ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਸੀਤਾਰਾਮਸ਼ਿਲਾ ਦੇਵਿ ਦ੍ਵਿਵਿਧਾ ਸਂਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾ । ਪਞ੍ਚਚਕ੍ਰਯੁਤਾ ਕਾਚਿਤ੍षਟ੍ਰਚਕ੍ਰੇਣ ਚ ਸਂਯੁਤਾ ॥ ੩,੨੬.

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਸਿਤਾਰਾਮ ਪੱਥਰ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ: ਇੱਕ ਪੰਜ ਚੱਕਰਾਂ ਨਾਲ, ਤੇ ਦੂਜੀ ਛੇ ਚੱਕਰਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਹੋਈ।

ਤਤ੍ਰਾਪਿ षਟ੍ਰਚਕ੍ਰਯੁਤਾ ਹ੍ਯੁਤ੍ਤਮਾ ਸਂਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾ । ਪਞ੍ਚਚਕ੍ਰਯੁਤਾਯਾਸ਼੍ਚ ਫਲਂ ਦ੍ਵਿਗੁਣਮੀਰਿਤਮ੍ ॥ ੩,੨੬.

ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਛੇ ਚੱਕਰਾਂ ਵਾਲੀ ਪੱਥਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੰਜ ਚੱਕਰਾਂ ਵਾਲੀ ਦਾ ਫਲ ਦੂਣਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਕੁਕ੍ਕੁਟਾਣ੍ਡਪ੍ਰਮਾਣਂ ਚ ਸੁਸਿਗ੍ਧਂ ਨੀਲਵਰ੍ਣਕਮ੍ । ਵਦਨਤ੍ਰਯਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਸਟ੍ਚਕ੍ਰੈਃ ਕੇਸਰੈਰ੍ਯੁਤਮ੍ ॥ ੩,੨੬.

ਇਹ ਕੁੱਕੜ ਦੇ ਅੰਡੇ ਜਿੰਨੀ ਵੱਡੀ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਗੜੀ ਹੋਈ, ਨੀਲੇ ਰੰਗ ਦੀ, ਤਿੰਨ ਮੂੰਹਾਂ ਵਾਲੀ, ਛੇ ਚੱਕਰਾਂ ਤੇ ਕੇਸਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ।

ਸ੍ਵਰ੍ਣਰੇਖਾਸਮਾਯੁਕ੍ਤਂ ਧ੍ਵਜਵਜ੍ਰਾਙ੍ਕੁਸ਼ੈਰ੍ਯੁਤਮ੍ । ਏਤਾਦृਸ਼ਂ ਤੁ ਵੈ ਭਦ੍ਰੇ ਸੀਤਾਰਾਮਾਭਿਧਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ ॥ ੩,੨੬.

ਇਸ ਉੱਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ, ਝੰਡੇ, ਵਜਰ ਤੇ ਅੰਕੁਸ਼ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੋਣ। ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਐਸਾ ਪੱਥਰ ਸਿਤਾਰਾਮ ਨਾਮ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਵਦਨੇਵਨ੍ਦਨੇ ਦੇਵਿ ਸੀਤਾਰਾਮਸ੍ਯ ਕੋਸ਼ਕਮ੍ । ਦੁਰ੍ਲਭਂ ਤੁ ਕਲੌ ਨॄਣਾਂ ਸ੍ਵਸਾਮ੍ਰਾਜ੍ਯਪ੍ਰਦਂ ਸ਼ੁਭਮ੍ ॥ ੩,੨੬.

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਸਿਤਾਰਾਮ ਪੱਥਰ ਦੀ ਖੋਜ ਮੂੰਹ ਜਾਂ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਰਲੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਸੁਭਾਗ ਸਾਮਰਾਜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

ਇਨ੍ਦ੍ਰਤੀਰ੍ਥੇ ਮਹਾਦੇਵਿ ਸੀਤਾਰਾਮ ਭਿਧਾਸ਼ਿਲਾ । ਯਾ ਤਦ੍ਦਾਨਂ ਦੁਰ੍ਲਭਂ ਤਨ੍ਨਾਲ੍ਪਸ੍ਯ ਤਪਸਃ ਫਲਮ੍ ॥ ੩,੨੬.

ਹੇ ਮਹਾ ਦੇਵੀ, ਇੰਦਰ ਤੀਰਥ 'ਤੇ ਸਿਤਾਰਾਮ ਨਾਮ ਦੀ ਪੱਥਰ ਦੇਣਾ ਵਿਰਲਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਫਲ ਥੋੜ੍ਹੀ ਤਪस्या ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।

ਦਾਨਸ੍ਯ ਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਭਾਵੇ ਤੁ ਸ਼੍ਰੋਤਵ੍ਯਂ ਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਹਰੇਃ । ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਸ਼ਿਲਾਦਾਨਾਦ੍ਯਤ੍ਫਲਂ ਤਤ੍ਫਲਂ ਲਭੇਤ੍ ॥ ੩,੨੬.

ਜੇ ਦਾਨ ਦੇਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਹਰਿ ਦੀਆਂ ਖਾਸੀਅਤਾਂ ਸੁਣਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਪੱਥਰ ਦੇਣ ਦਾ ਜੋ ਫਲ ਹੈ, ਉਹ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਆਗ੍ਨੇਯਕੋਣੇ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਸ੍ਯ ਦੇਵਿ ਤੀਰ੍ਥਂ ਤ੍ਵਾਸ੍ਤੇ ਵਹ੍ਨਿਸਂਜ੍ਞਂ ਸੁਸ਼ਸ੍ਤਮ੍ । ਸ ਵਹ੍ਨਿਦੇਵਃ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਸ੍ਯ ਪੂਜਾਂ ਕਰ੍ਤੁਂ ਹ੍ਯਾਸ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵਦਾ ਤੀਰ੍ਥਮਧ੍ਯੇ ॥ ੩,੨੬.

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਅੱਗ ਨਾਮ ਦਾ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ੁਭ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਅੱਗ ਦੇਵਤਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਯੋ ਵਾ ਤੀਰ੍ਥੇ ਵਹ੍ਨਿਸਂਜ੍ਞੇ ਚ ਦੇਵਿ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸ੍ਨਾਨਂ ਕੁਰੁਤੇऽਜਂ ਸ੍ਮਰਨ੍ਹਿ । ਜ੍ਞਾਨਦ੍ਵਾਰਾ ਮੋਕ੍ਸ਼ਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਦੇਵਿ ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਨਾਨਂ ਦੁਰ੍ਲ੍ਲਭਂ ਵੈ ਨृਣਾਂ ਚ ॥ ੩,੨੬.

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਕੋਈ ਅੱਗ ਨਾਮ ਦੇ ਤੀਰਥ 'ਤੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਅਜਨਮਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਰਲਾ ਹੈ।

ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਸ੍ਨਾਨਂ ਦੁष੍ਕਰਂ ਤੀਰ੍ਥਰਾਜੇ ਭਕ੍ਤਿਸ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਦੁਰ੍ਲ੍ਲਭਾ ਚੈਵ ਦੇਵਿ । ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮੇ ਤਚ੍ਛਿਲਾਯਾਸ਼੍ਚ ਦਾਨਂ ਸੁਦੁਰ੍ਲਭਂ ਵਾਸੁਦੇਵਾਭਿਧਾਯਾਃ ॥ ੩,੨੬.

ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਰਾਜ 'ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ, ਤੇ ਉੱਥੇ ਭਕਤੀ ਵੀ ਵਿਰਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਦੇਵੀ। ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ 'ਤੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨਾਮ ਦੀ ਪੱਥਰ ਦਾ ਦਾਨ ਬਹੁਤ ਵਿਰਲਾ ਹੈ।

ਹ੍ਰਸ੍ਵਂ ਤਥਾ ਵਰ੍ਤੁਲਂ ਨੀਲਵਰ੍ਣਂ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਂ ਮੁਖਂ ਮੁਖਚਕ੍ਰਂ ਸੁਸ਼ੁਦ੍ਧਮ੍ । ਸੁਵੇਣੁਯੁਕ੍ਤਂ ਵਾਸੁਦੇਵਾਭਿਧੇਯਂ ਦਾਨਂ ਕਲੌ ਦੁਰ੍ਲਭਂ ਤਸ੍ਯ ਭਦ੍ਰੇ ॥ ੩,੨੬.

ਛੋਟੀ, ਗੋਲ, ਨੀਲੇ ਰੰਗ ਦੀ, ਸੁਖਮ ਮੂੰਹ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮੂੰਹ-ਚੱਕਰ ਵਾਲੀ, ਸੁੰਦਰ ਨਸਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਨਾਮ ਦੀ ਪੱਥਰ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਵਿਰਲਾ ਹੈ, ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ।

ਦਾਨੇ ਤਸ੍ਯਾਃ ਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯ ਭਾਵੇ ਚ ਦੇਵਿ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਤੀਰ੍ਥੇ ਵਾਸੁਦੇਵਾਭਿਧਸ੍ਯ । ਸਮ੍ਯਕ੍ਸ਼੍ਰਾਵ੍ਯਂ ਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਵੈ ਸ਼ਿਲਾਯਾਸ੍ਤਯੋਸ੍ਤੁਲ੍ਯਂ ਫਲਮਾਹੁਰ੍ਮਹਾਨ੍ਤਃ ॥ ੩,੨੬.

ਜੇ ਦਾਨ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤਾਂ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨਾਮ ਦੇ ਤੀਰਥ 'ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਪੱਥਰ ਦੀਆਂ ਖਾਸੀਅਤਾਂ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸੁਣਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਫਲ ਮਹਾਨ ਲੋਕ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।

ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਸ੍ਯ ਯਮਤੀਰ੍ਥਂ ਚ ਸਂਸ੍ਮृਤਮ੍ । ਤਤ੍ਰਾਸ੍ਤੇ ਯਮਰਾਜਸ੍ਤੁ ਪੂਜਾਂ ਕਰ੍ਤੁਂ ਹਰੇਃ ਸਦਾ ॥ ੩,੨੬.

ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਯਮ ਤੀਰਥ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਯਮਰਾਜ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਰਿ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਨਾਨਂ ਚ ਦਾਨਂ ਚਾਪ੍ਯਕ੍ਸ਼ਯਂ ਪਰਮਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ । ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮਸ਼ਿਲਾਦਾਨਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਤਤ੍ਰ ਮਹਾਮੁਨੇ ॥ ੩,੨੬.

ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਤੇ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤੇ ਅਟੱਲ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਪੱਥਰ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਪਟ੍ਟਾਭਿਰਾਮਸਂਜ੍ਞਾਯਾਃ ਸ਼ਿਲਾਯਾ ਦਾਨਮਿष੍ਯਤੇ । ਤਚ੍ਚੂਤਫਲਵਤ੍ਸ੍ਥੂਲਂ ਵਦਨਤ੍ਰਯਸਂਯੁਤਮ੍ ॥ ੩,੨੬.

ਪੱਟਾਭਿਰਾਮਾ ਨਾਮ ਦੀ ਪੱਥਰ ਦਾ ਦਾਨ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਮ ਦੇ ਫਲ ਜਿੰਨਾ ਵੱਡਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਸ 'ਤੇ ਤਿੰਨ ਚਿਹਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਸ਼ਿਰਸ਼੍ਚਕ੍ਰੇਣ ਰਹਿਤਂ ਸਪ੍ਤਚਕ੍ਰੈਃ ਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍ । ਨੀਲਵਰ੍ਣਂ ਸ੍ਵਰ੍ਣਰੇਖਂ ਗੋਸ਼ੁਰਾਦ੍ਯੈਃ ਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍ ॥ ੩,੨੬.

ਇਸ ਦੀ ਮੱਥੇ 'ਤੇ ਚਕਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਪਰ ਇਸ 'ਤੇ ਸੱਤ ਚਕਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਨੀਲਾ ਰੰਗ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਲਕੀਰ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ, ਤੇ ਗਾਂ ਦੇ ਖੁਰ ਆਦਿ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਨਾਲ।

ਪਟ੍ਟਵਰ੍ਧਨਰਾਮਂ ਤੁ ਦੁਰ੍ਲਭਂ ਬਹੁਭਾਗ੍ਯਦਮ੍ । ਪਟ੍ਟਵਰ੍ਧਨਰਾਮਂ ਤੁ ਯੋ ਦਦਾਤਿ ਚ ਤਤ੍ਰ ਵੈ । ਪਟ੍ਟਾਭਿषਿਕ੍ਤੋ ਭਵਤਿ ਨਾਤ੍ਰ ਕਾਰ੍ਯਾ ਵਿਚਾਰਣਾ ॥ ੩,੨੬.

ਪੱਟਵਰਧਨ ਰਾਮਾ ਪੱਥਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਲਭ ਹੈ ਤੇ ਵੱਡੀ ਕਿਸਮਤ ਦੇਣ ਵਾਲਾ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਉਥੇ ਪੱਟਵਰਧਨ ਰਾਮਾ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੱਟਾਭਿ-ਸ਼ਿਕਤ ਰਾਜਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਸ੍ਯ ਨੈਰृਤ੍ਯੇ ਨੈਰृਤਂ ਤੀਰ੍ਥਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ । ਆਸ੍ਤੇ ਹਿ ਨਿਰृਤਿਸ੍ਤਤ੍ਰ ਪੂਜਾਂ ਕੁਰ੍ਤੁਂ ਚ ਸਰ੍ਵਦਾ ॥ ੩,੨੬.

ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਨੈਰਿਤ ਤੀਰਥ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ। ਉਥੇ ਨਿਰ੍ਰਿਤੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੂਜਾ ਲੈਣ ਲਈ ਵੱਸਦੀ ਹੈ।

ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਨਾਨਂ ਪ੍ਰਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਪੁਨਰ੍ਜਨ੍ਮ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮਸ਼ਿਲਾਯਾਸ਼੍ਚਃ ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮਸਂਜ੍ਞਿਕਾਮ੍ ॥ ੩,੨੬.

ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਉਥੇ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਪੱਥਰ ਨੂੰ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਮੂਰ੍ਤਿਂ ਦਦਾਤਿ ਯੋ ਮਰ੍ਤ੍ਯਃ ਸ ਯਾਤਿ ਪਰਮਾਂ ਗਤਿਮ੍ । ਔਦੁਂਬਰਫਲਾਕਾਰਂ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਵਦਨਂ ਸ਼ੁਭਮ੍ ॥ ੩,੨੬.

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਮੂਰਤੀ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਊਂਬਰ ਦੇ ਫਲ ਵਰਗਾ, ਸੁੰਦਰ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲਾ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਚਕ੍ਰਦ੍ਵ੍ਯਸਮਾਯੁਕ੍ਤਂ ਸ਼ਿਰਸ਼੍ਚਕ੍ਰਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍ । ਸੁਵਰ੍ਣਬਿਨ੍ਦੁਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਵਜ੍ਰਾਙ੍ਕੁਸ਼ਸਮਾਨ੍ਵਤਮ੍ ॥ ੩,੨੬.

ਇਸ 'ਤੇ ਦੋ ਚਕਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਮੱਥੇ 'ਤੇ ਵੀ ਚਕਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਬਿੰਦ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ, ਤੇ ਵਜਰ ਤੇ ਅੰਕੁਸ਼ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਨਾਲ।

ਤਨ੍ਮੂਰ੍ਤਿਦਾਨਂ ਦੁਰ੍ਲਭਂ ਤਤ੍ਰ ਦੇਵਃ ਪ੍ਰੀਣਾਤਿ ਯਸ੍ਮਾਚ੍ਛ੍ਰੀਨਿਵਾਸੋ ਮਹਾਤ੍ਮਾ । ਯਦਾ ਦਾਨਂ ਦੁਰ੍ਘਟਂ ਸ੍ਯਾਚ੍ਚ ਦੇਵਿ ਤਦਾ ਸ਼੍ਰੋਤਵ੍ਯਂ ਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਤਸ੍ਯ ਮੂਰ੍ਤੇਃ ॥ ੩,੨੬.

ਉਹ ਮੂਰਤੀ ਦਾ ਦਾਨ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਲਭ ਹੈ; ਉਥੇ ਮਹਾਨ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਮੂਰਤੀ ਦੇ ਲਕੜਣ ਸੁਣਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

ਪਾਸ਼ਿਨੈਰृਤਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਸ਼ੇषਤੀਰ੍ਥਂ ਪਰਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ । ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਸ਼ੇषਮੂਰ੍ਤਿਂ ਪ੍ਰਦਦਾਤਿ ਦ੍ਵਿਜਾਤਯੇ ॥ ੩,੨੬.

ਪਾਸ਼ਿਨ ਤੇ ਨੈਰਿਤ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸ਼ੇਸ਼ ਤੀਰਥ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਸ਼ੇਸ਼ ਮੂਰਤੀ ਦੋਵੇਂ ਜਾਤੀ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਸ ਯਾਤਿ ਪਰਮਂ ਲੋਕਂ ਪੁਨਰਾਵृਤ੍ਤਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ । ਔਦੁਂਬਰਫਲਾਕਾਰਂ ਕੁਣ੍ਡਲਾਕृਤਿਮੇਵ ਚ ॥ ੩,੨੬.

ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਮੁੜ ਆਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਆਊਂਬਰ ਦੇ ਫਲ ਵਰਗਾ ਤੇ ਕੁੰਡਲ ਦੀ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ੇषਵਦ੍ਵਦਨਂ ਤਸ੍ਯ ਤਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚਕ੍ਰਦ੍ਵਯਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ । ਫਲਂ ਤਮੇਕਚਕ੍ਰੇਣ ਸਂਯੁਤਂ ਵਲ੍ਮਿਕਾਨ੍ਵਿਤਮ੍ ॥ ੩,੨੬.

ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਸ਼ੇਸ਼ ਵਰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉਥੇ ਦੋ ਚਕਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਫਲ ਇਕ ਚਕਰ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਵਲਮੀਕ (ਚੀਟੀ ਦਾ ਟੀਲਾ) ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨਾਲ।

ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਵਰ੍ਣਸਮਾਯੁਕ੍ਤਂ ਸ਼ੇषਮੂਰ੍ਤਿ ਮਤਿਸ੍ਫੁਟਮ੍ । ਸੁਪ੍ਤਾ ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਾ ਦ੍ਵਿਵਿਧਾ ਸ਼ੇषਮੂਰ੍ਤਿਰੁਦਾਹृਤਾ ॥ ੩,੨੬.

ਸ਼ੇਸ਼ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹੀ ਰੰਗਤ ਨਾਲ ਸਪਸ਼ਟ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੇਸ਼ ਮੂਰਤੀ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ: ਸੁੱਤੀ ਤੇ ਜਾਗਦੀ।

ਫਣੋਨ੍ਨਤਾ ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਾ ਸ੍ਯਾਤ੍ਸਪ੍ਤਲਕ੍ਸ਼ਫਣਾਨ੍ਵਿਤਾ । ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਦੁਰ੍ਲਭਾ ਸੁਪ੍ਤਾ ਮਹਾਭਾਗ੍ਯਕਰੀਸ੍ਮृਤਾ ॥ ੩,੨੬.

ਜਾਗਦੀ ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਫਣ ਉੱਠੀ ਹੋਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਸੱਤ ਲੱਖ ਫਣਾਂ ਨਾਲ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਸੁੱਤੀ ਮੂਰਤੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਲਭ ਤੇ ਵੱਡੀ ਭਾਗ ਵਾਲੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਇਹ ਲੋਕੇ ਪਰਤ੍ਰਾਪਿ ਮੋਕ੍ਸ਼ਦਾ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਨਵਚਕ੍ਰਾਦੁਪਕ੍ਰਮ੍ਯ ਵਿਂਸ਼ਤ੍ਯਨ੍ਤਂ ਚ ਯਤ੍ਰ ਸਃ ॥ ੩,੨੬.

ਇਸ ਲੋਕ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ — ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਨੌਂ ਚਕਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਵੀਹ ਤੱਕ, ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਮਿਲੇ—

ਅਨਨ੍ਤ ਇਤਿ ਵਿਜ੍ਞੇਯੋ ਹ੍ਯਨਨ੍ਤਫਲਦਾਯਕਃ । ਵਿਸ਼੍ਵਂਭਰਃ ਸ ਵਿਜ੍ਞੇਯੋ ਵਿਂਸ਼ਤ੍ਯੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਵਰਾਨਨੇ ॥ ੩,੨੬.

ਉਹ ਅਨੰਤ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਅਨੰਤ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਵੀਹ ਤੋਂ ਵੱਧ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਵੰਭਰ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।