ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਆਰਾਧਯਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਚ ਮਾਂ ਕ੍ਵ ਏਤੇ ਤੇषਾਂ ਦਯਾਂ ਕੁਤ੍ਰ ਵਾਹਂ ਕਰਿष੍ਯੇ । ਏਵਂ ਹਰਿਸ਼੍ਚਿਨ੍ਤਯਿਤ੍ਵਾ ਸੁਕਨ੍ਯੇ ਵੈਕੁਣ੍ਠਲੋਕਾਦਚਲਂ ਸ਼ੇष ਸਂਜ੍ਞਮ੍ । ਵੀਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਕਨ੍ਧੇ ਸ੍ਥਾਪਯਿਤ੍ਵਾ ਸ੍ਵਯਂ ਚ ਸਮਾਗਤੋਭੂਦ੍ਭੂਤਲਂ ਭੂਤਲੇਸ਼ਃ ॥ ੩,੨੬.

ਜੋ ਮੇਰੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਹਨ? ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਦਇਆ ਕਿੱਥੇ ਕਰਾਂ? ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਰੀ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, ਤੇ ਸੁਕੰਯੇ, ਵੈਕੁੰਠ ਤੋਂ ਅਚਲ ਸ਼ੇਸ਼ ਨੂੰ ਇੰਦਰ ਦੇ ਕੰਧੇ 'ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਆਪ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਭੂਤਲੇਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਆ ਗਿਆ।

ਸੁਵਰ੍ਣਮੁਖਰੀਤੀਰਮਾਰਭ੍ਯ ਗਰੁਡਧ੍ਵਜਃ । ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣਵੇਣੀਪਰ੍ਯਨ੍ਤਂ ਸ੍ਥਾਪਯਾਮਾਸ ਤਂ ਗਿਰਿਮ੍ ॥ ੩,੨੬.

ਸੁਵਰਨਮੁਖਰੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਗਰੁੜਧਵਜ, ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਣਵੇਣੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ, ਉਸ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ।

ਗਿਰੇਃ ਪੁਚ੍ਛੇ ਤੁ ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੈਲਂ ਮਧ੍ਯਮੇऽਹੋਬਲਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ । ਮੁਖਂ ਚ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਸ੍ਯ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਚ ਸਮੁਦਾਹृਤਮ੍ ॥ ੩,੨੬.

ਪਹਾੜ ਦੇ ਪੂਛ 'ਤੇ ਸ੍ਰੀਸ਼ੈਲ ਹੈ; ਵਿਚਕਾਰ ਅਹੋਬਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਮੁੱਖ ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਦਾ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਐਸਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਅਲ੍ਪੇਨ ਤਪਸਾਭੀष੍ਟਂ ਸਿਧ੍ਯਤ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨਹੋਬਲੇ । ਗਙ੍ਗਾਦਿਸਰ੍ਵਤੀਰ੍ਥਾਨਿ ਪੁਣ੍ਯਾਨਿ ਹ੍ਯਤ੍ਰ ਸਂਤਿ ਵੈ ॥ ੩,੨੬.

ਅਹੋਬਲ ਵਿਚ ਥੋੜ੍ਹੀ ਤਪਸਿਆ ਨਾਲ ਮਨਚਾਹੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਗੰਗਾ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨ ਹਨ।

ਯ ਏਨਂ ਸੇਵਤੇ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਭਕ੍ਤਿਸਮਨ੍ਵਿਤਃ । ਜ੍ਞਾਨਾਰ੍ਥੀ ਜ੍ਞਾਨਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਰ੍ਥੀ ਦ੍ਰਵ੍ਯਮਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ ॥ ੩,੨੬.

ਜੋ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਇਸ ਸਥਾਨ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਗਿਆਨ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਾ ਗਿਆਨ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਦੌਲਤ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਾ ਦੌਲਤ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਪੁਤ੍ਰਾਰ੍ਥੀ ਪੁਤ੍ਰਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਨृਪੋ ਰਾਜ੍ਯਂ ਚ ਵਿਨ੍ਦਤਿ । ਯਂਯਂ ਕਾਮਯਤੇ ਮਰ੍ਤ੍ਯਸ੍ਤਨ੍ਤਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਸਰ੍ਵਥਾ ॥ ੩,੨੬.

ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪੁੱਤਰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਰਾਜਾ ਰਾਜ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਮਨੁੱਖ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਚਿਨ੍ਤਿਤਂ ਸਾਧ੍ਯਤੇ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਚਿਨ੍ਤਾਮਣਿਂ ਵਿਦੁਃ । ਪੁष੍ਕਰਿਣ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਬਾਹੁਲ੍ਯਾਦ੍ਗਿਰਾਵਸ੍ਮਿਨ੍ਸਰਃ ਸੁ ਚ । ਪੁष੍ਕਰਾਦ੍ਰਿਰਿਤਿ ਪ੍ਰਾਹੁਰੇਵਂ ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਰ੍ਥਵੇਦਿਨਃ ॥ ੩,੨੬.

ਜੋ ਕੁਝ ਸੋਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਚਿੰਤਾਮਣੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਪਹਾੜ ਵਿਚ ਸਰੋਵਰਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤਾ ਹੈ, ਤੇ ਸੱਚ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪੁਸ਼ਕਰ ਪਹਾੜ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਸ਼ਾਤਕੁਂਭਸ੍ਵਰੂਪਤ੍ਵਾਤ੍ਕਨਕਾਦ੍ਰਿਂ ਚ ਤਂ ਵਿਦੁਃ । ਵੈਕੁਣ੍ਠਾਦਾਗਤੇਨੈਵ ਵੈਕੁਣ੍ਠਾਦ੍ਰਿਰਿਤਿ ਸ੍ਮृਤਃ ॥ ੩,੨੬.

ਸੋਨੇ ਦੇ ਘੜੇ ਦੇ ਰੂਪ ਕਰਕੇ, ਇਸ ਨੂੰ ਕਨਕਾਦ੍ਰਿ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੈਕੁੰਠ ਤੋਂ ਆਉਣ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਵੈਕੁੰਠ ਪਹਾੜ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਮृਤੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਸਂਯੁਕ੍ਤੋ ਵ੍ਯਙ੍ਕਟਾਦ੍ਰਿਰਿਤਿ ਸ੍ਮृਤਃ । ਵ੍ਯਙ੍ਕਟੇਸ਼ਸ੍ਯ ਸ਼ੈਲਸ੍ਯ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਯਾਵਦਸ੍ਤਿ ਹਿ ॥ ੩,੨੬.

ਅਮ੍ਰਿਤ ਤੇ ਦੌਲਤ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਇਹ ਵਿਅੰਕਟਾਦ੍ਰਿ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਤਕ ਵਿਅੰਕਟੇਸ਼ ਦੇ ਪਹਾੜ ਦਾ ਮਹਾਤਮ ਹੈ, ਉਦੋਂ ਤਕ ਇਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

ਤਾਵਦ੍ਵਕ੍ਤੁਂ ਸਮਗ੍ਰੇਣ ਨ ਸਮਰ੍ਥਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਮੁਖਃ । ਵ੍ਯਙ੍ਕਟਾਦ੍ਰੌ ਪਰਾਂ ਭਕ੍ਤਿਂ ਯੇ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਦਿਨੇਦਿਨੇ । ਪਙ੍ਗਰ੍ਜਙ੍ਘਾਲ ਏਵ ਸ੍ਯਾਦਚਕ੍ਸ਼ੁਃ ਪਦ੍ਮਲੋਚਨਃ ॥ ੩,੨੬.

ਚਾਰ-ਮੁਖਾ ਵੀ ਇਸ ਦੀ ਪੂਰੀ ਵਡਿਆਈ ਨਹੀਂ ਬਿਆਨ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਜੋ ਵਿਅੰਕਟਾਦ੍ਰਿ 'ਤੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਉੱਤਮ ਭਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰ ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਵੀ ਕਮਲ-ਨੇਤਰ ਵਾਂਗ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਮੂਕੋ ਵਾਗ੍ਮੀ ਭਵੇਦੇਵ ਬਧਿਰਃ ਸ਼੍ਰਾਵਕੋ ਭਵੇਤ੍ । ਵਨ੍ਧ੍ਯਾ ਸ੍ਯਾਦ੍ਬਹੁਪੁਤ੍ਰਾ ਚ ਨਿਰ੍ਧਨਃ ਸਧਨੋ ਭਵੇਤ੍ ॥ ੩,੨੬.

ਗੂੰਗਾ ਵੀ ਵਕਤਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਬਹਿਰਾ ਸੁਣਨ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਵੰਧਿਆ ਔਰਤ ਬਹੁਤ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਗਰੀਬ ਧਨਵਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਏਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਗਿਰੌ ਭਕ੍ਤਿਮਾਤ੍ਰੇਣੈਵ ਭਵੇਦ੍ਧ੍ਰੁਵਮ੍ । ਤਤ੍ਤ੍ਵਤੋ ਵ੍ਯਙ੍ਕਟਾਦ੍ਰੇਸ੍ਤੁ ਸ੍ਵਰੂਪਂ ਵੇਤ੍ਤਿ ਕੋ ਭੁਵਿ ॥ ੩,੨੬.

ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਸਿਰਫ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਹੀ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਵਿਆੰਗਕਟ ਪਹਾੜ ਦੀ ਅਸਲ ਸੁਰਤ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ?

ਯਸ੍ਮਾਦਸ੍ਯ ਗਿਰੇਃ ਪੁਣ੍ਯਂ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਵੇਤ੍ਤਿ ਯਃ ਪੁਮਾਨ੍ । ਮਾਯਾਵੀ ਪਰਮਾਨਨ੍ਦਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਵੈਕੁਣ੍ਠਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ । ਸ੍ਵਾਮਿਪੁष੍ਕਰਿਣੀਤੀਰੇ ਰਮਯਾ ਸਹਮੋਦਤੇ ॥ ੩,੨੬.

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਪਹਾੜ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਾਇਆ ਵਾਲੀ ਉੱਚੀ ਆਨੰਦ ਅਤੇ ਵੈਕੁੰਠ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਸਵਾਮੀ ਪੁਸ਼ਕਰਣੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਕਲ੍ਯਾਣਾਦ੍ਭੁਤਗਾਤ੍ਰਾਯ ਕਾਮਿਤਾਰ੍ਥਪ੍ਦਾਯਿਨੇ । ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵ੍ਯਙ੍ਕਟਨਾਥਾਯ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਾਯ ਤੇ ਨਮਃ ॥ ੩,੨੬.

ਕਲਿਆਣ ਅਤੇ ਅਜੋਬਾ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਚਾਹੀਦੇ ਹੋਏ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਸ਼੍ਰੀਮਤ ਵਿਆੰਗਕਟ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਾ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੀਸ੍ਵਾਮਿਪੁष੍ਕਰਿਣ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਸ਼ृਣੁ ਕਨ੍ਯਕੇ । ਸ੍ਵਾਮਿਪੁष੍ਕਰਿਣੀਮਧ੍ਯੇ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸੋਸ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵਦਾ ॥ ੩,੨੬.

ਕੁੜੀਏ, ਸ਼੍ਰੀਸਵਾਮੀ ਪੁਸ਼ਕਰਣੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣ; ਸਵਾਮੀ ਪੁਸ਼ਕਰਣੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।

ਸ੍ਨਾਨਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਯੇ ਤਤ੍ਰ ਤੇषਾਂ ਮੁਕ੍ਤਿਃ ਕਰੇ ਸ੍ਥਿਤਾ । ਤਿਸ੍ਰਃ ਕੋਟ੍ਯੋਰ੍ਧਕੋਟਿਸ਼੍ਚ ਤੀਰ੍ਥਾਨਿ ਭੁਵਨਤ੍ਰਯੇ । ਤਾਨਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਤਤ੍ਰੈਵ ਸਂਤਿ ਤੀਰ੍ਥੇ ਹਰੇਃ ਸਦਾ ॥ ੩,੨੬.

ਜੋ ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਹੱਥ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਤਿੰਨ ਕਰੋੜ ਅਤੇ ਦਸ ਕਰੋੜ ਤੀਰਥ ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਥੇ ਹੀ, ਹਰਿ ਦੇ ਤੀਰਥ 'ਤੇ, ਮੌਜੂਦ ਹਨ।

ਤਤ੍ਤੀਰ੍ਥਂ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਾਖ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਦੇਵਨਮਸ੍ਕृਤਮ੍ । ਤਦੇਵ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਸ੍ਯ ਮਨ੍ਦਿਰਂ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍ ॥ ੩,੨੬.

ਉਹ ਤੀਰਥ, ਜੋ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹੀ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਾ ਦਾ ਮੰਦਰ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਤਦ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਦੇਵ ਕਨ੍ਯੇ ਯਾਨ੍ਤਿ ਪਾਪਾਨਿ ਭਸ੍ਮਸਾਤ੍ । ਏਕੈਕਸ੍ਨਾਨਮਾਤ੍ਰੇਣ ਸਤ੍ਸਂਗੋ ਭਵਤਿ ਧ੍ਰੁਵਮ੍ ॥ ੩,੨੬.

ਕੁੜੀਏ, ਉਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਨਾਲ ਹੀ ਪਾਪ ਰਾਖ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਕ ਵਾਰੀ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪੱਕਾ ਸਤਸੰਗ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸਤ੍ਸਂਗਾਜ੍ਜ੍ਞਾਨਮਾਸਾਦ੍ਯ ਜ੍ਞਾਨਾਨ੍ਮੋਕ੍ਸ਼ਂ ਚ ਵਿਨ੍ਦਤਿ । ਅਧਿਕਾਰਿਣਾਂ ਭਵੇਦੇਵਂ ਵਿਪਰੀਤਮਯੋਗਿਨਾਮ੍ ॥ ੩,੨੬.

ਸਤਸੰਗ ਨਾਲ ਗਿਆਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਸਿਰਫ ਯੋਗ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਹੈ, ਅਯੋਗ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇਸ ਦਾ ਉਲਟ ਹੈ।

ਤੀਰ੍ਥਾਨਾਂ ਸ੍ਨਾਨਮਾਤ੍ਰੇਣ ਮੋਕ੍ਸ਼ਂ ਯਾਨ੍ਤੀਤਿ ਯੇ ਵਿਦੁਃ । ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਅਸੁਰਾ ਜ੍ਞੇਯਾਸ੍ਤੇ ਯਾਨ੍ਤਿ ਹ੍ਯਧਮਾਂ ਗਤਿਮ੍ ॥ ੩,੨੬.

ਜੋ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਤੀਰਥਾਂ 'ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਅਸੁਰ ਹਨ; ਉਹ ਨੀਚ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਸ੍ਯ ਤੀਰ੍ਥੇਸ੍ਮਿਨ੍ਵਾਯੁਕੋਣੇ ਚ ਕਨ੍ਯਕੇ । ਆਸ੍ਤੇ ਵਾਯੁਃ ਸਦਾ ਵਿष੍ਣੋਃ ਪੂਜਾਂ ਕਰ੍ਤੁਮਨੁਤ੍ਤਮਾਮ੍ ॥ ੩,੨੬.

ਕੁੜੀਏ, ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਾ ਦੇ ਇਸ ਤੀਰਥ 'ਤੇ, ਹਵਾ ਦੇ ਕੋਨੇ 'ਚ, ਵਾਯੁ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਉੱਤਮ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਵਾਯੁਤੀਰ੍ਥਂ ਚ ਤਤ੍ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਹਸ੍ਤਦ੍ਵਾਦਸ਼ਕਾਨ੍ਤਰਮ੍ । ਹਸ੍ਤषਟ੍ਕਪ੍ਰਮਾਣਂ ਚ ਪਸ਼੍ਚਿਮੇ ਸਮੁਦਾਹृਤਮ੍ । ਉਤ੍ਤਰੇ ਹਸ੍ਤषਟ੍ਕਂ ਤੁ ਵਾਯੁਤੀਰ੍ਥਮੁਦਾਹृਤਮ੍ ॥ ੩,੨੬.

ਉਹ ਵਾਯੁ ਤੀਰਥ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਬਾਰਾਂ ਹੱਥ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਹੈ; ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਛੇ ਹੱਥ ਦੀ ਮਾਪ ਹੈ, ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਵੀ ਛੇ ਹੱਥ ਦੀ ਮਾਪ ਵਾਲਾ ਵਾਯੁ ਤੀਰਥ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਯੇ ਵੇष੍ਣਵਾ ਵੈष੍ਣਵਦਾਸਵਰ੍ਯਾਃ ਸ੍ਨਾਨਂ ਸੁਰ੍ਯੁਸ੍ਤਤ੍ਰ ਪੂਰ੍ਵਂ ਸੁਕਨ੍ਯੇ । ਮਧ੍ਵਾਨ੍ਤਸ੍ਥਾਃ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਸ੍ਤੁ ਨਿਤ੍ਯਮਤ੍ਰ ਸ੍ਨਾਨਾਤ੍ਪ੍ਰੀਯਤਾਂ ਮੇ ਦਯਾਲੁਃ ॥ ੩,੨੬.

ਜੋ ਵੈਸ਼ਨਵ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੇਵਕ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਨ, ਸੁਕੁੜੀਏ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਿਚਕਾਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਦਇਆਲੂ ਮੇਰੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੇ।

ਯੇ ਮਧ੍ਵਤੀਰ੍ਥੇ ਸ੍ਨਾਤੁਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਦੇਵਿ ਰੁਦ੍ਰਾਦਯੋ ਵਾਯੁਭਕ੍ਤਾ ਮਹਾਨ੍ਤਃ । ਸਦਾ ਸ੍ਨਾਨਂ ਤਤ੍ਰ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਦੇਵਿ ਪ੍ਰਾਤਃ ਕਾਲੇ ਚੋਦਯਾਤ੍ਪੂਰ੍ਵਮੇਵ ॥ ੩,੨੬.

ਦੇਵੀ, ਵਾਯੁ ਦੇ ਭਗਤ, ਜਿਵੇਂ ਰੁਦ੍ਰ ਆਦਿ ਮਹਾਨ ਲੋਕ, ਮਧਵ ਤੀਰਥ 'ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਥੇ, ਸਵੇਰੇ, ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਯੇ ਵਾਯੁਤੀਰ੍ਥੇ ਵਿਸृਜਨ੍ਤਿ ਦੇਹਜਂ ਮਲਂ ਮੂਤ੍ਰਂ ਵਮਨਂ ਸ਼੍ਲੇष੍ਮਕਂ ਚ । ਯੇऽਪਾਨਸ਼ੁਦ੍ਧਿਂ ਲਿਙ੍ਗਸ਼ੁਦ੍ਧਿਂ ਚ ਕਨ੍ਯੇ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਤੇ ਹ੍ਯਸੁਰਾ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਸ਼੍ਚ ॥ ੩,੨੬.

ਜੋ ਵਾਯੁ ਤੀਰਥ 'ਤੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਗੰਦਗੀ—ਮੂਤਰ, ਉਲਟੀ, ਕਫ—ਛੱਡਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਉਥੇ ਪਖਾਨਾ ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਦੀ ਸਫਾਈ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕੁੜੀਏ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅਸੁਰ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਹਨ।

ਸ਼ृਣ੍ਵਨ੍ਤਿ ਯੇ ਭਾਗਵਤਂ ਪੁਰਾਣਂ ਕਿਂ ਵਰ੍ਣਯੇ ਤਸ੍ਯ ਪੁਣ੍ਯਂ ਤੁ ਦੇਵਿ । ਯੇ ਕृष੍ਣਮਨ੍ਤ੍ਰਂ ਤੁ ਜਪਨ੍ਤਿ ਦੇਵਿ ਹ੍ਯष੍ਟਾ ਕ੍ਸ਼ਰਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰਵਰਂ ਸੁਗੋਪ੍ਯਮ੍ ॥ ੩,੨੬.

ਦੇਵੀ, ਜੋ ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣ ਸੁਣਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦਾ ਕੀ ਵਰਣਨ ਕਰੀਏ? ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਅਠ ਅੱਖਰੀ ਗੁਪਤ ਮੰਤ੍ਰ ਜਪਦੇ ਹਨ, ਦੇਵੀ—

ਤੇषਾਂ ਹਰਿਃ ਪ੍ਰੀਯਤੇ ਕੇਸ਼ਵੋਲਂ ਮਧ੍ਵਾਨ੍ਤਸ੍ਥੋ ਨਾਤ੍ਰ ਵਿਚਾਰ੍ਯਮਸ੍ਤਿ । ਏਵਂ ਦਾਨਂ ਤਤ੍ਰ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਯੇ ਵੈ ਦ੍ਵਿਜਾਗ੍ਰ੍ਯਾਣਾਂ ਵੈष੍ਣਵਾਨਾਂ ਵਿਦਾਂ ਚ ॥ ੩,੨੬.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਹਰਿ, ਕੇਸ਼ਵ, ਜੋ ਵਿਚਕਾਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ; ਇਥੇ ਜੋ ਵਧੀਆ ਦਵਿਜ, ਵੈਸ਼ਨਵ ਅਤੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ।

ਤੇषਾਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਨੈਵ ਜਾਨਨ੍ਤਿ ਦੇਵਾ ਜਾਨਾਤ੍ਯੇਵਂ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸੋ ਹਰਿਸ੍ਤੁ । ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮਂ ਵਾਯੁਤੀਰ੍ਥੇ ਦਦਨ੍ਤੇ ਤੇषਾਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਵੇਤ੍ਤਿ ਸ ਵ੍ਯਙ੍ਕਟੇਸ਼ਃ ॥ ੩,੨੬.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ; ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਾ ਹਰਿ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵਾਯੁ ਤੀਰਥ 'ਤੇ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਵਿਆੰਗਕਟ ਦੇ ਮਾਲਕ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।

ਸੁਦੁਰ੍ਲਭੋ ਵਾਯੁਤੀਰ੍ਥੇऽਭਿषੇਕੋ ਨਿष੍ਕਾਮਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਵੈष੍ਣਵਾਨਾਂ ਚ ਦੇਵਿ । ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਤੀਰ੍ਥੇ ਲਭ੍ਯਤੇ ਭਾਗ੍ਯਯੋਗਾਦ੍ਭਾਗਵਤਸ੍ਯ ਸ਼੍ਰਵਣਂ ਵਿष੍ਣੁਦਾਸੈਃ ॥ ੩,੨੬.

ਦੇਵੀ, ਵਾਯੁ ਤੀਰਥ 'ਤੇ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਮਨ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਨਾ ਵੈਸ਼ਨਵਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਲਭ ਹੈ; ਉਥੇ ਵੀ, ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਭਾਗ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।