ਹਰਿਂ ਗੁਰੁਂ ਹ੍ਯਨੁਸृਤ੍ਯੈਵ ਸਤ੍ਯਂ ਗਤਿਂ ਸ੍ਵਕੀਯਾਂ ਤੇਨ ਜਾਨੀਹਿ ਮੂਢ । ਦਗ੍ਧ੍ਵਾ ਦੁष੍ਟਾਂ ਬੁਦ੍ਧਿਮੇਵਂ ਚ ਮੂਢ ਸੁਬੁਦ੍ਧਿਰੂਪਂ ਮਾ ਭਜਸ੍ਵੈਵ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ॥ ੩,੨੮.
ਹਰੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣਾ ਸੱਚਾ ਰਸਤਾ ਪਛਾਣ, ਮੂੜ੍ਹਾ। ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਮੰਦੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦੇ ਅਤੇ ਕਦੇ ਵੀ ਝੂਠੀ ਸਮਝ ਨੂੰ ਨਾ ਅਪਣਾਵੀਂ, ਸਦਾ ਚੰਗੀ ਸਮਝ ਨੂੰ ਹੀ ਧਾਰਨ ਕਰ।
ਮਯਾ ਸਾਰ੍ਧਂ ਸਦ੍ਗੁਰੁਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਸਮ੍ਯਗ੍ਵੈਰਾਗ੍ਯਪੂਰ੍ਵਂ ਤਤ੍ਤ੍ਵਮਾਤ੍ਰਂ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ । ਤੇਨੈਵ ਮੋਕ੍ਸ਼ਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਮੋ ਨਾਰ੍ਜਵੈਰ੍ਯਤ੍ਤਾਰ੍ਯਾ ਵਿष੍ਣੋਃ ਸਂਪ੍ਰਸਾਦਾਚ੍ਚ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮ੍ਯਾਃ ॥ ੩,੨੮.
ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਸੱਚੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ, ਸਹੀ ਵੈਰਾਗ ਨਾਲ ਸਿਰਫ਼ ਤੱਤ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਉਸੀ ਰਾਹੀਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਪਖੰਡ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਉੱਚੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ।
ਇਤ੍ਯਾਸ਼ਯਂ ਮਨਸਾ ਸਨ੍ਨਿਧਾਯ ਤਥਾ ਚੋਕ੍ਤਂ ਭਕ੍ਤਵਰ੍ਯੋ ਮਦੀਯਃ । ਅਤੋ ਭਕ੍ਤਃ ਪ੍ਰਵਹੇਤ੍ਯੇਵ ਸਂਜ੍ਞਾਮਵਾਪ ਵੀਨ੍ਦ੍ਰ ਪ੍ਰਕृਤਂ ਤਂ ਸ਼ृਣੁ ਤ੍ਵਮ੍ ॥ ੩,੨੮.
ਇਸ ਇਰਾਦੇ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਮੇਰਾ ਭਗਤ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭਗਤ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ 'ਪ੍ਰਵਾਹ' ਨਾਮ ਮਿਲਿਆ; ਹੁਣ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਉਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣ।
ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੨੯ ਪ੍ਰਵਹਾਨਨ੍ਤਰਾਨ੍ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਸ਼ृਣੁ ਪਕ੍ਸ਼ੀਨ੍ਦ੍ਰਸਤ੍ਤਮ । ਯੋ ਧਰ੍ਮੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪੁਤ੍ਰੋ ਹ੍ਯਾਦਿਸृष੍ਟੌ ਤ੍ਵਗੁਦ੍ਭਵਃ
ਹੁਣ ਮੈਂ ਪ੍ਰਵਾਹ ਦੇ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ; ਸੁਣੋ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਰਾਜਾ। ਧਰਮ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ।
ਸਜ੍ਜਨਾਨ੍ਸੌਮ੍ਯਰੂਪੇਣ ਧਾਰਣਾਦ੍ਧਰ੍ਮਨਾਮਕਃ । ਸ ਏਵ ਸੂਰ੍ਯਪੁਤ੍ਰੋਭੂਦ੍ਯਮਸਂਜ੍ਞਾਮਵਾਪ ਸਃ । ਪਾਪਿਨਾਂ ਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਕਤ੍ਤ੍ਵਾਤ੍ਸ ਯਮ ਇਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ ਬੁਧੈਃ
ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਰਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਂਭ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ 'ਧਰਮ' ਨਾਮ ਮਿਲਿਆ। ਉਹੀ ਸੂਰਜ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬਣਿਆ ਅਤੇ 'ਯਮ' ਨਾਮ ਪਾਇਆ। ਮੰਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ ਕਰਕੇ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਉਸ ਨੂੰ 'ਯਮ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣ ਉਵਾਚ । ਪ੍ਰਹ੍ਲਾਦਾਨਨ੍ਤਰਂ ਗਙ੍ਗਾ ਭਾਰ੍ਯਾ ਵੈ ਵਰੁਣਸ੍ਯ ਚ । ਪ੍ਰਹ੍ਲਾਦਾਦਧਮਾ ਜ੍ਞੇਯਾ ਮਹਿਮ੍ਨਾ ਵਰੁਣਾਧਿਕਾ
ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੰਗਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਵਰੁਣ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵੀ ਹੈ। ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਹ ਮਹਿਮਾ ਵਿੱਚ ਵਰੁਣ ਤੋਂ ਵਧੀਕ ਹੈ।
ਸ੍ਵਰੂਪਾਦਧਮਾ ਜ੍ਞੇਯਾ ਨਾਤ੍ਰ ਕਾਰ੍ਯਾ ਵਿਚਾਰਣਾ । ਜ੍ਞਾਨਸ੍ਵਰੂਪਦਂ ਵਿष੍ਣੁਂ ਯਮੋ ਜਾਨਾਤਿ ਸਰ੍ਵਦਾ
ਸਵਭਾਵ ਤੋਂ ਉਹ ਹੇਠਾਂ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਯਮ ਸਦਾ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ।
ਅਤੋ ਗਙ੍ਗੇਤਿ ਸਾ ਜ੍ਞੇਯਾ ਸਰ੍ਵਦਾ ਲੋਕਪਾਵਨੀ । ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਵਿष੍ਣੁਪਦੀਤ੍ਯੇਵ ਕੀਰ੍ਤਿਤਾ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸਦਾ 'ਗੰਗਾ' ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਉਹ 'ਵਿਸ਼ਨੂਪਦੀ' ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
ਯਾ ਪੂਰ੍ਵਕਾਲੇ ਯਜ੍ਞਲਿਙ੍ਗਸ੍ਯ ਵਿष੍ਣੋਃ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਦ੍ਧਰੇਰ੍ਵਿਕ੍ਰਮਤਃ ਖਗੇਨ੍ਦ੍ਰ । ਵਾਮਸ੍ਯ ਪਾਦਸ੍ਯ ਨਖਾਗ੍ਰਤਸ਼੍ਚ ਨਿਰ੍ਭਿਦ੍ਯ ਚੋਰ੍ਧ੍ਵਾਣ੍ਡਕਟਾਹਖਣ੍ਡਮ੍
ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਵਾਮ ਪੈਰ ਦੇ ਨਖ ਦੇ ਆਗੇ ਤੋਂ, ਗੰਗਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਯਜਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚਲਦੇ ਹੋਏ, ਉਪਰਲੇ ਅੰਡ ਦੇ ਖੋਲ ਨੂੰ ਚੀਰ ਦਿੱਤਾ।
ਤਦੁਦਰਮਤਿਵੇਗਾਤ੍ਸਮ੍ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯਾਵਹਨ੍ਤੀਂ ਜਗਦਘਤਤਿਹਨ੍ਤੁਃ ਪਾਦਕਿਞ੍ਜਲ੍ਕਸ਼ੁਦ੍ਧਾਮ੍ । ਨਿਖਿਲਮਲਨਿਹਨ੍ਤ੍ਰੀਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨਾਚ੍ਚ ਸਕृਦਵਗਹਨਾਦ੍ਵਾ ਭਕ੍ਤਿਦਾਂ ਵਿष੍ਣੁਪਾਦੇ । ਸ਼ਸ਼ਿਕਰਵਰਗੌਰਾਂ ਮੀਨਨੇਤ੍ਰਾਂ ਸੁਪੂਜ੍ਯਾਂ ਸ੍ਮਰਤਿ ਹਰਿਪਦੋਤ੍ਥਾਂ ਮੋਕ੍ਸ਼ਮੇਤਿ ਕ੍ਰਮੇਣ
ਇਨ੍ਦ੍ਰੋਪਿ ਵਾਯੁਕਰਮਰ੍ਦਿਤਵਾਯੁਕੂਟਬਿਨ੍ਦੁਂ ਚ ਪ੍ਰਾਸ਼੍ਯ ਸ਼ਿਰਸਿ ਹ੍ਯਸਹਿष੍ਣੁਮਾਨਃ । ਭਾਗੀਰਥੀ ਹਰਿਪਦਾਙ੍ਕਮਿਤਿ ਸ੍ਮ ਨਿਤ੍ਯਂ ਜਾਨਨ੍ਮਹਾਪਰਮਭਾਗਵਤਪ੍ਰਧਾਨਃ । ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਚ ਖਿਨ੍ਨਹृਦਯਃ ਪਰਮਾਦਰੇਣ ਧृਤ੍ਵਾ ਸ੍ਵਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਪਰਮੋ ਹ੍ਯਸ਼ਿਵਃ ਸ਼ਿਵੋऽਭੂਤ੍
ਇੰਦਰ ਨੇ ਵੀ, ਹਵਾ ਨਾਲ ਟਕਰਾਈ ਹੋਈ ਪਾਣੀ ਦੀ ਬੂੰਦ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਤੇ ਲੈ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ। ਭਾਗੀਰਥੀ ਨੂੰ ਹਰੀ ਦੇ ਪੈਰ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਜਾਣ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਭਗਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਦਿਲ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਤੇ ਚੁਕਿਆ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਅਸ਼ੁਭ ਸੁਭ ਹੋ ਗਿਆ।
ਭਾਗੀਰਥ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਰੂਪਾਣ੍ਯਾਸਨ੍ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ । ਮਹਾਭਿषਗ੍ਜਨੇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਭਾਰ੍ਯਾ ਤੁ ਹ੍ਯਭਿषੇਚਨੀ
ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਭਾਗੀਰਥੀ ਦੇ ਚਾਰ ਰੂਪ ਹਨ: 'ਅਭਿਸ਼ੇਚਨੀ' ਵਜੋਂ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਹਕੀਮਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈ।
ਦ੍ਵਿਤੀਯੇਨੈਵ ਰੂਪੇਣ ਗਙ੍ਗਾ ਭਾਰ੍ਯਾ ਚ ਸ਼ਨ੍ਤਨੋਃ । ਸੁषੇਣਾ ਵੈ ਸੁषੇਣਸ੍ਯ ਭਾਰ੍ਯਾ ਸਾ ਵਾਨਰੀ ਸ੍ਮृਤਾ
ਦੂਜੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਗੰਗਾ ਸ਼ੰਤਨੂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈ; 'ਸੁਸ਼ੇਣਾ' ਵਜੋਂ, ਉਹ ਸੁਸ਼ੇਣ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਾਨਰਣੀ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਮਣ੍ਡੂਕਭਾਰ੍ਯਾ ਗਙ੍ਗਾ ਤੁ ਸੈਵ ਮਣ੍ਡੂਕਿਨੀ ਸ੍ਮृਤਾ । ਏਵਂ ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਰੂਪਾਣਿ ਗਙ੍ਗਾਯਾ ਇਤਿ ਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍
ਮੰਡੂਕ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ, ਗੰਗਾ 'ਮੰਡੂਕਿਨੀ' ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗੰਗਾ ਦੇ ਚਾਰ ਰੂਪ ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।
ਆਦਿਤ੍ਯਾਚ੍ਚੈਵ ਗਙ੍ਗਾਤਃ ਪਰ੍ਜਨ੍ਯਃ ਸਮੁਦਾਹृਤਃ । ਪ੍ਰਵਰ੍षਤਿ ਸੁਵੈਰਾਗ੍ਯਂ ਹ੍ਯਤਃ ਪਰ੍ਜਨ੍ਯਨਾਮਕਮ੍
ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਤੋਂ 'ਪਰਜਨਯ' ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਵੱਡਾ ਵੈਰਾਗ ਪਾੜਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ 'ਪਰਜਨਯ' ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।
ਸ਼ਰਂਵਰਾਯ ਪਞ੍ਚਜਨ੍ਯਾਚ੍ਚ ਪਞ੍ਚ ਹਿਤ੍ਵਾ ਜਗ੍ਧ੍ਵਾ ਗਰ੍ਵਕਂ षਟ੍ਕ੍ਰਮੇਣ । ਸ੍ਵਬਾਣਸ੍ਯ ਸ੍ਵਹृਦਿ ਸਂਸ੍ਥਿਤਸ੍ਯ ਭਜੇਤ੍ਸਦਾ ਨੈਵ ਭਕ੍ਤਿਂ ਵਿषਂ ਚ
ਸ਼ਰੰਵਰਾ ਲਈ, ਪੰਜ ਛੱਡ ਕੇ ਅਤੇ ਪੰਜਜਨਯ ਤੋਂ ਛੇ ਕਦਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਹੰਕਾਰ ਖਾ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਤੀਰ ਦੀ ਸਦਾ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਭਗਤੀ ਦੀ ਤੇ ਨਾ ਵਿਸ਼ ਦੀ।
ਲਿਙ੍ਗਂ ਪੁष੍ਟਂ ਨੈਵ ਕਾਰ੍ਯਂ ਸਦੈਵ ਲਿਙ੍ਗਂ ਪੁष੍ਟਂ ਕਾਰ੍ਯਮੇਵਂ ਸਦਾਪਿ । ਯੋਨੌ ਸਕ੍ਤਿਰ੍ਨੈਵ ਕਾਰ੍ਯਾ ਸਦਾਪਿ ਯੋਨੌ ਮੁਕ੍ਤੇऽਸਂਗਤੋ ਯਾਤਿ ਮੁਕ੍ਤਿਮ੍
ਮਜ਼ਬੂਤ ਲਿੰਗ ਕਦੇ ਬਣਾਉਣਾ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਲਿੰਗ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਯੋਨੀ ਨਾਲ ਲਗਾਵ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ, ਪਰ ਜੋ ਯੋਨੀ ਤੋਂ ਅਲੱਗ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਵੈਰਾਗ੍ਯਮੇਵਂ ਪ੍ਰਕਾਰੋਤ੍ਯੇਵ ਨਿਤ੍ਯਮਤਃ ਪਰ੍ਜਨ੍ਯਸ੍ਤ੍ਵਨ੍ਤਕਃ ਪਕ੍ਸ਼ਿਵਰ੍ਯ । ਏਤਾਵਤਾ ਸ਼ਰਭਾਖ੍ਯੋ ਮਹਾਤ੍ਮਾ ਸ ਚਾਨ੍ਤਰੋ ਸ ਤੁ ਪਰ੍ਜਨ੍ਯ ਏਵ
ਇਹੀ ਵੈਰਾਗ ਦਾ ਸਵਭਾਵ ਹੈ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਪਰਜਨਯ ਨੂੰ 'ਅੰਤਕ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ 'ਸ਼ਰਭ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਜਨਯ ਹੀ ਹੈ।
ਸ਼ਸ਼੍ਵਤ੍ਕੇਸ਼ਾ ਯਸ੍ਯ ਗਾਤ੍ਰੇ ਖਗੇਨ੍ਦ੍ਰ ਪ੍ਰਭਾਸ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸ਼ਰਭਾਖ੍ਯੋ ਪਯੋਤਃ । ਯਮਸ੍ਯ ਭਾਰ੍ਯਾ ਸ਼੍ਯਾਮਲਾ ਯਾ ਖਗੇਨ੍ਦ੍ਰ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਸਦਾ ਕਲਿਭਾਰ੍ਯਾਪਿਯਾ ਚ
ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਜਿਸ ਦੇ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਾਲ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ਰਭਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਯਮ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈ; ਉਹ ਕਾਲੀ ਰੰਗ ਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਲਿਜੁਗ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਪਦਾਰਥ ਪੀਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਕਲਿਜੁਗ ਦੀ ਪਤਨੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਤ੍ਵਾ ਸਮ੍ਯਕ੍ਮਾਨਸਂ ਯਾ ਕਰੋਤਿ ਹ੍ਯਤਸ਼੍ਚ ਸਾ ਸ਼੍ਯਾਮਲਾਸਂਜ੍ਞਕਾਭੂਤ੍ । ਮਲਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਹਰਿਭਕ੍ਤੇਰ੍ਵਿਰੋਧੀ ਸੁਲੋਹਪਾਤ੍ਰੇ ਸਨ੍ਨਿਧਾਨਂ ਚ ਤਸ੍ਯ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸਹੀ ਸੋਚ ਕੇ, ਉਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸ਼ਿਆਮਲਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਹਰਿ ਦੀ ਭਗਤੀ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਮਲ ਅਤੇ ਘੱਟ ਧਾਤਾਂ ਦੇ ਬਰਤਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਬਾਰੇ ਦੱਸਾਂਗਾ।
ਤਦ੍ਵੈष੍ਣਵੈਸ੍ਤ੍ਯਾਜ੍ਯਮੇਵਂ ਸਦੈਵ ਵਸ੍ਤ੍ਰਂ ਦਗ੍ਧਂ ਸਨ੍ਧਿਜਂ ਚੈਵ ਜਨ੍ਯਮ੍
ਇਸ ਲਈ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਭਗਤਾਂ ਵਿਚ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਜਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਸੀਲਿਆ ਹੋਇਆ ਜਾਂ ਅਸ਼ੁੱਧ ਥਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਕਪੜਾ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਨੋਚ੍ਚਾਸ਼੍ਚ ਤੇ ਹਰਿਭਕ੍ਤੇਰ੍ਵਿਹੀਨਾਸ੍ਤੇषਾਂ ਸਂਗੋ ਨੈਵ ਕਾਰ੍ਯਃ ਸਦਾਪਿ । ਪੁਰਾਣਸਂਪਰ੍ਕਵਿਸਰ੍ਜਿਨਂ ਚ ਪੁਰਾਣਤਾਲਂ ਚ ਪੁਰਾਣਵਸ੍ਤ੍ਰਮ੍
ਜੋ ਲੋਕ ਹਰਿ ਦੀ ਭਗਤੀ ਤੋਂ ਵੰਜੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕਦੇ ਵੀ ਸੰਗਤ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ; ਪੁਰਾਣਾ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਛੱਡਣ ਵਾਲਿਆਂ, ਪੁਰਾਣਾ ਤੋਲਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾ ਕਪੜਾ ਵਰਤਣ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੂਰ ਰਹੋ।
ਸੁਜੀਰ੍ਣਕਨ੍ਥਾਜਿਨਮੇਖਲਂ ਚ ਯਜ੍ਞੋਪਵੀਤਂ ਚ ਕਲਿਪ੍ਰਿਯਂ ਚ । ਪ੍ਰਿਯਂ ਗृਹਂ ਚੋਰ੍ਣਵਿਤਾਨਕਂ ਚ ਸਮਿਤ੍ਕੁਸ਼ੈਃ ਪੂਰਿਤਂ ਕੁਤ੍ਸਿਤਂ ਚ
ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣਾ ਕਪੜਾ, ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਚਮੜੀ, ਕਮਰਬੰਦ, ਜੰਜੀਰ, ਯਜਨੋਪਵੀਤ ਅਤੇ ਕਲਿਜੁਗ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਪਦਾਰਥ; ਪਿਆਰੇ ਘਰ, ਪਿਸੇ ਹੋਏ ਛੱਜ, ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਸ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਲੱਕੜ—all ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਿਕੰਮੇ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਂ ਚੇਤ੍ਕਲਿਭਾਰ੍ਯਾਪ੍ਰਿਯਂ ਚ ਨੈਵ ਪ੍ਰਿਯਂ ਸ਼ਾਰ੍ਙ੍ਗਪਾਣੇਃ ਕਦਾਚਿਤ੍ । ਕਾਂਸ੍ਯੇ ਸੁਪਕ੍ਵਂ ਯਾਵਨਾਲਸ੍ਯ ਚਾਨ੍ਨਂ ਤੁषਃ ਪਿਣ੍ਯਾਕਂ ਤੁਮ੍ਬਬਿਲ੍ਵੇ ਪਲਾਣ੍ਡੁਃ
ਕਲਿਜੁਗ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਸਾਰੇ ਪਦਾਰਥ, ਸ਼ਾਰੰਗਧਨੁਧਾਰੀ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਪਿਆਰੇ ਨਹੀਂ; ਕਾਂਸੇ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਕਾਇਆ ਹੋਇਆ ਖਾਣਾ, ਜੌ, ਚੀਲ, ਤੇਲ ਦੀ ਖਲ, ਲੌਕੀ, ਪਿਆਜ਼—
ਦੀਰ੍ਘਂ ਤਕ੍ਰਂ ਸ੍ਵਾਦੁਹੀਨਂ ਕਟੂष੍ਣਮੇਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਕਲਿਭਾਰ੍ਯਾਪ੍ਰਿਯਾਸ਼੍ਚ । ਸੁਦੁਰ੍ਮੁਖਂ ਨਿਨ੍ਦਨਂ ਚਾਰ੍ਯਜਾਨਾਂ ਸਤੋਵਮਤ੍ਯਾਤ੍ਮਜਾਨਾਂ ਪ੍ਰਸਹ੍ਯ
ਲੰਬਾ ਪਕਿਆ ਹੋਇਆ ਛਾਸ, ਸੁਆਦ ਰਹਿਤ, ਤਿੱਖਾ ਤੇ ਗਰਮ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਕਲਿਜੁਗ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਹਨ; ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਾੜਾ, ਨਿੰਦਣਯੋਗ, ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਤਿਆਗਿਆ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਬੱਚਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਛੱਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸੁਪੀਡਨਂ ਸਰ੍ਵਦਾ ਭਰ੍ਤृਵਰ੍ਗੇ ਗृਹਸ੍ਥਿਤਵ੍ਰੀਹਿਵਸ੍ਤ੍ਰਾਦਿਚੌਰ੍ਯਾਤ੍ । ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਣਭੂਤਾਨ੍ਮੂਰ੍ਧਜਾਨ੍ਸਂਦਧਾਨਂ ਕਰੈਰ੍ਯੁਤਂ ਦੇਵਕਲਿਪ੍ਰਿਯਂ ਚ
ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਤੀ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਪੀੜਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ, ਚੌਰ-ਚੋਰੀ ਕਰਨਾ—ਚਾਵਲ, ਕਪੜਾ, ਘਰ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ; ਖੁਦ ਹੱਥ ਨਾਲ ਵਿਖੇਰੇ ਹੋਏ ਵਾਲ ਮਿਲਾਉਣਾ, ਅਤੇ ਉਹ ਸਭ ਪਦਾਰਥ ਜੋ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਕਲਿਜੁਗ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਹਨ।
ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਸਰ੍ਵਂ ਕਲਿਭਾਰ੍ਯਾਪ੍ਰਿਯਞ੍ਚ ਸੁਨਿਰ੍ਮਲਂ ਪ੍ਰਕਰੋਤ੍ਯੇਵ ਸਰ੍ਵਮ੍ । ਅਤਸ਼੍ਚ ਸਾ ਸ਼੍ਯਾਮਲੇਤਿ ਸ੍ਵਸਂਜ੍ਞਾਮਵਾਪ ਸਾ ਦੇਵਕੀ ਸਂਬਭੂਵ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਲਿਜੁਗ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਸਾਰੇ ਪਦਾਰਥ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸ਼ਿਆਮਲਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉਹ ਦੇਵਕੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਗਈ।
ਯੁਧਿष੍ਠਿਰਸ੍ਯੈਵ ਬਭੂਵ ਪਤ੍ਨੀਸਂਭਾਵਿਤਾ ਤਤ੍ਰ ਚ ਦੇਵਕੀ ਸਾ । ਚਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਭਾਰ੍ਯਾ ਰੋਹਿਣੀ ਵੈ ਤਦੇਯਮਸ਼੍ਵਿਨ੍ਯਾਦਿਭ੍ਯੋऽਹ੍ਯਧਿਕਾ ਸਰ੍ਵਦੈਵ
ਉਹ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਦੀ ਮਾਣਯੋਗ ਪਤਨੀ ਬਣੀ, ਅਤੇ ਉਥੇ ਦੇਵਕੀ ਮੌਜੂਦ ਸੀ; ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਰੋਹਿਨੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਆਦਿ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹੈ।
ਰੋਣੀਂ ਧृਤ੍ਵਾ ਰੋਹਤਿ ਯੋਗ੍ਯਸ੍ਥਾਨਂ ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਚ ਸਾ ਰੋਹਿਣੀਤਿ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਾ । ਆਦਿਤ੍ਯਭਾਰ੍ਯਾ ਨਾਮ ਸਂਜ੍ਞਾ ਖਗੇਨ੍ਦ੍ਰ ਜ੍ਞੇਯਾ ਸਾ ਨਾਰਾਯਣਸ੍ਯ ਸ੍ਵਰੂਪਾ
ਗਰਭ ਧਾਰ ਕੇ, ਉਹ ਯੋਗ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਉਭਰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਹਿਨੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਮਿਲੀ; ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦਾ ਨਾਮ ਸੰਜਨਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਨਾਰਾਇਣ ਦਾ ਹੀ ਰੂਪ ਹੈ।
ਸਂਜਾਨਾਤੀਤ੍ਯੇਵ ਸਂਜ੍ਞਾਮਵਾਪ ਸਂਜ੍ਞੇਤਿ ਲੋਕੇ ਸੂਰ੍ਯ ਭਾਰ੍ਯਾ ਖਗੇਨ੍ਦ੍ਰ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਸ੍ਯ ਹ੍ਯਭਿਮਾਨੀ ਤੁ ਦੇਵੋ ਵਿਰਾਡਿਤਿ ਹ੍ਯਭਿਧਾਮਾਪ ਤੇਨ
ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਮਝਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸੰਜਨਾ ਹੋ ਗਿਆ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਸੰਜਨਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ; ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੇਵਤਾ ਵਿਰਾਟ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਸ ਖੋਲ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦਾਖਲ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਲੈ ਗਈ; ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਪੈਰ ਦੀ ਧੂੜ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਸਭ ਮਲ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਣ, ਛੂਹਣ ਜਾਂ ਇਕ ਵਾਰੀ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭਗਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਹਰੀ ਦੇ ਪੈਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ, ਚੰਦ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾਰ, ਮੱਛੀ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਪੂਜਣਯੋਗ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਕਦਮ-ਕਦਮ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।