ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਕਨ੍ਯੋਵਾਚ । ਜੈਗੀषਵ੍ਯ ਬ੍ਰੂਹਿ ਮੇ ਕੇ ਚ ਭਕ੍ਤਾ ਭਕ੍ਤਿਂ ਕਥਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਾਮਾਸੁਰੇਤੇ । ਤੇषਾਂ ਹਰਿਃ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸੋ ਮਹਾਤ੍ਮਾ ਤ੍ਰਾਤਾ ਸਦਾ ਭਕ੍ਤਵਰ੍ਗੇ ਦਯਾਲੁਃ ॥ ੩,੨੪.

ਕੁੜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਜੈਗੀਸ਼ਵ, ਦੱਸੋ ਕੌਣ ਭਗਤ ਹਨ ਤੇ ਉਹ ਭਗਤੀ ਕਿਵੇਂ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਹਰਿ ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸਾ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਉੱਤੇ ਦਇਆਲੂ ਹੈ।

ਜੈਗੀषਵ੍ਯਸ੍ਤ੍ਵੇਵਮੁਕ੍ਤੋ ਮਹਾਤ੍ਮਾ ਉਵਾਚ ਕਨ੍ਯਾਂ ਸਂਸ੍ਮਰਨ੍ ਭਕ੍ਤਵਰ੍ਯਃ । ਜੈਗੀषਵ੍ਯ ਉਵਾਚ । ਪ੍ਰਹਾਦਾਦ੍ਯਾ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਸ੍ਯ ਭਕ੍ਤਾਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਨृਸਿਂਹੇ ਚੋਤ੍ਤਮਾਂ ਭਕ੍ਤਿਮੇਵ ॥ ੩,੨੪.

ਜੈਗੀਸ਼ਵ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਆਦਿਕ ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸਾ ਦੇ ਭਗਤ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਰਸਿੰਹ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਭਗਤੀ ਕੀਤੀ।

ਅਵਾਪ ਸਾਮ੍ਰਾਜ੍ਯਮਨੁਤ੍ਤਮਂ ਚ ਜ੍ਞਾਨਂ ਨृਸਿਂਹਾਤ੍ਸਮਵਾਪ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ । ਪਰਾਸ਼ਰਃ ਸ਼੍ਰੀਨਿਬਾਸਸ੍ਯ ਭਕ੍ਤੋ ਭਕ੍ਤਿਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਵ੍ਯਾਸਰੂਪਂ ਹਰਿਂ ਚ ॥ ੩,੨੪.

ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰਾਜ ਮਿਲਿਆ ਤੇ ਨਰਸਿੰਹ ਤੋਂ ਗਿਆਨ ਵੀ ਪਾਇਆ। ਪਰਾਸ਼ਰ, ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸਾ ਦਾ ਭਗਤ, ਨੇ ਭਗਤੀ ਕੀਤੀ ਤੇ ਹਰਿ ਵਿਆਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।

ਸ੍ਤੁਤ੍ਵਾ ਤੇਨ ਜ੍ਞਾਨਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਹ੍ਯਵਾਪ੍ਯ ਜਗਾਮ ਮੋਕ੍ਸ਼ਂ ਭਕ੍ਤਿਸਂਵਰ੍ਧਿਤਾਤ੍ਮਾ । ਯੋ ਨਾਰਦਃ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਸ੍ਯ ਭਕ੍ਤੋ ਭਕ੍ਤਿਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਗਰ੍ਭਵਾਸੇ ਹਰੌ ਚ ॥ ੩,੨੪.

ਉਸ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਨਾਰਦ ਨੇ ਗਿਆਨ ਦਾ ਮੂਲ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਪਾਈ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ, ਜੋ ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਦਾ ਭਗਤ ਸੀ, ਹਰੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਗਰਭ ਵਿਚ ਹੀ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।

ਤਯਾ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਪੁਤ੍ਰਤ੍ਵਮਾਪ ਜ੍ਞਾਨਪ੍ਰਾਪ੍ਤ੍ਯਾ ਤੇਨ ਮੁਕ੍ਤਿਂ ਜਗਾਮ । ਯੋ ਹ੍ਯਂਬਰੀषਃ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਸ੍ਯ ਭਕ੍ਤਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਭਕ੍ਤਿਂ ਪਰਦੇਵ ਹਰੌ ਚ ॥ ੩,੨੪.

ਉਸ ਭਗਤੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਅੰਬਰਿਸ਼ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣ ਦਾ ਦਰਜਾ ਪਾਇਆ, ਤੇ ਗਿਆਨ ਮਿਲਣ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਉਹ, ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਦਾ ਭਗਤ, ਪਰਮ ਦੇਵ ਹਰੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦਾ ਸੀ।

ਜਪ੍ਤ੍ਵਾ ਜ੍ਞਾਨਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਦੁਰ੍ਵਾਸਕਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਵਾਪ ਮੋਕ੍ਸ਼ਂ ਤੇਨ ਸਂਵਰ੍ਧਿਤਾਤ੍ਮਾ । ਮੁਚੁਕੁਨ੍ਦੋ ਵੈ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਸ੍ਯ ਭਕ੍ਤੋ ਵੈਰਾਗ੍ਯਤੋ ਭਕ੍ਤਿਦਾਰ੍ਢ੍ਯਂ ਚ ਕृਤ੍ਵਾ ॥ ੩,੨੪.

ਜਪ ਕਰਕੇ, ਦੁर्वਾਸਾ ਨੇ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਵੀ ਪਾਈ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਇਸ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਮੁਚੁਕੁੰਦ, ਜੋ ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਦਾ ਭਗਤ ਸੀ, ਵੈਰਾਗ ਨਾਲ ਭਗਤੀ ਵਿਚ ਢਿੱਲ ਪੱਕੀ ਕਰ ਲੈ।

ਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞਾਨਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਵਿष੍ਣੋਰ੍ਮਹਾਤ੍ਮਾ ਹ੍ਯਵਾਪ ਮੋਕ੍ਸ਼ਂ ਤੇਨ ਸਂਵਰ੍ਧਿਤਾਤ੍ਮਾ । ਸ ਪੁਣ੍ਡਰੀਕਃ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਸ੍ਯ ਭਕ੍ਤਃ ਪਿਤ੍ਰਾਦਿष੍ਟੋ ਵਿष੍ਣੁਭਕ੍ਤਿਂ ਚ ਕृਤ੍ਵਾ ॥ ੩,੨੪.

ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਸੱਚਾ ਗਿਆਨ ਪਾ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੇ ਮੁਕਤੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਇਸ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਪੁੰਡਰੀਕ, ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਦਾ ਭਗਤ, ਪਿਤਾ ਆਦਿ ਦੀ ਆਗਿਆ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦਾ ਸੀ।

ਹਰਿਪ੍ਰਾਸਾਦਾਜ੍ਜ੍ਞਾਨਮਨੁਤ੍ਤਮਂ ਚਾਪ੍ਯਵਾਪ ਮੋਕ੍ਸ਼ਂ ਭਕ੍ਤਿਸਂਵਰ੍ਧਿਤਾਤ੍ਮਾ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਚ ਵਾਯੁਸ਼੍ਚ ਸਰਸ੍ਵਤੀ ਚ ਜ੍ਞਾਤਵ੍ਯਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ऋਜੁਯੋਗਿਨਸ਼੍ਚ ॥ ੩,੨੪.

ਹਰੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉੱਤਮ ਗਿਆਨ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਪਾਈ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਹੋਈ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਾਯੂ, ਸਰਸਵਤੀ ਤੇ ਸਾਰੇ ਸਿੱਧ ਯੋਗੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਅਚ੍ਛਿਨ੍ਨਭਕ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਸਦਾ ਮੁਰਾਰੇਰ੍ਨ ਕਾਮ੍ਯਰਕ੍ਤਾਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧਰੂਪਾ ਹਿ ਤੇ ਚ । ਗਿਰੀਸ਼ਨਾਗੇਸ਼ਖਗੇਸ਼ਸਂਜ੍ਞਾ ਦੇਵਾਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਰੌ ਗੁਰੁਚਨ੍ਦ੍ਰੇਨ੍ਦੁਸੂਰ੍ਯਾਃ ॥ ੩,੨੪.

ਜੋ ਮੁਰਾਰੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਿਚ ਸਦਾ ਟੁੱਟੇ ਨਹੀਂ, ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਗਿਰੀਸ਼, ਨਾਗੇਸ਼, ਖਗੇਸ਼, ਸ਼ੁਕ੍ਰ, ਅਰਉ, ਗੁਰੂ, ਚੰਦ੍ਰ, ਇੰਦੁ ਤੇ ਸੂਰਜ — ਇਹ ਦੇਵਤਾ ਹਨ।

ਜਲੇਸ਼ੋਗ੍ਨਿਰ੍ਮਨੁਧਰ੍ਮੌ ਕੁਬੇਰਃ ਵਿਘ੍ਨੇਸ਼ਨਾਸਤ੍ਯਮਰੁਦ੍ਗਣਾਸ਼੍ਚ । ਪਰ੍ਜਨ੍ਯਮਿਤ੍ਰਾਦਯ ਏਵ ਸਰ੍ਵੇ ਸਦਾ ਹ੍ਯੇਤੇ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਸ੍ਯ ਭਕ੍ਤਾਃ ॥ ੩,੨੪.

ਜਲੇਸ਼, ਅੱਗ, ਮਨੁ, ਧਰਮ, ਕੁਬੇਰ, ਵਿਘਨੇਸ਼, ਨਾਸਤਯ, ਮਰੁਤ ਗਣ, ਪਰਜਨਯ, ਮਿਤ੍ਰ ਤੇ ਹੋਰ — ਇਹ ਸਾਰੇ ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਦੇ ਭਗਤ ਹਨ।

ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰੋ ਭृਗੁਰੌਰ੍ਵਸ਼੍ਚ ਕੁਤ੍ਸੋ ਮਰੀਚਿਰਤ੍ਰਿਃ ਪੁਲਹਃ ਕ੍ਰਤੁਸ਼੍ਚ । ਸ਼ਕ੍ਤਿਰ੍ਵਸਿष੍ਠੋ ਸੌਤਮੀਯੋ ਪੁਲਸ੍ਤ੍ਯੋ ਭਾਰਦ੍ਵਾਜਃ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਸ੍ਯ ਭਕ੍ਤਾਃ ॥ ੩,੨੪.

ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਭ੍ਰਿਗੁ, ਔਰਵ, ਕੁਤਸ, ਮਰੀਚੀ, ਅਤ੍ਰੀ, ਪੁਲਹ, ਕਰਤੁ, ਸ਼ਕਤੀ, ਵਸੀਸ਼ਠ, ਸੌਤਮੀਯ, ਪੁਲਸਤਯ ਤੇ ਭਾਰਦਵਾਜ — ਇਹ ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਦੇ ਭਗਤ ਹਨ।

ਮਾਨ੍ਧਾਤਾ ਨਹੁषੋਂਬਰੀषਸਗਰੌ ਰਾਜਾ ਪृਥੁਰ੍ਹੈਹਯੋ ਇਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕੁਰ੍ਭਰਤੋ ਯਯਾਤਿਸੁਤਲੌ ਧਰ੍ਮੋ ਵਿਕੁਕ੍ਸ਼ਿਸ੍ਤਥਾ । ਉਤ੍ਤਾਨਸ਼੍ਚ ਬਿਭੀषਣੋ ਦਸ਼ਰਥੋ ਹ੍ਯੇਤੇ ਮਹਾਜ੍ਞਾਨਿਨਃ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵੇਙ੍ਕਟਨਾਯਕਸ੍ਯ ਚ ਗੁਰੋਰ੍ਭਕ੍ਤਾਃ ਸਦਾ ਸਂਸ੍ਮृਤਾਃ ॥ ੩,੨੪.

ਮਾਂਧਾਤਾ, ਨਹੁਸ਼, ਅੰਬਰਿਸ਼, ਸਗਰ, ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਿਥੁ, ਹੈਹਯ, ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ, ਭਰਤ, ਯਯਾਤੀ, ਸੂਤਲ, ਧਰਮ, ਵਿਕੁਕਸ਼ੀ, ਉਤਤਾਨ, ਵਿਭੀਸ਼ਣ, ਦਸ਼ਰਥ — ਇਹ ਮਹਾਨ ਗਿਆਨੀ ਸਦਾ ਸ੍ਰੀ ਵੈਂਕਟਨਾਯਕ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਭਗਤ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਭਾਗੀਰਥੀ ਸਮੁਦ੍ਰਸ਼੍ਚ ਯਮੁਨਾ ਚ ਸਰਸ੍ਵਤੀ । ਗੋਦਾਵਰੀ ਨਰ੍ਮਦਾ ਚ ਕृष੍ਣਾ ਭੀਮਰਥੀ ਤਥਾ ॥ ੩,੨੪.

ਭਾਗੀਰਥੀ, ਸਮੁੰਦਰ, ਯਮੁਨਾ, ਸਰਸਵਤੀ, ਗੋਦਾਵਰੀ, ਨਰਮਦਾ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਭੀਮਰਥੀ ਵੀ।

ਸਰਯੂਫਲ੍ਗੁਕਾਵੇਰੀਗਣ੍ਡਕੀ ਕਪਿਲਾ ਸ੍ਤਥਾ । ਇਤ੍ਯੇਤਾਸ਼੍ਚ ਹਰੇਰ੍ਭਕ੍ਤਾਃ ਸਂਤਿ ਚਾਤ੍ਰੈਵ ਭਾਮਿਨਿ ॥ ੩,੨੪.

ਸਰਯੂ, ਫਲਗੂ, ਕਾਵੇਰੀ, ਗੰਡਕੀ, ਕਪਿਲਾ — ਇਹ ਵੀ, ਹੇ ਸੁੰਦਰੋ, ਇੱਥੇ ਹਰੀ ਦੇ ਭਗਤ ਹਨ।

ਅਭਿਪ੍ਰਾਯਂ ਤਤ੍ਰ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਸ਼ृਣੁ ਕਨ੍ਯੇ ਮਯਾ ਸਤਿ । ਯਤ੍ਰ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ ਮਾਰ੍ਗੇ ਕਥਾ ਵਿष੍ਣੋਰ੍ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ ॥ ੩,੨੪.

ਉਥੇ ਦੀ ਨੀਅਤ ਮੈਂ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਸੁਣੋ, ਹੇ ਕੁੜੀ, ਜਿੱਥੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਮਹਾਨ ਦੀ ਕਥਾ ਦਾ ਰਾਹ ਚਲਦਾ ਹੈ।

ਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਵੈष੍ਣਵਾ ਯਤ੍ਰ ਹਰਿਤਤ੍ਤ੍ਵਾਰ੍ਥਬੋਧਕਾਃ । ਤਤ੍ਰੈਵ ਭਕ੍ਤਾਃ ਸਰ੍ਵੇਪਿ ਸਂਤਿ ਵਿष੍ਣੋਸ੍ਤਥੈਵ ਚ ॥ ੩,੨੪.

ਜਿੱਥੇ ਵੈਸ਼ਨਵ ਹਰੀ ਦੇ ਸੱਚੇ ਅਰਥ ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਭਗਤ ਵੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।

ਯੇ ਦੇਵਯਾਤ੍ਰਾਂ ਪਰਮਾਤ੍ਮਚਿਨ੍ਤਯਾ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਤੇ ਹਰਿਭਕ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਨਾਨ੍ਯੇ । ਯਤੋ ਹਰੌ ਪਰਮੇ ਵੈष੍ਣਵਾਨਾਂ ਸਰ੍ਵਂ ਨਿष੍ਠਾਮੇਤਿ ਕृਤ੍ਯਂ ਖਗੇਨ੍ਦ੍ਰ ॥ ੩,੨੪.

ਜੋ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਦੇਵੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਹੀ ਹਰੀ ਦੇ ਭਗਤ ਹਨ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਕਿਉਂਕਿ ਹਰੀ ਵਿਚ ਹੀ, ਹੇ ਪੰਛੀ ਰਾਜ, ਵੈਸ਼ਨਵਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਤੇ ਨਿਸ਼ਾ ਪੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਸ਼ੇषਾਚਲਂ ਸਮਾਸਾਦ੍ਯ ਹ੍ਯਨ੍ਨਵਸ੍ਤ੍ਰਾਦਿਭੂषਣਮ੍ । ਯੋ ਨ ਦਦ੍ਯਾਦਭਕ੍ਤਃ ਸ ਤਤਃ ਕੋ ਨੁ ਪਰਃ ਪਸ਼ੁਃ ॥ ੩,੨੪.

ਸ਼ੇਸ਼ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਜੋ ਭੋਜਨ, ਕਪੜੇ ਤੇ ਗਹਣੇ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਉਹ ਭਗਤੀ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਹੋਰ ਕੌਣ ਜੰਗਲੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?

ਭਕ੍ਤਾ ਹਰੇਃ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਾਚਲੇ ਚ ਗਙ੍ਗਾਦਿਰੂਪੇਣ ਚ ਤਤ੍ਰਤਤ੍ਰ । ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਸੇਵਾਰ੍ਥਮੁਰੁਕ੍ਰਮਸ੍ਯ ਤੇषਾਂ ਪੂਜਾ ਨੈਵ ਕਾਰ੍ਯਾ ਚ ਦੇਵਿ ॥ ੩,੨੪.

ਹਰੀ ਦੇ ਭਗਤ, ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਦੇ ਪਹਾੜ ਤੇ ਗੰਗਾ ਆਦਿ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਉਰੁਕ੍ਰਮ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਖੜੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ, ਹੇ ਦੇਵੀ।

ਅਭਿਪ੍ਰਾਯਂ ਤਤ੍ਰ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਸ਼ृਣੁ ਤ੍ਵਂ ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਥਲੇ ਵਸ੍ਤ੍ਰਗਨ੍ਧਾਦਿਧੂਪੈਃ । ਪੁਰਾਣੋਕ੍ਤਾ ਅਪਿ ਭੇਦੇਨ ਪੂਜ੍ਯਾ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਚ ਤਾਨ੍ਵਨ੍ਦਯੇਤ੍ਪ੍ਰਾਜ੍ਞ ਏਵ ॥ ੩,੨੪.

ਉਥੇ ਦੀ ਨੀਅਤ ਮੈਂ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਉਥੇ ਸੁਣੋ; ਕਪੜੇ, ਸੁਗੰਧ, ਧੂਪ ਆਦਿ ਨਾਲ, ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿਚ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਢੰਗ ਨਾਲ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਸਦ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨ੍ਵਨ੍ਦਯੇਤ੍ਪਾਦਮੂਲੇ ਹਸ੍ਤੌ ਚ ਦ੍ਵੌ ਸਂਪੁਟੀਕृਤ੍ਯ ਦੇਵਿ । ਸਾष੍ਟਾਙ੍ਗਰੁਪਂ ਵਨ੍ਦਨਂ ਚੈਵ ਵਿष੍ਣੋਃ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਤਥਾ ਗੁਰਵੇ ਵਿष੍ਣੁਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ॥ ੩,੨੪.

ਸੱਚੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਦੇਵੀ। ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਸਾਠ ਅੰਗਾਂ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨਾ ਤੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਵੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਸਮਝ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਗਙ੍ਗਾਦੀਨਾਂ ਵਨ੍ਦਨਂ ਕਾਰ੍ਯਮੇਵ ਸਾष੍ਟਾਙ੍ਗਂ ਵੈ ਤੁਲਸੀਨਾਂ ਤਥੈਵ । ਅਸ਼੍ਵਤ੍ਥਾਨਾਂ ਨਮਨਂ ਕਾਰ੍ਯਮੇਵ ਗਵਾਦੀਨਾਂ ਨਮਨਂ ਮਾਨਸੇਨ ॥ ੩,੨੪.

ਗੰਗਾ ਤੇ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਦਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ, ਤੇ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਪੌਦੇ ਨੂੰ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਵੰਦਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਅਸ਼ਵੱਥ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਸਤਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਗਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਪੂਜਾ ਸਦਾ ਦੇਵਦੇਵਸ੍ਯ ਵਿष੍ਣੋਃ ਕਾਰ੍ਯਾ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਵੈष੍ਣਵੈਰੇਵ ਨਾਨ੍ਯੈਃ । ਯੇ ਨਾਮਕਾ ਜ੍ਞਾਨਵਨ੍ਤਃ ਸੁਭਕ੍ਤਾਃ ਸਦੈਵ ਕਾਰ੍ਯਾ ਵਿष੍ਣੁਪੂਜਾ ਚ ਕਨ੍ਯੇ ॥ ੩,੨੪.

ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਵੈਸ਼ਨਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਹੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਵੱਲੋਂ ਨਹੀਂ। ਜਿਹੜੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਨਾਮ ਵਾਲੇ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਤੇ ਸੱਚੇ ਭਗਤ ਹਨ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣ, ਹੇ ਕੁੜੀ।

ਯੇ ਨਾਮਕਾ ਜ੍ਞਾਨਵਨ੍ਤਃ ਸੁਭਕ੍ਤਾਃ ਸਦੈਵਂ ਕਾਰ੍ਯਾ ਵਿष੍ਣੁਪੂਜਾ ਚ ਕਨ੍ਯੇ । ਯੇਨਾਮਕਾ ਵਿष੍ਣੁਭਕ੍ਤਾਃ ਸਦੈਵ ਪੂਜਾ ਵਿष੍ਣੋਰ੍ਨੈਵ ਕਾਰ੍ਯਾਤ੍ਰ ਦੇਵਿ ॥ ੩,੨੪.

ਜਿਹੜੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਨਾਮ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਤੇ ਸੱਚੇ ਭਗਤ ਹਨ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣ, ਹੇ ਕੁੜੀ। ਜਿਹੜੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਨਾਮ ਵਾਲੇ ਤੇ ਭਗਤ ਹਨ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਦੇਵੀ।

ਮੋਹਾਦ੍ਯੋ ਵੈ ਪੂਜਯੇਦ੍ਦੇਵਦੇਵਂ ਮਹਾਧਰ੍ਮਾਦ੍ਯਾਤਿ ਚਾਨ੍ਧਂ ਤਮੋ ਵੈ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦਿਨਾਮਾਨਿ ਹਰੇਰ੍ਹਿ ਦੇਵੀਂ ਵਿष੍ਣੋਃ ਸ੍ਵਨਾਮਾਨਿ ਦਦੌ ਦਿਵੌਕਸਾਮ੍ ॥ ੩,੨੪.

ਜੇ ਕੋਈ ਮੋਹ ਵਿਚ ਪੈ ਕੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਪਰ ਵੱਡੀ ਅਧਰਮ ਵਾਲੀ ਰਾਹ ਤੇ ਚੱਲੇ, ਉਹ ਗੂੜ੍ਹੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਰੀ ਨੇ ਦਿੱਤੇ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਸਵਰਗ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ।

ਨਾਦਾਦ੍ਧੀਰਃ ਕੇਸ਼ਵਾਦੀਨਿ ਕਨ੍ਯੇ ਸ੍ਵਕਂ ਪੁਰਂ ਪ੍ਰਵਿਹਾਯੈਵ ਰਾਜਾ । ਏਵਂ ਮਯੋਕ੍ਤਂ ਕਨ੍ਯਕੇ ਸਰ੍ਵਮੇਤਦੇਤਤ੍ਪਰਂ ਸਮ੍ਯਗਾਰੋਹਣੀਯਮ੍ ॥ ੩,੨੪.

ਸਿਆਣਾ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕੇਸ਼ਵ ਆਦਿ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ, ਹੇ ਕੁੜੀ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਾਰਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ, ਇਹ ਉੱਚਾ ਗਿਆਨ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਅਪਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਗੋਵਿਨ੍ਦ ਨਾਰਾਯਣ ਮਾਧਵੇਤਿ ਯੂਯਂ ਮਯਾ ਸਰ੍ਵਮਾਰਾਧਿਤਵ੍ਯਮ੍ । ਸਰ੍ਵੇ ਮਿਲਿਤ੍ਵਾ ਪੁਨਰੇਵਂ ਖਗੇਨ੍ਦ੍ਰ ਸਮਾਰੁਹਨ੍ਵੈਙ੍ਕਟਾਦ੍ਰਿਂ ਗृਣਨ੍ਤਃ ॥ ੩,੨੪.

ਗੋਵਿੰਦ, ਨਾਰਾਇਣ, ਮਾਧਵ—ਇਹਨਾਂ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਰੋ। ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਮਿਲ ਕੇ, ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਵੈਕੁੰਠ ਪਹਾੜ ਤੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹੋਏ, ਮੇਰੀ ਸਤਿਕਾਰ ਵਿੱਚ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੇ ਹੋ।

ਹਰੇਰ੍ਨਾਮਾਨ੍ਯਤ੍ਰ ਪੂਰ੍ਵਂ ਗृਣਨ੍ਤਸ੍ਤ੍ਵਾਸ੍ਵਾਦਯਨ੍ਤਃ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਸ੍ਯ ਨਾਮ । ਦ੍ਰष੍ਟੁਂ ਸਰ੍ਵੇ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਂ ਤਥੈਵ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਸ੍ਤੇ ਤਲਸ਼ਬ੍ਦਂ ਨਦਨ੍ਤਃ ॥ ੩,੨੪.

ਹਰੀ ਦੇ ਨਾਮ ਜਾਪਦੇ ਹੋਏ, ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸੁਣ ਕੇ ਰਸ ਲੈਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹੱਥ ਤਾਲੀਆਂ ਮਾਰਦੇ ਹੋਏ।

ਇਤਿ ਕृष੍ਣਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤਾਰ੍ਕ੍ਸ਼੍ਯਃ ਕृष੍ਣਮੁਵਾਚਹ ਕਥਮਾਸ੍ਵਾਦਨਂ ਚਕ੍ਰੁਰੇਤਦ੍ਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਯਮੇ ਵਦ । ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣ ਉਵਾਚ । ਭੋ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਤਵ ਨਾਮੈਵ ਚੈਤਨ੍ਨਾਮ ਸ੍ਵਾਮੀ ਨਨੁ ਨਾਮੈਵ ਸ੍ਵਾਮੀ । ਯਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦ੍ਯਾ ਆਸ਼੍ਰਯਨ੍ਤੀਤ੍ਤਿ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਰਮਾ ਸ਼੍ਰੀਰਿਤਿ ਨਾਮ ਚਾਪ ॥ ੩,੨੪.

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਤਾਰਕਸ਼ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ: 'ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਰਸ ਲੈਂਦੇ ਹਨ? ਇਹ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।' ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਹੇ ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸ, ਤੇਰਾ ਨਾਮ ਹੀ ਸਵਾਮੀ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ; ਸਵਾਮੀ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਹੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਹੋਰ ਤੇਰੇ ਆਸਰੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਤੈਨੂੰ ਰਮਾ, ਸ੍ਰੀ ਆਦਿ ਨਾਮ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ।'