ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਨੈਵੇਦ੍ਯਭਕ੍ਸ਼ਿਣਾਂ ਪੁਂਸਾਮੁਪਹਾਸਂ ਨ ਕਾਰਯੇਤ੍ । ਸ੍ਵਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਸ਼ਸ੍ਤ੍ਯਭਾਵੇ ਤੁ ਨੈਵੇਦ੍ਯਾਦਿ ਗੁਡਾਦਿਕਮ੍ । ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਮੇਵ ਨ ਸਂਦੇਹੋ ਅਨ੍ਯਥਾ ਨਾਰਕੀ ਭਵੇਤ੍ ॥ ੩,੨੭.

ਜੋ ਭੋਜਨ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਜ਼ਾਕ ਨਹੀਂ ਉਡਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਜੇ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਗੁਣ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਭੋਜਨ ਤੇ ਗੁੜ ਆਦਿ ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ — ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਾਤ੍ਪਰੋ ਦੇਵੋ ਨ ਭੂਤੋ ਨ ਭਵਿष੍ਯਤਿ । ਸ੍ਵਯਂ ਚ ਪਾਚਯਿਤ੍ਵਾਤ੍ਵਂ ਘृਤਪਕ੍ਵਾਦਿਕਂ ਤਥਾ । ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਸ੍ਯ ਨੈਵੇਦ੍ਯਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਭੋਜਨਮਾਚਰੇਤ੍ ॥ ੩,੨੭.

ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੋਈ ਦੇਵ ਨਾ ਹੋਇਆ, ਨਾ ਹੋਵੇਗਾ; ਆਪ ਘੀ ਵਿੱਚ ਪਕਾਇਆ ਹੋਇਆ ਭੋਜਨ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ, ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਫਿਰ ਆਪ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਇਦਂ ਤੁ ਪਰਮਂ ਗੋਪ੍ਯਂ ਤਵੋਕ੍ਤਂ ਚ ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ । ਨ ਕਸ੍ਯਾਪਿ ਚ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਗੋਪ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍ਖਗਸਤ੍ਤਮ । ਇਤਃ ਪਰਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਤਾਰਤਮ੍ਯਂ ਸ਼ृਣੁ ਪ੍ਰਭੋ ॥ ੩,੨੭.

ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਰਾਜ਼ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਖਗੇਸ਼ਵਰ; ਇਹ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੱਸਣਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਗੁਪਤ ਰੱਖਣਾ ਹੈ, ਖਗਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤਾਰਤਮਯ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਸੁਣੋ ਪ੍ਰਭੂ।

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੨੮ ਯਾ ਪੂਰ੍ਵਸਰ੍ਗੇ ਦਕ੍ਸ਼ਪੁਤ੍ਰੀ ਸਤੀ ਤੁ ਰੁਦ੍ਰਸ੍ਯ ਪਤ੍ਨੀ ਦਕ੍ਸ਼ਯਜ੍ਞੇ ਸ੍ਵਦੇਹਮ੍ । ਵਿਸृਜ੍ਯ ਸਾ ਮੇਨਕਾਯਾਂ ਚ ਜਜ੍ਞੇ ਧਰਾਧਰਾਦ੍ਧੇਮਵਤੋ ਵੈ ਸਕਾਸ਼ਾਤ੍ ॥ ੩,੨੮.

ਪਿਛਲੇ ਸਰਜਨ ਵਿੱਚ, ਸਤੀ, ਦਕ੍ਸ਼ ਦੀ ਧੀ ਤੇ ਰੁਦਰ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਦਕ੍ਸ਼ ਦੇ ਯਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਫਿਰ ਮੇਨਕਾ ਦੀ ਧੀ ਵਜੋਂ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਪਹਾੜ ਹੇਮਵਤ ਤੋਂ ਜਨਮੀ।

ਸਾ ਪਾਰ੍ਵਤਾ ਰੁਦ੍ਰਪਤ੍ਨੀ ਖਗੇਨ੍ਦ੍ਰ ਯਾ ਸ਼ੇषਪਤ੍ਨੀ ਵਾਰੁਣੀ ਨਾਮ ਪੂਰ੍ਵਾ । ਸੈਵਾਗਤਾ ਬਲਭਦ੍ਰੇਣ ਰਨ੍ਤੁਂ ਦ੍ਵਿਰੂਪਮਾਸ੍ਥਾਯ ਮਹਾਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ॥ ੩,੨੮.

ਉਹ ਪਾਰਵਤੀ, ਰੁਦਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈ, ਖਗੇਸ਼ਵਰ; ਸ਼ੇਸ਼ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ ਵਾਰੁਣੀ ਨਾਮ ਸੀ। ਉਹ, ਮਹਾ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਹੋ ਕੇ, ਦੋ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਬਲਭਦਰ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਆਈ।

ਸ਼੍ਰੀਰਿਤ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ਇਨ੍ਦਿਰਾਵੇਸ਼ਯੁਕ੍ਤਾ ਤਸ੍ਯਾ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਮੇਘਰੂਪਾ । ਸ਼ੇषਣ ਰੂਪੇਣ ਯਦਾ ਹਿ ਵੀਨ੍ਦ੍ਰ ਤਪਸ਼੍ਚਚਾਰ ਵਿष੍ਣੁਨਾ ਸਾਰ੍ਧਮੇਵ ॥ ੩,੨੮.

ਜੋ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੰਦਿਰਾ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਦੂਜੀ ਸ਼ਕਲ ਬੱਦਲ ਦੀ ਹੈ; ਜਦ ਉਹ ਸ਼ੇਸ਼ ਦੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਤਪ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਇੰਦ੍ਰ।

ਤਦੈਵ ਦੇਵੀ ਵਾਰੁਣੀ ਸ਼ੇषਪਤ੍ਨੀ ਤਪਸ਼੍ਚ ਕ੍ਰੇ ਇਨ੍ਦਿਰਾਪ੍ਰੀਤਯੇ ਚ । ਤਦਾ ਪ੍ਰੀਤਾ ਇਨ੍ਦਿਰਾ ਸੁਪ੍ਰਸਨ੍ਨਾ ਉਵਾਚ ਤਾਂ ਵਾਰੁਣੀਂ ਸ਼ੇषਪਤ੍ਨੀਮ੍ ॥ ੩,੨੮.

ਉਸ ਸਮੇਂ, ਦੇਵੀ ਵਾਰੁਣੀ, ਜੋ ਸ਼ੇਸ਼ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈ, ਇੰਦਿਰਾ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਤਪ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਫਿਰ, ਇੰਦਿਰਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਵਾਰੁਣੀ ਨੂੰ, ਸ਼ੇਸ਼ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ, ਬੋਲਦੀ ਹੈ।

ਯਦਾ ਰਾਮੋ ਵੈष੍ਣਵਾਂਸ਼ੇਨ ਯੁਕ੍ਤਃ ਸਂਪਤ੍ਸ੍ਯਤੇ ਭੂਤਲੇ ਰੌਹਿਣੇਯਃ । ਮਯ੍ਯਾਵੇਸ਼ਾਤ੍ਸਂਯੁਤਾ ਤ੍ਵਂ ਤੁ ਭਦ੍ਰੇ ਸ਼੍ਰੀਰਿਤ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ਵਲਭਦ੍ਰਸ੍ਯ ਰਨ੍ਤੁਮ੍ ॥ ੩,੨੮.

ਜਦ ਰਾਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ, ਰੋਹਿਣੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਆਵੇਗਾ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਹਾਜ਼ਰੀ ਨਾਲ, ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਵੇਗੀ ਤੇ ਬਲਭਦਰ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਬਣੇਗੀ।

ਸਂਪਤ੍ਸ੍ਯਸੇ ਨਾਤ੍ਰ ਵਿਚਾਰ੍ਯਮਸ੍ਤੀਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸਾ ਵੈ ਪ੍ਰਯਯੌ ਵਿष੍ਣੁਲੋਕੇ । ਸ਼੍ਰੀਲਕ੍ਸ਼੍ਮ੍ਯਂਸ਼ਾਚ੍ਛ੍ਰੀਰਿਤੀਡ੍ਯਾਂ ਸਮਾਖ੍ਯਾਂ ਲਬ੍ਧ੍ਵਾ ਲੋਕੇ ਸ਼ੇषਪਤ੍ਨੀ ਬਭੂਵ ॥ ੩,੨੮.

ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, 'ਤੂੰ ਇਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗੀ,' ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਲੋਕ 'ਚ ਚਲੀ ਗਈ; ਸ਼੍ਰੀ-ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ, ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਮ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਸ਼ੇਸ਼ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੰਸਾਰ 'ਚ ਜਾਣੀ ਗਈ।

ਯਦਾਹੀਸ਼ੋ ਵਿਪੁਲਾਮੁਦ੍ਧਰੇਚ੍ਚ ਤਦਾ ਰਾਮਃ ਸ਼੍ਰੀਭਿਦਾਸਂਗਮੇ ਚ । ਕਰੋਤਿ ਤੋषਤ੍ਸਰ੍ਵਦਾ ਵੈ ਰਮਾਯਾਸ੍ਤਸ੍ਯਾਪ੍ਯਾਵੇਸ਼ੋ ਵ੍ਯਂਸ੍ਰਿਤਮੋਨਸਂਗਮ੍ ॥ ੩,੨੮.

ਜਦ ਸੱਪਾਂ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਵੱਡਾ ਪਹਾੜ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਰਾਮਾ, ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਰਮਾ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ 'ਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਯਾ ਰੇਵਤੀ ਰੈਵਤਸ੍ਯੈਵ ਪੁਤ੍ਰੀ ਸਾ ਵਾਰੁਣੀ ਬਲਭਦ੍ਰਸ੍ਯ ਪਤ੍ਨੀ । ਸੌਪਰ੍ਣਨਾਮ੍ਨੀ ਬਲਪਤ੍ਨੀ ਖਗੇਨ੍ਦ੍ਰ ਯਾਸ੍ਤਾਸ੍ਤਿਸ੍ਰਃ षਡ੍ਵਿष੍ਣੋਸ਼੍ਚ ਸ੍ਤ੍ਰੀਭ੍ਯਃ । ਦ੍ਵਿਗੁਣਾਧਮਾ ਰੁਦ੍ਰਸ਼ੇषਾਦਿਕੇਭ੍ਯੋ ਦਸ਼ਾਧਮਾ ਤ੍ਵਂ ਵਿਜਾਨੀਹਿ ਪੌਤ੍ਰ ॥ ੩,੨੮.

ਰੈਵਤ ਦੀ ਧੀ ਰੇਵਤੀ, ਵਾਰੁਣੀ ਹੈ, ਜੋ ਬਲਭਦਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈ; ਸੌਪਰਣੀ, ਬਲਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈ, ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ। ਇਹ ਤਿੰਨ, ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀਆਂ ਛੇ ਪਤਨੀਆਂ, ਰੁਦ੍ਰ ਤੇ ਸ਼ੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਦੋ ਗੁਣਾ ਚੰਗੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਦਸ ਗੁਣਾ ਵਧੀਆ, ਹੇ ਪੌਤ੍ਰ।

ਗਰੁਡ ਉਵਾਚ । ਰਾਮੇਣ ਰਨ੍ਤੁਂ ਸਰ੍ਵਦਾ ਵਾਰੁਣੀ ਤੁ ਪੁਤ੍ਰੀਤ੍ਵਮਾਪੇ ਰੇਵਤਸ੍ਯੈਵ ਸੁਭ੍ਰੂਃ । ਏਵਂ ਤ੍ਰਿਰੂਪਾ ਵਾਰੁਣੀ ਸ਼ੇषਪਤ੍ਨੀ ਦ੍ਵਿਰੂਪਭੂਤਾ ਪਾਰ੍ਵਤੀ ਰੁਦ੍ਰਪਤ੍ਨੀ ॥ ੩,੨੮.

ਗਰੁੜ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਰਾਮਾ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਬਣਨ ਲਈ, ਵਾਰੁਣੀ, ਰੈਵਤ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਧੀ, ਜਨਮ ਲੈਂਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਾਰੁਣੀ, ਸ਼ੇਸ਼ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਤੇ ਪਾਰਵਤੀ, ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਦੋ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੀ ਹੈ।

ਨੀਚਾਯਾ ਜਾਂਬਵਤ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ੇषਸਾਮ੍ਯਂ ਚ ਕੁਤ੍ਰਚਿਤ੍ । ਸ਼੍ਰੂਯਤੇ ਚ ਮਯਾ ਕृष੍ਣ ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਬ੍ਰੂਹਿ ਮੇ ਪ੍ਰਭੋ ॥ ੩,੨੮.

ਨੀਚਾ ਤੇ ਜਾਂਬਵਤੀ ਦੀ ਬਰਾਬਰੀ, ਤੇ ਸ਼ੇਸ਼ ਦੀ ਸਮਾਨਤਾ, ਕਦੇ ਕਦੇ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਦਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ।

ਉਮਾਯਾਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਰੁਦ੍ਰਃ ਸਦਾ ਬਹੁਗੁਣਾਧਿਕਃ । ਏਵਂ ਤ੍ਵਯੋਕ੍ਤਂ ਭਗਵਨ੍ਨਿਸ਼੍ਚਯਾਰ੍ਥਂ ਮਮ ਪ੍ਰਭੋ ॥ ੩,੨੮.

ਤੇ ਉਮਾ ਨਾਲੋਂ ਰੁਦ੍ਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਹੁਤ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ ਹੈ; ਤੂੰ ਇਹ ਮੇਰੀ ਸਮਝ ਲਈ ਕਿਹਾ, ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ।

ਰੇਵਤੀ ਸ਼੍ਰੀਯੁਤਾ ਸ਼੍ਰੀਸ਼੍ਚ ਸ਼ੇषਰੂਪਾ ਚ ਵਾਰੁਣੀ । ਸੌਪਰ੍ਣਿ ਪਾਰ੍ਵਤੀ ਚੈਵ ਤਿਸ੍ਰਃ ਸ਼ੇषਾਸ਼ਂਤੋ ਵਰਾਃ ॥ ੩,੨੮.

ਰੇਵਤੀ, ਜੋ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਹੈ, ਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਆਪ, ਵਾਰੁਣੀ ਜੋ ਸ਼ੇਸ਼ ਦੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਸੌਪਰਣੀ, ਤੇ ਪਾਰਵਤੀ—ਇਹ ਤਿੰਨ, ਸ਼ੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪਤਨੀਆਂ ਹਨ।

ਇਤ੍ਯਪਿ ਸ਼੍ਰੂਯਤੇ ਕृष੍ਣ ਕੁਤ੍ਰਚਿਨ੍ਮਧੁਸੂਦਨ । ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਬ੍ਰੂਹਿ ਮੇ ਕृष੍ਣ ਤਵ ਸ਼ਿष੍ਯਾਯ ਸੁਵ੍ਰਤ ॥ ੩,੨੮.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਦੇ ਕਦੇ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਹੇ ਮਧੂ ਦੇ ਵਧੀਏ; ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਦਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਆਪਣੇ ਭਗਤ ਨੂੰ।

ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣ ਉਵਾਚ । ਵਿਜ੍ਞਾਯ ਜਾਂਬਵਤ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਤਦਨ੍ਯੇषਾਂ ਖਗਾਧਿਪ । ਉਤ੍ਤਮਾਨਾਂ ਚ ਸਾਮ੍ਯਂ ਤੁ ਉਤ੍ਤਮਾਵੇਸ਼ਤੋ ਭਵੇਤ੍ ॥ ੩,੨੮.

ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸਮਝ ਲੈ, ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਜਾਂਬਵਤੀ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਬਰਾਬਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵਧੀਆ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।

ਅਵਰਾਣਾਂ ਗੁਣਸ੍ਯਾਪਿ ਹ੍ਯੁਤ੍ਤਮਾਨਾਮਧੀਨਤਾ । ਅਸ੍ਤੀਤਿ ਦ੍ਯੋਤਨਾਯੈਵ ਸ਼ਤਾਂਸ਼ਾਧਿਕਮੁਚ੍ਯਤੇ ॥ ੩,੨੮.

ਛੋਟਿਆਂ ਦੇ ਗੁਣ ਵੀ ਵਧੀਆ ਦੇ ਆਧੀਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਧੀਆ ਵਿੱਚ ਸੌ ਗੁਣਾ ਵਧੇਰੇ ਚਮਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਯਥਾ ਮਯੋਚ੍ਯਤੇ ਵੀਨ੍ਦ੍ਰ ਤਥਾ ਜਾਨੀਹਿ ਨਾਨ੍ਯਥਾ । ਤਦਨਨ੍ਤਰਜਾਨ੍ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਸ਼ृਣੁ ਕਾਸ਼੍ਯਪਜੋਤ੍ਤਮ ॥ ੩,੨੮.

ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਕਿਹਾ, ਹੇ ਇੰਦ੍ਰ, ਤੂੰ ਐਸਾ ਹੀ ਸਮਝ, ਹੋਰ ਨਹੀਂ; ਹੁਣ ਜੋ ਅੱਗੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਸੁਣ, ਹੇ ਕਾਸ਼ਯਪਾਂ ਦੇ ਵਧੀਏ।

ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ਸੁ ਚੇਨ੍ਦ੍ਰੇषੁ ਸਪ੍ਤਮੋ ਯਃ ਪੁਰਨ੍ਦਰਃ । ਵृਤ੍ਰਾਦੀਨਾਂ ਸ਼ਰੀਰਂ ਤੁ ਪੁਰਮਿਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ ਬੁਧੈਃ ॥ ੩,੨੮.

ਚੌਦਾਂ ਇੰਦ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੱਤਵਾਂ ਪੁਰੰਦਰ ਹੈ; ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਆਦਿ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਨੂੰ 'ਸ਼ਹਿਰ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ।

ਤਂ ਦਾਰਯਤਿ ਵਜ੍ਰੇਣ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪੁਰਨ੍ਦਰਃ । ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ਸੁ ਚੇਨ੍ਦ੍ਰੇषੁ ਮਨ੍ਤ੍ਰਦ੍ਯੁਮ੍ਨਸ੍ਤੁ षष੍ਠਕਃ ॥ ੩,੨੮.

ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਜਰ ਨਾਲ ਤੋੜਣ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਪੁਰੰਦਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਚੌਦਾਂ ਇੰਦ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮੰਤ੍ਰਦਯੁਮਨ ਛੇਵਾਂ ਹੈ।

ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਨष੍ਟ ਮਹਾਵੀਨ੍ਦ੍ਰ ਦੇਵੋ ਦ੍ਯੋਤਯਤੇ ਯਤਃ । ਮਨ੍ਤ੍ਰਦ੍ਯੁਮ੍ਨਸ੍ਤਤੋ ਲੋਕੇ ਉਭਾਵਪ੍ਯੇਕ ਏਵ ਤੁ ॥ ੩,੨੮.

ਮਹਾਂ ਇੰਦ੍ਰ, ਮੰਤ੍ਰਾਨਸ਼ਟ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਚਮਕ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਮੰਤ੍ਰਦਯੁਮਨ ਤੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਇੱਕ ਹੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਮਨ੍ਤ੍ਰਦ੍ਯੁਮ੍ਨਾਵਤਾਰੋਭੂਤ੍ਕੁਨ੍ਤੀਪੁਤ੍ਰੋਰ੍ਜੁਨੋ ਭੁਵਿ । ਵਿष੍ਣੋਰ੍ਵਾਯੋਰਨਨ੍ਤਸ੍ਯ ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਖਗਸਤ੍ਤਮ ॥ ੩,੨੮.

ਮੰਤ੍ਰਦਯੁਮਨ ਦਾ ਅਵਤਾਰ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਕੁੰਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਰਜੁਨ ਹੋਇਆ; ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਵਧੀਏ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਵਾਯੂ, ਅਨੰਤ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰ ਦੇ।

ਪਾਰ੍ਥਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਭਿਃ ਸਂਯੁਕ੍ਤ ਇਨ੍ਦ੍ਰ ਏਵ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ । ਚਤੁਰ੍ਥੇਪਿ ਚ ਵਾਯੋਸ਼੍ਚ ਵਿਸ਼ੇषੋਸ੍ਤਿ ਸਦਾਰ੍ਜੁਨ ॥ ੩,੨੮.

ਪਾਰਥ ਜਦੋਂ ਚਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੰਦਰ ਹੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚੌਥੇ ਵਿੱਚ ਵਾਯੂ ਦੀ ਖਾਸੀਅਤ ਹੈ, ਜੋ ਸਦਾ ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

ਵਾਲਿਰ੍ਨਾਮਾ ਵਾਨਰਸ੍ਤੁ ਪੁਰਨ੍ਦਰ ਇਤਿ ਸ੍ਮृਤਃ । ਚਨ੍ਦ੍ਰਵਂਸ਼ੇ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨੋ ਗਾਧਿਰਾਜੋ ਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣਃ ॥ ੩,੨੮.

ਵਾਲੀ ਨਾਮ ਦਾ ਵਾਨਰ ਪੁਰੰਦਰਾ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚੰਦ੍ਰਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨਵਾਨ ਗਾਧੀ ਰਾਜਾ ਜਨਮਿਆ ਸੀ।

ਮਨ੍ਤ੍ਰਦ੍ਯੁਮ੍ਨਾਵਤਾਰਃ ਸ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਪਿਤਾ ਸ੍ਮृਤਃ । ਵੇਦੋਕ੍ਤਮਨ੍ਤ੍ਰਾ ਗਾਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਧਿਯਾ ਸਂਧਾਰਯੇਦ੍ਯਤਃ ॥ ੩,੨੮.

ਉਹ ਮੰਤ੍ਰਦਯੁਮਨਾ ਦਾ ਅਵਤਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦਾ ਪਿਤਾ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਗਾਂ ਨੂੰ ਬੁਧੀ ਨਾਲ ਪਾਲਿਆ ਸੀ।

ਅਤੋ ਗਾਧਿਰਿਤਿ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਸ੍ਤਦਰ੍ਥਂ ਭੂਤਲੇ ਹ੍ਯਭੂਤ੍ । ਇਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕੁਪੁਤ੍ਰੋ ਵੀਨ੍ਦ੍ਰ ਵਿਕੁਕ੍ਸ਼ਿਰਿਤਿ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਃ ॥ ੩,੨੮.

ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗਾਧੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਸੀ। ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਿਕੁਕਸ਼ੀ, ਵਿਂਦ੍ਰਾ ਵਜੋਂ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

ਸ ਏਵੇਨ੍ਦ੍ਰਾਵਤਾਰੋਭੂਦ੍ਧਰਿਸੇਵਾਰ੍ਥਮੇਵ ਚ । ਵਿਸ਼ੇषੇਣ ਹਰਿਂ ਕੁਕ੍ਸ਼ੌ ਵਿਜ੍ਞਾਨਾਚ੍ਚ ਹਰਿਃ ਸਦਾ ॥ ੩,੨੮.

ਉਹ ਇੰਦਰ ਦਾ ਅਵਤਾਰ ਸੀ, ਹਰੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਹਰੀ ਸਦਾ ਉਸ ਦੇ ਕੁੱਖ ਵਿੱਚ ਸੀ।

ਅਤੋ ਵਿਕੁਕ੍ਸ਼ਿਨਾਮਾਸੌ ਭੂਲੋਕੇ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਃ ਸਦਾ । ਰਾਮਪੁਤ੍ਰਃ ਕੁਸ਼ਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤ ਇਨ੍ਦ੍ਰ ਏਵ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ ॥ ੩,੨੮.

ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਵਿਕੁਕਸ਼ੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਸਦਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕੁਸ਼ ਵੀ ਇੰਦਰ ਵਜੋਂ ਉਚਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।