ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰੋ ਭृਗੁਰੌਰ੍ਵਸ਼੍ਚ ਕੁਤ੍ਸੋ ਮਰੀਚਿਰਤ੍ਰਿਃ ਪੁਲਹਃ ਕ੍ਰਤੁਸ਼੍ਚ । ਸ਼ਕ੍ਤਿਰ੍ਵਸਿष੍ਠੋ ਸੌਤਮੀਯੋ ਪੁਲਸ੍ਤ੍ਯੋ ਭਾਰਦ੍ਵਾਜਃ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਸ੍ਯ ਭਕ੍ਤਾਃ ॥ ੩,੨੪.

ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਭ੍ਰਿਗੁ, ਔਰਵ, ਕੁਤਸ, ਮਰੀਚੀ, ਅਤ੍ਰੀ, ਪੁਲਹ, ਕਰਤੁ, ਸ਼ਕਤੀ, ਵਸੀਸ਼ਠ, ਸੌਤਮੀਯ, ਪੁਲਸਤਯ ਤੇ ਭਾਰਦਵਾਜ — ਇਹ ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਦੇ ਭਗਤ ਹਨ।

ਮਾਨ੍ਧਾਤਾ ਨਹੁषੋਂਬਰੀषਸਗਰੌ ਰਾਜਾ ਪृਥੁਰ੍ਹੈਹਯੋ ਇਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕੁਰ੍ਭਰਤੋ ਯਯਾਤਿਸੁਤਲੌ ਧਰ੍ਮੋ ਵਿਕੁਕ੍ਸ਼ਿਸ੍ਤਥਾ । ਉਤ੍ਤਾਨਸ਼੍ਚ ਬਿਭੀषਣੋ ਦਸ਼ਰਥੋ ਹ੍ਯੇਤੇ ਮਹਾਜ੍ਞਾਨਿਨਃ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵੇਙ੍ਕਟਨਾਯਕਸ੍ਯ ਚ ਗੁਰੋਰ੍ਭਕ੍ਤਾਃ ਸਦਾ ਸਂਸ੍ਮृਤਾਃ ॥ ੩,੨੪.

ਮਾਂਧਾਤਾ, ਨਹੁਸ਼, ਅੰਬਰਿਸ਼, ਸਗਰ, ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਿਥੁ, ਹੈਹਯ, ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ, ਭਰਤ, ਯਯਾਤੀ, ਸੂਤਲ, ਧਰਮ, ਵਿਕੁਕਸ਼ੀ, ਉਤਤਾਨ, ਵਿਭੀਸ਼ਣ, ਦਸ਼ਰਥ — ਇਹ ਮਹਾਨ ਗਿਆਨੀ ਸਦਾ ਸ੍ਰੀ ਵੈਂਕਟਨਾਯਕ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਭਗਤ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਭਾਗੀਰਥੀ ਸਮੁਦ੍ਰਸ਼੍ਚ ਯਮੁਨਾ ਚ ਸਰਸ੍ਵਤੀ । ਗੋਦਾਵਰੀ ਨਰ੍ਮਦਾ ਚ ਕृष੍ਣਾ ਭੀਮਰਥੀ ਤਥਾ ॥ ੩,੨੪.

ਭਾਗੀਰਥੀ, ਸਮੁੰਦਰ, ਯਮੁਨਾ, ਸਰਸਵਤੀ, ਗੋਦਾਵਰੀ, ਨਰਮਦਾ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਭੀਮਰਥੀ ਵੀ।

ਸਰਯੂਫਲ੍ਗੁਕਾਵੇਰੀਗਣ੍ਡਕੀ ਕਪਿਲਾ ਸ੍ਤਥਾ । ਇਤ੍ਯੇਤਾਸ਼੍ਚ ਹਰੇਰ੍ਭਕ੍ਤਾਃ ਸਂਤਿ ਚਾਤ੍ਰੈਵ ਭਾਮਿਨਿ ॥ ੩,੨੪.

ਸਰਯੂ, ਫਲਗੂ, ਕਾਵੇਰੀ, ਗੰਡਕੀ, ਕਪਿਲਾ — ਇਹ ਵੀ, ਹੇ ਸੁੰਦਰੋ, ਇੱਥੇ ਹਰੀ ਦੇ ਭਗਤ ਹਨ।

ਅਭਿਪ੍ਰਾਯਂ ਤਤ੍ਰ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਸ਼ृਣੁ ਕਨ੍ਯੇ ਮਯਾ ਸਤਿ । ਯਤ੍ਰ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ ਮਾਰ੍ਗੇ ਕਥਾ ਵਿष੍ਣੋਰ੍ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ ॥ ੩,੨੪.

ਉਥੇ ਦੀ ਨੀਅਤ ਮੈਂ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਸੁਣੋ, ਹੇ ਕੁੜੀ, ਜਿੱਥੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਮਹਾਨ ਦੀ ਕਥਾ ਦਾ ਰਾਹ ਚਲਦਾ ਹੈ।

ਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਵੈष੍ਣਵਾ ਯਤ੍ਰ ਹਰਿਤਤ੍ਤ੍ਵਾਰ੍ਥਬੋਧਕਾਃ । ਤਤ੍ਰੈਵ ਭਕ੍ਤਾਃ ਸਰ੍ਵੇਪਿ ਸਂਤਿ ਵਿष੍ਣੋਸ੍ਤਥੈਵ ਚ ॥ ੩,੨੪.

ਜਿੱਥੇ ਵੈਸ਼ਨਵ ਹਰੀ ਦੇ ਸੱਚੇ ਅਰਥ ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਭਗਤ ਵੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।

ਯੇ ਦੇਵਯਾਤ੍ਰਾਂ ਪਰਮਾਤ੍ਮਚਿਨ੍ਤਯਾ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਤੇ ਹਰਿਭਕ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਨਾਨ੍ਯੇ । ਯਤੋ ਹਰੌ ਪਰਮੇ ਵੈष੍ਣਵਾਨਾਂ ਸਰ੍ਵਂ ਨਿष੍ਠਾਮੇਤਿ ਕृਤ੍ਯਂ ਖਗੇਨ੍ਦ੍ਰ ॥ ੩,੨੪.

ਜੋ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਦੇਵੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਹੀ ਹਰੀ ਦੇ ਭਗਤ ਹਨ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਕਿਉਂਕਿ ਹਰੀ ਵਿਚ ਹੀ, ਹੇ ਪੰਛੀ ਰਾਜ, ਵੈਸ਼ਨਵਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਤੇ ਨਿਸ਼ਾ ਪੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਸ਼ੇषਾਚਲਂ ਸਮਾਸਾਦ੍ਯ ਹ੍ਯਨ੍ਨਵਸ੍ਤ੍ਰਾਦਿਭੂषਣਮ੍ । ਯੋ ਨ ਦਦ੍ਯਾਦਭਕ੍ਤਃ ਸ ਤਤਃ ਕੋ ਨੁ ਪਰਃ ਪਸ਼ੁਃ ॥ ੩,੨੪.

ਸ਼ੇਸ਼ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਜੋ ਭੋਜਨ, ਕਪੜੇ ਤੇ ਗਹਣੇ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਉਹ ਭਗਤੀ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਹੋਰ ਕੌਣ ਜੰਗਲੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?

ਭਕ੍ਤਾ ਹਰੇਃ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਾਚਲੇ ਚ ਗਙ੍ਗਾਦਿਰੂਪੇਣ ਚ ਤਤ੍ਰਤਤ੍ਰ । ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਸੇਵਾਰ੍ਥਮੁਰੁਕ੍ਰਮਸ੍ਯ ਤੇषਾਂ ਪੂਜਾ ਨੈਵ ਕਾਰ੍ਯਾ ਚ ਦੇਵਿ ॥ ੩,੨੪.

ਹਰੀ ਦੇ ਭਗਤ, ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਦੇ ਪਹਾੜ ਤੇ ਗੰਗਾ ਆਦਿ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਉਰੁਕ੍ਰਮ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਖੜੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ, ਹੇ ਦੇਵੀ।

ਅਭਿਪ੍ਰਾਯਂ ਤਤ੍ਰ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਸ਼ृਣੁ ਤ੍ਵਂ ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਥਲੇ ਵਸ੍ਤ੍ਰਗਨ੍ਧਾਦਿਧੂਪੈਃ । ਪੁਰਾਣੋਕ੍ਤਾ ਅਪਿ ਭੇਦੇਨ ਪੂਜ੍ਯਾ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਚ ਤਾਨ੍ਵਨ੍ਦਯੇਤ੍ਪ੍ਰਾਜ੍ਞ ਏਵ ॥ ੩,੨੪.

ਉਥੇ ਦੀ ਨੀਅਤ ਮੈਂ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਉਥੇ ਸੁਣੋ; ਕਪੜੇ, ਸੁਗੰਧ, ਧੂਪ ਆਦਿ ਨਾਲ, ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿਚ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਢੰਗ ਨਾਲ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਸਦ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨ੍ਵਨ੍ਦਯੇਤ੍ਪਾਦਮੂਲੇ ਹਸ੍ਤੌ ਚ ਦ੍ਵੌ ਸਂਪੁਟੀਕृਤ੍ਯ ਦੇਵਿ । ਸਾष੍ਟਾਙ੍ਗਰੁਪਂ ਵਨ੍ਦਨਂ ਚੈਵ ਵਿष੍ਣੋਃ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਤਥਾ ਗੁਰਵੇ ਵਿष੍ਣੁਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ॥ ੩,੨੪.

ਸੱਚੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਦੇਵੀ। ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਸਾਠ ਅੰਗਾਂ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨਾ ਤੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਵੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਸਮਝ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਗਙ੍ਗਾਦੀਨਾਂ ਵਨ੍ਦਨਂ ਕਾਰ੍ਯਮੇਵ ਸਾष੍ਟਾਙ੍ਗਂ ਵੈ ਤੁਲਸੀਨਾਂ ਤਥੈਵ । ਅਸ਼੍ਵਤ੍ਥਾਨਾਂ ਨਮਨਂ ਕਾਰ੍ਯਮੇਵ ਗਵਾਦੀਨਾਂ ਨਮਨਂ ਮਾਨਸੇਨ ॥ ੩,੨੪.

ਗੰਗਾ ਤੇ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਦਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ, ਤੇ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਪੌਦੇ ਨੂੰ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਵੰਦਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਅਸ਼ਵੱਥ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਸਤਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਗਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਪੂਜਾ ਸਦਾ ਦੇਵਦੇਵਸ੍ਯ ਵਿष੍ਣੋਃ ਕਾਰ੍ਯਾ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਵੈष੍ਣਵੈਰੇਵ ਨਾਨ੍ਯੈਃ । ਯੇ ਨਾਮਕਾ ਜ੍ਞਾਨਵਨ੍ਤਃ ਸੁਭਕ੍ਤਾਃ ਸਦੈਵ ਕਾਰ੍ਯਾ ਵਿष੍ਣੁਪੂਜਾ ਚ ਕਨ੍ਯੇ ॥ ੩,੨੪.

ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਵੈਸ਼ਨਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਹੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਵੱਲੋਂ ਨਹੀਂ। ਜਿਹੜੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਨਾਮ ਵਾਲੇ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਤੇ ਸੱਚੇ ਭਗਤ ਹਨ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣ, ਹੇ ਕੁੜੀ।

ਯੇ ਨਾਮਕਾ ਜ੍ਞਾਨਵਨ੍ਤਃ ਸੁਭਕ੍ਤਾਃ ਸਦੈਵਂ ਕਾਰ੍ਯਾ ਵਿष੍ਣੁਪੂਜਾ ਚ ਕਨ੍ਯੇ । ਯੇਨਾਮਕਾ ਵਿष੍ਣੁਭਕ੍ਤਾਃ ਸਦੈਵ ਪੂਜਾ ਵਿष੍ਣੋਰ੍ਨੈਵ ਕਾਰ੍ਯਾਤ੍ਰ ਦੇਵਿ ॥ ੩,੨੪.

ਜਿਹੜੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਨਾਮ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਤੇ ਸੱਚੇ ਭਗਤ ਹਨ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣ, ਹੇ ਕੁੜੀ। ਜਿਹੜੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਨਾਮ ਵਾਲੇ ਤੇ ਭਗਤ ਹਨ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਦੇਵੀ।

ਮੋਹਾਦ੍ਯੋ ਵੈ ਪੂਜਯੇਦ੍ਦੇਵਦੇਵਂ ਮਹਾਧਰ੍ਮਾਦ੍ਯਾਤਿ ਚਾਨ੍ਧਂ ਤਮੋ ਵੈ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦਿਨਾਮਾਨਿ ਹਰੇਰ੍ਹਿ ਦੇਵੀਂ ਵਿष੍ਣੋਃ ਸ੍ਵਨਾਮਾਨਿ ਦਦੌ ਦਿਵੌਕਸਾਮ੍ ॥ ੩,੨੪.

ਜੇ ਕੋਈ ਮੋਹ ਵਿਚ ਪੈ ਕੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਪਰ ਵੱਡੀ ਅਧਰਮ ਵਾਲੀ ਰਾਹ ਤੇ ਚੱਲੇ, ਉਹ ਗੂੜ੍ਹੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਰੀ ਨੇ ਦਿੱਤੇ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਸਵਰਗ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ।

ਨਾਦਾਦ੍ਧੀਰਃ ਕੇਸ਼ਵਾਦੀਨਿ ਕਨ੍ਯੇ ਸ੍ਵਕਂ ਪੁਰਂ ਪ੍ਰਵਿਹਾਯੈਵ ਰਾਜਾ । ਏਵਂ ਮਯੋਕ੍ਤਂ ਕਨ੍ਯਕੇ ਸਰ੍ਵਮੇਤਦੇਤਤ੍ਪਰਂ ਸਮ੍ਯਗਾਰੋਹਣੀਯਮ੍ ॥ ੩,੨੪.

ਸਿਆਣਾ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕੇਸ਼ਵ ਆਦਿ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ, ਹੇ ਕੁੜੀ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਾਰਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ, ਇਹ ਉੱਚਾ ਗਿਆਨ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਅਪਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਗੋਵਿਨ੍ਦ ਨਾਰਾਯਣ ਮਾਧਵੇਤਿ ਯੂਯਂ ਮਯਾ ਸਰ੍ਵਮਾਰਾਧਿਤਵ੍ਯਮ੍ । ਸਰ੍ਵੇ ਮਿਲਿਤ੍ਵਾ ਪੁਨਰੇਵਂ ਖਗੇਨ੍ਦ੍ਰ ਸਮਾਰੁਹਨ੍ਵੈਙ੍ਕਟਾਦ੍ਰਿਂ ਗृਣਨ੍ਤਃ ॥ ੩,੨੪.

ਗੋਵਿੰਦ, ਨਾਰਾਇਣ, ਮਾਧਵ—ਇਹਨਾਂ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਰੋ। ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਮਿਲ ਕੇ, ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਵੈਕੁੰਠ ਪਹਾੜ ਤੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹੋਏ, ਮੇਰੀ ਸਤਿਕਾਰ ਵਿੱਚ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੇ ਹੋ।

ਹਰੇਰ੍ਨਾਮਾਨ੍ਯਤ੍ਰ ਪੂਰ੍ਵਂ ਗृਣਨ੍ਤਸ੍ਤ੍ਵਾਸ੍ਵਾਦਯਨ੍ਤਃ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਸ੍ਯ ਨਾਮ । ਦ੍ਰष੍ਟੁਂ ਸਰ੍ਵੇ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਂ ਤਥੈਵ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਸ੍ਤੇ ਤਲਸ਼ਬ੍ਦਂ ਨਦਨ੍ਤਃ ॥ ੩,੨੪.

ਹਰੀ ਦੇ ਨਾਮ ਜਾਪਦੇ ਹੋਏ, ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸੁਣ ਕੇ ਰਸ ਲੈਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹੱਥ ਤਾਲੀਆਂ ਮਾਰਦੇ ਹੋਏ।

ਇਤਿ ਕृष੍ਣਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤਾਰ੍ਕ੍ਸ਼੍ਯਃ ਕृष੍ਣਮੁਵਾਚਹ ਕਥਮਾਸ੍ਵਾਦਨਂ ਚਕ੍ਰੁਰੇਤਦ੍ਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਯਮੇ ਵਦ । ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣ ਉਵਾਚ । ਭੋ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਤਵ ਨਾਮੈਵ ਚੈਤਨ੍ਨਾਮ ਸ੍ਵਾਮੀ ਨਨੁ ਨਾਮੈਵ ਸ੍ਵਾਮੀ । ਯਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦ੍ਯਾ ਆਸ਼੍ਰਯਨ੍ਤੀਤ੍ਤਿ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਰਮਾ ਸ਼੍ਰੀਰਿਤਿ ਨਾਮ ਚਾਪ ॥ ੩,੨੪.

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਤਾਰਕਸ਼ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ: 'ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਰਸ ਲੈਂਦੇ ਹਨ? ਇਹ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।' ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਹੇ ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸ, ਤੇਰਾ ਨਾਮ ਹੀ ਸਵਾਮੀ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ; ਸਵਾਮੀ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਹੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਹੋਰ ਤੇਰੇ ਆਸਰੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਤੈਨੂੰ ਰਮਾ, ਸ੍ਰੀ ਆਦਿ ਨਾਮ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ।'

ਰਮਾਸ਼੍ਰਯਤ੍ਵਾਨ੍ਨਿਤਰਾਂ ਸਰ੍ਵਦਾ ਚੇਤ੍ਯਤੋ ਹਰਿਃ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਾਭਿਧਾਨਃ । ਭੋ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸੇਤਿ ਤੁ ਨਰ੍ਤਯਨ੍ਤੋ ਰੋਮਾਞ੍ਚਮਾਤ੍ਰਾਸ੍ਤਲਸ਼ਬ੍ਦਕਾਰਿਣਃ ॥ ੩,੨੪.

ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਸਦਾ ਸ੍ਰੀ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਹਰੀ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸ, ਜਦ ਉਹ ਨੱਚਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੋਮ ਖੜੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਤਾਲੀਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਉਠਦੀ ਹੈ।

ਅਦ੍ਯੈਵ ਪਸ਼੍ਯਾਮ ਹਰੇਸ੍ਤਵਾਸ੍ਯਂ ਕਦਾ ਵਯਂ ਕृਤ ਕृਤ੍ਯਾ ਭਵਾਮਃ । ਭੋਃ ਕੇਸ਼ਵਾਦ੍ਯੈਵ ਪਦਾਰਵਿਨ੍ਦਂ ਸਂਦਰ੍ਸ਼ਯਿਤ੍ਵਾ ਸੁਦਯਾਂ ਕੁਰੁष੍ਵ ॥ ੩,੨੪.

ਅੱਜ ਹੀ ਹਰੀ ਦਾ ਮੁਖ ਵੇਖੀਏ—ਕਦੋਂ ਅਸੀਂ ਪੂਰੇ ਹੋਵਾਂਗੇ? ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ, ਅੱਜ ਆਪਣੀ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਮਲ ਪੈਰਾਂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਮਾਹੁਸ਼੍ਚ ਪੁਰਾਣਮਾਹੁਃ ਕਸ਼ਬ੍ਦਵਾਚ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਲੋਕੇਸ਼ਮਾਹੁਃ । ਈਸ਼ਂ ਚਾਰ੍ਹਂ ਰੁਦ੍ਰਮਿਤ੍ਯੇਵ ਚਾਹੁਸ੍ਤਤ੍ਪ੍ਰੇਰਕਂ ਸृष੍ਟਿਸਂਹਾਰਕਾਰ੍ਯੇ ॥ ੩,੨੪.

ਉਹਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਪੁਰਾਣਾ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ, 'ਕ' ਸ਼ਬਦ ਵਾਲਾ, ਇਸ਼ਵਰ ਤੇ ਰੁਦਰ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਉਹੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੇ ਸੰਹਾਰ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

ਅਤੋ ਹਰਿਃ ਕੇਸ਼ਵਨਾਮਧੇਯੋ ਭੋਃ ਕੇਸ਼ਵੇਤਿ ਚ ਨਰ੍ਤਯਨ੍ਤਃ । ਆਨਨ੍ਦਵਾਪੀਂ ਸਂਸ੍ਤ੍ਰਵਨ੍ਤੋਭਿ ਜਗ੍ਮੁਰ੍ਨਾਰਾਯਣੇਤਿ ਪ੍ਰਵਦਨ੍ਤੋ ਹਿ ਜਗ੍ਮੁਃ ॥ ੩,੨੪.

ਇਸ ਕਰਕੇ ਹਰੀ ਨੂੰ ਕੇਸ਼ਵ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਉਹ ਨੱਚਦੇ ਹਨ ਤੇ 'ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ' ਆਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਨੰਦ ਦੇ ਸਰੋਵਰ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, 'ਨਾਰਾਇਣ' ਜਾਪਦੇ ਹੋਏ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਹਨ।

ਅਤੋ ਦੋषਾਸ੍ਤਦ੍ਵਿਰੁਦ੍ਧਾ ਗੁਣਾਸ਼੍ਚ ਨਾਰਾਸ਼੍ਚ ਤੇषਾਮਾਸ਼੍ਰਯਤ੍ਵਾਨ੍ਮੁਰਾਰਿਃ । ਨਾਰਾਯਣੇਤਿ ਪ੍ਰਵਦਨ੍ਤੀਹ ਲੋਕੇ ਨਾਰਾਨੁਬਨ੍ਧਾਤ੍ਸਰ੍ਵਮੁਕ੍ਤਾਃ ਖਗੇਨ੍ਦ੍ਰ ॥ ੩,੨੪.

ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਦੋਸ਼ ਹਨ, ਜੋ ਗੁਣ ਹਨ, ਤੇ ਜਿਹੜੇ ਜੀਵ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਸਰੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਮੁਰਾਰੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹਨ। ਇਸ ਸੰਬੰਧ ਕਰਕੇ ਲੋਕ 'ਨਾਰਾਇਣ' ਆਖਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਨਾਰਾਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਆਸ਼੍ਰਯਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਤੇषਾਮਤੋਪਿ ਨਾਰਾਯਣ ਏਵ ਵੀਨ੍ਦ੍ਰ । ਮੁਕ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਯੇ ਤੁ ਪ੍ਰਪਦਂਨੁ ਜਗ੍ਮੁਰਣ੍ਡੋਦਕਂ ਯਸ੍ਯ ਕਟਾਕ੍ਸ਼ਮਾਤ੍ਰਾਤ੍ ॥ ੩,੨੪.

ਉਹ ਸਦਾ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਨਾਰਾਇਣ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ। ਜਿਹੜੇ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਏ, ਉਹ ਉਸਦੇ ਉੱਚੇ ਆਸਰੇ, ਅੰਡ ਦੇ ਪਾਣੀ, ਤੱਕ ਸਿਰਫ਼ ਉਸਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਹੀ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਯਦੁਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਤੇਨ ਨਾਰਾਃ ਖਗੇਨ੍ਦ੍ਰ ਤੇषਾਂ ਸਦਾਪ੍ਯਾਸ਼੍ਰਯਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਵੀਨ੍ਦ੍ਰ । ਨਾਰਾਯਣੇਤਿ ਪ੍ਰਵਦਨ੍ਤੀਹ ਲੋਕੇ ਹ੍ਯਨਨ੍ਤਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਵਿਸਰ੍ਜਕਤ੍ਵਾਤ੍ ॥ ੩,੨੪.

ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਜਿਹੜੇ ਜੀਵ ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਉਹ ਸਦਾ ਉਸਦੇ ਆਸਰੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਲੋਕ 'ਨਾਰਾਇਣ' ਆਖਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅਣਗਿਣਤ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਰਚਦਾ ਹੈ।

ਏਵਂ ਨਨृਤੁਃ ਪਰਿਸ਼ਂਸਯਨ੍ਤੋ ਗੋਵਿਨ੍ਦ ਨਾਨ੍ਯੋ ਹਿ ਨ ਚੈਵ ਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ । ਗੋਸ਼ਬ੍ਦਵਾਚ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਸਮਸ੍ਤਵਾਚੋ ਗੋਭਿਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵੈਃ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦ੍ਯਤੇ ਯਤਃ ॥ ੩,੨੪.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਨੱਚਦੇ ਹਨ ਤੇ ਆਖਦੇ ਹਨ, 'ਗੋਵਿੰਦ ਵਰਗਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ।' ਸਾਰੇ ਸ਼ਬਦ 'ਗੋ' ਨਾਲ ਦਰਸਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਗਾਂਵਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਸਥਾਪਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਅਤੋ ਹਿ ਗੋਵਿਨ੍ਦ ਇਤਿ ਸ੍ਮृਤਃ ਸਦਾ ਭੋ ਵੇਦਵੇਦ੍ਯੇਤਿ ਤਥਾ ਨ ਨਨृਤੁਃ । ਆਨਨ੍ਦਬਾष੍ਪੈਸ਼੍ਚ ਸਮਨ੍ਵਿਤਾ ਹਿ ਹਰੇ ਮੁਰਾਰੇ ਤਵ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਹਿ ॥ ੩,੨੪.

ਇਸ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਗੋਵਿੰਦ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੇ ਵੇਦਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਨੱਚਦੇ ਹਨ, ਤੇਰੇ ਦਰਸ਼ਨ 'ਤੇ ਆਨੰਦ ਦੇ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਮੁਰਾ ਦੇ ਵਧੀਏ।

ਦੇਹਿ ਪ੍ਰਭੋ ਵੈ ਤਵਦਾਸਦਾਸਾਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ੇ ਭੁਵਨੇ ਸਰ੍ਵਦਾਪਿ । ਯਤਸ੍ਤ੍ਵਮੇਵਂ ਵਸਤੀਤਿ ਵਾਸੁਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰੈਵ ਨਿਤ੍ਯਂ ਕ੍ਰੀਡਤੇ ਸਰ੍ਵਦੈਵ ॥ ੩,੨੪.

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਚੌਦਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਸੇਵਕ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰਹਿਣ, ਇਹ ਦਾਤ ਦੇ। ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਇਥੇ ਵਾਸੁ ਵਜੋਂ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਦਾ ਇਥੇ ਖੇਡਦਾ ਹੈ।