ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਮੂਕੋ ਵਾਗ੍ਮੀ ਭਵੇਦੇਵ ਬਧਿਰਃ ਸ਼੍ਰਾਵਕੋ ਭਵੇਤ੍ । ਵਨ੍ਧ੍ਯਾ ਸ੍ਯਾਦ੍ਬਹੁਪੁਤ੍ਰਾ ਚ ਨਿਰ੍ਧਨਃ ਸਧਨੋ ਭਵੇਤ੍ ॥ ੩,੨੬.

ਗੂੰਗਾ ਵੀ ਵਕਤਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਬਹਿਰਾ ਸੁਣਨ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਵੰਧਿਆ ਔਰਤ ਬਹੁਤ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਗਰੀਬ ਧਨਵਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਏਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਗਿਰੌ ਭਕ੍ਤਿਮਾਤ੍ਰੇਣੈਵ ਭਵੇਦ੍ਧ੍ਰੁਵਮ੍ । ਤਤ੍ਤ੍ਵਤੋ ਵ੍ਯਙ੍ਕਟਾਦ੍ਰੇਸ੍ਤੁ ਸ੍ਵਰੂਪਂ ਵੇਤ੍ਤਿ ਕੋ ਭੁਵਿ ॥ ੩,੨੬.

ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਸਿਰਫ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਹੀ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਵਿਆੰਗਕਟ ਪਹਾੜ ਦੀ ਅਸਲ ਸੁਰਤ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ?

ਯਸ੍ਮਾਦਸ੍ਯ ਗਿਰੇਃ ਪੁਣ੍ਯਂ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਵੇਤ੍ਤਿ ਯਃ ਪੁਮਾਨ੍ । ਮਾਯਾਵੀ ਪਰਮਾਨਨ੍ਦਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਵੈਕੁਣ੍ਠਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ । ਸ੍ਵਾਮਿਪੁष੍ਕਰਿਣੀਤੀਰੇ ਰਮਯਾ ਸਹਮੋਦਤੇ ॥ ੩,੨੬.

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਪਹਾੜ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਾਇਆ ਵਾਲੀ ਉੱਚੀ ਆਨੰਦ ਅਤੇ ਵੈਕੁੰਠ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਸਵਾਮੀ ਪੁਸ਼ਕਰਣੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਕਲ੍ਯਾਣਾਦ੍ਭੁਤਗਾਤ੍ਰਾਯ ਕਾਮਿਤਾਰ੍ਥਪ੍ਦਾਯਿਨੇ । ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵ੍ਯਙ੍ਕਟਨਾਥਾਯ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਾਯ ਤੇ ਨਮਃ ॥ ੩,੨੬.

ਕਲਿਆਣ ਅਤੇ ਅਜੋਬਾ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਚਾਹੀਦੇ ਹੋਏ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਸ਼੍ਰੀਮਤ ਵਿਆੰਗਕਟ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਾ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੀਸ੍ਵਾਮਿਪੁष੍ਕਰਿਣ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਸ਼ृਣੁ ਕਨ੍ਯਕੇ । ਸ੍ਵਾਮਿਪੁष੍ਕਰਿਣੀਮਧ੍ਯੇ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸੋਸ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵਦਾ ॥ ੩,੨੬.

ਕੁੜੀਏ, ਸ਼੍ਰੀਸਵਾਮੀ ਪੁਸ਼ਕਰਣੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣ; ਸਵਾਮੀ ਪੁਸ਼ਕਰਣੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।

ਸ੍ਨਾਨਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਯੇ ਤਤ੍ਰ ਤੇषਾਂ ਮੁਕ੍ਤਿਃ ਕਰੇ ਸ੍ਥਿਤਾ । ਤਿਸ੍ਰਃ ਕੋਟ੍ਯੋਰ੍ਧਕੋਟਿਸ਼੍ਚ ਤੀਰ੍ਥਾਨਿ ਭੁਵਨਤ੍ਰਯੇ । ਤਾਨਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਤਤ੍ਰੈਵ ਸਂਤਿ ਤੀਰ੍ਥੇ ਹਰੇਃ ਸਦਾ ॥ ੩,੨੬.

ਜੋ ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਹੱਥ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਤਿੰਨ ਕਰੋੜ ਅਤੇ ਦਸ ਕਰੋੜ ਤੀਰਥ ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਥੇ ਹੀ, ਹਰਿ ਦੇ ਤੀਰਥ 'ਤੇ, ਮੌਜੂਦ ਹਨ।

ਤਤ੍ਤੀਰ੍ਥਂ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਾਖ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਦੇਵਨਮਸ੍ਕृਤਮ੍ । ਤਦੇਵ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਸ੍ਯ ਮਨ੍ਦਿਰਂ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍ ॥ ੩,੨੬.

ਉਹ ਤੀਰਥ, ਜੋ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹੀ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਾ ਦਾ ਮੰਦਰ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਤਦ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਦੇਵ ਕਨ੍ਯੇ ਯਾਨ੍ਤਿ ਪਾਪਾਨਿ ਭਸ੍ਮਸਾਤ੍ । ਏਕੈਕਸ੍ਨਾਨਮਾਤ੍ਰੇਣ ਸਤ੍ਸਂਗੋ ਭਵਤਿ ਧ੍ਰੁਵਮ੍ ॥ ੩,੨੬.

ਕੁੜੀਏ, ਉਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਨਾਲ ਹੀ ਪਾਪ ਰਾਖ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਕ ਵਾਰੀ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪੱਕਾ ਸਤਸੰਗ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸਤ੍ਸਂਗਾਜ੍ਜ੍ਞਾਨਮਾਸਾਦ੍ਯ ਜ੍ਞਾਨਾਨ੍ਮੋਕ੍ਸ਼ਂ ਚ ਵਿਨ੍ਦਤਿ । ਅਧਿਕਾਰਿਣਾਂ ਭਵੇਦੇਵਂ ਵਿਪਰੀਤਮਯੋਗਿਨਾਮ੍ ॥ ੩,੨੬.

ਸਤਸੰਗ ਨਾਲ ਗਿਆਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਸਿਰਫ ਯੋਗ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਹੈ, ਅਯੋਗ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇਸ ਦਾ ਉਲਟ ਹੈ।

ਤੀਰ੍ਥਾਨਾਂ ਸ੍ਨਾਨਮਾਤ੍ਰੇਣ ਮੋਕ੍ਸ਼ਂ ਯਾਨ੍ਤੀਤਿ ਯੇ ਵਿਦੁਃ । ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਅਸੁਰਾ ਜ੍ਞੇਯਾਸ੍ਤੇ ਯਾਨ੍ਤਿ ਹ੍ਯਧਮਾਂ ਗਤਿਮ੍ ॥ ੩,੨੬.

ਜੋ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਤੀਰਥਾਂ 'ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਅਸੁਰ ਹਨ; ਉਹ ਨੀਚ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਸ੍ਯ ਤੀਰ੍ਥੇਸ੍ਮਿਨ੍ਵਾਯੁਕੋਣੇ ਚ ਕਨ੍ਯਕੇ । ਆਸ੍ਤੇ ਵਾਯੁਃ ਸਦਾ ਵਿष੍ਣੋਃ ਪੂਜਾਂ ਕਰ੍ਤੁਮਨੁਤ੍ਤਮਾਮ੍ ॥ ੩,੨੬.

ਕੁੜੀਏ, ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਾ ਦੇ ਇਸ ਤੀਰਥ 'ਤੇ, ਹਵਾ ਦੇ ਕੋਨੇ 'ਚ, ਵਾਯੁ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਉੱਤਮ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਵਾਯੁਤੀਰ੍ਥਂ ਚ ਤਤ੍ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਹਸ੍ਤਦ੍ਵਾਦਸ਼ਕਾਨ੍ਤਰਮ੍ । ਹਸ੍ਤषਟ੍ਕਪ੍ਰਮਾਣਂ ਚ ਪਸ਼੍ਚਿਮੇ ਸਮੁਦਾਹृਤਮ੍ । ਉਤ੍ਤਰੇ ਹਸ੍ਤषਟ੍ਕਂ ਤੁ ਵਾਯੁਤੀਰ੍ਥਮੁਦਾਹृਤਮ੍ ॥ ੩,੨੬.

ਉਹ ਵਾਯੁ ਤੀਰਥ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਬਾਰਾਂ ਹੱਥ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਹੈ; ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਛੇ ਹੱਥ ਦੀ ਮਾਪ ਹੈ, ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਵੀ ਛੇ ਹੱਥ ਦੀ ਮਾਪ ਵਾਲਾ ਵਾਯੁ ਤੀਰਥ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਯੇ ਵੇष੍ਣਵਾ ਵੈष੍ਣਵਦਾਸਵਰ੍ਯਾਃ ਸ੍ਨਾਨਂ ਸੁਰ੍ਯੁਸ੍ਤਤ੍ਰ ਪੂਰ੍ਵਂ ਸੁਕਨ੍ਯੇ । ਮਧ੍ਵਾਨ੍ਤਸ੍ਥਾਃ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਸ੍ਤੁ ਨਿਤ੍ਯਮਤ੍ਰ ਸ੍ਨਾਨਾਤ੍ਪ੍ਰੀਯਤਾਂ ਮੇ ਦਯਾਲੁਃ ॥ ੩,੨੬.

ਜੋ ਵੈਸ਼ਨਵ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੇਵਕ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਨ, ਸੁਕੁੜੀਏ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਿਚਕਾਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਦਇਆਲੂ ਮੇਰੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੇ।

ਯੇ ਮਧ੍ਵਤੀਰ੍ਥੇ ਸ੍ਨਾਤੁਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਦੇਵਿ ਰੁਦ੍ਰਾਦਯੋ ਵਾਯੁਭਕ੍ਤਾ ਮਹਾਨ੍ਤਃ । ਸਦਾ ਸ੍ਨਾਨਂ ਤਤ੍ਰ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਦੇਵਿ ਪ੍ਰਾਤਃ ਕਾਲੇ ਚੋਦਯਾਤ੍ਪੂਰ੍ਵਮੇਵ ॥ ੩,੨੬.

ਦੇਵੀ, ਵਾਯੁ ਦੇ ਭਗਤ, ਜਿਵੇਂ ਰੁਦ੍ਰ ਆਦਿ ਮਹਾਨ ਲੋਕ, ਮਧਵ ਤੀਰਥ 'ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਥੇ, ਸਵੇਰੇ, ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਯੇ ਵਾਯੁਤੀਰ੍ਥੇ ਵਿਸृਜਨ੍ਤਿ ਦੇਹਜਂ ਮਲਂ ਮੂਤ੍ਰਂ ਵਮਨਂ ਸ਼੍ਲੇष੍ਮਕਂ ਚ । ਯੇऽਪਾਨਸ਼ੁਦ੍ਧਿਂ ਲਿਙ੍ਗਸ਼ੁਦ੍ਧਿਂ ਚ ਕਨ੍ਯੇ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਤੇ ਹ੍ਯਸੁਰਾ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਸ਼੍ਚ ॥ ੩,੨੬.

ਜੋ ਵਾਯੁ ਤੀਰਥ 'ਤੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਗੰਦਗੀ—ਮੂਤਰ, ਉਲਟੀ, ਕਫ—ਛੱਡਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਉਥੇ ਪਖਾਨਾ ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਦੀ ਸਫਾਈ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕੁੜੀਏ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅਸੁਰ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਹਨ।

ਸ਼ृਣ੍ਵਨ੍ਤਿ ਯੇ ਭਾਗਵਤਂ ਪੁਰਾਣਂ ਕਿਂ ਵਰ੍ਣਯੇ ਤਸ੍ਯ ਪੁਣ੍ਯਂ ਤੁ ਦੇਵਿ । ਯੇ ਕृष੍ਣਮਨ੍ਤ੍ਰਂ ਤੁ ਜਪਨ੍ਤਿ ਦੇਵਿ ਹ੍ਯष੍ਟਾ ਕ੍ਸ਼ਰਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰਵਰਂ ਸੁਗੋਪ੍ਯਮ੍ ॥ ੩,੨੬.

ਦੇਵੀ, ਜੋ ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣ ਸੁਣਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦਾ ਕੀ ਵਰਣਨ ਕਰੀਏ? ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਅਠ ਅੱਖਰੀ ਗੁਪਤ ਮੰਤ੍ਰ ਜਪਦੇ ਹਨ, ਦੇਵੀ—

ਤੇषਾਂ ਹਰਿਃ ਪ੍ਰੀਯਤੇ ਕੇਸ਼ਵੋਲਂ ਮਧ੍ਵਾਨ੍ਤਸ੍ਥੋ ਨਾਤ੍ਰ ਵਿਚਾਰ੍ਯਮਸ੍ਤਿ । ਏਵਂ ਦਾਨਂ ਤਤ੍ਰ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਯੇ ਵੈ ਦ੍ਵਿਜਾਗ੍ਰ੍ਯਾਣਾਂ ਵੈष੍ਣਵਾਨਾਂ ਵਿਦਾਂ ਚ ॥ ੩,੨੬.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਹਰਿ, ਕੇਸ਼ਵ, ਜੋ ਵਿਚਕਾਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ; ਇਥੇ ਜੋ ਵਧੀਆ ਦਵਿਜ, ਵੈਸ਼ਨਵ ਅਤੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ।

ਤੇषਾਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਨੈਵ ਜਾਨਨ੍ਤਿ ਦੇਵਾ ਜਾਨਾਤ੍ਯੇਵਂ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸੋ ਹਰਿਸ੍ਤੁ । ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮਂ ਵਾਯੁਤੀਰ੍ਥੇ ਦਦਨ੍ਤੇ ਤੇषਾਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਵੇਤ੍ਤਿ ਸ ਵ੍ਯਙ੍ਕਟੇਸ਼ਃ ॥ ੩,੨੬.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ; ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਾ ਹਰਿ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵਾਯੁ ਤੀਰਥ 'ਤੇ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਵਿਆੰਗਕਟ ਦੇ ਮਾਲਕ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।

ਸੁਦੁਰ੍ਲਭੋ ਵਾਯੁਤੀਰ੍ਥੇऽਭਿषੇਕੋ ਨਿष੍ਕਾਮਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਵੈष੍ਣਵਾਨਾਂ ਚ ਦੇਵਿ । ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਤੀਰ੍ਥੇ ਲਭ੍ਯਤੇ ਭਾਗ੍ਯਯੋਗਾਦ੍ਭਾਗਵਤਸ੍ਯ ਸ਼੍ਰਵਣਂ ਵਿष੍ਣੁਦਾਸੈਃ ॥ ੩,੨੬.

ਦੇਵੀ, ਵਾਯੁ ਤੀਰਥ 'ਤੇ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਮਨ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਨਾ ਵੈਸ਼ਨਵਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਲਭ ਹੈ; ਉਥੇ ਵੀ, ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਭਾਗ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

ਤਥੈਵ ਤੀਰ੍ਥੇ ਦੁਰ੍ਲਭਂ ਤਤ੍ਰ ਦੇਵਿ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮਸ੍ਯ ਦ੍ਵਿਜਵਰ੍ਯੇ ਚ ਦਾਨਮ੍ । ਜਂਬੂਫਲਾਕਾਰਸੁਨੀਲਵਰ੍ਣਂ ਮੁਖਦ੍ਵਯਂ ਚਕ੍ਰਚਤੁष੍ਟਯਾਨ੍ਵਿਤਮ੍ ॥ ੩,੨੬.

ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਓ ਦੇਵੀ, ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ 'ਤੇ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਪਥਰ, ਜੋ ਜੰਬੂ ਫਲ ਵਰਗਾ, ਗੂੜ੍ਹਾ ਨੀਲਾ ਰੰਗ, ਦੋ ਮੂੰਹ ਅਤੇ ਚਾਰ ਚੱਕਰਾਂ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਰਲਾ ਹੈ।

ਸੁਕੇਸਰੈਃ ਸਂਯੁਤਂ ਸ੍ਵਰ੍ਣਚਿਹ੍ਨਧ੍ਵਜਾਂ ਕੁਸ਼ੈਰ੍ਵਜ੍ਰਚਿਹ੍ਨੈਰ੍ਯਵੈਸ਼੍ਚ । ਜਾਨਾਰ੍ਦਨੀਂ ਮੂਰ੍ਤਿਮਾਹੁਰ੍ਮਹਾਨ੍ਤੋ ਦਾਨਂ ਤਸ੍ਯਾ ਦੁਰ੍ਲਭਂ ਤਤ੍ਰ ਤੀਰ੍ਥੇ ॥ ੩,੨੬.

ਜੋ ਜਨਾਰਦਨ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਸੋਹਣੇ ਵਾਲਾਂ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਅਤੇ ਝੰਡਿਆਂ, ਕੁਸ਼ ਘਾਸ, ਵਜਰ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਅਤੇ ਜੌ ਦੇ ਦਾਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ 'ਤੇ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਮਹਾਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਰਲਾ ਹੈ।

ਅਤ੍ਯੁਤ੍ਤਮਂ ਮੂਰ੍ਤਿਦਾਨਂ ਤੁ ਭਦ੍ਰੇ ਸੁਦੁਰ੍ਲ੍ਲਭਂ ਪਰਮਂ ਨਾਤ੍ਰ ਲੋਭਃ । ਸੁਦੁਰ੍ਲਭਂ ਬਹੁਦੋਗ੍ਧ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਗृष੍ਟੇਰ੍ਦਾਨਂ ਤਥਾ ਵਸ੍ਤ੍ਰਰਤ੍ਨਾਦਿਕਾਨਾਮ੍ ॥ ੩,੨੬.

ਓ ਭਾਗਵਤੀ, ਐਸੀ ਉੱਤਮ ਮੂਰਤੀ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਬੜਾ ਹੀ ਵਿਰਲਾ ਅਤੇ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਲੋਭ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਬਹੁਤ ਦੁੱਧ ਵਾਲੀਆਂ ਗਾਂ, ਕਪੜੇ, ਰਤਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਦਾਨ ਵੀ ਇੱਥੇ ਬਹੁਤ ਵਿਰਲਾ ਹੈ।

ਅਤ੍ਯੁਤ੍ਤਮਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਦਾਨਂ ਚ ਦੇਵਿ ਸ੍ਵਾਪੇਕ੍ਸ਼ਿਤਂ ਦਾਨਮਾਹੁਰ੍ਮਹਾਨ੍ਤਃ । ਸ੍ਵਸ੍ਯਾਨਪੇਕ੍ਸ਼ਂ ਫਲਦਾਨਂ ਚ ਵਸ੍ਤ੍ਰਾਦਾਨਂ ਤਸ੍ਯ ਵ੍ਯਰ੍ਥਮਾਹੁਰ੍ਮਹਾਨ੍ਤਃ ॥ ੩,੨੬.

ਓ ਦੇਵੀ, ਉੱਤਮ ਦੌਲਤ ਦਾ ਦਾਨ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ, ਮਹਾਨ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਫਲ ਜਾਂ ਕਪੜਾ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਦਾਨ ਵਿਅਰਥ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਅਤ੍ਯੁਤ੍ਤਮਂ ਗृष੍ਟਿਦਾਨਂ ਚ ਪੁਣ੍ਯਂ ਨੈਵਾਪ੍ਯਤੇ ਦੁਗ੍ਧਦੋਹਾਸ਼੍ਚ ਗਾਵਃ । ਅਤ੍ਯੁਤ੍ਤਮੇ ਵਸ੍ਤ੍ਰਦਾਨੇ ਸੁਬੁਦ੍ਧਿਃ ਸੁਦੁਰ੍ਘਟਾ ਪਰਮਾ ਵੈ ਜਨਾਨਾਮ੍ ॥ ੩,੨੬.

ਉੱਤਮ ਗਾਂ ਦਾ ਦਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜੋ ਗਾਂ ਦੁੱਧ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀਆਂ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ। ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਕਪੜਾ ਦਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਨੀਅਤ ਬਹੁਤ ਹੀ ਔਖੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

ਅਤ੍ਯੁਤ੍ਤਮਂ ਭਾਗਵਤਸ੍ਯ ਪੁਸ੍ਤਕਂ ਸੁਦੁਰ੍ਘਟਂ ਵਾਯੁਤੀਰ੍ਥਂ ਚ ਕਨ੍ਯੇ । ਅਤ੍ਯੁਤ੍ਤਮਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਦਾਨਂ ਚ ਦੇਵਿ ਸੁਦੁਰ੍ਘਟਂ ਵਾਯੁਤੀਰ੍ਥਂ ਨृਣਾਂ ਹਿ । ਸੁਦੁਰ੍ਲਭੋ ਵੈष੍ਣਵੈਸ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਵਿਦ੍ਭਿਰ੍ਹਰੇਰ੍ਵਿਚਾਰੋ ਵਾਯੁਤੀਰ੍ਥੇ ਚ ਕਨ੍ਯੇ ॥ ੩,੨੬.

ਓ ਕੁੰਵਰੀ, ਭਗਤ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਦਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਾਯੂ ਤੀਰਥ 'ਤੇ ਜਾਣਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਔਖਾ ਹੈ। ਓ ਦੇਵੀ, ਉੱਤਮ ਦੌਲਤ ਦਾ ਦਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਾਯੂ ਤੀਰਥ 'ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਜਾਣਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਔਖਾ ਹੈ। ਵੈਸ਼ਣਵ ਸੱਚ ਜਾਣਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵਾਯੂ ਤੀਰਥ 'ਤੇ ਹਰੀ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਵਿਰਲਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਸ੍ਯ ਤੀਰ੍ਥਸ੍ਯ ਉਤ੍ਤਰਸ੍ਯਾਂ ਦਿਸ਼ਿ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਚਨ੍ਦ੍ਰਤੀਰ੍ਥ ਮਿਤਿ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਤਤ੍ਰਾਸ੍ਤੇ ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਾਃ ਸਦਾ ॥ ੩,੨੬.

ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਦੇ ਤੀਰਥ ਦੇ ਉੱਤਰ ਪਾਸੇ ਚੰਦ੍ਰਤੀਰਥ ਨਾਮਕ ਥਾਂ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਸਦਾ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਸ੍ਯ ਪੂਜਾਂ ਚ ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਥਿਤ੍ਵਾ ਕਰੋਤ੍ਯਯਮ੍ । ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਨਾਨਂ ਪ੍ਰਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਪੁਣ੍ਯਦੇਸ਼ੇ ਚ ਕਨ੍ਯਕੇ ॥ ੩,੨੬.

ਉਥੇ ਖੜੇ ਹੋ ਕੇ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ, ਓ ਕੁੰਵਰੀ, ਲੋਕ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ 'ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਗੁਰੁਤਲ੍ਪਾਦਿਪਾਪੇਭ੍ਯੋ ਮੁਚ੍ਯਨ੍ਤੇ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਪੂਰ੍ਵਭਾਗੇ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮਂ ਦਦਾਤਿ ਯਃ ॥ ੩,੨੬.

ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਵਰਗੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਕੋਈ ਉਥੇ ਪੂਰਬ ਪਾਸੇ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਪਥਰ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—

ਜ੍ਞਾਨਦ੍ਵਾਰਾ ਮੋਕ੍ਸ਼ਮੇਤਿ ਨਾਤ੍ਰ ਕਾਰ੍ਯਾ ਵਿਚਾਰਣਾ । ਦਧਿਵਾਮਨਮੂਰ੍ਤੇਸ਼੍ਚ ਦਾਨਂ ਤਤ੍ਰ ਸੁਦੁਰ੍ਲਭਮ੍ ॥ ੩,੨੬.

ਜਾਣਕਾਰੀ ਰਾਹੀਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਉਥੇ ਦਧਿਵਾਮਨ ਮੂਰਤੀ ਦਾ ਦਾਨ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਰਲਾ ਹੈ।