ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਸਦਾ ਪਿਤਾ ਮੁਖ੍ਯਪਿਤਾ ਯਦਿ ਸ੍ਯਾਦ੍ਗਰ੍ਭਸ੍ਥਬਾਲੇ ਪਾਲਕਃ ਕੋ ਵਦਸ੍ਵ । ਮਾਤਾਪਿਤ੍ਰੋਃ ਪਾਲਕਤ੍ਵਂ ਯਦਿ ਸ੍ਯਾਤ੍ਕੂਰ੍ਮਾਦੀਨਾਂ ਪਾਲਕੌ ਕੌ ਵਦਸ੍ਵ ॥ ੩,੨੬.

ਜੇ ਪਿਤਾ ਸਦਾ ਮੁੱਖ ਪਿਤਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੱਸ, ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਕੌਣ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ? ਜੇ ਮਾਂ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲੀ ਭੂਮਿਕਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੱਸ, ਕੂਰਮ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਕੌਣ ਸੰਭਾਲਦਾ ਸੀ?

ਮਾਤਾਪਿਤ੍ਰੋਃ ਪਾਲਕਤ੍ਵਂ ਯਦਿ ਸ੍ਯਾਤ੍ਕृਪਾਦੀਨਾਂ ਰਕ੍ਸ਼ਕੌ ਕੌ ਵਦਸ੍ਵ । ਪੁਨ੍ਨਾਮਕਾਨ੍ਨਾਰਕਾਦ੍ਦੇਹ ਭਜਾਨ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤ੍ਰਾਤਾਪੁਤ੍ਰਵਿष੍ਣੁਃ ਪੁਰਾਣਃ ॥ ੩,੨੬.

ਜੇ ਮਾਂ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲੀ ਭੂਮਿਕਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੱਸ, ਕ੍ਰਿਪਾ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਕੌਣ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ? ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮਾਂ, ਜਾਣ ਲੈ ਕਿ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਜੋ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੀ ਸਾਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਨਰਕ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

ਨ ਤਾਰਕੋਹਂ ਨਰਕਾਚ੍ਚ ਸੁਭ੍ਰੂਰ੍ਨ ਵੈ ਭਰ੍ਤਾ ਨਾਪਿ ਪਿਤ੍ਰਾਦਯਸ਼੍ਚ । ਨ ਵੈ ਮਾਤਾ ਨਾਨੁਜਾਦਿਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਃ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰਾਤਾ ਵਿष੍ਣੁਰਤੋ ਨ ਚਾਨ੍ਯਃ ॥ ੩,੨੬.

ਹੇ ਸੁੰਦਰ, ਮੈਂ ਨਰਕ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਪਤੀ, ਨਾ ਪਿਤਾ ਤੇ ਹੋਰ, ਨਾ ਮਾਂ, ਨਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਤੇ ਹੋਰ। ਵਿਸ਼ਨੂ ਹੀ ਸਭ ਦਾ ਸੱਚਾ ਰੱਖਿਆ ਕਰਤਾ ਹੈ; ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।

ਮਾਯਾਂ ਮਦੀਯਾਂ ਜ੍ਞਾਨਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਚ੍ਛਿਤ੍ਵਾ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਹਰੇਃ ਸ੍ਮਰਣਂ ਤ੍ਵਂ ਕੁਰੁष੍ਵ । ਯਦ੍ਭਕ੍ਤਿਰੂਪੂਰ੍ਵਂ ਸ੍ਮਰਣਂ ਨਾਮ ਵਿष੍ਣੋਸ੍ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਥਾ ਪਾਪਹਰਂ ਚ ਮਾਤਃ ॥ ੩,੨੬.

ਮੇਰੀ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਦੀ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਕੱਟ ਕੇ, ਹਰੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰ। ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਨਾਮ ਜੋ ਭਗਤੀ ਤੋਂ ਉਪਜਦਾ ਹੈ, ਮਾਂ, ਉਹ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਯੋ ਵਾ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸ੍ਮਰਣਂ ਨਾਮ ਵਿष੍ਣੋਃ ਕਰੋਤ੍ਯਸੌ ਪਾਪਹਰੋ ਭਵਿष੍ਯਤਿ । ਅਯਂ ਦੇਹੋ ਦੁਰ੍ਲ੍ਲਭਃ ਕਰ੍ਮਭੂਮੌ ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਮਧ੍ਯੇ ਭਜਨਂ ਵਿष੍ਣੁਮੂਰ੍ਤੇਃ ॥ ੩,੨੬.

ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਨਾਮ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸਿਮਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਣ ਵਾਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਵਿਰਲਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਭ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਰੂਪ ਦੀ ਭਗਤੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਕ ਹੈ।

ਆਯੁਰ੍ਗਤਂ ਵ੍ਯਰ੍ਥਮੇਵ ਤ੍ਵਦੀਯਂ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਭਜੇਃ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਸ੍ਯ ਪਾਦਮ੍ । ਉਪਦਿਸ਼੍ਯੈਵਂ ਮਾਤਰਂ ਪੁਤ੍ਰਵਰ੍ਯੋ ਦੈਤ੍ਯਾਵੇਸ਼ਾਤ੍ਸੋਭਵਦ੍ਵੈ ਤਪਸ੍ਵੀ ॥ ੩,੨੬.

ਤੇਰੀ ਉਮਰ ਵਿਅਰਥ ਚਲੀ ਗਈ; ਤੁਰੰਤ ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾ ਕੇ, ਉਹ ਉੱਤਮ ਪੁੱਤਰ, ਦੈਤ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਤਪस्वੀ ਬਣ ਗਿਆ।

ਚਤੁਰ੍ਮੁਖਂ ਪ੍ਰੀਣਯਿਤ੍ਵੈਵ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਹ੍ਯਵਧ੍ਯਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਾਪ ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮਹਾਤ੍ਮਾ । ਤਤੋ ਭੂਮਿਂ ਕਰਵਦ੍ਵੇष੍ਟਯਿਤ੍ਵਾ ਨਿਨ੍ਯੇ ਤਦਾ ਦੈਤ੍ਯਵਰ੍ਯੋ ਮਹਾਤ੍ਮਾ ॥ ੩,੨੬.

ਚਾਰ-ਮੁਖਾ ਨੂੰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਨੇ ਅਵਧਤਾ ਪਾ ਲਈ। ਫਿਰ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਲਪੇਟ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਦੈਤ ਉਸ ਨੂੰ ਲੈ ਗਿਆ।

ਸ਼੍ਰੀਮੁष੍ਟਦੇਸ਼ੇ ਪ੍ਰਾਦੁਰਾਸੀਦ੍ਧਰਿਸ੍ਤੁ ਵਾਰਾਹਵਿष੍ਣੁਸ੍ਤ੍ਵਜਨਃ ਪੁਰਾਣਃ । ਭਿਤ੍ਤ੍ਵਾਚਾਬ੍ਧਿਂ ਵਿਵਿਸ਼ੇ ਤਂ ਮਹਾਤ੍ਮਾ ਰਸਾਤਲੇ ਸਂਸ੍ਥਿਤਂ ਭੂਤਲਂ ਚ ॥ ੩,੨੬.

ਸ੍ਰੀਮੁਸ਼ਟਾ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ, ਹਰੀ ਵਾਰਾਹ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਪੁਰਾਣਾ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਹੈ। ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਫਾੜ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਰਸਾਤਲ ਵਿਚ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਧਰਤੀ ਸੀ।

ਸ੍ਵਦਂष੍ਟ੍ਰਾਗ੍ਰੇ ਸ੍ਥਾਪਯਿਤ੍ਵਾऽਜਗਾਮ ਤਦਾਗਮਾਦਾਗਤੋ ਦੈਤ੍ਯਵਰ੍ਯਃ । ਤਂ ਕਰ੍ਣਮੂਲੇ ਤਾਡਯਿਤ੍ਵਾ ਜਘਾਨ ਪ੍ਰਸਾਦਯਾਮਾਸ ਚ ਪੂਰ੍ਵਵਦ੍ਭੁਵਮ੍ ॥ ੩,੨੬.

ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਦੰਦ ਦੀ ਨੋਕ 'ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਹ ਚਲਾ ਗਿਆ; ਫਿਰ ਦੈਤਾਂ ਦਾ ਮੁਖੀ ਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਕੰਨ ਦੇ ਨੀਵਾਂ ਥਾਂ ਮਾਰ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ।

ਸੁਦਿਗ੍ਗਜਾਨ੍ਸ੍ਥਾਪਯਿਤ੍ਵਾ ਚ ਵਿष੍ਣੁਃ ਸ਼੍ਰੀਮੁष੍ਟੇ ਵੈ ਸਂਸ੍ਥਿਤਃ ਸ਼੍ਰੀਵਰਾਹਃ । ਤਦਾ ਹਰਿਸ਼੍ਚਿਨ੍ਤਯਾਮਾਸ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਮਦੀਯਂ ਮਾਨੁषਂ ਦੇਹਮਦ੍ਯ ॥ ੩,੨੬.

ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਉੱਤਮ ਹਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਵਾਰਾਹ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸ੍ਰੀਮੁਸ਼ਟਾ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ। ਫਿਰ ਹਰੀ ਨੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸੋਚਿਆ।

ਆਰਾਧਯਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਚ ਮਾਂ ਕ੍ਵ ਏਤੇ ਤੇषਾਂ ਦਯਾਂ ਕੁਤ੍ਰ ਵਾਹਂ ਕਰਿष੍ਯੇ । ਏਵਂ ਹਰਿਸ਼੍ਚਿਨ੍ਤਯਿਤ੍ਵਾ ਸੁਕਨ੍ਯੇ ਵੈਕੁਣ੍ਠਲੋਕਾਦਚਲਂ ਸ਼ੇष ਸਂਜ੍ਞਮ੍ । ਵੀਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਕਨ੍ਧੇ ਸ੍ਥਾਪਯਿਤ੍ਵਾ ਸ੍ਵਯਂ ਚ ਸਮਾਗਤੋਭੂਦ੍ਭੂਤਲਂ ਭੂਤਲੇਸ਼ਃ ॥ ੩,੨੬.

ਜੋ ਮੇਰੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਹਨ? ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਦਇਆ ਕਿੱਥੇ ਕਰਾਂ? ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਰੀ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, ਤੇ ਸੁਕੰਯੇ, ਵੈਕੁੰਠ ਤੋਂ ਅਚਲ ਸ਼ੇਸ਼ ਨੂੰ ਇੰਦਰ ਦੇ ਕੰਧੇ 'ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਆਪ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਭੂਤਲੇਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਆ ਗਿਆ।

ਸੁਵਰ੍ਣਮੁਖਰੀਤੀਰਮਾਰਭ੍ਯ ਗਰੁਡਧ੍ਵਜਃ । ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣਵੇਣੀਪਰ੍ਯਨ੍ਤਂ ਸ੍ਥਾਪਯਾਮਾਸ ਤਂ ਗਿਰਿਮ੍ ॥ ੩,੨੬.

ਸੁਵਰਨਮੁਖਰੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਗਰੁੜਧਵਜ, ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਣਵੇਣੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ, ਉਸ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ।

ਗਿਰੇਃ ਪੁਚ੍ਛੇ ਤੁ ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੈਲਂ ਮਧ੍ਯਮੇऽਹੋਬਲਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ । ਮੁਖਂ ਚ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਸ੍ਯ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਚ ਸਮੁਦਾਹृਤਮ੍ ॥ ੩,੨੬.

ਪਹਾੜ ਦੇ ਪੂਛ 'ਤੇ ਸ੍ਰੀਸ਼ੈਲ ਹੈ; ਵਿਚਕਾਰ ਅਹੋਬਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਮੁੱਖ ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਦਾ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਐਸਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਅਲ੍ਪੇਨ ਤਪਸਾਭੀष੍ਟਂ ਸਿਧ੍ਯਤ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨਹੋਬਲੇ । ਗਙ੍ਗਾਦਿਸਰ੍ਵਤੀਰ੍ਥਾਨਿ ਪੁਣ੍ਯਾਨਿ ਹ੍ਯਤ੍ਰ ਸਂਤਿ ਵੈ ॥ ੩,੨੬.

ਅਹੋਬਲ ਵਿਚ ਥੋੜ੍ਹੀ ਤਪਸਿਆ ਨਾਲ ਮਨਚਾਹੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਗੰਗਾ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨ ਹਨ।

ਯ ਏਨਂ ਸੇਵਤੇ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਭਕ੍ਤਿਸਮਨ੍ਵਿਤਃ । ਜ੍ਞਾਨਾਰ੍ਥੀ ਜ੍ਞਾਨਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਰ੍ਥੀ ਦ੍ਰਵ੍ਯਮਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ ॥ ੩,੨੬.

ਜੋ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਇਸ ਸਥਾਨ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਗਿਆਨ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਾ ਗਿਆਨ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਦੌਲਤ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਾ ਦੌਲਤ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਪੁਤ੍ਰਾਰ੍ਥੀ ਪੁਤ੍ਰਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਨृਪੋ ਰਾਜ੍ਯਂ ਚ ਵਿਨ੍ਦਤਿ । ਯਂਯਂ ਕਾਮਯਤੇ ਮਰ੍ਤ੍ਯਸ੍ਤਨ੍ਤਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਸਰ੍ਵਥਾ ॥ ੩,੨੬.

ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪੁੱਤਰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਰਾਜਾ ਰਾਜ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਮਨੁੱਖ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਚਿਨ੍ਤਿਤਂ ਸਾਧ੍ਯਤੇ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਚਿਨ੍ਤਾਮਣਿਂ ਵਿਦੁਃ । ਪੁष੍ਕਰਿਣ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਬਾਹੁਲ੍ਯਾਦ੍ਗਿਰਾਵਸ੍ਮਿਨ੍ਸਰਃ ਸੁ ਚ । ਪੁष੍ਕਰਾਦ੍ਰਿਰਿਤਿ ਪ੍ਰਾਹੁਰੇਵਂ ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਰ੍ਥਵੇਦਿਨਃ ॥ ੩,੨੬.

ਜੋ ਕੁਝ ਸੋਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਚਿੰਤਾਮਣੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਪਹਾੜ ਵਿਚ ਸਰੋਵਰਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤਾ ਹੈ, ਤੇ ਸੱਚ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪੁਸ਼ਕਰ ਪਹਾੜ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਸ਼ਾਤਕੁਂਭਸ੍ਵਰੂਪਤ੍ਵਾਤ੍ਕਨਕਾਦ੍ਰਿਂ ਚ ਤਂ ਵਿਦੁਃ । ਵੈਕੁਣ੍ਠਾਦਾਗਤੇਨੈਵ ਵੈਕੁਣ੍ਠਾਦ੍ਰਿਰਿਤਿ ਸ੍ਮृਤਃ ॥ ੩,੨੬.

ਸੋਨੇ ਦੇ ਘੜੇ ਦੇ ਰੂਪ ਕਰਕੇ, ਇਸ ਨੂੰ ਕਨਕਾਦ੍ਰਿ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੈਕੁੰਠ ਤੋਂ ਆਉਣ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਵੈਕੁੰਠ ਪਹਾੜ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਮृਤੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਸਂਯੁਕ੍ਤੋ ਵ੍ਯਙ੍ਕਟਾਦ੍ਰਿਰਿਤਿ ਸ੍ਮृਤਃ । ਵ੍ਯਙ੍ਕਟੇਸ਼ਸ੍ਯ ਸ਼ੈਲਸ੍ਯ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਯਾਵਦਸ੍ਤਿ ਹਿ ॥ ੩,੨੬.

ਅਮ੍ਰਿਤ ਤੇ ਦੌਲਤ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਇਹ ਵਿਅੰਕਟਾਦ੍ਰਿ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਤਕ ਵਿਅੰਕਟੇਸ਼ ਦੇ ਪਹਾੜ ਦਾ ਮਹਾਤਮ ਹੈ, ਉਦੋਂ ਤਕ ਇਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

ਤਾਵਦ੍ਵਕ੍ਤੁਂ ਸਮਗ੍ਰੇਣ ਨ ਸਮਰ੍ਥਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਮੁਖਃ । ਵ੍ਯਙ੍ਕਟਾਦ੍ਰੌ ਪਰਾਂ ਭਕ੍ਤਿਂ ਯੇ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਦਿਨੇਦਿਨੇ । ਪਙ੍ਗਰ੍ਜਙ੍ਘਾਲ ਏਵ ਸ੍ਯਾਦਚਕ੍ਸ਼ੁਃ ਪਦ੍ਮਲੋਚਨਃ ॥ ੩,੨੬.

ਚਾਰ-ਮੁਖਾ ਵੀ ਇਸ ਦੀ ਪੂਰੀ ਵਡਿਆਈ ਨਹੀਂ ਬਿਆਨ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਜੋ ਵਿਅੰਕਟਾਦ੍ਰਿ 'ਤੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਉੱਤਮ ਭਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰ ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਵੀ ਕਮਲ-ਨੇਤਰ ਵਾਂਗ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਮੂਕੋ ਵਾਗ੍ਮੀ ਭਵੇਦੇਵ ਬਧਿਰਃ ਸ਼੍ਰਾਵਕੋ ਭਵੇਤ੍ । ਵਨ੍ਧ੍ਯਾ ਸ੍ਯਾਦ੍ਬਹੁਪੁਤ੍ਰਾ ਚ ਨਿਰ੍ਧਨਃ ਸਧਨੋ ਭਵੇਤ੍ ॥ ੩,੨੬.

ਗੂੰਗਾ ਵੀ ਵਕਤਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਬਹਿਰਾ ਸੁਣਨ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਵੰਧਿਆ ਔਰਤ ਬਹੁਤ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਗਰੀਬ ਧਨਵਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਏਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਗਿਰੌ ਭਕ੍ਤਿਮਾਤ੍ਰੇਣੈਵ ਭਵੇਦ੍ਧ੍ਰੁਵਮ੍ । ਤਤ੍ਤ੍ਵਤੋ ਵ੍ਯਙ੍ਕਟਾਦ੍ਰੇਸ੍ਤੁ ਸ੍ਵਰੂਪਂ ਵੇਤ੍ਤਿ ਕੋ ਭੁਵਿ ॥ ੩,੨੬.

ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਸਿਰਫ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਹੀ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਵਿਆੰਗਕਟ ਪਹਾੜ ਦੀ ਅਸਲ ਸੁਰਤ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ?

ਯਸ੍ਮਾਦਸ੍ਯ ਗਿਰੇਃ ਪੁਣ੍ਯਂ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਵੇਤ੍ਤਿ ਯਃ ਪੁਮਾਨ੍ । ਮਾਯਾਵੀ ਪਰਮਾਨਨ੍ਦਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਵੈਕੁਣ੍ਠਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ । ਸ੍ਵਾਮਿਪੁष੍ਕਰਿਣੀਤੀਰੇ ਰਮਯਾ ਸਹਮੋਦਤੇ ॥ ੩,੨੬.

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਪਹਾੜ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਾਇਆ ਵਾਲੀ ਉੱਚੀ ਆਨੰਦ ਅਤੇ ਵੈਕੁੰਠ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਸਵਾਮੀ ਪੁਸ਼ਕਰਣੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਕਲ੍ਯਾਣਾਦ੍ਭੁਤਗਾਤ੍ਰਾਯ ਕਾਮਿਤਾਰ੍ਥਪ੍ਦਾਯਿਨੇ । ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵ੍ਯਙ੍ਕਟਨਾਥਾਯ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਾਯ ਤੇ ਨਮਃ ॥ ੩,੨੬.

ਕਲਿਆਣ ਅਤੇ ਅਜੋਬਾ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਚਾਹੀਦੇ ਹੋਏ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਸ਼੍ਰੀਮਤ ਵਿਆੰਗਕਟ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਾ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੀਸ੍ਵਾਮਿਪੁष੍ਕਰਿਣ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਸ਼ृਣੁ ਕਨ੍ਯਕੇ । ਸ੍ਵਾਮਿਪੁष੍ਕਰਿਣੀਮਧ੍ਯੇ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸੋਸ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵਦਾ ॥ ੩,੨੬.

ਕੁੜੀਏ, ਸ਼੍ਰੀਸਵਾਮੀ ਪੁਸ਼ਕਰਣੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣ; ਸਵਾਮੀ ਪੁਸ਼ਕਰਣੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।

ਸ੍ਨਾਨਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਯੇ ਤਤ੍ਰ ਤੇषਾਂ ਮੁਕ੍ਤਿਃ ਕਰੇ ਸ੍ਥਿਤਾ । ਤਿਸ੍ਰਃ ਕੋਟ੍ਯੋਰ੍ਧਕੋਟਿਸ਼੍ਚ ਤੀਰ੍ਥਾਨਿ ਭੁਵਨਤ੍ਰਯੇ । ਤਾਨਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਤਤ੍ਰੈਵ ਸਂਤਿ ਤੀਰ੍ਥੇ ਹਰੇਃ ਸਦਾ ॥ ੩,੨੬.

ਜੋ ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਹੱਥ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਤਿੰਨ ਕਰੋੜ ਅਤੇ ਦਸ ਕਰੋੜ ਤੀਰਥ ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਥੇ ਹੀ, ਹਰਿ ਦੇ ਤੀਰਥ 'ਤੇ, ਮੌਜੂਦ ਹਨ।

ਤਤ੍ਤੀਰ੍ਥਂ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਾਖ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਦੇਵਨਮਸ੍ਕृਤਮ੍ । ਤਦੇਵ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਸ੍ਯ ਮਨ੍ਦਿਰਂ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍ ॥ ੩,੨੬.

ਉਹ ਤੀਰਥ, ਜੋ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹੀ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਾ ਦਾ ਮੰਦਰ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਤਦ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਦੇਵ ਕਨ੍ਯੇ ਯਾਨ੍ਤਿ ਪਾਪਾਨਿ ਭਸ੍ਮਸਾਤ੍ । ਏਕੈਕਸ੍ਨਾਨਮਾਤ੍ਰੇਣ ਸਤ੍ਸਂਗੋ ਭਵਤਿ ਧ੍ਰੁਵਮ੍ ॥ ੩,੨੬.

ਕੁੜੀਏ, ਉਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਨਾਲ ਹੀ ਪਾਪ ਰਾਖ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਕ ਵਾਰੀ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪੱਕਾ ਸਤਸੰਗ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸਤ੍ਸਂਗਾਜ੍ਜ੍ਞਾਨਮਾਸਾਦ੍ਯ ਜ੍ਞਾਨਾਨ੍ਮੋਕ੍ਸ਼ਂ ਚ ਵਿਨ੍ਦਤਿ । ਅਧਿਕਾਰਿਣਾਂ ਭਵੇਦੇਵਂ ਵਿਪਰੀਤਮਯੋਗਿਨਾਮ੍ ॥ ੩,੨੬.

ਸਤਸੰਗ ਨਾਲ ਗਿਆਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਸਿਰਫ ਯੋਗ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਹੈ, ਅਯੋਗ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇਸ ਦਾ ਉਲਟ ਹੈ।