ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਕਦਾ ਦ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਸ੍ਯ ਚੋਰੁ ਤਲਾਤਲਸ੍ਯਾਸ਼੍ਰਯਂ ਸਰ੍ਵਦੈਵ । ਕਦਾ ਦ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਸ੍ਯ ਜਾਨੁ ਸੁਕੋਮਲਂ ਸੁਤਲਸ੍ਯਾਸ਼੍ਰਯਂ ਚ ॥ ੩,੨੩.

ਕਦੋਂ ਮੈਂ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਾ ਦੀਆਂ ਰਾਨਾਂ ਵੇਖਾਂਗਾ, ਜੋ ਤਲਾਤਲ ਦਾ ਸਦਾ ਆਸਰਾ ਹਨ? ਕਦੋਂ ਮੈਂ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਾ ਦੇ ਨਰਮ ਘੁਟਣ ਵੇਖਾਂਗਾ, ਜੋ ਸੁਤਲ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹਨ?

ਕਦਾ ਦ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਸ੍ਯ ਜਙ੍ਘੇ ਰਸਾਤਲਸ੍ਯਾਸ਼੍ਰਯੇਃ ਸਰ੍ਵਦੈਵ । ਕਦਾ ਦ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਪਾਦਤਲਂ ਹਰੇਸ਼੍ਚ ਪਾਤਾਲਲੋਕਸ੍ਯਾਸ਼੍ਰਯਂ ਸਰ੍ਵਦੈਵ ॥ ੩,੨੩.

ਕਦੋਂ ਮੈਂ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਾ ਦੀਆਂ ਪਿੰਡੀਆਂ ਵੇਖਾਂਗਾ, ਜੋ ਰਸਾਤਲ ਦਾ ਸਦਾ ਆਸਰਾ ਹਨ? ਕਦੋਂ ਮੈਂ ਹਰੀ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਤਲ ਵੇਖਾਂਗਾ, ਜੋ ਪਾਤਾਲਲੋਕ ਦਾ ਸਦਾ ਆਸਰਾ ਹਨ?

ਇਤ੍ਥਂ ਮਾਰ੍ਗੇ ਚਿਨ੍ਤਯਨ੍ਤੀ ਚ ਦੇਵੀ ਸ਼ੇषਾਚਲੇ ਸ਼ੇषਦੇਵਂ ਦਦਰ੍ਸ਼ । ਫਣੈਃ ਸਹਸ੍ਰੈਃ ਸੁਵਿਰਾਜਮਾਨਂ ਨਾਨਾਦ੍ਰੁਮੈਰ੍ਵਾਨਰੈਰ੍ਵਾਨਰੀਭਿਃ ॥ ੩,੨੩.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਸੋਚਦੀ ਹੋਈ, ਦੇਵੀ ਨੇ ਸ਼ੇਸ਼ਾਚਲ 'ਤੇ ਸ਼ੇਸ਼ਦੇਵ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਹਜ਼ਾਰ ਫਣਿਆਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਰੱਖਤਾਂ, ਬਾਂਦਰਾਂ ਅਤੇ ਮਾਦਾ ਬਾਂਦਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਅਨਨ੍ਤ ਜਨ੍ਮਾਰ੍ਜਿਤਪੁਣ੍ਯਸਂਚਯਾਨ੍ਮਯਾਦ੍ਯ ਦृष੍ਟਃ ਪਰਮਾਚਲੋ ਹਿ । ਤਦ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਦ੍ਵਾष੍ਪਕਲਾਕੁਲੇਕ੍ਸ਼ਣਾ ਸਦ੍ਯਃ ਸਮੁਤ੍ਥਾਯ ਨਨਾਮ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਾ ॥ ੩,੨੩.

ਅਣਗਿਣਤ ਜਨਮਾਂ ਦੀ ਕਮਾਈ ਹੋਈ ਪੂਣ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹ ਨਾਲ, ਅੱਜ ਮੈਂ ਉੱਚਤਮ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਉਸ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ, ਤੇ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਉਠ ਕੇ ਸਿਰ ਨਿਵਾਇਆ।

ਮੁਖਂ ਚ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਨਮਨਂ ਚ ਕਾਰ੍ਯਂ ਪृष੍ਠਾਦਿਭਾਗੇ ਨਮਨਂ ਨ ਕਾਰ੍ਯਮ੍ । ਸਾਪਿ ਦ੍ਵਿषਟ੍ਕਂ ਨਮਨਂ ਚ ਚਕ੍ਰੇ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮਂ ਸ੍ਥਾਪਯਿਤ੍ਵਾ ਪੁਰੋऽਸ੍ਯ ॥ ੩,੨੩.

ਚਿਹਰਾ ਵੇਖ ਕੇ ਸਿਰ ਨਿਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਪਿੱਠ ਜਾਂ ਹੋਰ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਨਿਵਾਉਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਪੱਥਰ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਦੋਵਾਂ ਪਾਸੇ ਛੇ-ਛੇ, ਬਾਰਾਂ ਵਾਰੀ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ।

ਇਤ੍ਥਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਵੈष੍ਣਵੈਃ ਪਰ੍ਵਤਸ੍ਯ ਤ੍ਵਂ ਵੈष੍ਣਵੈਰ੍ਵਿਪਰੀਤਂ ਚ ਕਾਰ੍ਯਮ੍ । ਮਧ੍ਵਾਨ੍ਤਃਸ੍ਥਃ ਪਰ੍ਵਤਾਗ੍ਰੇਸ੍ਤਿ ਨਿਤ੍ਯਂ ਰਮਾਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦ੍ਯੈਃ ਪੂਜਿਤਃ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਃ ॥ ੩,੨੩.

ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਵੈਸ਼ਨਵਾਂ ਨੂੰ ਇਉਂ ਹੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਵੈਸ਼ਨਵਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਹਾੜ ਦੇ ਚੋਟੀ 'ਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਰਮਾ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸੁਸਤ੍ਤਮਂ ਪਰਮਂ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਂ ਦ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯੇऽਥਾਹਂ ਹ੍ਯਾਰੁਰੁਕ੍ਸ਼ੇऽਚਲਞ੍ਚ । ਇਤ੍ਯੇਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਕਪਿਲਾਖ੍ਯਤੀਰ੍ਥੇ ਸ੍ਥਾਨਂ ਚਕ੍ਰੇ ਸਾ ਸ੍ਵਪਿਤ੍ਰਾ ਸਹੈਵ ॥ ੩,੨੩.

ਮੈਂ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਾ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਵੇਖਾਂਗਾ ਤੇ ਹੁਣ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਾਂਗਾ। ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਕਪਿਲਾ ਨਾਮਕ ਤੀਰਥ 'ਤੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਆਪਣਾ ਥਾਂ ਬਣਾਇਆ।

ਅਤ੍ਰੈਵਾਸ੍ਤੇ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸੋ ਹਰਿਸ੍ਤੁ ਦ੍ਰਵ੍ਯੇਣ ਰੂਪੇਣ ਨ ਚਾਨ੍ਯਥੇਤਿ । ਆਦੌ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਮੁਣ੍ਡਨਂ ਤਤ੍ਰ ਕृਤ੍ਵਾ ਤੀਰ੍ਥਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਕਾਰਯਿਤ੍ਵਾ ਸੁਤੀਰ੍ਥੇ ॥ ੩,੨੩.

ਇਥੇ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਾ, ਹਰੀ, ਪਦਾਰਥ ਤੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਹੀਂ। ਪਹਿਲਾਂ ਇਥੇ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਸਿਰ ਮੁੰਡਾ ਕੇ, ਤੀਰਥ 'ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਰੀਤ ਅਦਾ ਕੀਤੀ।

ਗੋਭੂਹਿਰਣ੍ਯਾਦਿਸਮਸ੍ਤਦਾਨਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਸ਼ੈਲਂ ਚਾਰੁਰੋਹਾਥ ਸਾਧ੍ਵੀ । ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮਂ ਸ੍ਥਾਪਯਿਤ੍ਵਾ ਸ ਚਾਗ੍ਰੇ ਪੁਨਃ ਪ੍ਰਣਾਮਂ ਸਾਪਿ ਚਕ੍ਰੇ ਸੁਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ॥ ੩,੨੩.

ਗਾਂ, ਧਰਤੀ, ਸੋਨਾ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਸਤ੍ਰੀ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹੀ। ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਪੱਥਰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਭਾਰੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ।

ਸੋਪਾਨਾਨਾਂ ਸ਼ਤਪਰ੍ਯਨ੍ਤਮੇਵਮਾਰੁਹ੍ਯ ਸਾ ਹ੍ਯੁਪਵਿष੍ਟਾ ਤੁ ਤਤ੍ਰ । ਸ਼ੁਸ਼੍ਰਾਵ ਸਾ ਭਾਗਵਤਂ ਪੁਰਾਣਂ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰਾਵ ਵੈ ਵੇਙ੍ਕਟਾਦ੍ਰੇਃ ਪ੍ਰਸ਼ਂਸਾਮ੍ ॥ ੩,੨੩.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੌ ਪੜ੍ਹੀਆਂ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਉਹ ਉੱਥੇ ਬੈਠ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣਾ ਸੁਣਿਆ ਤੇ ਵੇਂਕਟਾਦ੍ਰੀ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਵੀ ਸੁਣੀ।

ਜੈਗੀषਵ੍ਯਾਦ੍ਗੁਰੁਪਾਦਾਤ੍ਸੁਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸੁਸ਼੍ਰਾਵ ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਵੇਙ੍ਕਟਾਦ੍ਰੇਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਮ੍ ॥ ੩,੨੩.

ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਜੈਗੀਸ਼ਵਿਆ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਤੋਂ, ਭਾਰੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਵੇਂਕਟਾਦ੍ਰੀ ਦਾ ਸਾਰਾ ਸਤਿ ਸੁਣਿਆ।

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੨੪ ਜੈਗੀषਵ੍ਯ ਉਵਾਚ । ਕਨ੍ਯੇ ਸ਼ृਣੁ ਤ੍ਵਂ ਵੇਙ੍ਕਟਾਖ੍ਯਾਚਲਸ੍ਯ ਸ੍ਮੇਰਾਨਨਾਂ ਪੁਣ੍ਯਮਾਂਰੋਹਣੇऽਸ੍ਯ । ਸ਼੍ਰੀਗੀਤਾਯਾਃ ਪਠਨਂ ਚੈਵ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਨਾਰੋਹਣਂ ਕੁਰੁਤੇ ਸਰ੍ਵਲੋਕਃ ॥ ੩,੨੪.

ਜੈਗੀਸ਼ਵਿਆ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਧੀਏ, ਵੇਂਕਟਾ ਨਾਮਕ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਹੱਸਦੇ ਚਿਹਰੇ ਨਾਲ ਚੜ੍ਹਨ ਦੀ ਪੂਣ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਸੁਣ। ਸ਼੍ਰੀ ਗੀਤਾ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦਿਆਂ ਚੜ੍ਹਨ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਪਦੇਪਦੇ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਸ਼੍ਚ ਦੇਵਸ੍ਤ੍ਵਲਂ ਹ੍ਯਲਂ ਪ੍ਰੀਯਤੇ ਭਕ੍ਤਵਰ੍ਗਃ । ਤਂ ਪ੍ਰੀਣਯਨ੍ਮੋਕ੍ਸ਼ਮਾਯਾਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵੇ ਹਰੌ ਤੁष੍ਟੇ ਕਿਮਲਭ੍ਯਂ ਚ ਕਨ੍ਯੇ ॥ ੩,੨੪.

ਹਰ ਪੈਰ 'ਤੇ, ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਾ ਦੇਵotees ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਕੇ, ਸਭ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਹਰੀ ਖੁਸ਼ ਹੋਵੇ ਤਾਂ, ਧੀਏ, ਕੀ ਮਿਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ?

ਸੋਪਾਨਦੇਸ਼ੇ ਯਃ ਪੁਰਾਣਂ ਸ਼ृਣੋਤਿ ਤਦਾ ਕृਤਾ ਸਰ੍ਵਤੀਰ੍ਥਾਦਿਯਾਤ੍ਰਾ । ਤਦਾ ਦਿਵਾ ਪ੍ਰਸ੍ਤੁਵਨ੍ਤੀਹ ਮਾਰ੍ਗੇ ਸਦਾ ਹਰਿਂ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਂ ਗੁਰੁਂ ਚ ॥ ੩,੨੪.

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪੜ੍ਹੀਆਂ ਵਾਲੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਪੁਰਾਣਾ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਪੂਰੀ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਦਿਨ ਦੌਰਾਨ, ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਰੀ, ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਾ ਤੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਸੋਪਾਨਾਨਾਂ ਮਹਿਮਾਨਂ ਚ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮਂ ਸ੍ਥਾਪਯਿਤ੍ਵਾ ਚ ਤਤ੍ਰ । ਨਮਸ੍ਕृਤ੍ਵਾ ਪੁਨਰੇਵਾਪਿ ਸਾ ਤੁ ਸੋਪਾਨਾਨਿ ਤ੍ਵਾਰੁਰੋਹਾਥ ਸਾਧ੍ਵੀ ॥ ੩,੨੪.

ਪੜ੍ਹੀਆਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਪੱਥਰ ਉੱਥੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਫਿਰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਸਤ੍ਰੀ ਪੜ੍ਹੀਆਂ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹੀ।

ਸੋਪਾਨਾਨਾਂ ਵੀਨ੍ਦ੍ਰ ਚਾਰੋਹਣੇਨ ਤ੍ਵਵੈष੍ਣਵਾਨਾਂ ਹਰਿਤੋषੋ ਨ ਚੈਵ । ਤੇਨੈਵ ਤੇषਾਂ ਸਾਧਨਂ ਭੂਯ ਏਵ ਤਮਸ੍ਯਨ੍ਧੇ ਪਾਤਯਿਤੁਂ ਖਗੇਨ੍ਦ੍ਰ ॥ ੩,੨੪.

ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਵੈਸ਼ਣਵ ਮੰਦਰਾਂ ਦੇ ਸਿਢੀਆਂ ਚੜ੍ਹਣ ਨਾਲ ਹਰਿ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਕਰਮ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਹਿਰੀ ਹਨੇਰੀ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਸ੍ਥਲੇਸ੍ਥਲੇ ਏਵਮੇਵਾਪਿ ਕਾਰ੍ਯਂ ਜੈਗੀषਵ੍ਯਂ ਪੁਨਰੇਵਾਹ ਦੇਵੀ । ਕਨ੍ਯੋਵਾਚ । ਜੈਗੀषਵ੍ਯਃ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸੋ ਹਰਿਸ੍ਤੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦੀਨਾਂ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਃ ॥ ੩,੨੪.

ਹਰ ਥਾਂ ਤੇ ਜੈਗੀਸ਼ਵ ਰੀਤ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਦੇਵੀ ਨੇ ਫਿਰ ਕਿਹਾ। ਕੁੜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਜੈਗੀਸ਼ਵ, ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸਾ ਹਰਿ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੈ।

ਜੈਗੀषਵ੍ਯ ਕृਪਯਾ ਤ੍ਵਂ ਵਦਸ੍ਵ ਜੈਗੀषਵ੍ਯੋ ਹ੍ਯੇਵਮੁਕ੍ਤੋ ਹਰਿਂ ਤੁ । ਉਵਾਚ ਕਨ੍ਯਾਂ ਸੋਮਪੁਤ੍ਰੀਂ ਸਤੀਂ ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦੀਨਾਂ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਃ ॥ ੩,੨੪.

ਜੈਗੀਸ਼ਵ, ਮਿਹਰ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ; ਜਦੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ, ਜੈਗੀਸ਼ਵ ਨੇ ਹਰਿ ਨੂੰ ਆਖਿਆ। ਕੁੜੀ, ਸੋਮ ਦੀ ਧੀ, ਤੇ ਸਤੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਅਨਨ੍ਤਰੂਪੋਧਿਕਕਾਨ੍ਤਕਾਨ੍ਤਿਮਾਨ੍ਰੂਦ੍ਰਾਦੀਨਾਂ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਵੇਙ੍ਕਟੇਸ਼ਃ । ਸਸੂਰ੍ਯਲਕ੍ਸ਼ਾਧਿਕਕਾਨ੍ਤਕਾਨ੍ਤਿਤੋ ਰੁਦ੍ਰਾਦੀਨਾਂ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਃ ॥ ੩,੨੪.

ਵੈਂਕਟੇਸ਼ਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਸੋਭਾ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ, ਰੁਦਰ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਚਮਕ ਲੱਖਾਂ ਸੂਰਜਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ, ਰੁਦਰ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਸਹਸ੍ਰਸੂਰ੍ਯਾਧਿਕਕਾਨ੍ਤਿਕਾਨ੍ਤਃ ਸਵਿਦ੍ਯੁਤ੍ਤ੍ਵਾਨ੍ਮਾਨੁषਾਣਾਂ ਰਮੇਸ਼ਃ । ऋष੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਚਨ੍ਦ੍ਰਵਚ੍ਚ ਸਨ੍ਮਾਨੁषਾਣਾਮਪਰੋਕ੍ਸ਼ੋ ਹਰਿਸ੍ਤੁ ॥ ੩,੨੪.

ਰਮੇਸ਼ਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਚਮਕ ਹਜ਼ਾਰ ਸੂਰਜਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ ਤੇ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਹਰਿ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਚੰਦ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਚੰਗੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਿੱਧਾ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ।

ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਵਦ੍ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਃ ਸਦਾ ऋषੀਣਾਮਪਰੋਕ੍ਸ਼ੋ ਹਰਿਸ੍ਤੁ । ਸ ਸੂਰ੍ਯਵਦ੍ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਃ ਸਂਸਾਰਿਣਾਂ ਵੇਙ੍ਕਟੇਸ਼ਃ ਖਗੇਨ੍ਦ੍ਰ ॥ ੩,੨੪.

ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸਾ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤਾਰੇ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਹਰਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸਾ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ।

ਸਂਦੋਹਵਦ੍ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਵੈ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ੋ ਮਿਥ੍ਯਾਵਤਾਂ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਃ । ਪਾषਾਣਵਨ੍ਨੈਲ੍ਯਰੂਪਪ੍ਰਕਾਸ਼ਃ ਸ਼ਿਲਾਮਾਤ੍ਰੇ ਦृष੍ਯਤੇ ਵੈ ਕਲੌ ਚ ॥ ੩,੨੪.

ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸਾ ਝੂਠੇ ਅਵਤਾਰਾਂ ਨੂੰ ਚਾਨਣ ਦੇ ਗੁੱਝ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ ਪੱਥਰ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਲਿਜੁਗ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਪੱਥਰ ਦੀ ਮੂਰਤ ਵਾਂਗ ਹੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਨृਣਾਂ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸੋ ਹਰਿਸ੍ਤੁ ਕਲੌ ਸ੍ਵਰੂਪਂ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਸ੍ਯ ਦੇਵੀ । ਨ ਮਾਨੁषਾਃ ਪ੍ਰਵਿਜਾਨਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵੇ ਯਤਃ ਕਲੌ ਤਾਮਸਾ ਰਾਜਸਾਸ੍ਤੁ ॥ ੩,੨੪.

ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸਾ ਹਰਿ ਕਲਿਜੁਗ ਵਿੱਚ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਦੇਵੀ, ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਅਸਲ ਰੂਪ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣਦਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਕਲਿਜੁਗ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤਾਮਸ ਤੇ ਰਾਜਸ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਹੋਏ ਹਨ।

ਤਤ੍ਸਂਗਿਨਃ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕਾਃ ਕੇਚਿਦੇਵ ਹ੍ਯਤੋ ਭਕ੍ਤਾ ਦੁਰ੍ਲਭਾ ਵੈ ਕਲੌ ਚ । ਯੇ ਦृਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਭਕ੍ਤਵਤ੍ਤੇ ਨ ਭਕ੍ਤਾਃ ਸ਼ਿਸ਼੍ਰੋਦਰਯੋਰ੍ਭਰਣੇ ਚੈਵ ਸਕ੍ਤਾਃ ॥ ੩,੨੪.

ਉਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕੁਝ ਹੀ ਸਾਤਵਿਕ ਲੋਕ ਸੱਚੇ ਭਗਤ ਹਨ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਕਲਿਜੁਗ ਵਿੱਚ ਸੱਚੇ ਭਗਤ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹਨ। ਜੋ ਭਗਤ ਵਾਂਗ ਦਿਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਿਚ ਭਗਤ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਤੇ ਆਪਣੀ ਲੋੜ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਯਾਤ੍ਰਾਂ ਚ ਤਦਰ੍ਥਮੇਵ ਭਕ੍ਤਿਜ੍ਞਾਨਂ ਦੁਰ੍ਲਭਂ ਵੈ ਕਲੌ ਚ । ਭਕ੍ਤਾ ਯੇ ਵੈ ਨ ਵਿਰਕ੍ਤਾਃ ਸਦੈਵ ਤੇषਾਂ ਹਰੇਰ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਦੁਰ੍ਲਭਂ ਚ ॥ ੩,੨੪.

ਉਹ ਯਾਤਰਾ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਲਾਭ ਲਈ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਕਲਿਜੁਗ ਵਿੱਚ ਭਗਤੀ ਤੇ ਗਿਆਨ ਵਿਰਲੇ ਹਨ। ਜੋ ਭਗਤ ਹਨ ਪਰ ਵਿਰਕਤ ਨਹੀਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਹਰਿ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਔਖਾ ਹੈ।

ਭਕ੍ਤਸ੍ਵਰੂਪਂ ਤਵ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਖਗੇਨ੍ਦ੍ਰ ਯੋ ਜ੍ਞਾਨਪੂਰ੍ਣਃ ਪਰਮੇ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧ ਏਵ । ਨ ਚ ਦ੍ਵੇषੈਰ੍ਬਨ੍ਧੁਰੋ ਭਕ੍ਤਿਯੁਕ੍ਤਸ੍ਤਵ ਦ੍ਵੇषਾਞ੍ਛृਣੁ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਚ ਸਮ੍ਯਕ੍ ॥ ੩,੨੪.

ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਭਗਤ ਦਾ ਸਵਰੂਪ ਦੱਸਾਂਗਾ: ਜੋ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਵੈਰ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਫਸਿਆ, ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ। ਹੁਣ ਸੁਣ, ਮੈਂ ਵੈਰ ਦਾ ਸਵਰੂਪ ਵੀ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦੱਸਾਂਗਾ।

ਜੀਵਾਭਿਦਾ ਹਰਿਣਾਪ੍ਰਾਕृਤੇਨ ਸ੍ਵਤਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਹ੍ਯਸ੍ਵਤਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ । ਜ੍ਞਾਨਾਨਨ੍ਦੈਃ ਪਰਿਪੂਰ੍ਣੇ ਹਰੌ ਚ ਗੁਣੈਰਪੂਰ੍ਣੋ ਹਰਿਰਿਤ੍ਯੇਵ ਚਿਨ੍ਤਾ ॥ ੩,੨੪.

ਜੀਵ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਜੀਵ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਦਾ ਪਰਧੀਨ ਹੈ, ਤੇ ਹਰਿ ਆਪਣਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਦੇ ਵਸ਼ ਨਹੀਂ। ਹਰਿ ਗਿਆਨ ਤੇ ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਸੋਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਹਰਿ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਅਧੂਰਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੀਬ੍ਰਹ੍ਮਰੁਦ੍ਰਾਦਿਦਿਵੌਕਸਾਂ ਸਦਾ ਤਥਾ ਦ੍ਵਿਜਾਨਾਂ ਸਂਮਾਨਾਯਾਸ਼੍ਚ ਚਿਨ੍ਤਾ । ਵਿष੍ਣੋਃ ਸਕਾਸ਼ਾਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਰੁਦ੍ਰਾਦਿਕਾਨਾਂ ਸਦਾਧਿਕ੍ਯਾਲੋਚਨਂ ਦ੍ਵੇष ਏਵ ॥ ੩,੨੪.

ਬ੍ਰਹਮਾ, ਰੁਦਰ ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਦਾ ਇਜ਼ਤ ਕਰਨ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਦੁਜਿਆਂ ਦੀ ਵੀ। ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਪਾਸੋਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਰੁਦਰ ਆਦਿਕ ਦੀ ਵਧਿਆਈ ਦੀ ਸਦਾ ਸੋਚਣਾ ਵੈਰ ਹੀ ਹੈ।

ਵਿष੍ਣੋਰ੍ਭਦ੍ਰੇ ਹਸ੍ਤਪਾਦਾਦਿਕਾਨਾਂ ਭੇਦਜ੍ਞਾਨਂ ਦ੍ਵੇषਮਾਹੁਰ੍ਮਹਾਨ੍ਤਃ । ਅਵਤਾਰਾਣਾ ਛੇਦਭੇਦਾਦਿਕਂ ਚ ਤਥੋਚ੍ਯਤੇ ਮਰਣਸ੍ਯਾਪਿ ਚਿਨ੍ਤਾ ॥ ੩,੨੪.

ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਹੱਥ, ਪੈਰ ਆਦਿ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਫਰਕ ਜਾਣਨਾ ਵੈਰ ਹੈ, ਮਹਾਨ ਲੋਕ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਵਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰਾ-ਵੱਖਰਾ ਕਰਨਾ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਵੀ ਵੈਰ ਹੀ ਹੈ।