ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਤੀਰ੍ਥਾਟਨਾਰ੍ਥਂ ਤੁ ਜਗਾਮ ਪਿਤ੍ਰਾ ਸਾਕਂ ਹਰੇਃ ਪ੍ਰੀਣਨਾਦ੍ਯਰ੍ਥਮੇਵ । ਆਰਾਧਯਿਤ੍ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨ੍ਵਿष੍ਣੁਭਕ੍ਤਾਨਾਦੌ ਗृਹੇ ਵਸ੍ਤ੍ਰਸਂਭੂषਣਾਦ੍ਯੈਃ ॥ ੩,੨੩.

ਫਿਰ, ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਹਰੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਚਲੀ। ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਨੂ ਭਗਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਕਪੜੇ ਤੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਸਤਕਾਰ ਕੀਤਾ।

ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਕਲ੍ਪਂ ਕਾਰਯਾਮਾਸ ਦੇਵੀ ਵਿष੍ਣੋਰਗ੍ਰੇ ਤੀਰ੍ਥਯਾਤ੍ਰਾਰ੍ਥਮੇਵ । ਯਾਵਤ੍ਕਾਲਂ ਤੀਰ੍ਥਯਾਤ੍ਰਾ ਮੁਕੁਨ੍ਦ ਤਾਵਤ੍ਕਾਲਂ ਤੂਰ੍ਧ੍ਵਰੇਤਾ ਭਵਾਮਿ ॥ ੩,੨੩.

ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਰਸਮ ਕੀਤੀ। 'ਜਿੰਨਾ ਸਮੇਂ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਚੱਲੇਗੀ, ਮੁਕੁੰਦ, ਮੈਂ ਉੱਚੀ ਆਚਰਨ ਵਾਲੀ ਰਹਾਂਗੀ।'

ਯਾਵਤ੍ਕਾਲਂ ਤੀਰ੍ਥਯਾਤ੍ਰਾਂ ਕਰਿष੍ਯੇ ਤਾਵਦ੍ਦਤ੍ਤਾਦ੍ਵੈष੍ਣਵਾਨਾਂ ਚ ਸਂਗਮ੍ । ਹਰੇਃ ਕਥਾਸ਼੍ਰਵਣਂ ਸ੍ਯਾਨ੍ਮੁਕੁਨ੍ਦ ਨਾਵੈष੍ਣਵਾਨਾਂ ਸਂਗਿਨਾਮਙ੍ਗਸਂਗਮ੍ ॥ ੩,੨੩.

'ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਕਰਾਂਗੀ, ਤਦ ਤੱਕ ਕੇਵਲ ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਭਗਤਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲਾਂਗੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਹਰੀ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣਾਂਗੀ, ਮੁਕੁੰਦ, ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਭਗਤਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗੀ।'

ਸੁਹृਜ੍ਜਨੈਃ ਪੁਤ੍ਰਮਿਤ੍ਰਾਦਿਕੈਸ਼੍ਚ ਦੀਰ੍ਥਾਟਨਂ ਨੈਵ ਕੁਰ੍ਯਾਂ ਮੁਕੁਨ੍ਦ । ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਯੇ ਕਾਮ੍ਯਯਾ ਤੀਰ੍ਥਯਾਤ੍ਰਾਂ ਤੇषਾਂ ਸਂਗਂ ਕੁਰੁ ਦੂਰੇ ਮੁਕੁਨ੍ਦ ॥ ੩,੨੩.

'ਮਿੱਤਰਾਂ, ਪੁੱਤਰਾਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗੀ, ਮੁਕੁੰਦ। ਜਿਹੜੇ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਤੂੰ ਦੂਰ ਰੱਖ, ਮੁਕੁੰਦ।'

ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮਂ ਯੇ ਵਿਹਾਯੈਵ ਯਾਤ੍ਰਾਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਤੇषਾਂ ਕਿਂ ਫਲਂ ਪ੍ਰਾਹੁਰਾਰ੍ਯਾਃ । ਯਦਾ ਤੀਰ੍ਥਾਨਾਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਦੈਵ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮਂ ਪੁਰਤਃ ਸ੍ਥਾਪਯਿਤ੍ਵਾ ॥ ੩,੨੩.

'ਜੋ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੀ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਗਿਆਨੀ ਕੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ? ਜਦ ਵੀ ਤੀਰਥ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋਣ, ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।'

ਤੀਰ੍ਥਾਟਨਂ ਪਾਦਚੈਰੈਃ ਕृਤਂ ਚੇਤ੍ਪੂਰ੍ਣਂ ਫਲਂ ਪ੍ਰਾਹੁਰਾਰ੍ਯਾਃ ਖਗੇਨ੍ਦ੍ਰ । ਪਾਦਤ੍ਰਾਣਂ ਪਾਦਰਕ੍ਸ਼ਾਂ ਚ ਕृਤ੍ਵਾ ਤੀਰ੍ਥਾਟਨਂ ਪਾਦਹੀਨਂ ਤਦਾਹੁਃ ॥ ੩,੨੩.

'ਜੇ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਗਿਆਨੀ ਪੂਰਾ ਫਲ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ। ਜੇ ਜੁੱਤੀ ਜਾਂ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਪਾ ਕੇ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਅਧੂਰੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।'

ਯੋ ਵਾਹਨੇ ਤੁਰਗੇ ਚੋਪਵਿष੍ਟਸ੍ਤੀਰ੍ਥਾਟਨਂ ਕੁਰੁਤੇ ਚਾਰ੍ਧਹੀਨਮ੍ । ਵृषਾਦੀਨਾਂ ਵਾਹਨੇ ਪਾਦਮਾਹੁਃ ਪਰਾਨ੍ਨਾਨਾਂ ਭੋਜਨੇ ਵ੍ਯਰ੍ਥਮਾਹੁਃ ॥ ੩,੨੩.

'ਜੋ ਘੋੜੇ ਜਾਂ ਹੋਰ ਵਾਹਨ ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅੱਧਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਬਲਦ ਆਦਿ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਜਾਂ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਾ ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਹੋਰਾਂ ਦਾ ਭੋਜਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਫਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।'

ਮਹਾਤ੍ਮਨਾਂ ਵੇਦਵਿਦਾਂ ਯਤੀਨਾਂ ਪਰਾਨ੍ਨਾਨਾਂ ਭੋਜਨੇ ਨੈਵ ਦੋषਃ । ਸਂਕਲ੍ਪਯਿਤ੍ਵਾ ਪਰਮਾਦਰੇਣ ਜਗਾਮ ਸਾ ਤੀਰ੍ਥਯਾਤ੍ਰਾਰ੍ਥਮੇਵ ॥ ੩,੨੩.

'ਵੱਡੇ ਮਨੁੱਖਾਂ, ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰਾਂ ਤੇ ਯਤੀ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਹੋਰਾਂ ਦਾ ਭੋਜਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਨੇ ਵੱਡੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕੀਤਾ ਤੇ ਕੇਵਲ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੋਈ।'

ਆਦੌ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਹਰਿਨਿਰ੍ਮਾਤ੍ਯਗਨ੍ਧਂ ਵਿਸਰ੍ਜਯਿਤ੍ਵਾ ਸ਼੍ਰਵਣਂ ਵੈ ਚਕਾਰ । ਪਿਤ੍ਰਾ ਸਾਕਂ ਭੋਜਨਂ ਚਾਪਿ ਕृਤ੍ਵਾ ਅਗ੍ਰੇ ਦਿਨੇ ਕ੍ਰੋਸ਼ਮੇਕਂ ਜਗਾਮ ॥ ੩,੨੩.

ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸ ਨੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ, ਹਰੀ ਦੀ ਵਾਸਨਾ ਵਾਲਾ ਲੇਪ ਹਟਾਇਆ ਤੇ ਪਾਠ ਸੁਣਿਆ। ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਭੋਜਨ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਇੱਕ ਕੋਸ ਦੂਰ ਚਲ ਪਈ।

ਤਤ੍ਰ ਦ੍ਵਿਜਾਨ੍ਪੂਜਯਿਤ੍ਵਾਨ੍ਨਪਾਨ ਰਾਤ੍ਰੌ ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਸ਼੍ਰਾਵਯਾਮਾਸ ਦੇਵੀ । ਏਵਂ ਯਾਤ੍ਰਾਂ ਯੇ ਪ੍ਰਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਨਿਤ੍ਯਂ ਤੇषਾਂ ਯਾਤ੍ਰਾਂ ਸਫਲਾਂ ਪ੍ਰਾਹੁਰਾਰ੍ਯਾਃ ॥ ੩,੨੩.

ਉਥੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਕੇ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੱਚਾਈ ਸੁਣਾਈ। ਜੋ ਲੋਕ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਗਿਆਨੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਫਲਦਾਇਕ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।

ਵਿਨਾ ਦਯਾਂ ਤੀਰ੍ਥਯਾਤ੍ਰਾ ਖਗੇਨ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯਰ੍ਥੇਤ੍ਯੇਵਂ ਵੀਨ੍ਦ੍ਰ ਚਾਹੁਰ੍ਮਹਾਨ੍ਤਃ । ਦਿਵਾ ਰਾਤ੍ਰੌ ਯੇ ਨ ਸ਼ृਣ੍ਵਨ੍ਤਿ ਦਿਵ੍ਯਾਂ ਹਰੇਃ ਕਥਾਂ ਤੀਰ੍ਥਮਾਰ੍ਗੇ ਖਗੇਨ੍ਦ੍ਰ ॥ ੩,੨੩.

ਦਇਆ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਵਿਅਰਥ ਹੈ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ; ਵੱਡੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਇਹੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਇੰਦਰ। ਜਿਹੜੇ ਤੀਰਥ ਦੇ ਰਸਤੇ ਦਿਨ ਜਾਂ ਰਾਤ ਹਰੀ ਦੀਆਂ ਦਿਵਿਆ ਕਥਾਵਾਂ ਨਹੀਂ ਸੁਣਦੇ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ—

ਵ੍ਯਰ੍ਥਂਵ੍ਯਰ੍ਥਂ ਤਸ੍ਯ ਚਾਹੁਰ੍ਗਤਂ ਵੈ ਅਸ਼੍ਵਾਦੀਨਾਂ ਵਾਹਨਾਨਾਂ ਚ ਵਿਦ੍ਧਿ । ਅਸ਼੍ਵਾਦੀਨਾਮਪਰਾਧਂ ਵਦਸ੍ਵ ਗਙ੍ਗਾਦੀਨਾਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍ਪਾਪਨਾਸ਼ਃ ॥ ੩,੨੩.

ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਬਿਲਕੁਲ ਵਿਅਰਥ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਘੋੜੇ ਤੇ ਹੋਰ ਵਾਹਨਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਜਾਣ ਲੈ। ਘੋੜਿਆਂ ਆਦਿ ਦੀ ਗਲਤੀ ਬਿਆਨ ਕਰ; ਗੰਗਾ ਤੇ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਦਰਿਆ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਸ੍ਥਵਿष੍ਣੋਰ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍ਪਾਪਨਾਸ਼ੋ ਮਾਰ੍ਜਾਰਸ੍ਯਾਪ੍ਯਪਰਾਧਂ ਵਦਸ੍ਵ । ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਸ੍ਥਵਿष੍ਣੋਃ ਪੂਜਨਾਤ੍ਪਾਪਨਾਸ਼ਃ ਪੂਜਾਵਤਾਮਪਰਾਧਂ ਵਦਸ੍ਵ ॥ ੩,੨੩.

ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਬਿੱਲੀਆਂ ਦੀ ਗਲਤੀ ਵੀ ਦੱਸ। ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਲਤੀ ਵੀ ਦੱਸ।

ਜਪਾਦੀਨਾਂ ਕੁਰ੍ਵਤਾਂ ਪਾਪਨਾਸ਼ੋ ਵਿष੍ਣੋਰ੍ਧ੍ਯਾਨਾਤ੍ਸਦ੍ਯ ਏਵਾਘਨਾਸ਼ਃ । ਅਨੁਸਂਧਾਨਾਦ੍ਰਹਿਤਂ ਸਰ੍ਵਮੇਵ ਕृਤਂ ਵ੍ਯਰ੍ਥਮੇਵੇਤਿ ਚਾਹੁਃ ॥ ੩,੨੩.

ਜਪ ਤੇ ਹੋਰ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਪਾਪ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਸਹੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਨ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਵਿਅਰਥ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਅਤੋ ਹਰੇਃ ਪਾਪਵਿਨਾਸ਼ਿਨੀਂ ਕਥਾਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਿष੍ਣੋਰ੍ਭਕ੍ਤਿਮਾਨ੍ਸ੍ਯਾਤ੍ਖਗੇਨ੍ਦ੍ਰ । ਦृष੍ਟ੍ਵਾਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਹਰਿਪਾਦਾਙ੍ਕਿਤਂ ਚ ਸ੍ਮृਤ੍ਵਾਸ੍ਮृਤ੍ਵਾ ਭਕ੍ਤਿਮਾਨ੍ਸ੍ਯਾਤ੍ਖਗੇਨ੍ਦ੍ਰ ॥ ੩,੨੩.

ਇਸ ਲਈ, ਹਰੀ ਦੀ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕਥਾ ਸੁਣ ਕੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਭਗਤ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ। ਹਰੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵੇਖ ਕੇ ਜਾਂ ਨਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਯਾਦ ਕਰ ਕੇ ਜਾਂ ਨਾ ਕਰ ਕੇ, ਭਗਤੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ।

ਪਿਤ੍ਰਾ ਸਾਕਂ ਕਨ੍ਯਕਾ ਸਾਪਿ ਵੀਨ੍ਦ੍ਰ ਸ਼ੇषਾਚਲਸ੍ਥਂ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਂ ਚ ਦ੍ਰष੍ਟੁਮ੍ । ਜਗਾਮ ਸਾ ਮਾਰ੍ਗਮਧ੍ਯੇ ਹਰਿਂ ਚ ਸਾ ਚਿਨ੍ਤਯਾਮਾਸ ਰਮਾਪਤਿਂ ਚ ॥ ੩,੨੩.

ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਉਹ ਕੁੜੀ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਇੰਦਰ, ਸ਼ੇਸ਼ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦੇ ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਗਈ। ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਹਰੀ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦੀ ਰਹੀ।

ਕਦਾ ਦ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਸ੍ਯ ਵਕ੍ਸ਼ਃ ਸ਼੍ਰੀਵਤ੍ਸਰਤ੍ਨੈਰ੍ਭੂषਿਤਂ ਵਿਸ੍ਤृਤਂ ਚ । ਕਦਾ ਦ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਸ੍ਯ ਤੁਨ੍ਦਂ ਵਲਿਤ੍ਰਯੇਣਾਙ੍ਕਿਤਂ ਸੁਂਦਰਂ ਚ ॥ ੩,੨੩.

'ਕਦੋਂ ਮੈਂ ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਦਾ ਚੌੜਾ ਛਾਤੀ, ਜੋ ਸ੍ਰੀਵਤਸ ਤੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਵੇਖਾਂਗੀ? ਕਦੋਂ ਮੈਂ ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਦਾ ਸੋਹਣਾ ਪੇਟ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਵੱਟਾਂ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਾਨਿਤ ਹੈ, ਵੇਖਾਂਗੀ?'

ਕਦਾ ਦ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਸ੍ਯ ਕਣ੍ਠਂ ਮਹਰ੍ਲੋਕਸ੍ਯਾਸ਼੍ਰਯਂ ਕਂਬੁਤੁਲ੍ਯਮ੍ । ਕਦਾ ਦ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਸ੍ਯ ਨਾਭਿਂ ਸਦਾਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯਾਸ਼੍ਰਯਂ ਵੈ ਸੁਪੂਰ੍ਣਮ੍ ॥ ੩,੨੩.

ਕਦੋਂ ਮੈਂ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਾ ਦੇ ਗਲ ਨੂੰ ਵੇਖਾਂਗਾ, ਜੋ ਮਹਰਲੋਕ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ ਤੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਕਾਲਾ ਹੈ? ਕਦੋਂ ਮੈਂ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਾ ਦੀ ਨਾਭੀ ਨੂੰ ਵੇਖਾਂਗਾ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ?

ਕਦਾ ਦ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਵਦਨਂ ਵੈ ਮੁਰਾਰੇਰ੍ਜਨਲੋਕਸ੍ਯਾਸ਼੍ਰਯਂ ਸਰ੍ਵਦੈਵ ॥ ੩,੨੩.

ਕਦੋਂ ਮੈਂ ਮੁਰਾ ਦੇ ਵੈਰੀ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਵੇਖਾਂਗਾ, ਜੋ ਜਨਲੋਕ ਦਾ ਸਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ?

ਸ਼ਿਰਃ ਕਦਾ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਸ੍ਯ ਦ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਸਤ੍ਯਸ੍ਯ ਲੋਕਸ੍ਯਾਸ਼੍ਰਯਂ ਸਰ੍ਵਦੈਵ । ਕਟਿਂ ਕਦਾ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਸ੍ਯ ਦ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਭੂਰ੍ਲੋਕਸ੍ਯਾਸ਼੍ਰਯਂ ਸਰ੍ਵਦੈਵ ॥ ੩,੨੩.

ਕਦੋਂ ਮੈਂ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਾ ਦਾ ਸਿਰ ਵੇਖਾਂਗਾ, ਜੋ ਸਤ੍ਯਲੋਕ ਦਾ ਸਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ? ਕਦੋਂ ਮੈਂ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਾ ਦੀ ਕਮਰ ਵੇਖਾਂਗਾ, ਜੋ ਭੂਲੋਕ ਦਾ ਸਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ?

ਕਦਾ ਦ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਸ੍ਯ ਚੋਰੁ ਤਲਾਤਲਸ੍ਯਾਸ਼੍ਰਯਂ ਸਰ੍ਵਦੈਵ । ਕਦਾ ਦ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਸ੍ਯ ਜਾਨੁ ਸੁਕੋਮਲਂ ਸੁਤਲਸ੍ਯਾਸ਼੍ਰਯਂ ਚ ॥ ੩,੨੩.

ਕਦੋਂ ਮੈਂ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਾ ਦੀਆਂ ਰਾਨਾਂ ਵੇਖਾਂਗਾ, ਜੋ ਤਲਾਤਲ ਦਾ ਸਦਾ ਆਸਰਾ ਹਨ? ਕਦੋਂ ਮੈਂ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਾ ਦੇ ਨਰਮ ਘੁਟਣ ਵੇਖਾਂਗਾ, ਜੋ ਸੁਤਲ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹਨ?

ਕਦਾ ਦ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਸ੍ਯ ਜਙ੍ਘੇ ਰਸਾਤਲਸ੍ਯਾਸ਼੍ਰਯੇਃ ਸਰ੍ਵਦੈਵ । ਕਦਾ ਦ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਪਾਦਤਲਂ ਹਰੇਸ਼੍ਚ ਪਾਤਾਲਲੋਕਸ੍ਯਾਸ਼੍ਰਯਂ ਸਰ੍ਵਦੈਵ ॥ ੩,੨੩.

ਕਦੋਂ ਮੈਂ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਾ ਦੀਆਂ ਪਿੰਡੀਆਂ ਵੇਖਾਂਗਾ, ਜੋ ਰਸਾਤਲ ਦਾ ਸਦਾ ਆਸਰਾ ਹਨ? ਕਦੋਂ ਮੈਂ ਹਰੀ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਤਲ ਵੇਖਾਂਗਾ, ਜੋ ਪਾਤਾਲਲੋਕ ਦਾ ਸਦਾ ਆਸਰਾ ਹਨ?

ਇਤ੍ਥਂ ਮਾਰ੍ਗੇ ਚਿਨ੍ਤਯਨ੍ਤੀ ਚ ਦੇਵੀ ਸ਼ੇषਾਚਲੇ ਸ਼ੇषਦੇਵਂ ਦਦਰ੍ਸ਼ । ਫਣੈਃ ਸਹਸ੍ਰੈਃ ਸੁਵਿਰਾਜਮਾਨਂ ਨਾਨਾਦ੍ਰੁਮੈਰ੍ਵਾਨਰੈਰ੍ਵਾਨਰੀਭਿਃ ॥ ੩,੨੩.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਸੋਚਦੀ ਹੋਈ, ਦੇਵੀ ਨੇ ਸ਼ੇਸ਼ਾਚਲ 'ਤੇ ਸ਼ੇਸ਼ਦੇਵ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਹਜ਼ਾਰ ਫਣਿਆਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਰੱਖਤਾਂ, ਬਾਂਦਰਾਂ ਅਤੇ ਮਾਦਾ ਬਾਂਦਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਅਨਨ੍ਤ ਜਨ੍ਮਾਰ੍ਜਿਤਪੁਣ੍ਯਸਂਚਯਾਨ੍ਮਯਾਦ੍ਯ ਦृष੍ਟਃ ਪਰਮਾਚਲੋ ਹਿ । ਤਦ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਦ੍ਵਾष੍ਪਕਲਾਕੁਲੇਕ੍ਸ਼ਣਾ ਸਦ੍ਯਃ ਸਮੁਤ੍ਥਾਯ ਨਨਾਮ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਾ ॥ ੩,੨੩.

ਅਣਗਿਣਤ ਜਨਮਾਂ ਦੀ ਕਮਾਈ ਹੋਈ ਪੂਣ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹ ਨਾਲ, ਅੱਜ ਮੈਂ ਉੱਚਤਮ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਉਸ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ, ਤੇ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਉਠ ਕੇ ਸਿਰ ਨਿਵਾਇਆ।

ਮੁਖਂ ਚ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਨਮਨਂ ਚ ਕਾਰ੍ਯਂ ਪृष੍ਠਾਦਿਭਾਗੇ ਨਮਨਂ ਨ ਕਾਰ੍ਯਮ੍ । ਸਾਪਿ ਦ੍ਵਿषਟ੍ਕਂ ਨਮਨਂ ਚ ਚਕ੍ਰੇ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮਂ ਸ੍ਥਾਪਯਿਤ੍ਵਾ ਪੁਰੋऽਸ੍ਯ ॥ ੩,੨੩.

ਚਿਹਰਾ ਵੇਖ ਕੇ ਸਿਰ ਨਿਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਪਿੱਠ ਜਾਂ ਹੋਰ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਨਿਵਾਉਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਪੱਥਰ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਦੋਵਾਂ ਪਾਸੇ ਛੇ-ਛੇ, ਬਾਰਾਂ ਵਾਰੀ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ।

ਇਤ੍ਥਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਵੈष੍ਣਵੈਃ ਪਰ੍ਵਤਸ੍ਯ ਤ੍ਵਂ ਵੈष੍ਣਵੈਰ੍ਵਿਪਰੀਤਂ ਚ ਕਾਰ੍ਯਮ੍ । ਮਧ੍ਵਾਨ੍ਤਃਸ੍ਥਃ ਪਰ੍ਵਤਾਗ੍ਰੇਸ੍ਤਿ ਨਿਤ੍ਯਂ ਰਮਾਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦ੍ਯੈਃ ਪੂਜਿਤਃ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਃ ॥ ੩,੨੩.

ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਵੈਸ਼ਨਵਾਂ ਨੂੰ ਇਉਂ ਹੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਵੈਸ਼ਨਵਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਹਾੜ ਦੇ ਚੋਟੀ 'ਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਰਮਾ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸੁਸਤ੍ਤਮਂ ਪਰਮਂ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਂ ਦ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯੇऽਥਾਹਂ ਹ੍ਯਾਰੁਰੁਕ੍ਸ਼ੇऽਚਲਞ੍ਚ । ਇਤ੍ਯੇਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਕਪਿਲਾਖ੍ਯਤੀਰ੍ਥੇ ਸ੍ਥਾਨਂ ਚਕ੍ਰੇ ਸਾ ਸ੍ਵਪਿਤ੍ਰਾ ਸਹੈਵ ॥ ੩,੨੩.

ਮੈਂ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਾ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਵੇਖਾਂਗਾ ਤੇ ਹੁਣ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਾਂਗਾ। ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਕਪਿਲਾ ਨਾਮਕ ਤੀਰਥ 'ਤੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਆਪਣਾ ਥਾਂ ਬਣਾਇਆ।

ਅਤ੍ਰੈਵਾਸ੍ਤੇ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸੋ ਹਰਿਸ੍ਤੁ ਦ੍ਰਵ੍ਯੇਣ ਰੂਪੇਣ ਨ ਚਾਨ੍ਯਥੇਤਿ । ਆਦੌ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਮੁਣ੍ਡਨਂ ਤਤ੍ਰ ਕृਤ੍ਵਾ ਤੀਰ੍ਥਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਕਾਰਯਿਤ੍ਵਾ ਸੁਤੀਰ੍ਥੇ ॥ ੩,੨੩.

ਇਥੇ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਾ, ਹਰੀ, ਪਦਾਰਥ ਤੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਹੀਂ। ਪਹਿਲਾਂ ਇਥੇ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਸਿਰ ਮੁੰਡਾ ਕੇ, ਤੀਰਥ 'ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਰੀਤ ਅਦਾ ਕੀਤੀ।

ਗੋਭੂਹਿਰਣ੍ਯਾਦਿਸਮਸ੍ਤਦਾਨਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਸ਼ੈਲਂ ਚਾਰੁਰੋਹਾਥ ਸਾਧ੍ਵੀ । ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮਂ ਸ੍ਥਾਪਯਿਤ੍ਵਾ ਸ ਚਾਗ੍ਰੇ ਪੁਨਃ ਪ੍ਰਣਾਮਂ ਸਾਪਿ ਚਕ੍ਰੇ ਸੁਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ॥ ੩,੨੩.

ਗਾਂ, ਧਰਤੀ, ਸੋਨਾ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਸਤ੍ਰੀ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹੀ। ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਪੱਥਰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਭਾਰੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ।