ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਸ੍ਥਲਮੌਦੁਂਬਰਸਮਂ ਤਤ੍ਪ੍ਰਮਾਣਮੁਦਾਹृਤਮ੍ । ਛਤ੍ਤ੍ਰਾਕਾਰਂ ਵਰ੍ਤੁਲਂ ਚ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਵਦਨਂ ਸ਼ੁਭਮ੍ ॥ ੩,੨੬.

ਉਹ ਥਾਂ ਆਉਦੁੰਬਰ ਰੁੱਖ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਛਤਰੀ ਆਕਾਰ, ਗੋਲ, ਤੇ ਖੁਸ਼ਨੁਮਾ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਮੂੰਹ ਵਾਲਾ।

ਚਣਕਪ੍ਰਦੇਸ਼ਮਾਤ੍ਰਂ ਚ ਵਦਨਂ ਸਮੁਦਾਹृਤਮ੍ । ਸਵ੍ਯੇ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਚ ਸਮਯੋਃ ਪੁष੍ਕਲਾਨ੍ਵਿਤਮ੍ ॥ ੩,੨੬.

ਮੂੰਹ ਚਣੇ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਖੱਬੇ ਤੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ, ਜੋੜਾਂ ਉੱਤੇ, ਇਹ ਭਰਪੂਰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਗੋਯੂਥਵਤ੍ਸਵਰ੍ਣਂ ਚ ਚਤੁਸ਼੍ਚਕ੍ਰਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍ । ਗੋਖੁਰੈਸ਼੍ਚ ਸਮਾਯੁਕ੍ਤਂ ਸੁਵਰ੍ਣਕਿਣਸਂਯੁਤਮ੍ ॥ ੩,੨੬.

ਗਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਦੇ ਰੰਗ ਵਰਗਾ, ਚਾਰ ਚੱਕਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਗਾਂ ਦੇ ਖੁਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਚਿੱਟੇ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ।

ਵਨਮਾਲਾਭਿਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਵਜ੍ਰਪੁਙ੍ਖੈਸ਼੍ਚ ਸਂਯੁਤਮ੍ । ਏਤਾਦृਸ਼ੀਂ ਦਰੇਰ੍ਮੂਰ੍ਤਿ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਨਾਰਾਯਣਂ ਵਿਦੁਃ ॥ ੩,੨੬.

ਜੰਗਲ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਵਜਰ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ। ਐਸੀ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨਾਰਾਯਣ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।

ਕਲੌ ਨृਣਾਂ ਤਸ੍ਯ ਲਾਭੋ ਦੁਰ੍ਲਭਃ ਸਂਸ੍ਮृਤੋ ਭੁਵਿ । ਦਾਨਂ ਚ ਸੁਤਰਾਂ ਦੇਵਿ ਦਰ੍ਲਭਂ ਕਿਂ ਵਦਾਮਿ ਤੇ ॥ ੩,੨੬.

ਕਲਿਜੁਗ ਵਿਚ, ਇਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵਿਰਲਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਭੇਟ ਦੇਣਾ ਤਾਂ, ਦੇਵੀ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਰਲਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਹੋਰ ਕੀ ਦੱਸਾਂ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਤੀਰ੍ਥੇ ਚ ਸਂਸ੍ਨਾਯ ਸ਼੍ਰੋਤਵ੍ਯਾ ਵੈ ਹਰੇਃ ਕਥਾ । ਗਣ੍ਡਿਕਾਯਾਃ ਸ਼ਿਲਾਯਾਸ਼੍ਚ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਨਾਰਾਯਣਸ੍ਯ ਤੁ ॥ ੩,੨੬.

ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੀਰਥ 'ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਹਰਿ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਗੰਡਿਕਾ ਦੀ ਪੱਥਰ, ਜੋ ਲਕਸ਼ਮੀ-ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਹੈ, ਉੱਤੇ ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਯੋ ਵਿਜਾਨਾਤਿ ਤਦਾ ਤਤ੍ਸਦृਸ਼ਂ ਫਲਮ੍ । ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤ੍ਯੇਵ ਨ ਸਂਦੇਹੋ ਨਾਤ੍ਰ ਕਾਰ੍ਯਾ ਵਿਚਾਰਣਾ ॥ ੩,੨੬.

ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਦੀਆਂ ਖਾਸੀਅਤਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਫਲ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।

ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਸ੍ਯ ਤੀਰ੍ਥਸ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵੇ ਸ੍ਯਾਦਿਨ੍ਦ੍ਰਤੀਰ੍ਥਕਮ੍ । ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਸ੍ਯ ਪੂਜਾਂ ਤੁ ਕਰ੍ਤੁਮਾਸ੍ਤੇ ਸ਼ਚੀਪਤਿਃ ॥ ੩,੨੬.

ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਦੇ ਤੀਰਥ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਇੰਦਰ ਤੀਰਥ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਸ਼ਚੀ ਦੇ ਪਤੀ, ਇੰਦਰ, ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮਸ਼ਿਲਾਦਾਨਂ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਿਯਾਯਵੈ । ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮਸ਼ਿਲਾਦਾਨਂ ਹਤ੍ਯਾਕੋਟਿਵਿਨਾਸ਼ਨਮ੍ ॥ ੩,੨੬.

ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਪੱਥਰ ਇੱਕ ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਪੱਥਰ ਦੇਣ ਨਾਲ ਅਣਗਿਣਤ ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤੀਰ੍ਥੇ ਤੁ ਯੋ ਦੇਵਿ ਸੀਤਾਰਾਮਸ਼ਿਲਾਭਿਧਾਮ੍ । ਦਦਾਤਿ ਭੂਤਲੇ ਭਦ੍ਰੇ ਭੂਪਤੇਃ ਸਦृਸ਼ੋ ਭਵੇਤ੍ ॥ ੩,੨੬.

ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਜੋ ਕੋਈ ਉਸ ਤੀਰਥ 'ਤੇ ਸਿਤਾਰਾਮ ਨਾਮ ਦੀ ਪੱਥਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭੂਪਤੀਆਂ ਵਰਗਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸੀਤਾਰਾਮਸ਼ਿਲਾ ਦੇਵਿ ਦ੍ਵਿਵਿਧਾ ਸਂਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾ । ਪਞ੍ਚਚਕ੍ਰਯੁਤਾ ਕਾਚਿਤ੍षਟ੍ਰਚਕ੍ਰੇਣ ਚ ਸਂਯੁਤਾ ॥ ੩,੨੬.

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਸਿਤਾਰਾਮ ਪੱਥਰ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ: ਇੱਕ ਪੰਜ ਚੱਕਰਾਂ ਨਾਲ, ਤੇ ਦੂਜੀ ਛੇ ਚੱਕਰਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਹੋਈ।

ਤਤ੍ਰਾਪਿ षਟ੍ਰਚਕ੍ਰਯੁਤਾ ਹ੍ਯੁਤ੍ਤਮਾ ਸਂਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾ । ਪਞ੍ਚਚਕ੍ਰਯੁਤਾਯਾਸ਼੍ਚ ਫਲਂ ਦ੍ਵਿਗੁਣਮੀਰਿਤਮ੍ ॥ ੩,੨੬.

ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਛੇ ਚੱਕਰਾਂ ਵਾਲੀ ਪੱਥਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੰਜ ਚੱਕਰਾਂ ਵਾਲੀ ਦਾ ਫਲ ਦੂਣਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਕੁਕ੍ਕੁਟਾਣ੍ਡਪ੍ਰਮਾਣਂ ਚ ਸੁਸਿਗ੍ਧਂ ਨੀਲਵਰ੍ਣਕਮ੍ । ਵਦਨਤ੍ਰਯਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਸਟ੍ਚਕ੍ਰੈਃ ਕੇਸਰੈਰ੍ਯੁਤਮ੍ ॥ ੩,੨੬.

ਇਹ ਕੁੱਕੜ ਦੇ ਅੰਡੇ ਜਿੰਨੀ ਵੱਡੀ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਗੜੀ ਹੋਈ, ਨੀਲੇ ਰੰਗ ਦੀ, ਤਿੰਨ ਮੂੰਹਾਂ ਵਾਲੀ, ਛੇ ਚੱਕਰਾਂ ਤੇ ਕੇਸਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ।

ਸ੍ਵਰ੍ਣਰੇਖਾਸਮਾਯੁਕ੍ਤਂ ਧ੍ਵਜਵਜ੍ਰਾਙ੍ਕੁਸ਼ੈਰ੍ਯੁਤਮ੍ । ਏਤਾਦृਸ਼ਂ ਤੁ ਵੈ ਭਦ੍ਰੇ ਸੀਤਾਰਾਮਾਭਿਧਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ ॥ ੩,੨੬.

ਇਸ ਉੱਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ, ਝੰਡੇ, ਵਜਰ ਤੇ ਅੰਕੁਸ਼ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੋਣ। ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਐਸਾ ਪੱਥਰ ਸਿਤਾਰਾਮ ਨਾਮ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਵਦਨੇਵਨ੍ਦਨੇ ਦੇਵਿ ਸੀਤਾਰਾਮਸ੍ਯ ਕੋਸ਼ਕਮ੍ । ਦੁਰ੍ਲਭਂ ਤੁ ਕਲੌ ਨॄਣਾਂ ਸ੍ਵਸਾਮ੍ਰਾਜ੍ਯਪ੍ਰਦਂ ਸ਼ੁਭਮ੍ ॥ ੩,੨੬.

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਸਿਤਾਰਾਮ ਪੱਥਰ ਦੀ ਖੋਜ ਮੂੰਹ ਜਾਂ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਰਲੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਸੁਭਾਗ ਸਾਮਰਾਜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

ਇਨ੍ਦ੍ਰਤੀਰ੍ਥੇ ਮਹਾਦੇਵਿ ਸੀਤਾਰਾਮ ਭਿਧਾਸ਼ਿਲਾ । ਯਾ ਤਦ੍ਦਾਨਂ ਦੁਰ੍ਲਭਂ ਤਨ੍ਨਾਲ੍ਪਸ੍ਯ ਤਪਸਃ ਫਲਮ੍ ॥ ੩,੨੬.

ਹੇ ਮਹਾ ਦੇਵੀ, ਇੰਦਰ ਤੀਰਥ 'ਤੇ ਸਿਤਾਰਾਮ ਨਾਮ ਦੀ ਪੱਥਰ ਦੇਣਾ ਵਿਰਲਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਫਲ ਥੋੜ੍ਹੀ ਤਪस्या ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।

ਦਾਨਸ੍ਯ ਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਭਾਵੇ ਤੁ ਸ਼੍ਰੋਤਵ੍ਯਂ ਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਹਰੇਃ । ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਸ਼ਿਲਾਦਾਨਾਦ੍ਯਤ੍ਫਲਂ ਤਤ੍ਫਲਂ ਲਭੇਤ੍ ॥ ੩,੨੬.

ਜੇ ਦਾਨ ਦੇਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਹਰਿ ਦੀਆਂ ਖਾਸੀਅਤਾਂ ਸੁਣਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਪੱਥਰ ਦੇਣ ਦਾ ਜੋ ਫਲ ਹੈ, ਉਹ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਆਗ੍ਨੇਯਕੋਣੇ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਸ੍ਯ ਦੇਵਿ ਤੀਰ੍ਥਂ ਤ੍ਵਾਸ੍ਤੇ ਵਹ੍ਨਿਸਂਜ੍ਞਂ ਸੁਸ਼ਸ੍ਤਮ੍ । ਸ ਵਹ੍ਨਿਦੇਵਃ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਸ੍ਯ ਪੂਜਾਂ ਕਰ੍ਤੁਂ ਹ੍ਯਾਸ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵਦਾ ਤੀਰ੍ਥਮਧ੍ਯੇ ॥ ੩,੨੬.

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਅੱਗ ਨਾਮ ਦਾ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ੁਭ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਅੱਗ ਦੇਵਤਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਯੋ ਵਾ ਤੀਰ੍ਥੇ ਵਹ੍ਨਿਸਂਜ੍ਞੇ ਚ ਦੇਵਿ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸ੍ਨਾਨਂ ਕੁਰੁਤੇऽਜਂ ਸ੍ਮਰਨ੍ਹਿ । ਜ੍ਞਾਨਦ੍ਵਾਰਾ ਮੋਕ੍ਸ਼ਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਦੇਵਿ ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਨਾਨਂ ਦੁਰ੍ਲ੍ਲਭਂ ਵੈ ਨृਣਾਂ ਚ ॥ ੩,੨੬.

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਕੋਈ ਅੱਗ ਨਾਮ ਦੇ ਤੀਰਥ 'ਤੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਅਜਨਮਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਰਲਾ ਹੈ।

ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਸ੍ਨਾਨਂ ਦੁष੍ਕਰਂ ਤੀਰ੍ਥਰਾਜੇ ਭਕ੍ਤਿਸ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਦੁਰ੍ਲ੍ਲਭਾ ਚੈਵ ਦੇਵਿ । ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮੇ ਤਚ੍ਛਿਲਾਯਾਸ਼੍ਚ ਦਾਨਂ ਸੁਦੁਰ੍ਲਭਂ ਵਾਸੁਦੇਵਾਭਿਧਾਯਾਃ ॥ ੩,੨੬.

ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਰਾਜ 'ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ, ਤੇ ਉੱਥੇ ਭਕਤੀ ਵੀ ਵਿਰਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਦੇਵੀ। ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ 'ਤੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨਾਮ ਦੀ ਪੱਥਰ ਦਾ ਦਾਨ ਬਹੁਤ ਵਿਰਲਾ ਹੈ।

ਹ੍ਰਸ੍ਵਂ ਤਥਾ ਵਰ੍ਤੁਲਂ ਨੀਲਵਰ੍ਣਂ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਂ ਮੁਖਂ ਮੁਖਚਕ੍ਰਂ ਸੁਸ਼ੁਦ੍ਧਮ੍ । ਸੁਵੇਣੁਯੁਕ੍ਤਂ ਵਾਸੁਦੇਵਾਭਿਧੇਯਂ ਦਾਨਂ ਕਲੌ ਦੁਰ੍ਲਭਂ ਤਸ੍ਯ ਭਦ੍ਰੇ ॥ ੩,੨੬.

ਛੋਟੀ, ਗੋਲ, ਨੀਲੇ ਰੰਗ ਦੀ, ਸੁਖਮ ਮੂੰਹ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮੂੰਹ-ਚੱਕਰ ਵਾਲੀ, ਸੁੰਦਰ ਨਸਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਨਾਮ ਦੀ ਪੱਥਰ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਵਿਰਲਾ ਹੈ, ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ।

ਦਾਨੇ ਤਸ੍ਯਾਃ ਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯ ਭਾਵੇ ਚ ਦੇਵਿ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਤੀਰ੍ਥੇ ਵਾਸੁਦੇਵਾਭਿਧਸ੍ਯ । ਸਮ੍ਯਕ੍ਸ਼੍ਰਾਵ੍ਯਂ ਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਵੈ ਸ਼ਿਲਾਯਾਸ੍ਤਯੋਸ੍ਤੁਲ੍ਯਂ ਫਲਮਾਹੁਰ੍ਮਹਾਨ੍ਤਃ ॥ ੩,੨੬.

ਜੇ ਦਾਨ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤਾਂ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨਾਮ ਦੇ ਤੀਰਥ 'ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਪੱਥਰ ਦੀਆਂ ਖਾਸੀਅਤਾਂ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸੁਣਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਫਲ ਮਹਾਨ ਲੋਕ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।

ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਸ੍ਯ ਯਮਤੀਰ੍ਥਂ ਚ ਸਂਸ੍ਮृਤਮ੍ । ਤਤ੍ਰਾਸ੍ਤੇ ਯਮਰਾਜਸ੍ਤੁ ਪੂਜਾਂ ਕਰ੍ਤੁਂ ਹਰੇਃ ਸਦਾ ॥ ੩,੨੬.

ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਯਮ ਤੀਰਥ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਯਮਰਾਜ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਰਿ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਨਾਨਂ ਚ ਦਾਨਂ ਚਾਪ੍ਯਕ੍ਸ਼ਯਂ ਪਰਮਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ । ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮਸ਼ਿਲਾਦਾਨਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਤਤ੍ਰ ਮਹਾਮੁਨੇ ॥ ੩,੨੬.

ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਤੇ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤੇ ਅਟੱਲ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਪੱਥਰ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਪਟ੍ਟਾਭਿਰਾਮਸਂਜ੍ਞਾਯਾਃ ਸ਼ਿਲਾਯਾ ਦਾਨਮਿष੍ਯਤੇ । ਤਚ੍ਚੂਤਫਲਵਤ੍ਸ੍ਥੂਲਂ ਵਦਨਤ੍ਰਯਸਂਯੁਤਮ੍ ॥ ੩,੨੬.

ਪੱਟਾਭਿਰਾਮਾ ਨਾਮ ਦੀ ਪੱਥਰ ਦਾ ਦਾਨ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਮ ਦੇ ਫਲ ਜਿੰਨਾ ਵੱਡਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਸ 'ਤੇ ਤਿੰਨ ਚਿਹਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਸ਼ਿਰਸ਼੍ਚਕ੍ਰੇਣ ਰਹਿਤਂ ਸਪ੍ਤਚਕ੍ਰੈਃ ਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍ । ਨੀਲਵਰ੍ਣਂ ਸ੍ਵਰ੍ਣਰੇਖਂ ਗੋਸ਼ੁਰਾਦ੍ਯੈਃ ਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍ ॥ ੩,੨੬.

ਇਸ ਦੀ ਮੱਥੇ 'ਤੇ ਚਕਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਪਰ ਇਸ 'ਤੇ ਸੱਤ ਚਕਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਨੀਲਾ ਰੰਗ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਲਕੀਰ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ, ਤੇ ਗਾਂ ਦੇ ਖੁਰ ਆਦਿ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਨਾਲ।

ਪਟ੍ਟਵਰ੍ਧਨਰਾਮਂ ਤੁ ਦੁਰ੍ਲਭਂ ਬਹੁਭਾਗ੍ਯਦਮ੍ । ਪਟ੍ਟਵਰ੍ਧਨਰਾਮਂ ਤੁ ਯੋ ਦਦਾਤਿ ਚ ਤਤ੍ਰ ਵੈ । ਪਟ੍ਟਾਭਿषਿਕ੍ਤੋ ਭਵਤਿ ਨਾਤ੍ਰ ਕਾਰ੍ਯਾ ਵਿਚਾਰਣਾ ॥ ੩,੨੬.

ਪੱਟਵਰਧਨ ਰਾਮਾ ਪੱਥਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਲਭ ਹੈ ਤੇ ਵੱਡੀ ਕਿਸਮਤ ਦੇਣ ਵਾਲਾ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਉਥੇ ਪੱਟਵਰਧਨ ਰਾਮਾ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੱਟਾਭਿ-ਸ਼ਿਕਤ ਰਾਜਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਸ੍ਯ ਨੈਰृਤ੍ਯੇ ਨੈਰृਤਂ ਤੀਰ੍ਥਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ । ਆਸ੍ਤੇ ਹਿ ਨਿਰृਤਿਸ੍ਤਤ੍ਰ ਪੂਜਾਂ ਕੁਰ੍ਤੁਂ ਚ ਸਰ੍ਵਦਾ ॥ ੩,੨੬.

ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਨੈਰਿਤ ਤੀਰਥ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ। ਉਥੇ ਨਿਰ੍ਰਿਤੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੂਜਾ ਲੈਣ ਲਈ ਵੱਸਦੀ ਹੈ।

ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਨਾਨਂ ਪ੍ਰਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਪੁਨਰ੍ਜਨ੍ਮ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮਸ਼ਿਲਾਯਾਸ਼੍ਚਃ ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮਸਂਜ੍ਞਿਕਾਮ੍ ॥ ੩,੨੬.

ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਉਥੇ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਪੱਥਰ ਨੂੰ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।