ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਅਦ੍ਯੈਵ ਪਸ਼੍ਯਾਮ ਹਰੇਸ੍ਤਵਾਸ੍ਯਂ ਕਦਾ ਵਯਂ ਕृਤ ਕृਤ੍ਯਾ ਭਵਾਮਃ । ਭੋਃ ਕੇਸ਼ਵਾਦ੍ਯੈਵ ਪਦਾਰਵਿਨ੍ਦਂ ਸਂਦਰ੍ਸ਼ਯਿਤ੍ਵਾ ਸੁਦਯਾਂ ਕੁਰੁष੍ਵ ॥ ੩,੨੪.

ਅੱਜ ਹੀ ਹਰੀ ਦਾ ਮੁਖ ਵੇਖੀਏ—ਕਦੋਂ ਅਸੀਂ ਪੂਰੇ ਹੋਵਾਂਗੇ? ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ, ਅੱਜ ਆਪਣੀ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਮਲ ਪੈਰਾਂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਮਾਹੁਸ਼੍ਚ ਪੁਰਾਣਮਾਹੁਃ ਕਸ਼ਬ੍ਦਵਾਚ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਲੋਕੇਸ਼ਮਾਹੁਃ । ਈਸ਼ਂ ਚਾਰ੍ਹਂ ਰੁਦ੍ਰਮਿਤ੍ਯੇਵ ਚਾਹੁਸ੍ਤਤ੍ਪ੍ਰੇਰਕਂ ਸृष੍ਟਿਸਂਹਾਰਕਾਰ੍ਯੇ ॥ ੩,੨੪.

ਉਹਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਪੁਰਾਣਾ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ, 'ਕ' ਸ਼ਬਦ ਵਾਲਾ, ਇਸ਼ਵਰ ਤੇ ਰੁਦਰ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਉਹੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੇ ਸੰਹਾਰ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

ਅਤੋ ਹਰਿਃ ਕੇਸ਼ਵਨਾਮਧੇਯੋ ਭੋਃ ਕੇਸ਼ਵੇਤਿ ਚ ਨਰ੍ਤਯਨ੍ਤਃ । ਆਨਨ੍ਦਵਾਪੀਂ ਸਂਸ੍ਤ੍ਰਵਨ੍ਤੋਭਿ ਜਗ੍ਮੁਰ੍ਨਾਰਾਯਣੇਤਿ ਪ੍ਰਵਦਨ੍ਤੋ ਹਿ ਜਗ੍ਮੁਃ ॥ ੩,੨੪.

ਇਸ ਕਰਕੇ ਹਰੀ ਨੂੰ ਕੇਸ਼ਵ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਉਹ ਨੱਚਦੇ ਹਨ ਤੇ 'ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ' ਆਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਨੰਦ ਦੇ ਸਰੋਵਰ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, 'ਨਾਰਾਇਣ' ਜਾਪਦੇ ਹੋਏ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਹਨ।

ਅਤੋ ਦੋषਾਸ੍ਤਦ੍ਵਿਰੁਦ੍ਧਾ ਗੁਣਾਸ਼੍ਚ ਨਾਰਾਸ਼੍ਚ ਤੇषਾਮਾਸ਼੍ਰਯਤ੍ਵਾਨ੍ਮੁਰਾਰਿਃ । ਨਾਰਾਯਣੇਤਿ ਪ੍ਰਵਦਨ੍ਤੀਹ ਲੋਕੇ ਨਾਰਾਨੁਬਨ੍ਧਾਤ੍ਸਰ੍ਵਮੁਕ੍ਤਾਃ ਖਗੇਨ੍ਦ੍ਰ ॥ ੩,੨੪.

ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਦੋਸ਼ ਹਨ, ਜੋ ਗੁਣ ਹਨ, ਤੇ ਜਿਹੜੇ ਜੀਵ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਸਰੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਮੁਰਾਰੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹਨ। ਇਸ ਸੰਬੰਧ ਕਰਕੇ ਲੋਕ 'ਨਾਰਾਇਣ' ਆਖਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਨਾਰਾਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਆਸ਼੍ਰਯਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਤੇषਾਮਤੋਪਿ ਨਾਰਾਯਣ ਏਵ ਵੀਨ੍ਦ੍ਰ । ਮੁਕ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਯੇ ਤੁ ਪ੍ਰਪਦਂਨੁ ਜਗ੍ਮੁਰਣ੍ਡੋਦਕਂ ਯਸ੍ਯ ਕਟਾਕ੍ਸ਼ਮਾਤ੍ਰਾਤ੍ ॥ ੩,੨੪.

ਉਹ ਸਦਾ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਨਾਰਾਇਣ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ। ਜਿਹੜੇ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਏ, ਉਹ ਉਸਦੇ ਉੱਚੇ ਆਸਰੇ, ਅੰਡ ਦੇ ਪਾਣੀ, ਤੱਕ ਸਿਰਫ਼ ਉਸਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਹੀ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਯਦੁਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਤੇਨ ਨਾਰਾਃ ਖਗੇਨ੍ਦ੍ਰ ਤੇषਾਂ ਸਦਾਪ੍ਯਾਸ਼੍ਰਯਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਵੀਨ੍ਦ੍ਰ । ਨਾਰਾਯਣੇਤਿ ਪ੍ਰਵਦਨ੍ਤੀਹ ਲੋਕੇ ਹ੍ਯਨਨ੍ਤਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਵਿਸਰ੍ਜਕਤ੍ਵਾਤ੍ ॥ ੩,੨੪.

ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਜਿਹੜੇ ਜੀਵ ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਉਹ ਸਦਾ ਉਸਦੇ ਆਸਰੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਲੋਕ 'ਨਾਰਾਇਣ' ਆਖਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅਣਗਿਣਤ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਰਚਦਾ ਹੈ।

ਏਵਂ ਨਨृਤੁਃ ਪਰਿਸ਼ਂਸਯਨ੍ਤੋ ਗੋਵਿਨ੍ਦ ਨਾਨ੍ਯੋ ਹਿ ਨ ਚੈਵ ਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ । ਗੋਸ਼ਬ੍ਦਵਾਚ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਸਮਸ੍ਤਵਾਚੋ ਗੋਭਿਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵੈਃ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦ੍ਯਤੇ ਯਤਃ ॥ ੩,੨੪.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਨੱਚਦੇ ਹਨ ਤੇ ਆਖਦੇ ਹਨ, 'ਗੋਵਿੰਦ ਵਰਗਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ।' ਸਾਰੇ ਸ਼ਬਦ 'ਗੋ' ਨਾਲ ਦਰਸਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਗਾਂਵਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਸਥਾਪਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਅਤੋ ਹਿ ਗੋਵਿਨ੍ਦ ਇਤਿ ਸ੍ਮृਤਃ ਸਦਾ ਭੋ ਵੇਦਵੇਦ੍ਯੇਤਿ ਤਥਾ ਨ ਨਨृਤੁਃ । ਆਨਨ੍ਦਬਾष੍ਪੈਸ਼੍ਚ ਸਮਨ੍ਵਿਤਾ ਹਿ ਹਰੇ ਮੁਰਾਰੇ ਤਵ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਹਿ ॥ ੩,੨੪.

ਇਸ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਗੋਵਿੰਦ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੇ ਵੇਦਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਨੱਚਦੇ ਹਨ, ਤੇਰੇ ਦਰਸ਼ਨ 'ਤੇ ਆਨੰਦ ਦੇ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਮੁਰਾ ਦੇ ਵਧੀਏ।

ਦੇਹਿ ਪ੍ਰਭੋ ਵੈ ਤਵਦਾਸਦਾਸਾਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ੇ ਭੁਵਨੇ ਸਰ੍ਵਦਾਪਿ । ਯਤਸ੍ਤ੍ਵਮੇਵਂ ਵਸਤੀਤਿ ਵਾਸੁਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰੈਵ ਨਿਤ੍ਯਂ ਕ੍ਰੀਡਤੇ ਸਰ੍ਵਦੈਵ ॥ ੩,੨੪.

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਚੌਦਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਸੇਵਕ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰਹਿਣ, ਇਹ ਦਾਤ ਦੇ। ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਇਥੇ ਵਾਸੁ ਵਜੋਂ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਦਾ ਇਥੇ ਖੇਡਦਾ ਹੈ।

ਯਤੋ ਦੇਵੇਤ੍ਯੇਵਮਾਹੁਰ੍ਮਹਾਨ੍ਤਸ੍ਤ੍ਵਤੋ ਹਰਿਂ ਵਾਸੁਦੇਵੇਤਿ ਚਾਹੁਃ । ਭੋ ਵਾਸੁਦੇਵੇਤਿ ਨਨृਤੁਃ ਸਰ੍ਵਦੈਵ ਭੋ ਮਾਧਵੇਤਿ ਨਨृਤੁਸ਼੍ਚੈਵ ਸਰ੍ਵੇ ॥ ੩,੨੪.

ਇਸ ਕਰਕੇ ਵੱਡੇ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ, ਤੇ ਹਰੀ ਨੂੰ 'ਵਾਸੁਦੇਵ' ਆਖਦੇ ਹਨ। 'ਵਾਸੁਦੇਵ!' ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨੱਚਦੇ ਰਹੇ, ਤੇ 'ਮਾਧਵ!' ਕਹਿ ਕੇ ਵੀ ਸਭ ਨੇ ਨੱਚਿਆ।

ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਪਤੇ ਚੇਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵੇ ਧਨੀਤਿ ਸ਼ਬ੍ਦਃ ਸ੍ਵਾਭਿਵਾਚੀ ਯਤੋ ਹਿ । ਅਤੋਪ੍ਯਾਰ੍ਯਾ ਮਾਧਵੇਤਿ ਬ੍ਰੁਵਨ੍ਤਿ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਪਤੇ ਪਾਹਿ ਤਥੈਵ ਭਕ੍ਤਾਨ੍ ॥ ੩,੨੪.

ਸਭ ਉਹਨੂੰ 'ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਪਤੀ' ਆਖਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ 'ਧਨ' ਦਾ ਅਸਲ ਮਤਲਬ ਉਸੇ ਵੱਲ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਉੱਚੇ ਲੋਕ ਉਹਨੂੰ 'ਮਾਧਵ' ਆਖਦੇ ਹਨ। 'ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਪਤੀ', ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ।

ਤੇ ਵੈ ਬ੍ਰੁਵਨ੍ਤੋ ਨਨृਤੁਸ਼੍ਚ ਜਗ੍ਮੁਰ੍ਵਿष੍ਣੋ ਸਦਾਸ੍ਮਾਨ੍ਪਰਿਪਾਹਿ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ । ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਵਿਤਤੋਸਿ ਤਸ੍ਮਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾਮਾਨਿ ਗृਣਨ੍ਤ ਏਵ । ਜਗ੍ਮੁਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵੇ ਦਦृਸ਼ੁਸ਼੍ਚ ਤੀਰ੍ਥਂ ਭਕ੍ਤ੍ਯੋਪੇਤਾਃ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਂ ਸ੍ਮਰਨ੍ਤਃ ॥ ੩,੨੪.

ਉਹ ਨਾਮ ਲੈ ਕੇ ਤੇ ਨੱਚਦੇ ਹੋਏ, ਸਦਾ 'ਵਿਸ਼ਨੂ, ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ' ਕਹਿ ਕੇ ਆਗੇ ਵਧੇ। ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈਂ, ਉਹ ਐਸੇ ਹੀ ਨਾਮ ਲੈਂਦੇ ਰਹੇ। ਸਭ ਨੇ ਜਾ ਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਵੇਖੀ, ਭਗਤੀ ਨਾਲ 'ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ' ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ।

ਕਨ੍ਯੋਵਾਚ । ਕਿਂ ਨਾਮਕਂ ਤੀਰ੍ਥਮਿਦਂ ਮੁਨੀਨ੍ਦ੍ਰ ਕਿਂ ਕਾਰ੍ਯਮਤ੍ਰ ਪ੍ਰਵਦਾਸ੍ਮਾਨ੍ਕृਤੀਸ਼ । ਕਸ੍ਮੈ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨੋ ਭਗਵਾਞ੍ਛ੍ਰੀਨਿਵਾਸਸ੍ਤ੍ਵਸ੍ਮਿਨ੍ਸੁਤੀਰ੍ਥਂ ਵਦ ਵਿਸ੍ਤਰੇਣ ॥ ੩,੨੪.

ਕੰਨਿਆ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਕੀ ਹੈ, ਤੇ ਇੱਥੇ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਮਾਲਕ। ਇਸ ਤੀਰਥ ਤੇ ਕਿਹੜੇ ਲਈ 'ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ' ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਪੂਰੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।

ਜੈਗੀषਵ੍ਯ ਉਵਾਚ । ਕਨ੍ਯੇ ਸ਼ृਣੁ ਤ੍ਵਂ ਹ੍ਯਭਵਤ੍ਸੁਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍ਪ੍ਰਹ੍ਰਾਦਸਂਜ੍ਞੋ ਹਰਿਭਕ੍ਤਵਰ੍ਯਃ । ਨਿष੍ਕਾਮਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਤੁ ਯਦਾ ਜਗਾਮ ਸ਼ੇषਾਚਲਸ੍ਥਂ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਂ ਚ ਦ੍ਰष੍ਟੁਮ੍ ॥ ੩,੨੪.

ਜੈਗੀਸ਼ਵਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਕੰਨਿਆ, ਸੁਣ। ਹਰੀ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਗਿਆਨੀ ਭਗਤ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ 'ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ' ਸੀ। ਉਹ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਮਨ ਨਾਲ 'ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ', ਜੋ 'ਸ਼ੇਸ਼ਾਚਲ' ਉੱਤੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਗਿਆ।

ਅਸ੍ਮਿਂਸ੍ਥਲੇ ਦੈਤ੍ਯਕੁਮਾਰਕਾਨ੍ਪ੍ਰਤਿ ਹਰੇਸ਼੍ਚ ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਪਰਿਪृष੍ਟਵਾਨ੍ਪ੍ਰਭੁਃ । ਨृਸਿਂਹਰੂਪਂ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਂ ਭਜਸ੍ਵ ਸੁਦੁਰ੍ਲਭਂ ਮਾਨੁषਂ ਜਨ੍ਮ ਕਨ੍ਯੇ ॥ ੩,੨੪.

ਇਸ ਥਾਂ ਤੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਹਰੀ ਦੀ ਅਸਲ ਸਚਾਈ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ। ਕੰਨਿਆ, 'ਨਰਸਿੰਘ' ਰੂਪ ਵਾਲੇ 'ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ' ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰ; ਮਨੁੱਖਾ ਜਨਮ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਲਭ ਹੈ।

ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਵਿष੍ਣੋਰ੍ਨृਹਰੇ ਸੁਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਸੁਦੁਰ੍ਲਭਂ ਸੁष੍ਠੁ ਯਾਤ੍ਰਾ ਤਥੈਵ । ਯਸ੍ਯਾਂ ਯਾਤ੍ਰਾਯਾਂ ਯਤ੍ਰ ਕੁਤ੍ਰਾਪਿ ਦੇਸ਼ੇ ਹਰੇਃ ਕਥਾ ਵਰ੍ਤਤੇ ਦੈਤ੍ਯਵਰ੍ਯਾਃ ॥ ੩,੨੪.

ਇੱਥੇ ਵੀ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ 'ਨਰਸਿੰਘ' ਰੂਪ ਦਾ ਅਸਲ ਸਤ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਉਣਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਯਾਤਰਾ ਵੀ। ਜਿਸ ਜਗ੍ਹਾ ਵੀ ਇਹ ਯਾਤਰਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਦੈਤਿਆ, ਉੱਥੇ ਹਰੀ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਹੋਦੀਆਂ ਹਨ।

ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਥਲੇ ਹਰਿਰਾਸ੍ਤੇ ਸਦੈਵ ਯਤੋ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਃ ਸਰ੍ਵਤੋ ਵੈ ਨृਸਿਂਹਃ । ਏਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਦੈਤ੍ਯਕੁਮਾਰਕਾਸ੍ਤੇ ਪ੍ਰਹ੍ਲਾਦਮੂਚੁਰ੍ਭਕ੍ਤਵਰ੍ਯਂ ਹਰੇਸ਼੍ਚ ॥ ੩,੨੪.

ਉਸ ਥਾਂ ਤੇ ਹਰੀ ਸਦਾ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ 'ਨਰਸਿੰਘ' ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ 'ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ', ਹਰੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਗਤ, ਨੂੰ ਆਖਿਆ।

ਵ੍ਯਾਪ੍ਤੋ ਹਰਿਸ਼੍ਚੇਤ੍ਕਥਮਤ੍ਰ ਵੈ ਸਖੇ ਨ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਜਲਰੂਪੀ ਨृਸਿਂਹਃ । ਸ ਏਵਮੁਕ੍ਤੋ ਦਾਨਵਾਨਾਂ ਸੁਤੈਸ਼੍ਚ ਤੁष੍ਟਾਵ ਵਿष੍ਣੁਂ ਪਰਮਾਦਰੇਣ ॥ ੩,੨੪.

ਜੇ ਹਰੀ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਦੋਸਤ, ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਪਾਣੀ ਵਾਲਾ 'ਨਰਸਿੰਘ' ਰੂਪ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ? ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਐਸਾ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਉਹ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਆਦਰ ਨਾਲ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ।

ਤਵ ਸ੍ਵਰੂਪਂ ਮਮ ਦਰ੍ਸ਼ਯਸ੍ਵ ਸ੍ਵਯੋਗ੍ਯਰੂਪਂ ਦਾਨਵਾਨਾਂ ਸੁਤਾਨਾਮ੍ । ਇਤਿ ਸ੍ਤੁਤਃ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸੋ ਹਰਿਸ੍ਤੁ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਨ੍ਤਰ੍ਜਲਰੂਪਂ ਸਮਾਯਾਤ੍ ॥ ੩,੨੪.

ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਅਸਲ ਰੂਪ ਵਿਖਾ, ਜੋ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਲਈ ਠੀਕ ਹੋਵੇ। ਐਸਾ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਤੇ, 'ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ' ਹਰੀ, ਉੱਥੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।

ਅਸ੍ਮਿਨ੍ਸ੍ਨਾਨਂ ਯੇ ਪ੍ਰਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਤੀਰ੍ਥੇ ਤੇषਾਂ ਜ੍ਞਾਨਂ ਪਰਮਂ ਦृਢਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ । ਅਤ੍ਰ ਸ੍ਨਾਨੇ ਮਾਨੁषਾਣਾਂ ਚ ਤਾਤ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਨ ਹਿ ਸ੍ਯਾਤ੍ਕਲਿਕਾਲੇ ਵਿਸ਼ੇषਾਤ੍ ॥ ੩,੨੪.

ਜੋ ਇੱਥੇ ਤੀਰਥ ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਤੇ ਪੱਕਾ ਗਿਆਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਪਿਆਰੇ, ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਐਸਾ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।

ਦਤ੍ਤ੍ਵਾਂ ਵਰਂ ਦੈਤ੍ਯਵਰਾਯ ਵਿष੍ਣੁਰਨ੍ਤਰ੍ਦਧੇ ਜਲਪੂਰ੍ਣੇ ਸੁਕੁਣ੍ਡੇ । ਅਦ੍ਯਾਪ੍ਯਾਸ੍ਤੇ ਜਲਮਧ੍ਯੇ ਨृਸਿਂਹਃ ਪ੍ਰਹ੍ਲਾਦੋਪਿ ਦੈਤ੍ਯਕੁਮਾਰਕੈਃ ਸਹ ॥ ੩,੨੪.

ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਵਧੀਆ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਪਵਿੱਤਰ ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਲੁਕ ਗਿਆ। ਅੱਜ ਵੀ 'ਨਰਸਿੰਘ' ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਹੈ, 'ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ' ਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ।

ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸੁਤੀਰ੍ਥੇ ਪਰਿਤਸ੍ਤਤ੍ਰਤਤ੍ਰ ਜਯੇਤਿ ਸ਼ਬ੍ਦਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤੇ ਚਾਪਰਾਹ੍ਨੇ । ਇਦਂ ਤੀਰ੍ਥਂ ਨਾਰਸਿਂਹਾਭਿਧਂ ਚ ਕਨ੍ਯੇਸ੍ਨਾਨਂ ਹ੍ਯਤ੍ਰ ਕਾਰ੍ਯਂ ਮਨੁष੍ਯੈਃ ॥ ੩,੨੪.

ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਤੇ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਦੂਪਹਿਰ ਦੇ ਸਮੇਂ 'ਜੈ!' ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਕੰਨਿਆ, ਇਹ ਤੀਰਥ 'ਨਰਸਿੰਘ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਸ੍ਨਾਨਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਰ ਤੀਰ੍ਥੇ ਚ ਸਮ੍ਯਗ੍ਦੀਪਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਦ੍ਵਿਜਵਰ੍ਯਾਯ ਮੁਖ੍ਯਮ੍ । ਦ੍ਰष੍ਟੁਂ ਪੁਨਃ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਂ ਪ੍ਰਜਗ੍ਮੁਰ੍ਗੋਵਿਨ੍ਦਗੋਵਿਨ੍ਦ ਇਤਿ ਬ੍ਰੁਵਨ੍ਤਃ ॥ ੩,੨੪.

ਉਸ ਤੀਰਥ ਤੇ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਤੇ ਵੱਡੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦੀਵਾ ਦੇ ਕੇ, ਉਹ ਫਿਰ 'ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ' ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਗਏ, 'ਗੋਵਿੰਦ, ਗੋਵਿੰਦ!' ਕਹਿ ਕੇ।

ਮੁਖ੍ਯਪ੍ਰਾਣਾਧਿष੍ਠਿਤਂ ਸ੍ਥਾਨਮਾਪ੍ਯ ਅਪਾਵਿਸ਼ਤ੍ਤਤ੍ਰ ਦੇਵੀ ਹ੍ਯੁਵਾਚ । ਜੈਗੀषਵ੍ਯਃ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਸ੍ਯ ਵਿष੍ਣੋਃ ਕਥਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਤਦ੍ਵਦਸ੍ਵ ॥ ੩,੨੪.

ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਾਣ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਥਾਂ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਦੇਵੀ ਅੰਦਰ ਗਈ ਤੇ ਆਖਿਆ: 'ਜੈਗੀਸ਼ਵਯ, ਦੱਸੋ ਕਿ 'ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ' ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।'

ਜੈਗੀषਵ੍ਯਃ ਪ੍ਰਾਹ ਸਂਹृष੍ਟਚਿਤ੍ਤੋ ਬ੍ਰਵੀਮਿ ਤਨ੍ਤ੍ਰਂ ਸ਼ृਣੁ ਕਨ੍ਯਕੇ ਤ੍ਵਮ੍ । ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਮਤ੍ਤਃ ਕੁਰੁ ਸਰ੍ਵਂ ਮਯੋਕ੍ਤਮਾਦ੍ਯਂ ਦ੍ਵਾਰਂ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਸ੍ਯ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ॥ ੩,੨੪.

ਜੈਗੀਸ਼ਵਯ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਮਨ ਨਾਲ ਆਖਿਆ: 'ਮੈਂ ਤਰੀਕਾ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਕੰਨਿਆ, ਸੁਣ। ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਜੋ ਕੁਝ ਮੈਂ ਆਖਾਂ, ਉਹ ਕਰ। ਪਹਿਲਾਂ 'ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ' ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ।'

ਅਪਰਾਧਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਕ੍ਰਿਯਨ੍ਤੇऽਹਰ੍ਨਿਸ਼ਂ ਮਯਾ । ਤਾਨਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਮੇ ਦੇਵ ਕ੍ਸ਼ਮਸ੍ਵ ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮ ॥ ੩,੨੪.

ਹਰ ਰੋਜ਼ ਤੇ ਰਾਤ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਗਲਤੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਹੇ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਮੇਰੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਮਾਫ ਕਰ, ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ।

ਮਾਨਸਾਨ੍ਵਾਚਿਕਾਨ੍ਦੋषਾਨ੍ਕਾਯਿ ਕਾਨਪਿ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ । ਵੈष੍ਣਵਦ੍ਵੇषਹੇਤੂਨ੍ਮੇ ਭਸ੍ਮਸਾਤ੍ਕੁਰੁ ਮਾਧਵ ॥ ੩,੨੪.

ਮਨ, ਬੋਲੀ ਤੇ ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ, ਤੇ ਵੈਸ਼ਨਵਾਂ ਨਾਲ ਵੈਰ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਹੇ ਮਾਧਵ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਸੁਆਹ ਕਰ ਦੇ।

ਆਦ੍ਯਦ੍ਵਾਰਂ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਸ੍ਯ ਦੇਵਿ ਸਮ੍ਯਕ੍ਸ੍ਮਰੇਦ੍ਵਿਜਯਂ ਵੈ ਜਯਂ ਚ । ਦਕ੍ਸ਼ਾਧ੍ਵਰੇ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਸ੍ਯ ਦੇਵਿ ਚਣ੍ਡਂ ਪ੍ਰਚਣ੍ਡਂ ਸਂਸ੍ਮਰੇਤ੍ਸਮ੍ਯਗੇਵ ॥ ੩,੨੪.

ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਦਰਵਾਜ਼ੇ 'ਤੇ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਵਿਜਯ ਅਤੇ ਜਯਾ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਦਕਸ਼ ਯਜਨ 'ਤੇ, ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਦੇ ਚੰਡ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚੰਡ ਨੂੰ ਵੀ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਪਾਸ਼੍ਚਾਤ੍ਯਭਾਗੇ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਸ੍ਯ ਦੇਵਿ ਨਨ੍ਦਂ ਸੁਨਨ੍ਦਂ ਸਂਸ੍ਮਰੇਦੇਵ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ । ਸਵ੍ਯਦ੍ਵਾਰੇ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਸ੍ਯ ਕਨ੍ਯੇ ਸ੍ਮਰੇਤ੍ਕੁਮੁਦਾਕ੍ਸ਼ਂ ਕੁਮੁਦਨ੍ਤਮੇਵ ॥ ੩,੨੪.

ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਪਾਸੇ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਨੰਦਾ ਅਤੇ ਸੁਨੰਦਾ ਨੂੰ ਭਾਵ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਖੱਬੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ 'ਤੇ, ਹੇ ਕੁੰਵਰੀ, ਕੁਮੁਦਾਕਸ਼ ਅਤੇ ਕੁਮੁਦੰਤ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।