ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਜੈਗੀषਵ੍ਯਾਦ੍ਗੁਰੁਪਾਦਾਤ੍ਸੁਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸੁਸ਼੍ਰਾਵ ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਵੇਙ੍ਕਟਾਦ੍ਰੇਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਮ੍ ॥ ੩,੨੩.

ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਜੈਗੀਸ਼ਵਿਆ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਤੋਂ, ਭਾਰੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਵੇਂਕਟਾਦ੍ਰੀ ਦਾ ਸਾਰਾ ਸਤਿ ਸੁਣਿਆ।

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੨੪ ਜੈਗੀषਵ੍ਯ ਉਵਾਚ । ਕਨ੍ਯੇ ਸ਼ृਣੁ ਤ੍ਵਂ ਵੇਙ੍ਕਟਾਖ੍ਯਾਚਲਸ੍ਯ ਸ੍ਮੇਰਾਨਨਾਂ ਪੁਣ੍ਯਮਾਂਰੋਹਣੇऽਸ੍ਯ । ਸ਼੍ਰੀਗੀਤਾਯਾਃ ਪਠਨਂ ਚੈਵ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਨਾਰੋਹਣਂ ਕੁਰੁਤੇ ਸਰ੍ਵਲੋਕਃ ॥ ੩,੨੪.

ਜੈਗੀਸ਼ਵਿਆ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਧੀਏ, ਵੇਂਕਟਾ ਨਾਮਕ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਹੱਸਦੇ ਚਿਹਰੇ ਨਾਲ ਚੜ੍ਹਨ ਦੀ ਪੂਣ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਸੁਣ। ਸ਼੍ਰੀ ਗੀਤਾ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦਿਆਂ ਚੜ੍ਹਨ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਪਦੇਪਦੇ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਸ਼੍ਚ ਦੇਵਸ੍ਤ੍ਵਲਂ ਹ੍ਯਲਂ ਪ੍ਰੀਯਤੇ ਭਕ੍ਤਵਰ੍ਗਃ । ਤਂ ਪ੍ਰੀਣਯਨ੍ਮੋਕ੍ਸ਼ਮਾਯਾਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵੇ ਹਰੌ ਤੁष੍ਟੇ ਕਿਮਲਭ੍ਯਂ ਚ ਕਨ੍ਯੇ ॥ ੩,੨੪.

ਹਰ ਪੈਰ 'ਤੇ, ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਾ ਦੇਵotees ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਕੇ, ਸਭ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਹਰੀ ਖੁਸ਼ ਹੋਵੇ ਤਾਂ, ਧੀਏ, ਕੀ ਮਿਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ?

ਸੋਪਾਨਦੇਸ਼ੇ ਯਃ ਪੁਰਾਣਂ ਸ਼ृਣੋਤਿ ਤਦਾ ਕृਤਾ ਸਰ੍ਵਤੀਰ੍ਥਾਦਿਯਾਤ੍ਰਾ । ਤਦਾ ਦਿਵਾ ਪ੍ਰਸ੍ਤੁਵਨ੍ਤੀਹ ਮਾਰ੍ਗੇ ਸਦਾ ਹਰਿਂ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਂ ਗੁਰੁਂ ਚ ॥ ੩,੨੪.

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪੜ੍ਹੀਆਂ ਵਾਲੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਪੁਰਾਣਾ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਪੂਰੀ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਦਿਨ ਦੌਰਾਨ, ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਰੀ, ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਾ ਤੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਸੋਪਾਨਾਨਾਂ ਮਹਿਮਾਨਂ ਚ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮਂ ਸ੍ਥਾਪਯਿਤ੍ਵਾ ਚ ਤਤ੍ਰ । ਨਮਸ੍ਕृਤ੍ਵਾ ਪੁਨਰੇਵਾਪਿ ਸਾ ਤੁ ਸੋਪਾਨਾਨਿ ਤ੍ਵਾਰੁਰੋਹਾਥ ਸਾਧ੍ਵੀ ॥ ੩,੨੪.

ਪੜ੍ਹੀਆਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਪੱਥਰ ਉੱਥੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਫਿਰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਸਤ੍ਰੀ ਪੜ੍ਹੀਆਂ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹੀ।

ਸੋਪਾਨਾਨਾਂ ਵੀਨ੍ਦ੍ਰ ਚਾਰੋਹਣੇਨ ਤ੍ਵਵੈष੍ਣਵਾਨਾਂ ਹਰਿਤੋषੋ ਨ ਚੈਵ । ਤੇਨੈਵ ਤੇषਾਂ ਸਾਧਨਂ ਭੂਯ ਏਵ ਤਮਸ੍ਯਨ੍ਧੇ ਪਾਤਯਿਤੁਂ ਖਗੇਨ੍ਦ੍ਰ ॥ ੩,੨੪.

ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਵੈਸ਼ਣਵ ਮੰਦਰਾਂ ਦੇ ਸਿਢੀਆਂ ਚੜ੍ਹਣ ਨਾਲ ਹਰਿ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਕਰਮ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਹਿਰੀ ਹਨੇਰੀ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਸ੍ਥਲੇਸ੍ਥਲੇ ਏਵਮੇਵਾਪਿ ਕਾਰ੍ਯਂ ਜੈਗੀषਵ੍ਯਂ ਪੁਨਰੇਵਾਹ ਦੇਵੀ । ਕਨ੍ਯੋਵਾਚ । ਜੈਗੀषਵ੍ਯਃ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸੋ ਹਰਿਸ੍ਤੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦੀਨਾਂ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਃ ॥ ੩,੨੪.

ਹਰ ਥਾਂ ਤੇ ਜੈਗੀਸ਼ਵ ਰੀਤ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਦੇਵੀ ਨੇ ਫਿਰ ਕਿਹਾ। ਕੁੜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਜੈਗੀਸ਼ਵ, ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸਾ ਹਰਿ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੈ।

ਜੈਗੀषਵ੍ਯ ਕृਪਯਾ ਤ੍ਵਂ ਵਦਸ੍ਵ ਜੈਗੀषਵ੍ਯੋ ਹ੍ਯੇਵਮੁਕ੍ਤੋ ਹਰਿਂ ਤੁ । ਉਵਾਚ ਕਨ੍ਯਾਂ ਸੋਮਪੁਤ੍ਰੀਂ ਸਤੀਂ ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦੀਨਾਂ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਃ ॥ ੩,੨੪.

ਜੈਗੀਸ਼ਵ, ਮਿਹਰ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ; ਜਦੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ, ਜੈਗੀਸ਼ਵ ਨੇ ਹਰਿ ਨੂੰ ਆਖਿਆ। ਕੁੜੀ, ਸੋਮ ਦੀ ਧੀ, ਤੇ ਸਤੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਅਨਨ੍ਤਰੂਪੋਧਿਕਕਾਨ੍ਤਕਾਨ੍ਤਿਮਾਨ੍ਰੂਦ੍ਰਾਦੀਨਾਂ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਵੇਙ੍ਕਟੇਸ਼ਃ । ਸਸੂਰ੍ਯਲਕ੍ਸ਼ਾਧਿਕਕਾਨ੍ਤਕਾਨ੍ਤਿਤੋ ਰੁਦ੍ਰਾਦੀਨਾਂ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਃ ॥ ੩,੨੪.

ਵੈਂਕਟੇਸ਼ਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਸੋਭਾ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ, ਰੁਦਰ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਚਮਕ ਲੱਖਾਂ ਸੂਰਜਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ, ਰੁਦਰ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਸਹਸ੍ਰਸੂਰ੍ਯਾਧਿਕਕਾਨ੍ਤਿਕਾਨ੍ਤਃ ਸਵਿਦ੍ਯੁਤ੍ਤ੍ਵਾਨ੍ਮਾਨੁषਾਣਾਂ ਰਮੇਸ਼ਃ । ऋष੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਚਨ੍ਦ੍ਰਵਚ੍ਚ ਸਨ੍ਮਾਨੁषਾਣਾਮਪਰੋਕ੍ਸ਼ੋ ਹਰਿਸ੍ਤੁ ॥ ੩,੨੪.

ਰਮੇਸ਼ਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਚਮਕ ਹਜ਼ਾਰ ਸੂਰਜਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ ਤੇ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਹਰਿ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਚੰਦ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਚੰਗੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਿੱਧਾ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ।

ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਵਦ੍ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਃ ਸਦਾ ऋषੀਣਾਮਪਰੋਕ੍ਸ਼ੋ ਹਰਿਸ੍ਤੁ । ਸ ਸੂਰ੍ਯਵਦ੍ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਃ ਸਂਸਾਰਿਣਾਂ ਵੇਙ੍ਕਟੇਸ਼ਃ ਖਗੇਨ੍ਦ੍ਰ ॥ ੩,੨੪.

ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸਾ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤਾਰੇ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਹਰਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸਾ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ।

ਸਂਦੋਹਵਦ੍ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਵੈ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ੋ ਮਿਥ੍ਯਾਵਤਾਂ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਃ । ਪਾषਾਣਵਨ੍ਨੈਲ੍ਯਰੂਪਪ੍ਰਕਾਸ਼ਃ ਸ਼ਿਲਾਮਾਤ੍ਰੇ ਦृष੍ਯਤੇ ਵੈ ਕਲੌ ਚ ॥ ੩,੨੪.

ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸਾ ਝੂਠੇ ਅਵਤਾਰਾਂ ਨੂੰ ਚਾਨਣ ਦੇ ਗੁੱਝ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ ਪੱਥਰ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਲਿਜੁਗ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਪੱਥਰ ਦੀ ਮੂਰਤ ਵਾਂਗ ਹੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਨृਣਾਂ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸੋ ਹਰਿਸ੍ਤੁ ਕਲੌ ਸ੍ਵਰੂਪਂ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਸ੍ਯ ਦੇਵੀ । ਨ ਮਾਨੁषਾਃ ਪ੍ਰਵਿਜਾਨਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵੇ ਯਤਃ ਕਲੌ ਤਾਮਸਾ ਰਾਜਸਾਸ੍ਤੁ ॥ ੩,੨੪.

ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸਾ ਹਰਿ ਕਲਿਜੁਗ ਵਿੱਚ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਦੇਵੀ, ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਅਸਲ ਰੂਪ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣਦਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਕਲਿਜੁਗ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤਾਮਸ ਤੇ ਰਾਜਸ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਹੋਏ ਹਨ।

ਤਤ੍ਸਂਗਿਨਃ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕਾਃ ਕੇਚਿਦੇਵ ਹ੍ਯਤੋ ਭਕ੍ਤਾ ਦੁਰ੍ਲਭਾ ਵੈ ਕਲੌ ਚ । ਯੇ ਦृਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਭਕ੍ਤਵਤ੍ਤੇ ਨ ਭਕ੍ਤਾਃ ਸ਼ਿਸ਼੍ਰੋਦਰਯੋਰ੍ਭਰਣੇ ਚੈਵ ਸਕ੍ਤਾਃ ॥ ੩,੨੪.

ਉਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕੁਝ ਹੀ ਸਾਤਵਿਕ ਲੋਕ ਸੱਚੇ ਭਗਤ ਹਨ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਕਲਿਜੁਗ ਵਿੱਚ ਸੱਚੇ ਭਗਤ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹਨ। ਜੋ ਭਗਤ ਵਾਂਗ ਦਿਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਿਚ ਭਗਤ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਤੇ ਆਪਣੀ ਲੋੜ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਯਾਤ੍ਰਾਂ ਚ ਤਦਰ੍ਥਮੇਵ ਭਕ੍ਤਿਜ੍ਞਾਨਂ ਦੁਰ੍ਲਭਂ ਵੈ ਕਲੌ ਚ । ਭਕ੍ਤਾ ਯੇ ਵੈ ਨ ਵਿਰਕ੍ਤਾਃ ਸਦੈਵ ਤੇषਾਂ ਹਰੇਰ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਦੁਰ੍ਲਭਂ ਚ ॥ ੩,੨੪.

ਉਹ ਯਾਤਰਾ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਲਾਭ ਲਈ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਕਲਿਜੁਗ ਵਿੱਚ ਭਗਤੀ ਤੇ ਗਿਆਨ ਵਿਰਲੇ ਹਨ। ਜੋ ਭਗਤ ਹਨ ਪਰ ਵਿਰਕਤ ਨਹੀਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਹਰਿ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਔਖਾ ਹੈ।

ਭਕ੍ਤਸ੍ਵਰੂਪਂ ਤਵ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਖਗੇਨ੍ਦ੍ਰ ਯੋ ਜ੍ਞਾਨਪੂਰ੍ਣਃ ਪਰਮੇ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧ ਏਵ । ਨ ਚ ਦ੍ਵੇषੈਰ੍ਬਨ੍ਧੁਰੋ ਭਕ੍ਤਿਯੁਕ੍ਤਸ੍ਤਵ ਦ੍ਵੇषਾਞ੍ਛृਣੁ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਚ ਸਮ੍ਯਕ੍ ॥ ੩,੨੪.

ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਭਗਤ ਦਾ ਸਵਰੂਪ ਦੱਸਾਂਗਾ: ਜੋ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਵੈਰ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਫਸਿਆ, ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ। ਹੁਣ ਸੁਣ, ਮੈਂ ਵੈਰ ਦਾ ਸਵਰੂਪ ਵੀ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦੱਸਾਂਗਾ।

ਜੀਵਾਭਿਦਾ ਹਰਿਣਾਪ੍ਰਾਕृਤੇਨ ਸ੍ਵਤਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਹ੍ਯਸ੍ਵਤਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ । ਜ੍ਞਾਨਾਨਨ੍ਦੈਃ ਪਰਿਪੂਰ੍ਣੇ ਹਰੌ ਚ ਗੁਣੈਰਪੂਰ੍ਣੋ ਹਰਿਰਿਤ੍ਯੇਵ ਚਿਨ੍ਤਾ ॥ ੩,੨੪.

ਜੀਵ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਜੀਵ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਦਾ ਪਰਧੀਨ ਹੈ, ਤੇ ਹਰਿ ਆਪਣਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਦੇ ਵਸ਼ ਨਹੀਂ। ਹਰਿ ਗਿਆਨ ਤੇ ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਸੋਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਹਰਿ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਅਧੂਰਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੀਬ੍ਰਹ੍ਮਰੁਦ੍ਰਾਦਿਦਿਵੌਕਸਾਂ ਸਦਾ ਤਥਾ ਦ੍ਵਿਜਾਨਾਂ ਸਂਮਾਨਾਯਾਸ਼੍ਚ ਚਿਨ੍ਤਾ । ਵਿष੍ਣੋਃ ਸਕਾਸ਼ਾਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਰੁਦ੍ਰਾਦਿਕਾਨਾਂ ਸਦਾਧਿਕ੍ਯਾਲੋਚਨਂ ਦ੍ਵੇष ਏਵ ॥ ੩,੨੪.

ਬ੍ਰਹਮਾ, ਰੁਦਰ ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਦਾ ਇਜ਼ਤ ਕਰਨ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਦੁਜਿਆਂ ਦੀ ਵੀ। ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਪਾਸੋਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਰੁਦਰ ਆਦਿਕ ਦੀ ਵਧਿਆਈ ਦੀ ਸਦਾ ਸੋਚਣਾ ਵੈਰ ਹੀ ਹੈ।

ਵਿष੍ਣੋਰ੍ਭਦ੍ਰੇ ਹਸ੍ਤਪਾਦਾਦਿਕਾਨਾਂ ਭੇਦਜ੍ਞਾਨਂ ਦ੍ਵੇषਮਾਹੁਰ੍ਮਹਾਨ੍ਤਃ । ਅਵਤਾਰਾਣਾ ਛੇਦਭੇਦਾਦਿਕਂ ਚ ਤਥੋਚ੍ਯਤੇ ਮਰਣਸ੍ਯਾਪਿ ਚਿਨ੍ਤਾ ॥ ੩,੨੪.

ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਹੱਥ, ਪੈਰ ਆਦਿ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਫਰਕ ਜਾਣਨਾ ਵੈਰ ਹੈ, ਮਹਾਨ ਲੋਕ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਵਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰਾ-ਵੱਖਰਾ ਕਰਨਾ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਵੀ ਵੈਰ ਹੀ ਹੈ।

ਤਦ੍ਭਕ੍ਤਾਨਾਂ ਦ੍ਵੇषਣਂ ਚਾਹੁਰਾਰ੍ਯਾਸ੍ਤਦ੍ਵਾਕ੍ਯਾਨਾਂ ਦੂषਣਂ ਦ੍ਵੇष ਏਵ । ਨਚ ਦ੍ਵੇषੈਃ ਸਂਯੁਤਾ ਯੇ ਚ ਲੋਕੇ ਕਨ੍ਯੇ ਦृਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਨ ਤੁ ਭਕ੍ਤਾਃ ਕਦਾਚਿਤ੍ ॥ ੩,੨੪.

ਉਸ ਦੇ ਭਗਤਾਂ ਨਾਲ ਵੈਰ ਕਰਨਾ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੋਲਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਨਾ ਵੈਰ ਹੀ ਹੈ, ਆਰੀਆ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੈਰ ਹੈ, ਉਹ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਭਗਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਕੁੜੀ।

ਕਨ੍ਯੋਵਾਚ । ਜੈਗੀषਵ੍ਯ ਬ੍ਰੂਹਿ ਮੇ ਕੇ ਚ ਭਕ੍ਤਾ ਭਕ੍ਤਿਂ ਕਥਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਾਮਾਸੁਰੇਤੇ । ਤੇषਾਂ ਹਰਿਃ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸੋ ਮਹਾਤ੍ਮਾ ਤ੍ਰਾਤਾ ਸਦਾ ਭਕ੍ਤਵਰ੍ਗੇ ਦਯਾਲੁਃ ॥ ੩,੨੪.

ਕੁੜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਜੈਗੀਸ਼ਵ, ਦੱਸੋ ਕੌਣ ਭਗਤ ਹਨ ਤੇ ਉਹ ਭਗਤੀ ਕਿਵੇਂ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਹਰਿ ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸਾ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਉੱਤੇ ਦਇਆਲੂ ਹੈ।

ਜੈਗੀषਵ੍ਯਸ੍ਤ੍ਵੇਵਮੁਕ੍ਤੋ ਮਹਾਤ੍ਮਾ ਉਵਾਚ ਕਨ੍ਯਾਂ ਸਂਸ੍ਮਰਨ੍ ਭਕ੍ਤਵਰ੍ਯਃ । ਜੈਗੀषਵ੍ਯ ਉਵਾਚ । ਪ੍ਰਹਾਦਾਦ੍ਯਾ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਸ੍ਯ ਭਕ੍ਤਾਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਨृਸਿਂਹੇ ਚੋਤ੍ਤਮਾਂ ਭਕ੍ਤਿਮੇਵ ॥ ੩,੨੪.

ਜੈਗੀਸ਼ਵ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਆਦਿਕ ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸਾ ਦੇ ਭਗਤ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਰਸਿੰਹ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਭਗਤੀ ਕੀਤੀ।

ਅਵਾਪ ਸਾਮ੍ਰਾਜ੍ਯਮਨੁਤ੍ਤਮਂ ਚ ਜ੍ਞਾਨਂ ਨृਸਿਂਹਾਤ੍ਸਮਵਾਪ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ । ਪਰਾਸ਼ਰਃ ਸ਼੍ਰੀਨਿਬਾਸਸ੍ਯ ਭਕ੍ਤੋ ਭਕ੍ਤਿਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਵ੍ਯਾਸਰੂਪਂ ਹਰਿਂ ਚ ॥ ੩,੨੪.

ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰਾਜ ਮਿਲਿਆ ਤੇ ਨਰਸਿੰਹ ਤੋਂ ਗਿਆਨ ਵੀ ਪਾਇਆ। ਪਰਾਸ਼ਰ, ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸਾ ਦਾ ਭਗਤ, ਨੇ ਭਗਤੀ ਕੀਤੀ ਤੇ ਹਰਿ ਵਿਆਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।

ਸ੍ਤੁਤ੍ਵਾ ਤੇਨ ਜ੍ਞਾਨਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਹ੍ਯਵਾਪ੍ਯ ਜਗਾਮ ਮੋਕ੍ਸ਼ਂ ਭਕ੍ਤਿਸਂਵਰ੍ਧਿਤਾਤ੍ਮਾ । ਯੋ ਨਾਰਦਃ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਸ੍ਯ ਭਕ੍ਤੋ ਭਕ੍ਤਿਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਗਰ੍ਭਵਾਸੇ ਹਰੌ ਚ ॥ ੩,੨੪.

ਉਸ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਨਾਰਦ ਨੇ ਗਿਆਨ ਦਾ ਮੂਲ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਪਾਈ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ, ਜੋ ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਦਾ ਭਗਤ ਸੀ, ਹਰੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਗਰਭ ਵਿਚ ਹੀ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।

ਤਯਾ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਪੁਤ੍ਰਤ੍ਵਮਾਪ ਜ੍ਞਾਨਪ੍ਰਾਪ੍ਤ੍ਯਾ ਤੇਨ ਮੁਕ੍ਤਿਂ ਜਗਾਮ । ਯੋ ਹ੍ਯਂਬਰੀषਃ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਸ੍ਯ ਭਕ੍ਤਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਭਕ੍ਤਿਂ ਪਰਦੇਵ ਹਰੌ ਚ ॥ ੩,੨੪.

ਉਸ ਭਗਤੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਅੰਬਰਿਸ਼ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣ ਦਾ ਦਰਜਾ ਪਾਇਆ, ਤੇ ਗਿਆਨ ਮਿਲਣ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਉਹ, ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਦਾ ਭਗਤ, ਪਰਮ ਦੇਵ ਹਰੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦਾ ਸੀ।

ਜਪ੍ਤ੍ਵਾ ਜ੍ਞਾਨਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਦੁਰ੍ਵਾਸਕਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਵਾਪ ਮੋਕ੍ਸ਼ਂ ਤੇਨ ਸਂਵਰ੍ਧਿਤਾਤ੍ਮਾ । ਮੁਚੁਕੁਨ੍ਦੋ ਵੈ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਸ੍ਯ ਭਕ੍ਤੋ ਵੈਰਾਗ੍ਯਤੋ ਭਕ੍ਤਿਦਾਰ੍ਢ੍ਯਂ ਚ ਕृਤ੍ਵਾ ॥ ੩,੨੪.

ਜਪ ਕਰਕੇ, ਦੁर्वਾਸਾ ਨੇ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਵੀ ਪਾਈ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਇਸ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਮੁਚੁਕੁੰਦ, ਜੋ ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਦਾ ਭਗਤ ਸੀ, ਵੈਰਾਗ ਨਾਲ ਭਗਤੀ ਵਿਚ ਢਿੱਲ ਪੱਕੀ ਕਰ ਲੈ।

ਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞਾਨਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਵਿष੍ਣੋਰ੍ਮਹਾਤ੍ਮਾ ਹ੍ਯਵਾਪ ਮੋਕ੍ਸ਼ਂ ਤੇਨ ਸਂਵਰ੍ਧਿਤਾਤ੍ਮਾ । ਸ ਪੁਣ੍ਡਰੀਕਃ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਸ੍ਯ ਭਕ੍ਤਃ ਪਿਤ੍ਰਾਦਿष੍ਟੋ ਵਿष੍ਣੁਭਕ੍ਤਿਂ ਚ ਕृਤ੍ਵਾ ॥ ੩,੨੪.

ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਸੱਚਾ ਗਿਆਨ ਪਾ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੇ ਮੁਕਤੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਇਸ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਪੁੰਡਰੀਕ, ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਦਾ ਭਗਤ, ਪਿਤਾ ਆਦਿ ਦੀ ਆਗਿਆ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦਾ ਸੀ।

ਹਰਿਪ੍ਰਾਸਾਦਾਜ੍ਜ੍ਞਾਨਮਨੁਤ੍ਤਮਂ ਚਾਪ੍ਯਵਾਪ ਮੋਕ੍ਸ਼ਂ ਭਕ੍ਤਿਸਂਵਰ੍ਧਿਤਾਤ੍ਮਾ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਚ ਵਾਯੁਸ਼੍ਚ ਸਰਸ੍ਵਤੀ ਚ ਜ੍ਞਾਤਵ੍ਯਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ऋਜੁਯੋਗਿਨਸ਼੍ਚ ॥ ੩,੨੪.

ਹਰੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉੱਤਮ ਗਿਆਨ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਪਾਈ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਹੋਈ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਾਯੂ, ਸਰਸਵਤੀ ਤੇ ਸਾਰੇ ਸਿੱਧ ਯੋਗੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਅਚ੍ਛਿਨ੍ਨਭਕ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਸਦਾ ਮੁਰਾਰੇਰ੍ਨ ਕਾਮ੍ਯਰਕ੍ਤਾਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧਰੂਪਾ ਹਿ ਤੇ ਚ । ਗਿਰੀਸ਼ਨਾਗੇਸ਼ਖਗੇਸ਼ਸਂਜ੍ਞਾ ਦੇਵਾਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਰੌ ਗੁਰੁਚਨ੍ਦ੍ਰੇਨ੍ਦੁਸੂਰ੍ਯਾਃ ॥ ੩,੨੪.

ਜੋ ਮੁਰਾਰੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਿਚ ਸਦਾ ਟੁੱਟੇ ਨਹੀਂ, ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਗਿਰੀਸ਼, ਨਾਗੇਸ਼, ਖਗੇਸ਼, ਸ਼ੁਕ੍ਰ, ਅਰਉ, ਗੁਰੂ, ਚੰਦ੍ਰ, ਇੰਦੁ ਤੇ ਸੂਰਜ — ਇਹ ਦੇਵਤਾ ਹਨ।