏ, ਮਥਣ ਦੀ ਲੱਕੜ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲੇ ਹਰੀ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਮृਤ੍ਤਿਕਾਸ੍ਨਾਨ ਕਾਲੇ ਤੁ ਵਰਾਹਂ ਸਂਸ੍ਮਰੇਦ੍ਧਰਿਮ੍ । ਪੁਣ੍ਡ੍ਰਾਣਾਂ ਧਾਰਣੇ ਚੈਵ ਕੇਸ਼ਵਾਦੀਂਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵਾਦਸ਼

ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵਰਾ੍ਹਾ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਹਰੀ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਤੇ ਪੁੰਡਰਾਂ (ਬਾਰਾਂ ਚਿੰਨ੍ਹ) ਲਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕੇਸ਼ਵ ਤੇ ਹੋਰ ਗਿਆਰਾਂ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਮੁਦ੍ਰਾਣਾਂ ਧਾਰਣੇ ਚੈਵ ਸ਼ਙ੍ਖਚਕ੍ਰਗਦਾਧਰਮ੍ । ਪਦ੍ਮਂ ਨਾਰਾਯਣੀਂ ਮੁਦ੍ਰਾਂ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧੋਲ੍ਕਾਦੀਂਸ਼੍ਚ ਸਂਸ੍ਮਰੇਤ੍

ਮੁਦਰਾਂ (ਚਿੰਨ੍ਹ) ਲਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ੰਖ, ਚਕਰ ਤੇ ਗਦਾ ਵਾਲੇ ਹਰੀ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਦਮ, ਨਾਰਾਇਣੀ ਮੁਦਰਾ ਤੇ ਕ੍ਰੁੱਧੋਲਕ ਵਰਗੇ ਰੂਪਾਂ ਦਾ ਵੀ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੀਰਾਮਸਂਸ੍ਮृਤਿਂ ਚੈਵ ਸਂਧ੍ਯਾਕਾਲੇ ਖਗੋਤ੍ਤਮ । ਅਚ੍ਯੁਤਾਨਨ੍ਤਗੋਵਿਨ੍ਦਾਞ੍ਛ੍ਰਾਦ੍ਧਕਾਲੇ ਚ ਸਂਸ੍ਮਰੇਤ੍

ਸੰਧਿਆ ਵੇਲੇ ਸ੍ਰੀ ਰਾਮ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਖਗਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ। ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਭੋਗ ਲਗਾਉਂਦੇ ਸਮੇਂ ਅਚੁਤ, ਅਨੰਤ ਤੇ ਗੋਵਿੰਦ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਾਣਾਦਿਕਪਞ੍ਚਹੋਮੇਚਾਨਿਰੂਦ੍ਧਾਦੀਂਸ਼੍ਚ ਸਂਸ੍ਮਰੇਤ੍ । ਅਨ੍ਨਾਦ੍ਯਰ੍ਪਣਕਾਲੇ ਤੁ ਵਾਸੁਦੇਵਂ ਚ ਸਂਸ੍ਮਰੇਤ੍

ਪੰਜ ਹੋਮਾਂ (ਪ੍ਰਾਣ ਆਦਿ) ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਅਨਿਰੁੱਧ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਤੇ ਭੋਜਨ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਅਪੋਸ਼ਨਸ੍ਯ ਕਾਲੇ ਤੁ ਵਾਯੋਰਨ੍ਤਰ੍ਗਤਂ ਹਰਿਮ੍ । ਵਸ੍ਤ੍ਰਧਾਰਣਕਾਲੇ ਤੁ ਉਪੇਨ੍ਦ੍ਰਂ ਸਂਸ੍ਮਰੇਦ੍ਧਰਿਮ੍

ਜਦੋਂ ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਰੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਵੇ, ਤਾਂ ਉਪੇਂਦਰ, ਜੋ ਕਿ ਹਰੀ ਹੀ ਹੈ, ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਯਜ੍ਞੋਪਵੀਤਸ੍ਯ ਚ ਧਾਰਣੇ ਤੁ ਨਾਰਾਯਣਂ ਵਾਮਨਾਖ੍ਯਂ ਸ੍ਮਰੇਤ੍ਤੁ । ਆਰ੍ਤਿਕ੍ਯਕਾਲੇ ਚ ਤਥੈਵ ਵਿष੍ਣੋਃ ਸਮ੍ਯਕ੍ਸ੍ਮਰੇਤ੍ਪਰ੍ਸ਼ੁਰਾਮਾਖ੍ਯਵਿष੍ਣੁਮ੍

ਜਦੋਂ ਜਨੇਊ ਪਹਿਨਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਵੇ, ਤਾਂ ਵਾਮਨ ਨਾਮ ਵਾਲੇ ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਤੇ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਆਵੇ, ਤਾਂ ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ ਨਾਮ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਅਪੋਸ਼ਨੇਵੈਸ਼੍ਵਦੇਵਸ੍ਯ ਕਾਲੇ ਤਦਨ੍ਯਹੋਮਾਦਿषੁ ਭਸ੍ਮਧਾਰਣੇ । ਸ੍ਮਰੇਤ੍ਤੁ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਪਰਮਾਦਰੇਣ ਨਾਰਾਯਣਂ ਜਾਮਦਗ੍ਨ੍ਯਾਖ੍ਯਰਾਮਮ੍

ਵੈਸ਼ਵਦੇਵ ਲਈ ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਜਾਂ ਹੋਰ ਹਵਨ ਆਦਿ ਸਮੇਂ, ਅਤੇ ਭਸਮ ਲਾਉਣ ਵੇਲੇ, ਭਗਤੀ ਤੇ ਵੱਡੀ ਇੱਜ਼ਤ ਨਾਲ ਨਾਰਾਇਣ, ਜਾਮਦਗਨੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਤ੍ਰਿਵਾਰਤੀਰ੍ਥਗ੍ਰਹਣਸ੍ਯ ਕਾਲੇ ਕृष੍ਣਂ ਰਾਮਂ ਵ੍ਯਾਸਦੇਵਂ ਕ੍ਰਮੇਣ । ਸ਼ਙ੍ਖੋਦਕਸ੍ਯੋਦ੍ਧਰਣੇ ਚੈਵ ਕਾਲੇ ਮੁਕੁਨ੍ਦਰੂਪਂ ਸਂਸ੍ਮਰੇਤ੍ਸਰ੍ਵਦੈਵ

ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਤੀਰਥ ਪਾਣੀ ਲੈਣ ਸਮੇਂ, ਪਹਿਲਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਫਿਰ ਰਾਮ, ਤੇ ਫਿਰ ਵਿਆਸਦੇਵ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਤੇ ਜਦੋਂ ਸ਼ੰਖ ਵਿਚੋਂ ਪਾਣੀ ਚੁੱਕਦੇ ਹੋ, ਮੁਕੁੰਦ ਰੂਪ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਯਾਦ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਗ੍ਰਾਸੇਗ੍ਰਾਸੇ ਸ੍ਮਰਣਂ ਚੈਵ ਕਾਰ੍ਯਂ ਗੋਵਿਨ੍ਦਸਂਜ੍ਞਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਮਨ੍ਨਮ੍ । ਏਕੈਕਭਕ੍ਸ਼੍ਯਗ੍ਰਹਣਸ੍ਯ ਕਾਲੇ ਸਮ੍ਯਕ੍ਸ੍ਮਰੇਦਚ੍ਯੁਤਂ ਵੈ ਖਗੇਨ੍ਦ੍ਰ

ਹਰ ਨਿਵਾਲੇ ਸ਼ੁੱਧ ਭੋਜਨ ਨਾਲ, ਗੋਵਿੰਦ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਤੇ ਹਰ ਇਕ ਖਾਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਲੈਣ ਸਮੇਂ, ਖਗਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਅਚੁਤ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ਾਕਾਦੀਨਾਂ ਭਕ੍ਸ਼ਣੇ ਚੈਵ ਕਾਲੇ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਂ ਸ੍ਮਰੇਚ੍ਚੈਵ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ । ਤਥਾ ਪਰਾਨ੍ਨਸ੍ਯ ਚ ਭੋਗਕਾਲੇ ਸ੍ਮਰੇਚ੍ਚ ਸਮ੍ਯਕ੍ਪਾਣ੍ਡੁਰਙ੍ਗਂ ਚ ਵਿष੍ਣੁਮ੍

ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਆਦਿ ਖਾਣ ਸਮੇਂ, ਧਨਵੰਤਰੀ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਯਾਦ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬਣਿਆ ਭੋਜਨ ਖਾਣ ਸਮੇਂ, ਪਾਂਡੁਰੰਗ ਨਾਮ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।