ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਸ੍ਯ ਤੀਰ੍ਥੇਸ੍ਮਿਨ੍ਵਾਯੁਕੋਣੇ ਚ ਕਨ੍ਯਕੇ । ਆਸ੍ਤੇ ਵਾਯੁਃ ਸਦਾ ਵਿष੍ਣੋਃ ਪੂਜਾਂ ਕਰ੍ਤੁਮਨੁਤ੍ਤਮਾਮ੍ ॥ ੩,੨੬.

ਕੁੜੀਏ, ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਾ ਦੇ ਇਸ ਤੀਰਥ 'ਤੇ, ਹਵਾ ਦੇ ਕੋਨੇ 'ਚ, ਵਾਯੁ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਉੱਤਮ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਵਾਯੁਤੀਰ੍ਥਂ ਚ ਤਤ੍ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਹਸ੍ਤਦ੍ਵਾਦਸ਼ਕਾਨ੍ਤਰਮ੍ । ਹਸ੍ਤषਟ੍ਕਪ੍ਰਮਾਣਂ ਚ ਪਸ਼੍ਚਿਮੇ ਸਮੁਦਾਹृਤਮ੍ । ਉਤ੍ਤਰੇ ਹਸ੍ਤषਟ੍ਕਂ ਤੁ ਵਾਯੁਤੀਰ੍ਥਮੁਦਾਹृਤਮ੍ ॥ ੩,੨੬.

ਉਹ ਵਾਯੁ ਤੀਰਥ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਬਾਰਾਂ ਹੱਥ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਹੈ; ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਛੇ ਹੱਥ ਦੀ ਮਾਪ ਹੈ, ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਵੀ ਛੇ ਹੱਥ ਦੀ ਮਾਪ ਵਾਲਾ ਵਾਯੁ ਤੀਰਥ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਯੇ ਵੇष੍ਣਵਾ ਵੈष੍ਣਵਦਾਸਵਰ੍ਯਾਃ ਸ੍ਨਾਨਂ ਸੁਰ੍ਯੁਸ੍ਤਤ੍ਰ ਪੂਰ੍ਵਂ ਸੁਕਨ੍ਯੇ । ਮਧ੍ਵਾਨ੍ਤਸ੍ਥਾਃ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਸ੍ਤੁ ਨਿਤ੍ਯਮਤ੍ਰ ਸ੍ਨਾਨਾਤ੍ਪ੍ਰੀਯਤਾਂ ਮੇ ਦਯਾਲੁਃ ॥ ੩,੨੬.

ਜੋ ਵੈਸ਼ਨਵ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੇਵਕ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਨ, ਸੁਕੁੜੀਏ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਿਚਕਾਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਦਇਆਲੂ ਮੇਰੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੇ।

ਯੇ ਮਧ੍ਵਤੀਰ੍ਥੇ ਸ੍ਨਾਤੁਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਦੇਵਿ ਰੁਦ੍ਰਾਦਯੋ ਵਾਯੁਭਕ੍ਤਾ ਮਹਾਨ੍ਤਃ । ਸਦਾ ਸ੍ਨਾਨਂ ਤਤ੍ਰ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਦੇਵਿ ਪ੍ਰਾਤਃ ਕਾਲੇ ਚੋਦਯਾਤ੍ਪੂਰ੍ਵਮੇਵ ॥ ੩,੨੬.

ਦੇਵੀ, ਵਾਯੁ ਦੇ ਭਗਤ, ਜਿਵੇਂ ਰੁਦ੍ਰ ਆਦਿ ਮਹਾਨ ਲੋਕ, ਮਧਵ ਤੀਰਥ 'ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਥੇ, ਸਵੇਰੇ, ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਯੇ ਵਾਯੁਤੀਰ੍ਥੇ ਵਿਸृਜਨ੍ਤਿ ਦੇਹਜਂ ਮਲਂ ਮੂਤ੍ਰਂ ਵਮਨਂ ਸ਼੍ਲੇष੍ਮਕਂ ਚ । ਯੇऽਪਾਨਸ਼ੁਦ੍ਧਿਂ ਲਿਙ੍ਗਸ਼ੁਦ੍ਧਿਂ ਚ ਕਨ੍ਯੇ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਤੇ ਹ੍ਯਸੁਰਾ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਸ਼੍ਚ ॥ ੩,੨੬.

ਜੋ ਵਾਯੁ ਤੀਰਥ 'ਤੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਗੰਦਗੀ—ਮੂਤਰ, ਉਲਟੀ, ਕਫ—ਛੱਡਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਉਥੇ ਪਖਾਨਾ ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਦੀ ਸਫਾਈ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕੁੜੀਏ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅਸੁਰ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਹਨ।

ਸ਼ृਣ੍ਵਨ੍ਤਿ ਯੇ ਭਾਗਵਤਂ ਪੁਰਾਣਂ ਕਿਂ ਵਰ੍ਣਯੇ ਤਸ੍ਯ ਪੁਣ੍ਯਂ ਤੁ ਦੇਵਿ । ਯੇ ਕृष੍ਣਮਨ੍ਤ੍ਰਂ ਤੁ ਜਪਨ੍ਤਿ ਦੇਵਿ ਹ੍ਯष੍ਟਾ ਕ੍ਸ਼ਰਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰਵਰਂ ਸੁਗੋਪ੍ਯਮ੍ ॥ ੩,੨੬.

ਦੇਵੀ, ਜੋ ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣ ਸੁਣਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦਾ ਕੀ ਵਰਣਨ ਕਰੀਏ? ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਅਠ ਅੱਖਰੀ ਗੁਪਤ ਮੰਤ੍ਰ ਜਪਦੇ ਹਨ, ਦੇਵੀ—

ਤੇषਾਂ ਹਰਿਃ ਪ੍ਰੀਯਤੇ ਕੇਸ਼ਵੋਲਂ ਮਧ੍ਵਾਨ੍ਤਸ੍ਥੋ ਨਾਤ੍ਰ ਵਿਚਾਰ੍ਯਮਸ੍ਤਿ । ਏਵਂ ਦਾਨਂ ਤਤ੍ਰ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਯੇ ਵੈ ਦ੍ਵਿਜਾਗ੍ਰ੍ਯਾਣਾਂ ਵੈष੍ਣਵਾਨਾਂ ਵਿਦਾਂ ਚ ॥ ੩,੨੬.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਹਰਿ, ਕੇਸ਼ਵ, ਜੋ ਵਿਚਕਾਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ; ਇਥੇ ਜੋ ਵਧੀਆ ਦਵਿਜ, ਵੈਸ਼ਨਵ ਅਤੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ।

ਤੇषਾਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਨੈਵ ਜਾਨਨ੍ਤਿ ਦੇਵਾ ਜਾਨਾਤ੍ਯੇਵਂ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸੋ ਹਰਿਸ੍ਤੁ । ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮਂ ਵਾਯੁਤੀਰ੍ਥੇ ਦਦਨ੍ਤੇ ਤੇषਾਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਵੇਤ੍ਤਿ ਸ ਵ੍ਯਙ੍ਕਟੇਸ਼ਃ ॥ ੩,੨੬.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ; ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਾ ਹਰਿ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵਾਯੁ ਤੀਰਥ 'ਤੇ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਵਿਆੰਗਕਟ ਦੇ ਮਾਲਕ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।

ਸੁਦੁਰ੍ਲਭੋ ਵਾਯੁਤੀਰ੍ਥੇऽਭਿषੇਕੋ ਨਿष੍ਕਾਮਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਵੈष੍ਣਵਾਨਾਂ ਚ ਦੇਵਿ । ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਤੀਰ੍ਥੇ ਲਭ੍ਯਤੇ ਭਾਗ੍ਯਯੋਗਾਦ੍ਭਾਗਵਤਸ੍ਯ ਸ਼੍ਰਵਣਂ ਵਿष੍ਣੁਦਾਸੈਃ ॥ ੩,੨੬.

ਦੇਵੀ, ਵਾਯੁ ਤੀਰਥ 'ਤੇ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਮਨ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਨਾ ਵੈਸ਼ਨਵਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਲਭ ਹੈ; ਉਥੇ ਵੀ, ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਭਾਗ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

ਤਥੈਵ ਤੀਰ੍ਥੇ ਦੁਰ੍ਲਭਂ ਤਤ੍ਰ ਦੇਵਿ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮਸ੍ਯ ਦ੍ਵਿਜਵਰ੍ਯੇ ਚ ਦਾਨਮ੍ । ਜਂਬੂਫਲਾਕਾਰਸੁਨੀਲਵਰ੍ਣਂ ਮੁਖਦ੍ਵਯਂ ਚਕ੍ਰਚਤੁष੍ਟਯਾਨ੍ਵਿਤਮ੍ ॥ ੩,੨੬.

ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਓ ਦੇਵੀ, ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ 'ਤੇ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਪਥਰ, ਜੋ ਜੰਬੂ ਫਲ ਵਰਗਾ, ਗੂੜ੍ਹਾ ਨੀਲਾ ਰੰਗ, ਦੋ ਮੂੰਹ ਅਤੇ ਚਾਰ ਚੱਕਰਾਂ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਰਲਾ ਹੈ।

ਸੁਕੇਸਰੈਃ ਸਂਯੁਤਂ ਸ੍ਵਰ੍ਣਚਿਹ੍ਨਧ੍ਵਜਾਂ ਕੁਸ਼ੈਰ੍ਵਜ੍ਰਚਿਹ੍ਨੈਰ੍ਯਵੈਸ਼੍ਚ । ਜਾਨਾਰ੍ਦਨੀਂ ਮੂਰ੍ਤਿਮਾਹੁਰ੍ਮਹਾਨ੍ਤੋ ਦਾਨਂ ਤਸ੍ਯਾ ਦੁਰ੍ਲਭਂ ਤਤ੍ਰ ਤੀਰ੍ਥੇ ॥ ੩,੨੬.

ਜੋ ਜਨਾਰਦਨ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਸੋਹਣੇ ਵਾਲਾਂ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਅਤੇ ਝੰਡਿਆਂ, ਕੁਸ਼ ਘਾਸ, ਵਜਰ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਅਤੇ ਜੌ ਦੇ ਦਾਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ 'ਤੇ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਮਹਾਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਰਲਾ ਹੈ।

ਅਤ੍ਯੁਤ੍ਤਮਂ ਮੂਰ੍ਤਿਦਾਨਂ ਤੁ ਭਦ੍ਰੇ ਸੁਦੁਰ੍ਲ੍ਲਭਂ ਪਰਮਂ ਨਾਤ੍ਰ ਲੋਭਃ । ਸੁਦੁਰ੍ਲਭਂ ਬਹੁਦੋਗ੍ਧ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਗृष੍ਟੇਰ੍ਦਾਨਂ ਤਥਾ ਵਸ੍ਤ੍ਰਰਤ੍ਨਾਦਿਕਾਨਾਮ੍ ॥ ੩,੨੬.

ਓ ਭਾਗਵਤੀ, ਐਸੀ ਉੱਤਮ ਮੂਰਤੀ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਬੜਾ ਹੀ ਵਿਰਲਾ ਅਤੇ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਲੋਭ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਬਹੁਤ ਦੁੱਧ ਵਾਲੀਆਂ ਗਾਂ, ਕਪੜੇ, ਰਤਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਦਾਨ ਵੀ ਇੱਥੇ ਬਹੁਤ ਵਿਰਲਾ ਹੈ।

ਅਤ੍ਯੁਤ੍ਤਮਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਦਾਨਂ ਚ ਦੇਵਿ ਸ੍ਵਾਪੇਕ੍ਸ਼ਿਤਂ ਦਾਨਮਾਹੁਰ੍ਮਹਾਨ੍ਤਃ । ਸ੍ਵਸ੍ਯਾਨਪੇਕ੍ਸ਼ਂ ਫਲਦਾਨਂ ਚ ਵਸ੍ਤ੍ਰਾਦਾਨਂ ਤਸ੍ਯ ਵ੍ਯਰ੍ਥਮਾਹੁਰ੍ਮਹਾਨ੍ਤਃ ॥ ੩,੨੬.

ਓ ਦੇਵੀ, ਉੱਤਮ ਦੌਲਤ ਦਾ ਦਾਨ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ, ਮਹਾਨ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਫਲ ਜਾਂ ਕਪੜਾ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਦਾਨ ਵਿਅਰਥ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਅਤ੍ਯੁਤ੍ਤਮਂ ਗृष੍ਟਿਦਾਨਂ ਚ ਪੁਣ੍ਯਂ ਨੈਵਾਪ੍ਯਤੇ ਦੁਗ੍ਧਦੋਹਾਸ਼੍ਚ ਗਾਵਃ । ਅਤ੍ਯੁਤ੍ਤਮੇ ਵਸ੍ਤ੍ਰਦਾਨੇ ਸੁਬੁਦ੍ਧਿਃ ਸੁਦੁਰ੍ਘਟਾ ਪਰਮਾ ਵੈ ਜਨਾਨਾਮ੍ ॥ ੩,੨੬.

ਉੱਤਮ ਗਾਂ ਦਾ ਦਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜੋ ਗਾਂ ਦੁੱਧ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀਆਂ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ। ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਕਪੜਾ ਦਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਨੀਅਤ ਬਹੁਤ ਹੀ ਔਖੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

ਅਤ੍ਯੁਤ੍ਤਮਂ ਭਾਗਵਤਸ੍ਯ ਪੁਸ੍ਤਕਂ ਸੁਦੁਰ੍ਘਟਂ ਵਾਯੁਤੀਰ੍ਥਂ ਚ ਕਨ੍ਯੇ । ਅਤ੍ਯੁਤ੍ਤਮਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਦਾਨਂ ਚ ਦੇਵਿ ਸੁਦੁਰ੍ਘਟਂ ਵਾਯੁਤੀਰ੍ਥਂ ਨृਣਾਂ ਹਿ । ਸੁਦੁਰ੍ਲਭੋ ਵੈष੍ਣਵੈਸ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਵਿਦ੍ਭਿਰ੍ਹਰੇਰ੍ਵਿਚਾਰੋ ਵਾਯੁਤੀਰ੍ਥੇ ਚ ਕਨ੍ਯੇ ॥ ੩,੨੬.

ਓ ਕੁੰਵਰੀ, ਭਗਤ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਦਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਾਯੂ ਤੀਰਥ 'ਤੇ ਜਾਣਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਔਖਾ ਹੈ। ਓ ਦੇਵੀ, ਉੱਤਮ ਦੌਲਤ ਦਾ ਦਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਾਯੂ ਤੀਰਥ 'ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਜਾਣਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਔਖਾ ਹੈ। ਵੈਸ਼ਣਵ ਸੱਚ ਜਾਣਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵਾਯੂ ਤੀਰਥ 'ਤੇ ਹਰੀ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਵਿਰਲਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਸ੍ਯ ਤੀਰ੍ਥਸ੍ਯ ਉਤ੍ਤਰਸ੍ਯਾਂ ਦਿਸ਼ਿ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਚਨ੍ਦ੍ਰਤੀਰ੍ਥ ਮਿਤਿ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਤਤ੍ਰਾਸ੍ਤੇ ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਾਃ ਸਦਾ ॥ ੩,੨੬.

ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਦੇ ਤੀਰਥ ਦੇ ਉੱਤਰ ਪਾਸੇ ਚੰਦ੍ਰਤੀਰਥ ਨਾਮਕ ਥਾਂ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਸਦਾ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਸ੍ਯ ਪੂਜਾਂ ਚ ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਥਿਤ੍ਵਾ ਕਰੋਤ੍ਯਯਮ੍ । ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਨਾਨਂ ਪ੍ਰਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਪੁਣ੍ਯਦੇਸ਼ੇ ਚ ਕਨ੍ਯਕੇ ॥ ੩,੨੬.

ਉਥੇ ਖੜੇ ਹੋ ਕੇ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ, ਓ ਕੁੰਵਰੀ, ਲੋਕ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ 'ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਗੁਰੁਤਲ੍ਪਾਦਿਪਾਪੇਭ੍ਯੋ ਮੁਚ੍ਯਨ੍ਤੇ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਪੂਰ੍ਵਭਾਗੇ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮਂ ਦਦਾਤਿ ਯਃ ॥ ੩,੨੬.

ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਵਰਗੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਕੋਈ ਉਥੇ ਪੂਰਬ ਪਾਸੇ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਪਥਰ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—

ਜ੍ਞਾਨਦ੍ਵਾਰਾ ਮੋਕ੍ਸ਼ਮੇਤਿ ਨਾਤ੍ਰ ਕਾਰ੍ਯਾ ਵਿਚਾਰਣਾ । ਦਧਿਵਾਮਨਮੂਰ੍ਤੇਸ਼੍ਚ ਦਾਨਂ ਤਤ੍ਰ ਸੁਦੁਰ੍ਲਭਮ੍ ॥ ੩,੨੬.

ਜਾਣਕਾਰੀ ਰਾਹੀਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਉਥੇ ਦਧਿਵਾਮਨ ਮੂਰਤੀ ਦਾ ਦਾਨ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਰਲਾ ਹੈ।

ਬਦਰੀਫਲਮਾਤ੍ਰਂ ਤੁ ਵਤੁਲਂ ਨੀਲਵਰ੍ਣਕਮ੍ । ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਵਦਨਂ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਂ ਸੁਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਕਨ੍ਯਕੇ ਸ਼ੁਭੇ ॥ ੩,੨੬.

ਓ ਸ਼ੁਭ ਕੁੰਵਰੀ, ਵਤੁਲ ਮੂਰਤੀ, ਜੋ ਬਦਰੀ ਫਲ ਜਿੰਨੀ, ਨੀਲੇ ਰੰਗ ਦੀ, ਖੁਸ਼ਮਿਜਾਜ਼ ਚਿਹਰਾ, ਨਰਮ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਸਤੀ ਵਾਲੀ ਹੋਵੇ—

ਚਕ੍ਰਦ੍ਵਯਸਮਾਯੁਕ੍ਤਂ ਗੌਪੂਰੈਃ ਪਞ੍ਚਭਿਰ੍ਯੁਤਮ੍ । ਚਾਪਬਾਣਸਮਾਯੁਕ੍ਤਮਨਤਂ ਕੁਣ੍ਡਲਾਕृਤਿਮ੍ ॥ ੩,੨੬.

ਦੋ ਚੱਕਰਾਂ ਨਾਲ, ਪੰਜ ਗਾਂ ਦੇ ਖੁਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਨਾਲ, ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਬਾਣ ਨਾਲ, ਝੁਕੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਕੁੰਡਲ ਦੀ ਆਕਾਰ ਵਾਲੀ—

ਵਨਮਾਲ ਸੁਖਯੁਤਂ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਸਾਹਸ੍ਰਸਂਯੁਤਮ੍ । ਰੌਪ੍ਯਬਿਨ੍ਦੁਸਮਾਯੁਕ੍ਤਂ ਸਵ੍ਯੇ ਭਦ੍ਰਾਰ੍ਧਮਾਤ੍ਰਕਮ੍ ॥ ੩,੨੬.

ਵਨਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਮਸਤਕ 'ਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਨਾਲ, ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਬਿੰਦੂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਸ਼ੁਭਤਾ ਦਾ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ—

ਚਨ੍ਦ੍ਰੇਣ ਸਹਿਤਂ ਦੇਵਿ ਦਧਿਵਾਮਨਮੁਚ੍ਯਤੇ । ਏਤਾਦृਸ਼ਂ ਕਲੌ ਨॄਣਾਂ ਦੁਰ੍ਲਭਂ ਬਹੁਭਾਗ੍ਯਦਮ੍ । ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਨਾਰਾਯਣਸਮਾਂ ਤਾਂ ਮੂਰ੍ਤਿਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਭਾਮਿਨਿ ॥ ੩,੨੬.

ਚੰਦ੍ਰ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਹੋਈ, ਓ ਦੇਵੀ, ਇਸ ਨੂੰ ਦਧਿਵਾਮਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਐਸੀ ਮੂਰਤੀ ਕਲਿਜੁਗ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਵਿਰਲੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵੱਡਾ ਭਾਗ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਓ ਸੁੰਦਰ, ਜਾਣ ਲੈ ਕਿ ਇਹ ਮੂਰਤੀ ਲਕਸ਼ਮੀ-ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ।

ਸੁਦੁਰ੍ਲਭਂ ਤਸ੍ਯ ਮੂਰ੍ਤੇਸ਼੍ਚ ਦਾਨਂ ਤਚ੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਤੀਰ੍ਥੇ ਸ਼੍ਰਵਣਂ ਦੁਰ੍ਘਟਂ ਚ । ਸਮ੍ਯਕ੍ਸ੍ਵਰੂਪਂ ਦਧਿਵਾਮਨਸ੍ਯ ਸੁਦੁਰ੍ਘਟਂ ਸ਼੍ਰਵਣਂ ਵੈष੍ਣਵਾਚ੍ਚ ॥ ੩,੨੬.

ਉਸ ਮੂਰਤੀ ਦਾ ਦਾਨ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਰਲਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਚੰਦ੍ਰਤੀਰਥ 'ਤੇ ਉਸ ਬਾਰੇ ਸੁਣਨਾ ਵੀ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ। ਦਧਿਵਾਮਨ ਦੀ ਸਚੀ ਮੂਰਤੀ ਵੈਸ਼ਣਵਾਂ ਤੋਂ ਸੁਣਨਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਔਖਾ ਹੈ।

ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਵਾਮਨਸ੍ਯ ਸ੍ਵਰੂਪਸ਼੍ਰਵਣਾਦ੍ਵਿਦੁਰ੍ਦਾਨਫਲਂ ਸਮਂ ਚ । ਦਸ਼ਹਸ੍ਤਪ੍ਰਮਾਣਂ ਤੁ ਚਨ੍ਦ੍ਰਤੀਰ੍ਥਮੁਦਾਹृਤਮ੍ ॥ ੩,੨੬.

ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਵਾਮਨ ਦੀ ਸਚੀ ਮੂਰਤੀ ਬਾਰੇ ਸੁਣ ਕੇ, ਦਾਨ ਦਾ ਪੂਰਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਚੰਦ੍ਰਤੀਰਥ ਦਾ ਆਕਾਰ ਦਸ ਹੱਥ ਹੈ।

ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨੇ ਦੁਰ੍ਲਭਂ ਸ੍ਨਾਨਂ ਨृਣਾਂ ਤਤ੍ਰ ਸੁਮਙ੍ਗਲੇ । ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਥਿਤ੍ਵਾ ਧਨ੍ਯਨਰਃ ਸਦਾ ਭਜਤਿ ਵੈ ਹਰਿਮ੍ ॥ ੩,੨੬.

ਓ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ੁਭ, ਉਥੇ ਦੁਪਹਿਰ ਵੇਲੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਵਿਰਲਾ ਹੈ। ਜੋ ਉਥੇ ਖੜਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਰੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਵਰਾਹਮੂਰ੍ਤਿਦਾਨਂ ਤੁ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮਸ੍ਯ ਦੁਰ੍ਲਭਮ੍ । ਜਂਬੂਫਲਪ੍ਰਮਾਣਂ ਤੁ ਏਤਦ੍ਵੈ ਕੁਕ੍ਕੁਟਾਣ੍ਡਵਤ੍ ॥ ੩,੨੬.

ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਦੀ ਵਰਾਹ ਮੂਰਤੀ ਦਾ ਦਾਨ ਵਿਰਲਾ ਹੈ। ਇਹ ਜੰਬੂ ਫਲ ਅਤੇ ਕੁੱਕੜ ਦੇ ਅੰਡੇ ਜਿੰਨੀ ਵੱਡੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਵਦਨਂ ਵਲਯਾਕਾਰਂ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਚਣਕਾਦਿਵਤ੍ । ਦੇਵਸ੍ਯ ਵਾਮਭਾਗੇ ਚ ਮਧ੍ਯਦੇਸ਼ਂ ਵਿਹਾਯ ਚ ॥ ੩,੨੬.

ਦੇਵੀ ਦੇ ਮੂੰਹ ਦਾ ਆਕਾਰ ਗੋਲ ਹੈ, ਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਪ ਚਣੇ ਵਰਗੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮੂੰਹ ਦੇਵੀ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਹੈ, ਤੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ।

ਚਕ੍ਰਦ੍ਵਯਸਮਾਯੁਕ੍ਤਂਮੂਰ੍ਧਦੇਸ਼ੇ ਚ ਭਾਮਿਨਿ । ਸੁਵਰ੍ਣਬਿਨ੍ਦੁਨਾ ਯੁਕ੍ਤਂ ਭੂਵਰਾਹਾਖ੍ਯਮੁਚ੍ਯਤੇ ॥ ੩,੨੬.

ਸਿਰ ਦੇ ਉਪਰ, ਦੋ ਚੱਕਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਬੂੰਦ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਇਸ ਨੂੰ ਭੂਵਰਾਹਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।