ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਬ੍ਰਵੀਮਿ ਸਤ੍ਯਂ ਪੁਰੁषੋ ਵਿष੍ਣੁਰੇਵ ਸਤ੍ਯਂ ਸਤ੍ਯਂ ਭੁਜਮੁਦ੍ਧृਤ੍ਯ ਸਤ੍ਯਮ੍ । ਏਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਯਦਿ ਮਿਥ੍ਯਾ ਭਵੇਤ੍ਤੁ ਤਦਾ ਤ੍ਵਸੌ ਮਾਂ ਦਸ਼ਤੁ ਹ੍ਯਹੀਨ੍ਦ੍ਰ ॥ ੩,੨੮.

ਮੈਂ ਸੱਚ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹਾਂ: ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਸ਼ਨੂ ਹੈ—ਸੱਚ, ਸੱਚ, ਮੈਂ ਹੱਥ ਚੁੱਕ ਕੇ ਸੱਚ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਜੇ ਇਹ ਸਭ ਝੂਠ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਸੱਪਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਮੈਨੂੰ ਡਸ ਲਵੇ।

ਜੀਵਸ਼੍ਚ ਸਤ੍ਯਃ ਪਰਮਾਤ੍ਮਾ ਚ ਸਤ੍ਯਸ੍ਤਯੋਰ੍ਭੇਦਃ ਸਤ੍ਯੇ ਏਤਤ੍ਸਦਾਪਿ । ਜਡਸ਼੍ਚਸਤ੍ਯੋ ਜੀਵਜਡਯੋਸ਼੍ਚ ਭੇਦੋ ਭੇਦਃ ਸਤ੍ਯਃ ਕਿਂ ਚ ਜਡੈਸ਼ਯੋਰ੍ਭਿਦਾ ॥ ੩,੨੮.

ਜੀਵ ਵੀ ਸੱਚ ਹੈ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਵੀ ਸੱਚ ਹੈ; ਦੋਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਭੇਦ ਵੀ ਸੱਚ ਹੈ, ਇਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੈ। ਪਦਾਰਥ ਵੀ ਸੱਚ ਹੈ, ਜੀਵ ਤੇ ਪਦਾਰਥ ਵਿਚ ਭੇਦ ਵੀ ਸੱਚ ਹੈ; ਤਾਂ ਪਦਾਰਥ ਅਤੇ ਪਦਾਰਥ ਦੇ ਮਾਲਕ ਵਿਚ ਭੇਦ ਵੀ ਸੱਚ ਹੈ।

ਭੇਦਃ ਸਤ੍ਯਃ ਸਰ੍ਵਜੀਵੇषੁ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸਤ੍ਯਾ ਜਡਾਨਾਂ ਚ ਭੇਦਾ ਸਦਾਪਿ । ਏਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਯਦਿ ਮਿਥ੍ਯਾ ਭਵੇਤ੍ਤੁ ਤਦਾ ਤ੍ਵਸੌ ਦਸ਼ਤੁ ਮਾਂ ਹ੍ਯਹੀਨ੍ਦ੍ਰਃ ॥ ੩,੨੮.

ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਭੇਦ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੱਚ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੜ ਪਦਾਰਥਾਂ ਵਿਚ ਭੇਦ ਵੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੱਚ ਹੈ। ਜੇ ਇਹ ਸਭ ਝੂਠ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਸੱਪਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਮੈਨੂੰ ਡਸ ਲਵੇ।

ਏਵਂ ਬ੍ਰੁਵਨ੍ਨੁਰਗਂ ਕੋਪਯੁਕ੍ਤਂ ਸਮਗ੍ਰਹੀਨ੍ਨਾਦਸ਼ਤ੍ਸੋਪ੍ਯੁਰਙ੍ਗਃ । ਏਤਸ੍ਯ ਸਂਧਾਰਣਾਦੇਵਵੀਦ੍ਰੇ ਸਾ ਵਾਯੁਪੁਤ੍ਰਃ ਪ੍ਰਵਹੇਤ੍ਯਾਪ ਸਂਜ੍ਞਾਮ੍ ॥ ੩,੨੮.

ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੇ ਸੱਪ ਨੂੰ ਫੜਿਆ, ਪਰ ਸੱਪ ਨੇ ਡੱਸਿਆ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਨੂੰ ਠੀਕ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਕੇਵਲ ਉਹੀ ਹੈ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਇੰਦਰ, ਇਸ ਲਈ ਵਾਯੂ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਹਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਦ੍ਵਯਂ ਸ੍ਵਰੂਪਂ ਪ੍ਰਵਿਦਿਤ੍ਵੈਵ ਪੂਰ੍ਵਂ ਤ੍ਵਂ ਸ੍ਵੀਕੁਰੁष੍ਵ ਦ੍ਵਯਮੇਵ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ । ਸ੍ਨਾਨਾਦਿਕਂ ਚ ਪ੍ਰਕਰੋਤਿ ਨਿਤ੍ਯਂ ਪਾਪੀ ਸ ਆਤ੍ਮਾ ਨੈਵ ਮੋਕ੍ਸ਼ਂ ਪ੍ਰਯਾਤਿ ॥ ੩,੨੮.

ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਦੋਹਾਂ ਸਵਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਨਿੱਤ ਸਨਾਨ ਆਦਿ ਕਰਮ ਕਰੇ, ਪਰ ਪਾਪੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਆਤਮਾ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੀ।

ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਦ੍ਵਯਂ ਪ੍ਰਵਿਚਾਰ੍ਯੈਵ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸੁਖੀ ਭਵੇਨ੍ਨਾਤ੍ਰ ਵਿਚਾਰ੍ਯਮਸ੍ਤਿ । ਏਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਯਦਿ ਮਿਥ੍ਯਾ ਭਵੇਤ੍ਤੁ ਤਦਾ ਤ੍ਵਸੌ ਮਾਂ ਦਸ਼ਤੁ ਹ੍ਯਹੀਨ੍ਦ੍ਰਃ ॥ ੩,੨੮.

ਇਸ ਲਈ, ਦੋਹਾਂ ਸਵਭਾਵਾਂ ਦੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਸੁਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਇਹ ਸਭ ਝੂਠ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਸੱਪਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਮੈਨੂੰ ਡਸ ਲਵੇ।

ਗਰੁਡ ਉਵਾਚ । ਕਿਂ ਤਦ੍ਦ੍ਵਯਂ ਦੇਵਦੇਵੇਸ਼ ਕਿਂ ਵਾ ਤਤ੍ਕਾਰਣਂ ਕੀਦृਸ਼ਂ ਮੇ ਵਦਸ੍ਵ । ਦ੍ਵਯੋਸ੍ਤ੍ਯਾਗਂ ਕੀਦृਸ਼ਂ ਮੇ ਵਦਸ੍ਵ ਤ੍ਯਾਗਾਤ੍ਸੁਖਂ ਕੀਦृਸ਼ਂ ਮੇ ਵਦਸ੍ਵ ॥ ੩,੨੮.

ਗਰੁੜ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਉਹ ਦੋਹਾਂ ਸਵਭਾਵ ਕੀ ਹਨ? ਉਹਦਾ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਹਨ? ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ। ਦੋਹਾਂ ਸਵਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਦੀ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ, ਅਤੇ ਛੱਡਣ ਨਾਲ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਸੁਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।

ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣ ਉਵਾਚ । ਦ੍ਵਯਂ ਚਾਹੁਸ੍ਤ੍ਵਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇ ਦ੍ਵੇ ਬਲਿष੍ਠੇ ਦੇਹੇ ਹ੍ਯਸ੍ਮਿਞ੍ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਨੇਤ੍ਰੇ ਸੁਸृष੍ਟੇ । ਅਵਾਨ੍ਤਰੇ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਨੇਤ੍ਰੇ ਖਗੇਨ੍ਦ੍ਰ ਦ੍ਵਯਂ ਚਾਹੁਸ੍ਤਤ੍ਸ੍ਵਰੂਪਂ ਚ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ॥ ੩,੨੮.

ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਦੋ ਇੰਦਰੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਕੰਨ ਅਤੇ ਅੱਖ, ਦੋਵੇਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣੇ ਹਨ। ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਕੰਨ ਅਤੇ ਅੱਖ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੀ ਦੋ ਪੱਖ ਹਨ; ਮੈਂ ਹੁਣ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਚੀ ਹਾਲਤ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।

ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਸ੍ਵਭਾਵੋ ਲੋਕ ਵਾਰ੍ਤਾਸ਼੍ਰੁਤੌ ਚ ਹ੍ਯਤੀਵ ਮੋਦਸ੍ਤ੍ਵਾਦਰਾਸ੍ਵਾਦਨੇਨ । ਹਰੇਰ੍ਵਾਰ੍ਤਾਸ਼੍ਰਵਣੇ ਦੁਃਖਜਾਲਂ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਸ੍ਵਭਾਵੋ ਜਡਤਾ ਦਮਸ਼੍ਚ ॥ ੩,੨੮.

ਕੰਨ ਦੀ ਖਾਸੀਅਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਹਾਲ-ਚਾਲ ਸੁਣਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਸੁਣਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਹਰਿ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣਨ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਜਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਕੰਨ ਦੀ ਖਾਸੀਅਤ ਹੈ ਸੁਸਤਤਾ ਅਤੇ ਰੋਕ।

ਨੇਤ੍ਰਸ੍ਵਭਾਵੋ ਦਰ੍ਸ਼ਨੇ ਸ੍ਤ੍ਰੀਨਰਾਣਾਂ ਹ੍ਯਤ੍ਯਾਦਰਾਨ੍ਨਾਸ੍ਤਿ ਨਿਦ੍ਰਾਦਿਕਂ ਚ । ਹਰੇਰ੍ਭਕ੍ਤਾਨਾਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨੇ ਦੁਃਖਰੂਪੋ ਵਿष੍ਣੋਃ ਪੂਜਾਦਰ੍ਸ਼ਨੇ ਦੁਃਖਜਾਲਮ੍ ॥ ੩,੨੮.

ਅੱਖ ਦੀ ਖਾਸੀਅਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮਰਦਾਂ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਰੁਚੀ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਇਤਨਾ ਕਿ ਨੀਂਦ ਆਦਿ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ; ਪਰ ਹਰਿ ਦੇ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਤੇ ਦੁੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵੇਖਣ ਤੇ ਵੀ ਦੁੱਖ ਦਾ ਜਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤਯੋਃ ਸ੍ਵਰੂਪਂ ਪ੍ਰਵਿਦਿਤ੍ਵੈਵ ਪੂਰ੍ਵਂ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ ਸ੍ਵੀਕਰੋਤ੍ਯੇਵ ਮੂਢਃ । ਸ਼ਿਸ਼੍ਨਂ ਮੌਰ੍ਖ੍ਯਾਚ੍ਚੈਵ ਕੁਤ੍ਰਾਪਿ ਯੋਨੌ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਯੇਤ੍ਸਰ੍ਵਦਾ ਹ੍ਯਾਦਰੇਣ ॥ ੩,੨੮.

ਇਹ ਦੋਨਾਂ ਦੀ ਅਸਲੀ ਹਾਲਤ ਸਮਝਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਮੂਰਖ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਫਿਰ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਮੂਰਖਤਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜਨਨ ਅੰਗ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਜਨਾਨੀ ਵਿੱਚ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਭਯਂ ਚ ਲਜ੍ਜਾ ਨੈਵ ਚਾਸ੍ਤੇ ਵਧੂਨਾਂ ਤਥਾ ਨृਣਾਂ ਵਨਿਤਾਨਾਂ ਯਤੀਨਾਮ੍ । ਸ੍ਵਸਾਰਂ ਤੇ ਹ੍ਯਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਦਿਨੇਪਿ ਸੁਵਾਮ ਯਜ੍ਞੇਨ ਸ੍ਵਾਭਾਵਸ਼੍ਚ ਵੀਨ੍ਦ੍ਰ ॥ ੩,੨੮.

ਔਰਤਾਂ, ਮਰਦਾਂ ਅਤੇ ਸੰਨਿਆਸੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਬਾਰੇ ਨਾ ਡਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਲਾਜ; ਆਪਣੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਜਾਣ ਕੇ, ਉਹ ਦਿਨ ਦਿਹਾੜੇ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਯਜਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋਣ—ਇਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੂਲ ਖਾਸੀਅਤ ਹੈ, ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ।

ਰਸਾਸ੍ਵਭਾਵੋ ਭਕ੍ਸ਼ਣੇ ਸਰ੍ਵਦਾਪਿ ਹ੍ਯਨਰ੍ਪਿਤਸ੍ਯਾਨ੍ਨਭਕ੍ਸ਼੍ਯਸ੍ਯ ਵਿष੍ਣੋਃ । ਤਥੋਪਹਾਰਸ੍ਯ ਚ ਤਤ੍ਸ੍ਵਭਾਵਃ ਅਭਕ੍ਸ਼੍ਯਾਣਾਂ ਭਕ੍ਸ਼ਣੇ ਤਤ੍ਸ੍ਵਭਾਵਃ ॥ ੩,੨੮.

ਸਵਾਦ ਦੀ ਖਾਸੀਅਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਹ ਭੋਜਨ ਖਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਪਹਾਰ ਵੀ ਐਸੇ ਹੀ ਖਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਖਾਣ-ਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਵੀ ਖਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਇਹੀ ਉਸ ਦੀ ਖਾਸੀਅਤ ਹੈ।

ਅਲੇਹ੍ਯਲੇਹਸ੍ਯ ਚ ਤਤ੍ਸ੍ਵਭਾਵਃ ਪਾਤੁਂ ਤ੍ਵਪੇਯਸ੍ਯ ਚ ਤਤ੍ਸ੍ਵਭਾਵਃ । ਦ੍ਵਯੋਃ ਸ੍ਵਰੂਪਂ ਚ ਵਿਹਾਯ ਮੂਢਃ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ ਸ੍ਵੀਕਰੋਤ੍ਯੇਵ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ॥ ੩,੨੮.

ਜੋ ਚਾਟਣ-ਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਚਾਟਣ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਜੋ ਪੀਣ-ਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਪੀਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹੀ ਖਾਸੀਅਤ ਹੈ; ਦੋਨਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਹਾਲਤ ਛੱਡ ਕੇ, ਮੂਰਖ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਫਿਰ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਨਾਨਂ ਵ੍ਯਰ੍ਥਮਾਹੁਸ਼੍ਚ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤ੍ਯਾਜ੍ਯਂ ਨ ਦ੍ਵਯੋਃ ਕਾਰ੍ਯਮੇਵ । ਅਭਿਪ੍ਰਾਯਂ ਹ੍ਯੇਤਮੇਵਂ ਖਗੇਨ੍ਦ੍ਰ ਜਾਨੀਹਿ ਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਹਸ੍ਯੈਵ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ॥ ੩,੨੮.

ਉਸ ਲਈ ਨ੍ਹਾਉਣਾ ਵਿਅਰਥ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਦੋਨਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕੁਝ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ; ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਮੇਰੀ ਇਹ ਨੀਅਤ ਜਾਣ ਲੈ ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਸ 'ਤੇ ਹੱਸ।

ਭਾਰ੍ਯਾਦ੍ਵਯਂ ਹ੍ਯਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਸ੍ਵਰੂਪਂ ਸ੍ਵੀਕृਤ੍ਯ ਚੈਕਾਂ ਪ੍ਰਵਿਹਾਯੈਵ ਚੈਕਾਮ੍ । ਸ੍ਨਾਨਾਦਿਕਂ ਕੁਰੁਤੇ ਮੂਢਬੂਦ੍ਧਿਃ ਵ੍ਯਰ੍ਥਂ ਚਾਹੁਰ੍ਮੋਕ੍ਸ਼ਭੋਗੌ ਚ ਨੈਵ । ਏਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਯਦਿ ਮਿਥ੍ਯਾ ਭਵੇਤ੍ਤੁ ਤਦਾ ਤ੍ਵਸੌ ਮਾਂ ਦਸ਼ਤੁ ਹ੍ਯਹੀਨ੍ਦ੍ਰਃ ॥ ੩,੨੮.

ਦੋ ਭਾਰੀਆਂ ਦੀ ਅਸਲ ਹਾਲਤ ਨਾ ਜਾਣ ਕੇ, ਇੱਕ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਦੂਜੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਮੂਰਖ ਨ੍ਹਾਉਣ ਆਦਿ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਅਰਥ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਨਾ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਸੁਖ। ਜੇ ਇਹ ਸਭ ਝੂਠ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਹੇ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਮੈਨੂੰ ਡੱਸ ਲੈ।

ਗਰੁਡ ਉਵਾਚ । ਭਾਰ੍ਯਾਦ੍ਵਯਂ ਕਿਂ ਵਦ ਤ੍ਵਂ ਮਮਾਪਿ ਤਯੋਃ ਸ੍ਵਰੂਪਂ ਕਿਂ ਵਦ ਤ੍ਵਂ ਮੁਰਾਰੇ । ਤਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਭਾਰ੍ਯਾਂ ਵਦ ਤ੍ਵਮਗ੍ਰਾਹ੍ਯਭਾਰ੍ਯਾਂ ਚਾਪਿ ਸਮ੍ਯਗ੍ਵਦ ਤ੍ਵਮ੍ ॥ ੩,੨੮.

ਗਰੁੜ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਦੱਸੋ, ਇਹ ਦੋ ਭਾਰੀਆਂ ਕਿਹੜੀਆਂ ਹਨ? ਹੇ ਮੁਰਾ ਦੇ ਵਧੀਏ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਹਾਲਤ ਵੀ ਦੱਸੋ। ਦੋਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜੀ ਭਾਰੀ ਲੈਣਯੋਗ ਹੈ, ਤੇ ਕਿਹੜੀ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਵੀ ਸੱਚ-ਸੱਚ ਦੱਸੋ।

ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣ ਉਵਾਚ । ਬੁਦ੍ਧਿਃ ਪਤ੍ਨੀ ਸਾ ਦ੍ਵਿਰੂਪਾ ਖਗੇਨ੍ਦ੍ਰ ਦੁष੍ਟਾ ਚੈਕਾ ਤ੍ਵਪਰਾ ਸੁष੍ਠੁਰੂਪਾ । ਤਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਦੁष੍ਟਰੂਪਾ ਕਨਿष੍ਠਾ ਜ੍ਯੇष੍ਠਾ ਤੁ ਯਾ ਸੁष੍ਠੁਬੁਦ੍ਧਿਸ੍ਵਰੂਪਾ ॥ ੩,੨੮.

ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਬੁੱਧੀ ਹੀ ਪਤਨੀ ਹੈ, ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਤੇ ਉਹ ਦੋ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੀ ਹੈ—ਇੱਕ ਮਾੜੀ, ਦੂਜੀ ਚੰਗੀ। ਦੋਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾੜੀ ਛੋਟੀ ਹੈ, ਤੇ ਚੰਗੀ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੀ ਵੱਡੀ ਹੈ।

ਕਨਿष੍ਠਯਾ ਨष੍ਟਤਾਂ ਯਾਤਿ ਜੀਵਃ ਸੁਤਿष੍ਠਨ੍ਤ੍ਯਾ ਯਾਤਿ ਯੋਗ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਮ੍ । ਕਨਿष੍ਠਾਯਾਃ ਸ਼ृਣੁ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਸ੍ਵਰੂਪਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਯਾਸ੍ਤ੍ਯਾਗਬੁਦ੍ਧਿਂ ਕੁਰੁष੍ਵ ॥ ੩,੨੮.

ਛੋਟੀ ਨਾਲ ਜੀਵ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਚੰਗੀ ਤੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਨਾਲ ਯੋਗ ਹਾਲਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਛੋਟੀ ਦੀ ਅਸਲ ਹਾਲਤ ਸੁਣ, ਤੇ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾਓ।

ਜੀਵਂ ਯਂ ਵੈ ਪ੍ਰੇਰਯਨ੍ਤੀ ਕਨਿष੍ਠਾ ਕਾਮ੍ਯਂ ਧਰ੍ਮਂ ਕੁਰੁਤੇ ਸਰ੍ਵਦਾਪਿ । ਕ੍ਵ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਃ ਕ੍ਵ ਚ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਮਹਾਤ੍ਮਾ ਕ੍ਵ ਵੈ ਕਥਾ ਕ੍ਵ ਚ ਯਜ੍ਞਾਃ ਕ੍ਵ ਗਾਵਃ ॥ ੩,੨੮.

ਛੋਟੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜੀਵ ਨੂੰ ਉਕਸਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਮਨ-ਚਾਹੇ ਕੰਮ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਹੈ; ਕਿੱਥੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਿੱਥੇ ਮਹਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਕਿੱਥੇ ਗੱਲਾਂ, ਕਿੱਥੇ ਯਜਨ, ਕਿੱਥੇ ਗਾਂ।

ਕ੍ਵ ਚਾਸ਼੍ਵਤ੍ਥਃ ਕ੍ਵ ਚ ਸ੍ਨਾਨਂ ਕ੍ਵ ਸ਼ੌਚਮੇਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਨਾਮ ਨਾਸ਼ਂ ਕਰੋਤਿ । ਮੂਢਂ ਪਤਿਂ ਰੇਣੁਕਾਂ ਪੂਜਯਸ੍ਵ ਮਾਯਾਦੇਵ੍ਯਾ ਦੀਪਦਾਨਂ ਕੁਰੁष੍ਵ ॥ ੩,੨੮.

ਕਿੱਥੇ ਪੀਪਲ, ਕਿੱਥੇ ਨ੍ਹਾਉਣਾ, ਕਿੱਥੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਹ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਮੂਰਖ ਪਤੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ, ਰੇਣੁਕਾ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰ, ਮਾਇਆ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਦੀਵੇ ਚੜ੍ਹਾ।

ਸੁਭੈਰਵਾਦੀਨ੍ ਭਜ ਮੂਢ ਤ੍ਵਮਨ੍ਧ ਹਾਰਿਦ੍ਰਚੂਰ੍ਣਨ੍ਧਾਰਯੇਃ ਸਰ੍ਵਦਾਪਿ । ਜ੍ਯੇष੍ਠਾष੍ਟਮ੍ਯਾਂ ਜ੍ਯੇष੍ਠਦੇਵੀਂ ਭਜਸ੍ਵ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸੂਤ੍ਰਂ ਗਲਬਨ੍ਧਂ ਕੁਰੁष੍ਵ ॥ ੩,੨੮.

ਹੇ ਮੂਰਖ ਤੇ ਅੰਨ੍ਹੇ, ਸੁਭੈਰਵ ਆਦਿ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਲਦੀ ਪਾ; ਵੱਡੀ ਅਸ਼ਟਮੀ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰ, ਤੇ ਗਲ 'ਤੇ ਧਾਗਾ ਪਾ।

ਮਰਿਗਨ੍ਧਾष੍ਟਮ੍ਯਾਂ ਮਰਿਗਨ੍ਧਂ ਭਜਸ੍ਵ ਤਥਾ ਸੂਤ੍ਰਂ ਸ੍ਵਗਲੇ ਧਾਰਯਸ੍ਵ । ਦੀਪਸ੍ਤਂਭਂ ਸੁਦਿਨੇ ਪੂਜਯਸ੍ਵ ਤਤ੍ਸੂਤ੍ਰਮੇਵ ਸ੍ਵਗਲੇ ਧਾਰਯਸ੍ਵ ॥ ੩,੨੮.

ਮਾਰਿਗੰਧਾ ਅਸ਼ਟਮੀ ਨੂੰ ਮਾਰਿਗੰਧਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ, ਤੇ ਗਲ 'ਤੇ ਧਾਗਾ ਪਾ; ਚੰਗੇ ਦਿਨ ਦੀਵੇ ਦੇ ਥੰਭ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ, ਤੇ ਉਹ ਧਾਗਾ ਗਲ 'ਤੇ ਪਾ।

ਮਹਾਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਂ ਚਾਦ੍ਯਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਂ ਚ ਸਮ੍ਯਕ੍ਪੂਜਾਂ ਕੁਰੁ ਤ੍ਵਂ ਹਿ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾਥ ਜੀਵ । ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਸੂਤ੍ਰਂ ਸ੍ਵਾਗਲੇ ਧਾਰਯਸ੍ਵ ਮਹਾਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਵਾਨ੍ ਭਵਸੀਤ੍ਯੁਤ੍ਤਰਤ੍ਰ ॥ ੩,੨੮.

ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ ਤੇ ਅਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਕਰ, ਹੇ ਜੀਵ; ਲਕਸ਼ਮੀ ਦਾ ਧਾਗਾ ਗਲ 'ਤੇ ਪਾ, ਤੇ ਅਗਲੇ ਸਮੇਂ ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ।

ਵਿਹਾਯ ਮੌਞ੍ਜੀਦਿਵਸੇ ਭਾਗ੍ਯਕਾਮਃ ਸੁਗੁਗ੍ਗੁਲਾਨ੍ਧਾਰਯਸ੍ਵਾਤਿਭਕ੍ਤ੍ਯਾ । ਸੁਵਾਸਿਨੀਃ ਪੂਜਯਸ੍ਵਾਸ਼ੁ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਗਨ੍ਧੈਃ ਪੁष੍ਪੈਰ੍ਧੂਪਦੀਪੈਃ ਪ੍ਰਤੋष੍ਯ ॥ ੩,੨੮.

ਮੌੰਜੀ ਦੇ ਦਿਨ, ਚੰਗਾ ਭਾਗ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ, ਵਧੀਆ ਗੁਗਲ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪਾ; ਵਿਆਹੀਆਂ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰ, ਸੁਗੰਧ, ਫੁੱਲ, ਧੂਪ ਤੇ ਦੀਵੇ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜੀ ਕਰ।

ਵਰਾਰ੍ਤਿਕ੍ਯਂ ਕਾਂਸ੍ਯਪਾਤ੍ਰੇ ਨਿਧਾਯ ਕੁਰ੍ਵਾਰ੍ਤਿਕ੍ਯਂ ਦੇਵਤਾਦੇਵਤਾਨਾਮ੍ । ਪਿਚੁਮਨ੍ਦਪਤ੍ਰਾਣਿ ਵਿਤਤ੍ਯ ਭੂਮੌ ਨਮਸ੍ਵ ਤ੍ਵਂ ਕ੍ਸ਼ਮ੍ਯਤਾਂ ਚੇਤਿ ਚੋਕ੍ਤ੍ਵਾ ॥ ੩,੨੮.

ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਆਰਤੀ ਲਈ ਕਾਂਸੀ ਦੇ ਪਤਰੇ ਵਿੱਚ ਦੀਵਾ ਰੱਖੋ, ਪੀਚੁਮੰਦਾ ਦੇ ਪੱਤੇ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਵਿਛਾਓ, ਨਤਮਸਤਕ ਹੋ ਕੇ ਕਹੋ, 'ਮੈਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਕਰਨਾ।'

ਮਹਾਦੇਵੀਂ ਪੂਜਯਸ੍ਵਾਦ੍ਯ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸਦ੍ਵੈष੍ਣਵਾਨਾਂ ਮਾ ਦਦਸ੍ਵਾਪ੍ਯਥਾਨ੍ਨਮ੍ । ਸਦ੍ਵੈष੍ਣਵਾਨਾਂ ਯਦਿ ਵਾਨ੍ਨਂ ਦਦਾਸਿ ਭਾਗ੍ਯਂ ਚ ਤੇ ਪਸ਼੍ਯਤੋ ਨਾਸ਼ਮੇਤਿ ॥ ੩,੨੮.

ਹੁਣ ਮਹਾਦੇਵੀ ਦੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੋ; ਸੱਚੇ ਵੈਸ਼ਨਵਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਭੋਜਨ ਦਿਓ, ਕਦੇ ਵੀ ਝੂਠੇ ਵੈਸ਼ਨਵਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਦਿਓ। ਜੇ ਸੱਚੇ ਵੈਸ਼ਨਵਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦਿੰਦੇ ਹੋ, ਤੇਰਾ ਭਾਗ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕਦੇ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।

ਸ੍ਵਵਾਮਹਸ੍ਤੇ ਵੇਣੁਪਾਤ੍ਰੇ ਨਿਧਾਯ ਦੀਪਂ ਧृਤ੍ਵਾ ਸਵ੍ਯਹਸ੍ਤੇ ਪਤੇ ਤ੍ਵਮ੍ । ਉਤ੍ਤਿष੍ਠ ਭੋਃ ਪਞ੍ਚਗृਹੇषੁ ਭਿਕ੍ਸ਼ਾਂ ਕੁਰੁष੍ਵ ਸਮ੍ਯਕ੍ਪ੍ਰਵਿਹਾਯੈਵ ਲਜ੍ਜਾਮ੍ ॥ ੩,੨੮.

ਆਪਣੇ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਬਾਂਸ ਦੇ ਪਤਰੇ ਵਿੱਚ ਦੀਵਾ ਰੱਖੋ, ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਫੜੋ, ਤੇ ਕਹੋ, 'ਉਠੋ ਜੀ, ਪੰਜ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭਿੱਖਾ ਲਓ, ਸਾਰੀ ਲਾਜ ਛੱਡ ਕੇ।'

ਆਦੌ ਗृਹੇ षਡ੍ਰਸਾਨ੍ਨਂ ਚ ਕੁਤ੍ਵਾ ਜਗਦ੍ਗੋਪ੍ਯਂ ਭੋਜਨਂ ਤ੍ਵਂ ਕੁਰੁष੍ਵ । ਤਚ੍ਛੇषਾਨ੍ਨਂ ਭੋਜਯਿਤ੍ਵਾ ਪਤੇ ਤ੍ਵਂ ਤਾਸਾਂ ਚ ਰੇ ਸ਼ਰਣਂ ਤ੍ਵਂ ਕੁਰੁष੍ਵ ॥ ੩,੨੮.

ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਘਰ ਵਿੱਚ ਛੇ ਰਸਾਂ ਵਾਲਾ ਭੋਜਨ ਬਣਾਓ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਦੇਵੀਆਂ ਲਈ ਹੈ; ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਭੋਜਨ ਖਾ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲਓ।