ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਮਨ੍ਤ੍ਰਂ ਪਰਮਾਦਰੇਣ ਸ਼ृਣ੍ਵਦ੍ਯ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਪਰਮਾਦਰੇਣ । ਅਨ੍ਤਃ ਸ੍ਥਮਨ੍ਤ੍ਯਂ ਹ੍ਯਾਦ੍ਯਸਂਯੁਕ੍ਤਮੇਵ ਸਬਿਨ੍ਦੁ ਤਦ੍ਵਤ੍ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਕਾਦ੍ਯੇਨ ਯੁਕ੍ਤਮ੍ ॥ ੩,੨੫.

ਮੈਂ ਮੰਤਰ ਵੱਡੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਤੂੰ ਭਗਤੀ ਤੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਸੁਣ। ਇਹ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹੈ, 'ਅ' ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੁੰਦਾ, ਪਹਿਲੇ ਅੱਖਰ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਬਿੰਦੂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਪਰਸ਼ ਵਾਲੇ ਅੱਖਰ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਹੋਇਆ।

ਏਕਾਰਯੁਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਥਮਾਨ੍ਤਃ ਸ੍ਥਯੁਕ੍ਤਂ ਸਮਤ੍ਰਿਕੋਣੇ ਚੋष੍ਮਣਾ ਸਂਯੁਤਂ ਚ । ਤਕਾਰਸਕ੍ਤਂ ਸ੍ਵਰ੍ਸ਼ਮਨ੍ਤਃ ਸ੍ਥਯੁਕ੍ਤਮਾਦ੍ਯਨ੍ਤ ਓਂਕਾਰਸਮਨ੍ਵਿਤਂ ਚ ॥ ੩,੨੫.

ਇਹ 'ਏ' ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ, ਪਹਿਲੀ ਵੌਲ ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੁੰਦਾ, ਅੰਦਰੋਂ ਜੋੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਤਿਕੋਣੀ ਤੇ ਉੱਤਪਲਾਵ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ, 'ਤ' ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ, ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ ਖਤਮ, ਅੰਦਰੋਂ ਜੋੜਿਆ, ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੇ ਅੰਤ 'ਓਂ' ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ।

ਅਨੇਨ ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਤਵੇਪ੍ਸਿਤਂ ਚ ਭਵੇਦ੍ਧਿ ਕਨ੍ਯੇ ਨਾਨ੍ਤ੍ਰ ਵਿਚਾਰ੍ਯਮਸ੍ਤਿ । ਏਵਂ ਸ ਉਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸੋ ਹਰਿਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਤੀਕਵਦ੍ਦਰ੍ਸ਼ਯਾਮਾਸ ਰੂਪਮ੍ ॥ ੩,੨੫.

ਇਸ ਮੰਤਰ ਨਾਲ, ਕੁੜੀਏ, ਜੋ ਤੂੰ ਚਾਹਵੇਂ ਉਹ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇਗਾ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਾ, ਹਰੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਇਆ।

ਨਤ੍ਵਾ ਤੁ ਸਾ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਂ ਚ ਦੇਵੀ ਉਵਾਸ ਹ ਸ੍ਵਾਮਿਸਰਃ ਸਮੀਪੇ । ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਦਿਨੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਦੀਂਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਸਂਤਰ੍ਪਯਾਮਾਸ ਚ षਡ੍ਰਸਾਨ੍ਨੈਃ ॥ ੩,੨੫.

ਉਹ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਦੇਵੀ ਆਪਣੇ ਸਵਾਮੀ ਦੇ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰਹੀ। ਉਸ ਦਿਨ, ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਛੇ ਰਸਾਂ ਵਾਲੇ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕੀਤਾ।

ਸਾਯਙ੍ਕਾਲੇ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਸ੍ਯ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਉਤ੍ਸਾਹਰੂਪੈਃ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਪ੍ਰਤੀਕੈਃ । ਸਾਕਂ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸਂਪ੍ਰਣਮ੍ਯਾਥ ਦੇਵੀ ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣਂ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਸ੍ਯ ਸੁष੍ਠੁ ॥ ੩,੨੫.

ਸ਼ਾਮ ਵੇਲੇ, ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਾ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਭਰੇ ਰੂਪ ਵੇਖ ਕੇ, ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਾ ਦੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕੀਤੀ।

ਨਨਰ੍ਤ ਦੇਵੀ ਸੁਪ੍ਰਤੀਕਸ੍ਯ ਚਾਗ੍ਰੇ ਲਜ੍ਜਾਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਜਯ ਦੇਵੇਤਿ ਚੋਕ੍ਤ੍ਵਾ । ਆਨृਤ੍ਤਕਾਲੇ ਚ ਹਰੇਸ਼੍ਚ ਵਕ੍ਤ੍ਰਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਚ ਦृष੍ਟ੍ਯਾ ਤੁ ਪਰਂ ਨਨਰ੍ਤ ॥ ੩,੨੫.

ਦੇਵੀ ਸੁੰਦਰ ਪ੍ਰਤੀਕ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨੱਚੀ, ਲੱਜਾ ਛੱਡ ਕੇ 'ਜੈ ਦੇਵ' ਕਹਿ ਕੇ। ਨੱਚਦੇ ਸਮੇਂ, ਹਰੀ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਨੱਚਿਆ।

ਮਮਾਦ੍ਯ ਗਾਤ੍ਰਂ ਪਾਵਿਤਂ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਮਮਾਦ੍ਯ ਨੇਤ੍ਰਂ ਸਫਲਂ ਸਂਬਭੂਵ । ਮਮਾਦ੍ਯ ਪਾਦੌ ਸਾਰ੍ਥਕੌ ਚੈਵ ਜਾਤੌ ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣਂ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸੇਸ਼ ਕृਤ੍ਵਾ ॥ ੩,੨੫.

ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਾ; ਅੱਜ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਫਲਦਾਇਕ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਪੈਰ ਮਾਇਨੇਦਾਰ ਹੋ ਗਏ, ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਾ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਕੇ।

ਹਸ੍ਤੌ ਚ ਮੇ ਸਾਰ੍ਥਕਾਵਦ੍ਯ ਜਾਤੌ ਅਗ੍ਰੇ ਕृਤ੍ਵਾ ਹਸ੍ਤਸ਼ਬ੍ਦਂ ਮੁਰਾਰੇਃ । ਏਵਂ ਵਦਨ੍ਤੀ ਪ੍ਰੀਣਯਨ੍ਤੀ ਚ ਦੇਵਂ ਜਗਾਮਸਾ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਵਚਃ ਕਦਮ੍ਬੈਃ ॥ ੩,੨੫.

ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਹੱਥ ਵੀ ਮਾਇਨੇਦਾਰ ਹੋ ਗਏ, ਮੁਰਾਰੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੱਥ ਦੀ ਗਤੀ ਕਰਕੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ ਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਭਜਨਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛੇ ਗਾਏ।

ਦੇਵਾਸ੍ਤਦਾ ਦੁਨ੍ਦੁਂਭਯੋ ਵਿਨੇਦਿਰੇ ਤਨ੍ਮਸ੍ਤਕੇ ਪੁष੍ਪਵृष੍ਟਿਂ ਚ ਚਕ੍ਰੁਃ । ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਕਾਲੇ ਉਭਯੋਃ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਯੋਸ਼੍ਚ ਨृਤ੍ਯਂ ਚਕ੍ਰੁਰ੍ਦੇਵਤਾਵਾਰਨਾਰ੍ਯਃ ॥ ੩,੨੫.

ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇਵਤੇਆਂ ਨੇ ਡੁੰਬੀਆਂ ਵਜਾਈਆਂ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਦਿਵ੍ਯ ਕੁੜੀਆਂ ਨੇ ਨਾਚਿਆ।

ਤਥੈਵ ਤਾਸ੍ਤਲਸ਼ਬ੍ਦਂ ਚ ਕृਤ੍ਵਾ ਤਦਾ ਸਰ੍ਵਾ ਨਮਨਂ ਚਾਪਿ ਚਕ੍ਰੁਃ । ਆਨਨ੍ਦਸ਼ੈਲੇ ਸਰ੍ਵਦਾ ਤ੍ਵਿਤ੍ਥਮੇਵ ਸਾ ਸਰ੍ਵਦਾ ਨਰ੍ਤਯਨ੍ਤੀ ਚ ਵੀਨ੍ਦ੍ਰ ॥ ੩,੨੫.

ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਤਾਲੀਆਂ ਵਜਾ ਕੇ, ਸਭ ਨੇ ਨਮਸਕਾਰ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਆਨੰਦ ਦੇ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੰਝ ਹੀ ਨੱਚਦੀ ਰਹੀ, ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਇੰਦਰ।

ਆਨਨ੍ਦਮਗ੍ਨਾ ਸਾਪਿ ਦੇਵੀ ਜਗਾਮ ਸ੍ਵਮਾਸ਼੍ਰਮਂ ਜੈਗਿषਵ੍ਯੇਣ ਸਾਰ੍ਧਮ੍ । ਯਾਤ੍ਰਾਮੇਵਂ ਯੇ ਨ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਵੀਨ੍ਦ੍ਰ ਤੇषਾਂ ਚ ਸਰ੍ਵਂ ਨਿष੍ਫਲਂ ਚਾਹੁਰਾਰ੍ਯਾਃ ॥ ੩,੨੫.

ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ, ਦੇਵੀ ਜੈਗੀਸ਼ਵਿਆ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਾਪਸ ਗਈ। ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਾਤਰਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਇੰਦਰ, ਗਿਆਨੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਬੇਅਸਰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।

ਗਤ੍ਵਾਸ਼੍ਰਮਂ ਜੈਗਿषਵ੍ਯੇਣ ਸਾਰ੍ਧਂ ਗੁਰੁਂ ਤ੍ਵਪृਚ੍ਛਦ੍ਵੇਙ੍ਕਟੇਸ਼ਸ੍ਯ ਮਨ੍ਤ੍ਰਮ੍ । ਮਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯਾਰ੍ਥਂ ਬ੍ਰੂਹਿ ਮੇ ਜੈਗਿषਵ੍ਯ ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਵृਤ੍ਤਿਂ ਕੁਰ੍ਵਤਾਂ ਵੈ ਫਲਾਯ ॥ ੩,੨੫.

ਜੈਗੀਸ਼ਵਿਆ ਨਾਲ ਆਸ਼ਰਮ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਵੈਂਕਟੇਸ਼ਾ ਦੇ ਮੰਤਰ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਮੈਨੂੰ ਮੰਤਰ ਦਾ ਅਰਥ ਦੱਸੋ, ਜੈਗੀਸ਼ਵਿਆ, ਮੰਤਰ ਜਪਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਫਲ ਲਈ।"

ਜੈਗੀष੍ਵ੍ਯ ਉਵਾਚ । ਸ਼ृਣੁष੍ਵ ਭਦ੍ਰੇ ਵੇਙ੍ਕਟੇ ਸ਼ਸ੍ਯ ਨਾਮ੍ਨਸ੍ਤ੍ਵਰ੍ਥਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਹृਦਯੇ ਸਂਨਿਧਤ੍ਸ੍ਵ ॥ ੩,੨੫.

ਜੈਗੀਸ਼ਵਿਆ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀਏ, ਵੈਂਕਟੇਸ਼ਾ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਅਰਥ ਸੁਣ। ਸੁਣ ਕੇ, ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖ।"

ਵਿਤਿ ਹ੍ਯੁਤ੍ਤਮਵਾਚੀ ਸ੍ਯਾਦ੍ਯੇਤਿ ਜ੍ਞਾਨਮੁਦਾਹृਤਮ੍ । ਕਕਾਰਃ ਸੁਖਵਾਚੀ ਸ੍ਯਾਟ੍ਟੇਤਿ ਚਿਤ੍ਤਮੁਦਾਹृਤਮ੍ ॥ ੩,੨੫.

"ਵਿ" ਉੱਤਮ ਬੋਲ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਿਆਨ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ। "ਕ" ਸੁਖ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ।

ਈਸ਼ਤ੍ਵਮਾਤ੍ਮਵਾਚਿ ਸ੍ਯਾਦੇਵਂ ਜ੍ਞੇਯਂ ਤੁ ਕਨ੍ਯਕੇ । ਪੂਰ੍ਣਜ੍ਞਾਨਂ ਸੁਖਂ ਵਿਤ੍ਤਂ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਤ੍ਵਾਦ੍ਵ੍ਯਙ੍ਕਟਾਭਿਧਃ ॥ ੩,੨੫.

"ਈਸ਼" ਆਤਮਾ ਦੀ ਸਰਤਾਜੀ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕੁੜੀਏ, ਸਮਝ ਲੈ। ਪੂਰਨ ਗਿਆਨ, ਸੁਖ ਤੇ ਦੌਲਤ — ਵਿਆਪਕ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਨਾਮ ਵੈਂਕਟਾ ਹੈ।

ਵ੍ਯ (ਵੇ) ਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਦਿਕਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਵ੍ਯਙ੍ਗਭੂਤਂ ਹਰੌ ਯਤਃ । ਕਟਸ਼੍ਚ ਸਮੁਦਾਯਾਰ੍ਥੋ ਵ੍ਯਂ (ਵੇਂ) ਕਟਸ਼੍ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੌਘਕਃ ॥ ੩,੨੫.

"ਵਿਆ" (ਜਾਂ "ਵੇ") ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਆਦਿ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਹਰੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਹਨ; "ਕਟਾ" ਇਕਠ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ, ਅਤੇ "ਵਿਆ" (ਜਾਂ "ਵੇਂ") "ਕਟਾ" ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਸ੍ਵਸ੍ਮਿਨ੍ਪ੍ਰੇਰਯਤੇ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵ੍ਯਙ੍ਕਟਨਾਮਕਃ । ਵਿषਯੇ ਪ੍ਰੇषਯੇਨ੍ਨਿਤ੍ਯਮਤੋ ਵ੍ਯਙ੍ਕਟਨਾਮਕਃ ॥ ੩,੨੫.

ਜੋ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਕਰਕੇ ਨਾਮ ਵੈਂਕਟਾ ਹੈ; ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵੱਲ ਭੇਜਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਕਰਕੇ ਨਾਮ ਵੈਂਕਟਾ ਹੈ।

ਵਿਸ਼ਿष੍ਟਜ੍ਞਾਨਰੂਪਤ੍ਵਾਦ੍ਵ੍ਯੇਤਿ ਮੁਕ੍ਤਾਃ ਸਦਾ ਸ੍ਮृਤਾਃ । ਮੁਕ੍ਤਾਨਾਂ ਚ ਸਮੂਹਸ੍ਤੁ ਵ੍ਯਙ੍ਕਟੇਤਿ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ ॥ ੩,੨੫.

ਉੱਚੀ ਜ਼ਾਤ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੁਕਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਮੁਕਤ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨੂੰ 'ਵਿਆੰਗਟ' ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸਦਾ ਮੁਕ੍ਤਸਮੂਹਾਨਾਮੀਸ਼ਤ੍ਵਾਦ੍ਵ੍ਯਙ੍ਕਟਾਭਿਧਃ । ਲਿਙ੍ਗਦੇਹਮਤੋ ਜੀਵੋ ਵ੍ਯਙ੍ਕਟੇਤਿ ਸਮਾਹृਤਃ ॥ ੩,੨੫.

ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੁਕਤ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਦੇ ਰਾਜ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ 'ਵਿਆੰਗਟ' ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਜੀਵ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ 'ਵਿਆੰਗਟ' ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਲਿਙ੍ਗਾਨਾਂ ਚੈਵ ਸ੍ਵਾਮਿਤ੍ਵਾਦ੍ਵ੍ਯਙ੍ਕਟੇਸ਼ੇਤਿ ਸਂਜ੍ਞਿਤਃ । ਦੈਤ੍ਯਾਨਾਂ ਚ ਸਮੂਹਾਸ੍ਤੁ ਜ੍ਞਾਨਾਦਿਵਿਧੁਰਾ ਯਤਃ । ਅਤੋ ਦੈਤ੍ਯਸਮੂਹਸ੍ਤੁ ਵ੍ਯਙ੍ਕਟੇਤਿ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ ॥ ੩,੨੫.

ਸੂਖਮ ਸਰੀਰਾਂ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਉਹ 'ਵਿਆੰਗਟੇਸ਼' ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਆਦਿ ਤੋਂ ਵੰਜੀਤ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ 'ਦੈਤਿ ਸੰਗਤ' ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਕਰਕੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਵੀ 'ਵਿਆੰਗਟ' ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤੇषਾਂ ਸਂਹਰਣੇ ਈਸ਼ਸ੍ਤ੍ਵਤੋ ਵ੍ਯਙ੍ਕਟਨਾਮਕਃ । ਆਨਨ੍ਦਸ੍ਯ ਵਿਰੁਦ੍ਧਤ੍ਵਾਤ੍ਕਾਮਕ੍ਰੋਧਾਦਯੋ ਗੁਣਾਃ ॥ ੩,੨੫.

ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਰਾਜਾ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ 'ਵਿਆੰਗਟ' ਹੈ; ਤੇ ਆਨੰਦ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਕਰਕੇ, ਇੱਛਾ ਤੇ ਗੁੱਸਾ ਆਦਿ ਗੁਣ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਵ੍ਯਙ੍ਕਟਾ ਇਤਿ ਸਂਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਸ੍ਤੇषਾਂ ਨਾਸ਼ਯਿਤਾ ਪ੍ਰਭੁਃ । ਅਤਸ੍ਤੁ ਵ੍ਯਙ੍ਕਟੇਸ਼ਾਖ੍ਯ ਏਵਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਜਪਂ ਕੁਰੁ ॥ ੩,੨੫.

ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ 'ਵਿਆੰਗਟਾ' ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, 'ਵਿਆੰਗਟੇਸ਼' ਨਾਮ ਜਪੋ।

ਏਵਂ ਵ੍ਯਙ੍ਕਟਾਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਦੇਵੀ ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ । ਨਿਦ੍ਰਾਂ ਚਕਾਰ ਤਤ੍ਰੈਵ ਰਾਤ੍ਰੌ ਪਿਤ੍ਰਾ ਸਹੈਵ ਚ । ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਮੁਹੂਰ੍ਤੇ ਚੋਤ੍ਥਯਿ ਹृਦਿ ਸਸ੍ਮਾਰ ਕਨ੍ਯਕਾ ॥ ੩,੨੫.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ 'ਵਿਆੰਗਟ' ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੇਵੀ ਨੇ, ਖਗੇਸ਼ਵਰ, ਉਸ ਰਾਤ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਉਥੇ ਹੀ ਨੀਂਦ ਕੀਤੀ; ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਮੁਹੂਰਤ ਵੇਲੇ, ਕੁੜੀ ਜਾਗੀ ਤੇ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ।

(ਵ੍ਯਙ੍ਕਟੇਸ਼ਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਤਃ ਸ੍ਤੁਤਿਃ) । ਸ਼੍ਰੀਵ੍ਯਙ੍ਕਟੇਸ਼ਸ਼੍ਚ ਨृਸਿਂਹਮੂਰ੍ਤਿਃ ਸ਼੍ਰੀਵਰਦਰਾਜਸ਼੍ਚ ਵਰਾਹਮੂਰ੍ਤਿਃ । ਸ਼੍ਰੀਰਙ੍ਗਸ਼ਾਯੀ ਚ ਅਨਨ੍ਤਸ਼ਾਯੀ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤੁ ਸਰ੍ਵੇ ਮਮ ਸੁਪ੍ਰਭਾਤਮ੍ ॥ ੩,੨੫.

ਸ੍ਰੀ ਵਿਆੰਗਟੇਸ਼, ਨਰਸਿੰਹ ਰੂਪ ਵਾਲਾ; ਸ੍ਰੀ ਵਰਦਰਾਜ, ਵਰਾ ਰੂਪ ਵਾਲਾ; ਸ੍ਰੀ ਰੰਗਸ਼ਾਈ ਤੇ ਅਨੰਤਸ਼ਾਈ — ਇਹ ਸਭ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸੁਭਾ ਦਾ ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ।

ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣਮੂਰ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਗਦਾਧਰਸ਼੍ਚ ਸ਼੍ਰੀਵਿष੍ਣੁਪਾਦਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਯਾਗਵਾਸਃ । ਨਾਰਾਯਣਃ ਸ਼੍ਰੀਬਦਰੀਨਿਵਾਸਃ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤੁ ਸਰ੍ਵੇ ਮਮ ਸੁਪ੍ਰਭਾਤਮ੍ ॥ ੩,੨੫.

ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਰੂਪ, ਗਦਾਧਰ, ਸ੍ਰੀ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਪੈਰ ਜੋ ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿਚ ਹਨ, ਨਾਰਾਇਣ, ਤੇ ਸ੍ਰੀ ਬਦਰੀਨਿਵਾਸ — ਇਹ ਸਭ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸੁਭਾ ਦਾ ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ।

ਦਾਮੋਦਰੋ ਵੈ ਤ੍ਰਿਜਗਨ੍ਨਿਵਾਸਃ ਸ਼੍ਰੀਪਾਣ੍ਡੁਰਙ੍ਗਸ਼੍ਚ ਨृਸਿਂਹਦੇਵਃ । ਸ਼੍ਰੀਰਾਮਦੇਵਸ਼੍ਚ ਅਮੋਘਵਾਸਃ ਕੁਦृ ॥ ੩,੨੫.

ਦਾਮੋਦਰ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ; ਸ੍ਰੀ ਪਾਂਡੁਰੰਗ; ਨਰਸਿੰਹਦੇਵ; ਸ੍ਰੀ ਰਾਮਦੇਵ, ਜੋ ਅਟੱਲ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ ਹੈ — ਇਹ ਸਭ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸੁਭਾ ਦਾ ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ।

ਸ਼੍ਰੀਧਰ੍ਮਪੁਤ੍ਰਸ਼੍ਚ ਨृਸਿਂਹਮੂਰ੍ਤਿਃ ਸ਼੍ਰੀਪਿਪ੍ਪਲਸ੍ਥਸ਼੍ਚ ਮੁਹਲ੍ਲਵਾਸਃ । ਕੋਲਾਨृਸਿਂਹਃ ਸ਼ੂਰ੍ਪਕਾਰਸ੍ਥ ਸਿਂਹਃ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤੁਦृ ॥ ੩,੨੫.

ਸ੍ਰੀ ਧਰਮਪੁਤ੍ਰ, ਨਰਸਿੰਹ ਰੂਪ ਵਾਲਾ; ਸ੍ਰੀ ਪਿੱਪਲਸਥ, ਮੁਹੱਲਾ ਵਿਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ; ਕੋਲਾ ਨਰਸਿੰਹ; ਸ਼ੂਰਪਕਾਰ ਵਿਚ ਸਿੰਘ — ਇਹ ਸਭ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸੁਭਾ ਦਾ ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ।

ਚਤੁਰ੍ਮੁਖਸ਼੍ਚਾਰੁਸਰਸ੍ਵਤੀ ਚ ਸ੍ਵਭਾਰਤੀ ਸ਼ਰ੍ਵਸੁਪਰ੍ਣਸ਼ੇषਾਃ । ਅਮਾਮਹੇਦ੍ਰਸ਼੍ਚ ਸ਼ਚੀਮੁਖਾਸ੍ਤਾਃ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤੁ ਦृ ॥ ੩,੨੫.

ਚਤੁਰਮੁਖ, ਸੋਹਣੀ ਸਰਸਵਤੀ, ਸਵਭਾਰਤੀ, ਸ਼ਰਵ, ਸੁਪਰਨ, ਸ਼ੇਸ਼, ਅਮਾਮਹੇਦਰ, ਤੇ ਸ਼ਚੀਮੁਖ ਵਾਲੇ — ਇਹ ਸਭ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸੁਭਾ ਦਾ ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ।

ਦ੍ਵਾਰਾਵਤੀ ਕਾਸ਼ਿਕਾਵਨ੍ਤਿਕਾ ਚ ਪ੍ਰਯਾਗਕਾਞ੍ਚ੍ਯੌ ਮਥੁਰਾਪੁਰੀ ਚ । ਮਾਯਾਵਤੀ ਹਸ੍ਤਿਮਤੀ ਪੁਰੀ ਚ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤੁ ਸ ਦृ ॥ ੩,੨੫.

ਦਵਾਰਾਵਤੀ, ਕਾਸ਼ਿਕਾ, ਅਵੰਤਿਕਾ, ਪ੍ਰਯਾਗ, ਕਾਂਚੀ, ਮਥੁਰਾ ਪੁਰ, ਮਾਯਾਵਤੀ, ਹਸਤਿਮਤੀ ਪੁਰ — ਇਹ ਸਭ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸੁਭਾ ਦਾ ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ।