ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਪਤੇ ਚੇਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵੇ ਧਨੀਤਿ ਸ਼ਬ੍ਦਃ ਸ੍ਵਾਭਿਵਾਚੀ ਯਤੋ ਹਿ । ਅਤੋਪ੍ਯਾਰ੍ਯਾ ਮਾਧਵੇਤਿ ਬ੍ਰੁਵਨ੍ਤਿ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਪਤੇ ਪਾਹਿ ਤਥੈਵ ਭਕ੍ਤਾਨ੍ ॥ ੩,੨੪.

ਸਭ ਉਹਨੂੰ 'ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਪਤੀ' ਆਖਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ 'ਧਨ' ਦਾ ਅਸਲ ਮਤਲਬ ਉਸੇ ਵੱਲ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਉੱਚੇ ਲੋਕ ਉਹਨੂੰ 'ਮਾਧਵ' ਆਖਦੇ ਹਨ। 'ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਪਤੀ', ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ।

ਤੇ ਵੈ ਬ੍ਰੁਵਨ੍ਤੋ ਨਨृਤੁਸ਼੍ਚ ਜਗ੍ਮੁਰ੍ਵਿष੍ਣੋ ਸਦਾਸ੍ਮਾਨ੍ਪਰਿਪਾਹਿ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ । ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਵਿਤਤੋਸਿ ਤਸ੍ਮਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾਮਾਨਿ ਗृਣਨ੍ਤ ਏਵ । ਜਗ੍ਮੁਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵੇ ਦਦृਸ਼ੁਸ਼੍ਚ ਤੀਰ੍ਥਂ ਭਕ੍ਤ੍ਯੋਪੇਤਾਃ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਂ ਸ੍ਮਰਨ੍ਤਃ ॥ ੩,੨੪.

ਉਹ ਨਾਮ ਲੈ ਕੇ ਤੇ ਨੱਚਦੇ ਹੋਏ, ਸਦਾ 'ਵਿਸ਼ਨੂ, ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ' ਕਹਿ ਕੇ ਆਗੇ ਵਧੇ। ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈਂ, ਉਹ ਐਸੇ ਹੀ ਨਾਮ ਲੈਂਦੇ ਰਹੇ। ਸਭ ਨੇ ਜਾ ਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਵੇਖੀ, ਭਗਤੀ ਨਾਲ 'ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ' ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ।

ਕਨ੍ਯੋਵਾਚ । ਕਿਂ ਨਾਮਕਂ ਤੀਰ੍ਥਮਿਦਂ ਮੁਨੀਨ੍ਦ੍ਰ ਕਿਂ ਕਾਰ੍ਯਮਤ੍ਰ ਪ੍ਰਵਦਾਸ੍ਮਾਨ੍ਕृਤੀਸ਼ । ਕਸ੍ਮੈ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨੋ ਭਗਵਾਞ੍ਛ੍ਰੀਨਿਵਾਸਸ੍ਤ੍ਵਸ੍ਮਿਨ੍ਸੁਤੀਰ੍ਥਂ ਵਦ ਵਿਸ੍ਤਰੇਣ ॥ ੩,੨੪.

ਕੰਨਿਆ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਕੀ ਹੈ, ਤੇ ਇੱਥੇ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਮਾਲਕ। ਇਸ ਤੀਰਥ ਤੇ ਕਿਹੜੇ ਲਈ 'ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ' ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਪੂਰੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।

ਜੈਗੀषਵ੍ਯ ਉਵਾਚ । ਕਨ੍ਯੇ ਸ਼ृਣੁ ਤ੍ਵਂ ਹ੍ਯਭਵਤ੍ਸੁਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍ਪ੍ਰਹ੍ਰਾਦਸਂਜ੍ਞੋ ਹਰਿਭਕ੍ਤਵਰ੍ਯਃ । ਨਿष੍ਕਾਮਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਤੁ ਯਦਾ ਜਗਾਮ ਸ਼ੇषਾਚਲਸ੍ਥਂ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਂ ਚ ਦ੍ਰष੍ਟੁਮ੍ ॥ ੩,੨੪.

ਜੈਗੀਸ਼ਵਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਕੰਨਿਆ, ਸੁਣ। ਹਰੀ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਗਿਆਨੀ ਭਗਤ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ 'ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ' ਸੀ। ਉਹ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਮਨ ਨਾਲ 'ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ', ਜੋ 'ਸ਼ੇਸ਼ਾਚਲ' ਉੱਤੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਗਿਆ।

ਅਸ੍ਮਿਂਸ੍ਥਲੇ ਦੈਤ੍ਯਕੁਮਾਰਕਾਨ੍ਪ੍ਰਤਿ ਹਰੇਸ਼੍ਚ ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਪਰਿਪृष੍ਟਵਾਨ੍ਪ੍ਰਭੁਃ । ਨृਸਿਂਹਰੂਪਂ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਂ ਭਜਸ੍ਵ ਸੁਦੁਰ੍ਲਭਂ ਮਾਨੁषਂ ਜਨ੍ਮ ਕਨ੍ਯੇ ॥ ੩,੨੪.

ਇਸ ਥਾਂ ਤੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਹਰੀ ਦੀ ਅਸਲ ਸਚਾਈ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ। ਕੰਨਿਆ, 'ਨਰਸਿੰਘ' ਰੂਪ ਵਾਲੇ 'ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ' ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰ; ਮਨੁੱਖਾ ਜਨਮ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਲਭ ਹੈ।

ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਵਿष੍ਣੋਰ੍ਨृਹਰੇ ਸੁਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਸੁਦੁਰ੍ਲਭਂ ਸੁष੍ਠੁ ਯਾਤ੍ਰਾ ਤਥੈਵ । ਯਸ੍ਯਾਂ ਯਾਤ੍ਰਾਯਾਂ ਯਤ੍ਰ ਕੁਤ੍ਰਾਪਿ ਦੇਸ਼ੇ ਹਰੇਃ ਕਥਾ ਵਰ੍ਤਤੇ ਦੈਤ੍ਯਵਰ੍ਯਾਃ ॥ ੩,੨੪.

ਇੱਥੇ ਵੀ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ 'ਨਰਸਿੰਘ' ਰੂਪ ਦਾ ਅਸਲ ਸਤ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਉਣਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਯਾਤਰਾ ਵੀ। ਜਿਸ ਜਗ੍ਹਾ ਵੀ ਇਹ ਯਾਤਰਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਦੈਤਿਆ, ਉੱਥੇ ਹਰੀ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਹੋਦੀਆਂ ਹਨ।

ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਥਲੇ ਹਰਿਰਾਸ੍ਤੇ ਸਦੈਵ ਯਤੋ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਃ ਸਰ੍ਵਤੋ ਵੈ ਨृਸਿਂਹਃ । ਏਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਦੈਤ੍ਯਕੁਮਾਰਕਾਸ੍ਤੇ ਪ੍ਰਹ੍ਲਾਦਮੂਚੁਰ੍ਭਕ੍ਤਵਰ੍ਯਂ ਹਰੇਸ਼੍ਚ ॥ ੩,੨੪.

ਉਸ ਥਾਂ ਤੇ ਹਰੀ ਸਦਾ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ 'ਨਰਸਿੰਘ' ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ 'ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ', ਹਰੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਗਤ, ਨੂੰ ਆਖਿਆ।

ਵ੍ਯਾਪ੍ਤੋ ਹਰਿਸ਼੍ਚੇਤ੍ਕਥਮਤ੍ਰ ਵੈ ਸਖੇ ਨ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਜਲਰੂਪੀ ਨृਸਿਂਹਃ । ਸ ਏਵਮੁਕ੍ਤੋ ਦਾਨਵਾਨਾਂ ਸੁਤੈਸ਼੍ਚ ਤੁष੍ਟਾਵ ਵਿष੍ਣੁਂ ਪਰਮਾਦਰੇਣ ॥ ੩,੨੪.

ਜੇ ਹਰੀ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਦੋਸਤ, ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਪਾਣੀ ਵਾਲਾ 'ਨਰਸਿੰਘ' ਰੂਪ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ? ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਐਸਾ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਉਹ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਆਦਰ ਨਾਲ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ।

ਤਵ ਸ੍ਵਰੂਪਂ ਮਮ ਦਰ੍ਸ਼ਯਸ੍ਵ ਸ੍ਵਯੋਗ੍ਯਰੂਪਂ ਦਾਨਵਾਨਾਂ ਸੁਤਾਨਾਮ੍ । ਇਤਿ ਸ੍ਤੁਤਃ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸੋ ਹਰਿਸ੍ਤੁ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਨ੍ਤਰ੍ਜਲਰੂਪਂ ਸਮਾਯਾਤ੍ ॥ ੩,੨੪.

ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਅਸਲ ਰੂਪ ਵਿਖਾ, ਜੋ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਲਈ ਠੀਕ ਹੋਵੇ। ਐਸਾ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਤੇ, 'ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ' ਹਰੀ, ਉੱਥੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।

ਅਸ੍ਮਿਨ੍ਸ੍ਨਾਨਂ ਯੇ ਪ੍ਰਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਤੀਰ੍ਥੇ ਤੇषਾਂ ਜ੍ਞਾਨਂ ਪਰਮਂ ਦृਢਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ । ਅਤ੍ਰ ਸ੍ਨਾਨੇ ਮਾਨੁषਾਣਾਂ ਚ ਤਾਤ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਨ ਹਿ ਸ੍ਯਾਤ੍ਕਲਿਕਾਲੇ ਵਿਸ਼ੇषਾਤ੍ ॥ ੩,੨੪.

ਜੋ ਇੱਥੇ ਤੀਰਥ ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਤੇ ਪੱਕਾ ਗਿਆਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਪਿਆਰੇ, ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਐਸਾ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।

ਦਤ੍ਤ੍ਵਾਂ ਵਰਂ ਦੈਤ੍ਯਵਰਾਯ ਵਿष੍ਣੁਰਨ੍ਤਰ੍ਦਧੇ ਜਲਪੂਰ੍ਣੇ ਸੁਕੁਣ੍ਡੇ । ਅਦ੍ਯਾਪ੍ਯਾਸ੍ਤੇ ਜਲਮਧ੍ਯੇ ਨृਸਿਂਹਃ ਪ੍ਰਹ੍ਲਾਦੋਪਿ ਦੈਤ੍ਯਕੁਮਾਰਕੈਃ ਸਹ ॥ ੩,੨੪.

ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਵਧੀਆ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਪਵਿੱਤਰ ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਲੁਕ ਗਿਆ। ਅੱਜ ਵੀ 'ਨਰਸਿੰਘ' ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਹੈ, 'ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ' ਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ।

ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸੁਤੀਰ੍ਥੇ ਪਰਿਤਸ੍ਤਤ੍ਰਤਤ੍ਰ ਜਯੇਤਿ ਸ਼ਬ੍ਦਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤੇ ਚਾਪਰਾਹ੍ਨੇ । ਇਦਂ ਤੀਰ੍ਥਂ ਨਾਰਸਿਂਹਾਭਿਧਂ ਚ ਕਨ੍ਯੇਸ੍ਨਾਨਂ ਹ੍ਯਤ੍ਰ ਕਾਰ੍ਯਂ ਮਨੁष੍ਯੈਃ ॥ ੩,੨੪.

ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਤੇ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਦੂਪਹਿਰ ਦੇ ਸਮੇਂ 'ਜੈ!' ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਕੰਨਿਆ, ਇਹ ਤੀਰਥ 'ਨਰਸਿੰਘ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਸ੍ਨਾਨਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਰ ਤੀਰ੍ਥੇ ਚ ਸਮ੍ਯਗ੍ਦੀਪਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਦ੍ਵਿਜਵਰ੍ਯਾਯ ਮੁਖ੍ਯਮ੍ । ਦ੍ਰष੍ਟੁਂ ਪੁਨਃ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਂ ਪ੍ਰਜਗ੍ਮੁਰ੍ਗੋਵਿਨ੍ਦਗੋਵਿਨ੍ਦ ਇਤਿ ਬ੍ਰੁਵਨ੍ਤਃ ॥ ੩,੨੪.

ਉਸ ਤੀਰਥ ਤੇ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਤੇ ਵੱਡੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦੀਵਾ ਦੇ ਕੇ, ਉਹ ਫਿਰ 'ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ' ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਗਏ, 'ਗੋਵਿੰਦ, ਗੋਵਿੰਦ!' ਕਹਿ ਕੇ।

ਮੁਖ੍ਯਪ੍ਰਾਣਾਧਿष੍ਠਿਤਂ ਸ੍ਥਾਨਮਾਪ੍ਯ ਅਪਾਵਿਸ਼ਤ੍ਤਤ੍ਰ ਦੇਵੀ ਹ੍ਯੁਵਾਚ । ਜੈਗੀषਵ੍ਯਃ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਸ੍ਯ ਵਿष੍ਣੋਃ ਕਥਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਤਦ੍ਵਦਸ੍ਵ ॥ ੩,੨੪.

ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਾਣ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਥਾਂ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਦੇਵੀ ਅੰਦਰ ਗਈ ਤੇ ਆਖਿਆ: 'ਜੈਗੀਸ਼ਵਯ, ਦੱਸੋ ਕਿ 'ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ' ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।'

ਜੈਗੀषਵ੍ਯਃ ਪ੍ਰਾਹ ਸਂਹृष੍ਟਚਿਤ੍ਤੋ ਬ੍ਰਵੀਮਿ ਤਨ੍ਤ੍ਰਂ ਸ਼ृਣੁ ਕਨ੍ਯਕੇ ਤ੍ਵਮ੍ । ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਮਤ੍ਤਃ ਕੁਰੁ ਸਰ੍ਵਂ ਮਯੋਕ੍ਤਮਾਦ੍ਯਂ ਦ੍ਵਾਰਂ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਸ੍ਯ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ॥ ੩,੨੪.

ਜੈਗੀਸ਼ਵਯ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਮਨ ਨਾਲ ਆਖਿਆ: 'ਮੈਂ ਤਰੀਕਾ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਕੰਨਿਆ, ਸੁਣ। ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਜੋ ਕੁਝ ਮੈਂ ਆਖਾਂ, ਉਹ ਕਰ। ਪਹਿਲਾਂ 'ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ' ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ।'

ਅਪਰਾਧਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਕ੍ਰਿਯਨ੍ਤੇऽਹਰ੍ਨਿਸ਼ਂ ਮਯਾ । ਤਾਨਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਮੇ ਦੇਵ ਕ੍ਸ਼ਮਸ੍ਵ ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮ ॥ ੩,੨੪.

ਹਰ ਰੋਜ਼ ਤੇ ਰਾਤ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਗਲਤੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਹੇ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਮੇਰੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਮਾਫ ਕਰ, ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ।

ਮਾਨਸਾਨ੍ਵਾਚਿਕਾਨ੍ਦੋषਾਨ੍ਕਾਯਿ ਕਾਨਪਿ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ । ਵੈष੍ਣਵਦ੍ਵੇषਹੇਤੂਨ੍ਮੇ ਭਸ੍ਮਸਾਤ੍ਕੁਰੁ ਮਾਧਵ ॥ ੩,੨੪.

ਮਨ, ਬੋਲੀ ਤੇ ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ, ਤੇ ਵੈਸ਼ਨਵਾਂ ਨਾਲ ਵੈਰ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਹੇ ਮਾਧਵ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਸੁਆਹ ਕਰ ਦੇ।

ਆਦ੍ਯਦ੍ਵਾਰਂ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਸ੍ਯ ਦੇਵਿ ਸਮ੍ਯਕ੍ਸ੍ਮਰੇਦ੍ਵਿਜਯਂ ਵੈ ਜਯਂ ਚ । ਦਕ੍ਸ਼ਾਧ੍ਵਰੇ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਸ੍ਯ ਦੇਵਿ ਚਣ੍ਡਂ ਪ੍ਰਚਣ੍ਡਂ ਸਂਸ੍ਮਰੇਤ੍ਸਮ੍ਯਗੇਵ ॥ ੩,੨੪.

ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਦਰਵਾਜ਼ੇ 'ਤੇ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਵਿਜਯ ਅਤੇ ਜਯਾ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਦਕਸ਼ ਯਜਨ 'ਤੇ, ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਦੇ ਚੰਡ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚੰਡ ਨੂੰ ਵੀ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਪਾਸ਼੍ਚਾਤ੍ਯਭਾਗੇ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਸ੍ਯ ਦੇਵਿ ਨਨ੍ਦਂ ਸੁਨਨ੍ਦਂ ਸਂਸ੍ਮਰੇਦੇਵ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ । ਸਵ੍ਯਦ੍ਵਾਰੇ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਸ੍ਯ ਕਨ੍ਯੇ ਸ੍ਮਰੇਤ੍ਕੁਮੁਦਾਕ੍ਸ਼ਂ ਕੁਮੁਦਨ੍ਤਮੇਵ ॥ ੩,੨੪.

ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਪਾਸੇ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਨੰਦਾ ਅਤੇ ਸੁਨੰਦਾ ਨੂੰ ਭਾਵ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਖੱਬੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ 'ਤੇ, ਹੇ ਕੁੰਵਰੀ, ਕੁਮੁਦਾਕਸ਼ ਅਤੇ ਕੁਮੁਦੰਤ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਯਸ਼੍ਚੈਵ ਦੇਹਂ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ੇਦ੍ਭਕ੍ਤਿਪੂਰ੍ਵਂ ਕਦਾ ਦ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਸਾਦਰੇਣੈਵ ਦੇਵਿ । ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣਦ੍ਵਾਦਸ਼ਕਂ ਚ ਕृਤ੍ਵਾ ਪਦੇ ਪਦੇ ਸਂਸ੍ਮਰੇਚ੍ਛ੍ਰੀਨਿਵਾਸਮ੍ ॥ ੩,੨੪.

ਜੋ ਕੋਈ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜਦੋਂ ਵੀ ਉਹ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਦੇਖੇ, ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰ ਕੇ, ਹਰ ਪੈਰ 'ਤੇ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੀਸ੍ਵਾਮਿਤੀਰ੍ਥੇ ਸਮ੍ਯਗਾਚਮ੍ਯ ਨਤ੍ਵਾ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਨਤ੍ਵਾ ਭੂਵਰਾਹਂ ਚ ਦੇਵਿ । ਅਯੁਦ੍ਵਾਰਂ ਪ੍ਰਿਵਸ਼ੇਦ੍ਭਕ੍ਤਿਪृਰ੍ਵਂ ਗੋਵਿਨ੍ਦਗੋਵਿਨ੍ਦ ਇਤਿਬ੍ਰੁਵਨ੍ਵੈ ॥ ੩,੨੪.

ਸ਼੍ਰੀਸਵਾਮੀ ਤੀਰਥ 'ਤੇ, ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜਲ ਪੀ ਕੇ, ਨਮਨ ਕਰਕੇ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਭੂਵਰਾਹ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੁੱਖ ਦਰਵਾਜ਼ੇ 'ਤੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ 'ਗੋਵਿੰਦ, ਗੋਵਿੰਦ' ਕਹਿ ਕੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਧਰੇਰ੍ਨਮਨਂ ਕਾਰ੍ਯਮੇਵ ਸਾष੍ਟਾਙ੍ਗਰੂਪਂ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ੇਦ੍ਦੇਵਗੇਹਮ੍ । ਪੁਨਰ੍ਵਿਸ਼ੇਦ੍ਵਾਰਤਃ ਸਂਸ੍ਥਿਤਃ ਸ ਪੀਠਸ੍ਥਦੇਵਾਨ੍ਮਾਨਸਾ ਚਿਨ੍ਤਯੀਤ ॥ ੩,੨੪.

ਫਿਰ, ਹਰੀ ਨੂੰ ਅਠ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਦਰਵਾਜ਼ੇ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ, ਪੀਠ 'ਤੇ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਮਧ੍ਯੇ ਪੀਠਂ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਂ ਚ ਦੇਵੀ ਨਾਰਾਯਣਂ ਪ੍ਰਣਮੇਤ੍ਪੂਰ੍ਣਮੇਵ । ਦੇਵਸ੍ਯ ਸਵ੍ਯੇ ਪੀਠਭਾਗਾਦ੍ਵਹਿਸ਼੍ਚ ਨਮਸ੍ਕਾਰ੍ਯਂ ਗੁਰੁਦੇਵਾਯ ਚੈਵ ॥ ੩,੨੪.

ਮੱਧ ਵਿੱਚ, ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਅਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਦੇਵੀ। ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਪੀਠ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਬਾਹਰ, ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਪੀਠਸ੍ਯਾਗ੍ਰਾਚ੍ਚਾਪ੍ਯਧਸ੍ਤਾਤ੍ਪ੍ਰਦੇਸ਼ੇ ਆਗ੍ਨੇਯਕੋਣੇ ਪ੍ਰਣਮੇਦ੍ਵੈ ਖਗੇਨ੍ਦ੍ਰ । ਨੈਰृਤ੍ਯਭਾਗੇ ਵ੍ਯਾਸਦੇਵਾਯ ਦੇਵਿ ਨਮਸ੍ਕਾਰ੍ਯੋ ਵੈष੍ਣਵਃ ਸਰ੍ਵਦਾਪਿ ॥ ੩,੨੪.

ਪੀਠ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਅਤੇ ਹੇਠਾਂ, ਅਗਨੀ ਕੋਣ ਵਿੱਚ, ਨਮਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਖਗੇਸ਼। ਨੈਰਤਿ ਪਾਸੇ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਵਿਅਾਸ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਭਗਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਵਾਯਵ੍ਯਕੋਣੇ ਭਕ੍ਤਿਪੂਰ੍ਵਂ ਸੁਦੁਰ੍ਗਾਂ ਨਮਸ੍ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਭਕ੍ਤਿਸਂਵਰ੍ਧਿਤਾਤ੍ਮਾ । ਪੀਠਸ੍ਯੋਰ੍ਧ੍ਵਂ ਹ੍ਯਗ੍ਨਿਕੋਣੇषੁ ਦੇਵੀ ਧਰ੍ਮਾਧਿਭੂਤਾਯ ਨਮੋ ਯਮਾਯ ॥ ੩,੨੪.

ਵਾਯੂ ਕੋਣ ਵਿੱਚ, ਭਕਤੀ ਨਾਲ, ਸੁਦੁਰਗਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਵੇ। ਪੀਠ ਦੇ ਉਪਰ, ਅਗਨੀ ਕੋਣਾਂ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਧਰਮ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਯਮ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਪੀਠਸ੍ਯੋਰ੍ਧ੍ਵਂ ਨੈਰृਤਸ੍ਯੋਰ੍ਧ੍ਵਕੋਣੇ ਜ੍ਞਾਨਾਧਿਪਂ ਪ੍ਰਣਮੇਦ੍ਵਾਯੁਦੇਵਮ੍ । ਪੀਠਸ੍ਯੋਰ੍ਧ੍ਵਂ ਵਾਯੁਕੋਣੇ ਚ ਸੁਭ੍ਰੂਰ੍ਵੈਰਾਗ੍ਯਾਨਾਮਧਿਪਂ ਚੈਵ ਰੁਦ੍ਰਮ੍ ॥ ੩,੨੪.

ਪੀਠ ਦੇ ਉਪਰ, ਨੈਰਤਿ ਦੇ ਉਪਰਲੇ ਕੋਣ ਵਿੱਚ, ਗਿਆਨ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਵਾਯੂ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪੀਠ ਦੇ ਉਪਰ, ਵਾਯੂ ਕੋਣ ਵਿੱਚ, ਸੁਭਰੂ ਰੂਦ੍ਰ ਨੂੰ, ਜੋ ਵੈਰਾਗ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਹਨ, ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਪੀਠਸ੍ਯੋਰ੍ਧ੍ਵਂ ਤ੍ਵੀਸ਼ਕੋਣੇ ਚ ਦੇਵਿ ਐਸ਼੍ਵਰ੍ਯਾਣਾਮਧਿਪਂ ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਦੇਵਮ੍ । ਪੀਠਸ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵੇ ਪ੍ਰਣਮੇਨ੍ਨੈਰृਤਿਂ ਚ ਅਰ੍ਯਾਮ੍ਣਾਨਾਮਧਿਪਂ ਚਾਤ੍ਰ ਦੇਵਿ ॥ ੩,੨੪.

ਪੀਠ ਦੇ ਉਪਰ, ਈਸ਼ਾਨ ਕੋਣ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਐਸ਼ਵਰਿਆ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਇੰਦਰ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪੀਠ ਦੇ ਪੂਰਬ ਪਾਸੇ, ਨੈਰਤਿ ਅਤੇ ਅਰਯਾਮਨ, ਜੋ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਦੇਵੀ।

ਦੇਵਸ੍ਯ ਪੀਠਸ੍ਯ ਚ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਚ ਦੁਰ੍ਗਾਂ ਨਮੇਦੁਗ੍ਰਰੂਪਾਭਿਧਾਂ ਚ । ਪੀਠਸ੍ਯ ਕਨ੍ਯੇ ਪ੍ਰਣਮੇਤ੍ਪਸ਼੍ਚਿਮੇ ਵੈ ਆਰੋਗ੍ਯਾਣਾ ਮਧਿਪਂ ਕਾਮਦੇਵਮ੍ ॥ ੩,੨੪.

ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਪੀਠ ਦੇ ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ, ਉਗਰ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਦੁਰਗਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪੀਠ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ, ਪੱਛਮੀ ਪਾਸੇ, ਆਰੋਗਿਆ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਕਾਮਦੇਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਦੇਵਸ੍ਯ ਪੀਠਸ੍ਯੋਤ੍ਤਰੇ ਰੁਦ੍ਰਦੇਵਮਨੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਾਣਾਮਧਿਪਂ ਸਂਸ੍ਮਰੇਚ੍ਚ । ਪੀਠਸ੍ਯ ਮਧ੍ਯੇ ਪ੍ਰਣਮੇਦ੍ਵੈ ਵਰਾਹਂ ਸਦਾ ਕਨ੍ਯੇ ਪਰਮਂ ਪੂਰੁषਾਖ੍ਯਮ੍ ॥ ੩,੨੪.

ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਪੀਠ ਦੇ ਉੱਤਰ ਪਾਸੇ, ਨੈਸ੍ਵਰਿਆ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਰੂਦ੍ਰ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪੀਠ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਰਾਹਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੋਣ 'ਤੇ ਪਰਮ ਪੁਰੁਸ਼ ਨੂੰ।