ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਏਵਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵਦਾ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਾ ਤੁ ਹਰਿਂ ਸਦਾ ਪ੍ਰੀਣਯਾਮਾਸ ਦੇਵੀ । ਸਪਰ੍ਯਯਾ ਵੈ ਕ੍ਰਿਯਮਾਣਯਾ ਹਰਿਃ ਪਤਿਰ੍ਮਮ ਸ੍ਯਾਦਿਤਿ ਚਿਨ੍ਤਯਾਨਾ

ਇੰਝ ਜਾਣ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਰਿ ਨੂੰ ਰਾਜੀ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਰਹੀ, ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਸੋਚਦੀ, 'ਹਰਿ ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਬਣੇ।'

ਤਤ੍ਯਾਜ ਦੇਹਂ ਵਿष੍ਣੁਪਤਿਤ੍ਵਕਾਮਾ ਮਦ੍ਰੇषੁ ਵੈ ਵੀਨ੍ਦ੍ਰ ਪੁਤ੍ਰੀ ਪ੍ਰਜਾਤਾ । ਸ੍ਵਯਂਵਰੇ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਾਯਾ ਅਹਂ ਚ ਭਿਤ੍ਤ੍ਵਾ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਂ ਭੂਪਤੀਨ੍ਦ੍ਰਾਵਯਿਤ੍ਵਾ

ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਿਆਂ, ਰਾਜਾ ਵੀਂਦ੍ਰਾ ਦੀ ਧੀ ਨੇ ਮੇਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ; ਲਕਸ਼ਮਣਾ ਦੇ ਸਵਯੰਵਰ 'ਤੇ, ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਚੀਰ ਕੇ, ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ।

ਪਾਣਿਗ੍ਰਹਂ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਾਯਾਸ਼੍ਚ ਕृਤ੍ਵਾ ਗਤ੍ਵਾ ਪੁਰੀਂ ਰਮਯਾਮਾਸ ਦੇਵੀ । ਤਥੈਵਾਹਂ ਜਾਂਬਵਤ੍ਯਾ ਵਿਵਾਹਂ ਮਤ੍ਪਤ੍ਨੀਤ੍ਵੇ ਕਾਰਣਂ ਤ੍ਵਾਂ ਬ੍ਰਵੀਮਿ

ਲਕਸ਼ਮਣਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਨਗਰ ਲੈ ਗਿਆ ਤੇ ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕੀਤਾ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੈਂ ਜਾਮਬਵਤੀ ਨਾਲ ਵੀ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ—ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਉਹ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਕਿਉਂ ਬਣੀ।

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੨੩ ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣ ਉਵਾਚ । ਸੋਮਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰੀ ਪੂਰ੍ਵਸਰ੍ਗੇ ਬਭੂਵ ਭਾਰ੍ਯਾ ਮਦੀਯਾ ਜਾਮ੍ਬਵਤੀ ਮਮ ਪ੍ਰਿਯਾ । ਤਾਸਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਹ੍ਯਧਿਕਾ ਵੀਨ੍ਦ੍ਰ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਰੁਦ੍ਰਾਦਿਭ੍ਯਃ ਪਞ੍ਚਗੁਣੈਰ੍ਵਿਹੀਨਾ ॥ ੩,੨੩.

ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਜਾਮਬਵਤੀ, ਜੋ ਮੇਰੀ ਪਿਆਰੀ ਹੈ, ਸੋਮਾ ਦੀ ਧੀ ਸੀ ਤੇ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਬਣੀ; ਉਹਨਾਂ ਵਿਚ, ਹੇ ਵੀਂਦ੍ਰਾ, ਉਹ ਕੁਝ ਵਧੀਆ ਸੀ, ਪਰ ਰੁਦ੍ਰ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਗੁਣ ਉਸ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸਨ।

ਯਦਾਵੇਸ਼ੋ ਬਲਵਾਨ੍ਸ੍ਯਾਦ੍ਰਮਾਯਾਂ ਤਦਾਨਾਸ ਪ੍ਰਿਯਤੇ ਕੇਸ਼ਵੋਲਮ੍ । ਯਦਾਵੇਸ਼ਾਦ੍ਧ੍ਰਾਸਮੁਪੈਤਿ ਕਾਲੇ ਤਦਾ ਤਾਸਾਂ ਸਾਮ੍ਯਮਾਹੁਰ੍ਮਹਾਨ੍ਤਃ ॥ ੩,੨੩.

ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਬਲਵਾਨ, ਤਾਂ ਕੇਸ਼ਵ ਖਾਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਘਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੱਡੇ ਲੋਕ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨਤਾ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਲਕ੍ਸ਼੍ਮ੍ਯਾਵੇਸ਼ਃ ਕਿਞ੍ਚਿਦਸ੍ਤ੍ਯੇਵ ਨਿਤ੍ਯਮਤਸ੍ਤਾਭ੍ਯਃ ਕਿਞ੍ਚਿਦਾਧਿਕ੍ਯਮਸ੍ਤਿ ॥ ੩,੨੩.

ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਹਾਜਰੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕੁਝ ਨਾ ਕੁਝ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਵਧੀਆ ਪੱਧਰ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਗਰੁਡ ਉਵਾਚ । ਤਾਸਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਜਾਮ੍ਬਵਨ੍ਤੀ ਤੁ ਕृष੍ਣ ਆਰਾਧਨਂ ਕੀਦृਸ਼ਂ ਸਾ ਚਕਾਰ । ਤਨ੍ਮੇ ਬ੍ਰੂਹਿ ਕृਪਯਾ ਵਿਸ਼੍ਵਮੂਰ੍ਤੇ ਆਧਿਕ੍ਯੇ ਵੈ ਕਾਰਣਂ ਤਾਭ੍ਯ ਏਵ ॥ ੩,੨੩.

ਗਰੁੜ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਉਹਨਾਂ ਵਿਚ ਜਾਮਬਵਤੀ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੀ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ? ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਵ-ਰੂਪ, ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਉਸ ਦੇ ਵਧੀਆ ਹੋਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਵੀ ਦੱਸੋ।

ਗਰੁਡੇਨੈਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਭਗਵਾਨ੍ ਦੇਵਕੀਸੁਤਃ । ਮੇਘਗਂਭੀਰਯਾ ਵਾਚਾ ਉਵਾਚ ਵਿਨਤਾਸੁਤਮ੍ ॥ ੩,੨੩.

ਗਰੁੜ ਵਲੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛਣ 'ਤੇ, ਭਗਵਾਨ ਦੇਵਕੀ-ਪੁਤ੍ਰ ਨੇ, ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਗੰਭੀਰ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ, ਵਿਨਤਾ ਦੇ ਪੁਤ੍ਰ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣ ਉਵਾਚ । ਯਾ ਪੂਰ੍ਵਸਰ੍ਗੇ ਸੋਮਪੁਤ੍ਰੀ ਬਭੂਵ ਪਿਤੁਰ੍ਗृਹੇ ਵਰ੍ਤਮਾਨਾਪਿ ਸਾਧ੍ਵੀ । ਜਨ੍ਮ ਸ੍ਵਕੀਯਂ ਸਾਰ੍ਥਕਂ ਵੈ ਚਕਾਰ ਪਿਤ੍ਰਾ ਸਾਕਂ ਵਿष੍ਣੁਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂषਣੇ ਨ ਚ ॥ ੩,੨੩.

ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸੋਮਾ ਦੀ ਧੀ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ, ਤੇ ਨੇਕ ਸੀ; ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਜਨਮ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ, ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਸਫਲ ਕੀਤਾ।

ਸ਼ੁਸ਼੍ਰਾਵ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸਤ੍ਪੁਰਾਣਾਨਿ ਚੈਵਂ ਚਕ੍ਰੇ ਸਦਾ ਵਿष੍ਣੁਪਾਦਪ੍ਰਣਾਮਮ੍ । ਚਕ੍ਰੇ ਸਦਾ ਤਾਰਕਸ੍ਯਾਪਿ ਵਿष੍ਣੋਃ ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣਂ ਸ੍ਮਰਣਂ ਕੁਰ੍ਵਤੀ ਸਾ ॥ ੩,੨੩.

ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੱਚੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸੁਣਦੀ ਸੀ, ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੀ ਰਹੀ; ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਦੀ ਤੇ ਤਾਰਕਾ ਸਮੇਤ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੀ ਸੀ।

ਪਿਤ੍ਰਾ ਸਾਕਂ ਸਾ ਤੁ ਕਨ੍ਯਾ ਖਗੇਨ੍ਦ੍ਰ ਵੈਰਾਗ੍ਯਯੁਕ੍ਤਾ ਸ਼੍ਰਵਣਾਤ੍ਸਂਬਭੂਵ । ਕੇਸ਼ਂ ਚ ਮਿਤ੍ਰਂ ਦ੍ਵਿਰਦਾਦਿਕਂ ਚ ਅਨਰ੍ਘ੍ਯਰਤ੍ਨਾਨਿ ਗृਹਾਦਿਕਂ ਚ ॥ ੩,੨੩.

ਪਿਤਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਕੁੜੀ, ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਸੁਣਨ ਦੇ ਜਰੀਏ ਵੈਰਾਗੀ ਹੋ ਗਈ; ਉਹ ਵਾਲ, ਦੋਸਤ, ਹਾਥੀ, ਕੀਮਤੀ ਰਤਨ, ਘਰ ਆਦਿ ਨੂੰ—

ਸਰ੍ਵਂ ਹ੍ਯੇਤਨ੍ਨਸ਼੍ਵਰਂ ਚੈਵ ਮੇਨੇ ਮਮਾਧੀਨਂ ਹਰਿਣਾ ਵੈ ਕृਤਂ ਚ । ਯੇਨੈਵ ਦਤ੍ਤਂ ਪੁਤ੍ਰਮਿਤ੍ਰਾਦਿਕਂ ਚ ਤੇਨਾ ਹृਤਂ ਵੇਦਨਾਂ ਨੈਵ ਚਕ੍ਰੇ ॥ ੩,੨੩.

ਇਹ ਸਭ ਨਾਸਵੰਤ ਤੇ ਮੇਰੇ ਅਧੀਨ, ਤੇ ਹਰੀ ਵਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਹੋਏ ਸਮਝਦੀ ਸੀ; ਜੋ ਕੁਝ ਦਿੱਤਾ—ਪੁੱਤਰ, ਦੋਸਤ ਆਦਿ—ਉਹ ਵੀ ਉਸ ਵਲੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਕਦੇ ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ।

ਅਦ੍ਯੈਵ ਵਿष੍ਣੁਃ ਪਰਮੋ ਦਯਾਲੁਃ ਦਯਾਂ ਮਯਿ ਕृਤਵਾਂਸ੍ਤੇਨ ਸੁष੍ਠੁ । ਪਿਤ੍ਰਾ ਸਾਕਂ ਕਨ੍ਯਕਾ ਸਾ ਤੁ ਵੀਨ੍ਦ੍ਰ ਸਦਾਤ੍ਮਨਿ ਹ੍ਯਮਲੇ ਵਾਸੁਦੇਵੇ ॥ ੩,੨੩.

ਅੱਜ ਵੀ ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਸਭ ਤੋਂ ਦਿਆਲੂ, ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਵਧੀਆ ਦਇਆ ਦਿਖਾਈ; ਪਿਤਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਕੁੜੀ, ਹੇ ਵੀਂਦ੍ਰਾ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਸ਼ੁੱਧ ਆਤਮਾ ਵਾਸੁਦੇਵ ਵਿਚ ਟਿਕੀ ਰਹੀ।

ਏਕਾਨ੍ਤਤ੍ਵਂ ਸੁष੍ਠੁ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਗਤਾ ਸਾ ਯਦृਚ੍ਛਯਾ ਸੋਪਪਨ੍ਨੇਨ ਦੇਵੀ । ਅਕਲ੍ਪਯਨ੍ਤ੍ਯਾਤ੍ਮਨੋ ਵੀਨ੍ਦ੍ਰ ਵृਤ੍ਤਿਂ ਚਕਾਰ ਯਤ੍ਸਾਵਧਿਰਾਧਂ ਪ੍ਰਥੈਵ ॥ ੩,੨੩.

ਉਹ ਪੂਰੀ ਭਕਤੀ ਤੇ ਇਕਾਗਰਤਾ ਨਾਲ, ਹੇ ਵੀਂਦ੍ਰਾ, ਸੱਚੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਹਾਸਲ ਕਰ ਗਈ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਚਲਣ ਬਣਾਇਆ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮਿਸਾਲ ਬਣਿਆ।

ਸਾ ਵੈ ਵਿਤ੍ਤਂ ਵਿष੍ਣੁਪਾਦਾਰਵਿਨ੍ਦੇ ਦੁਃ ਖਾਰ੍ਣਵਾਤ੍ਤਰਾਕੇ ਸਂਚਕਾਰ । ਵਾਗੀਨ੍ਦ੍ਰਿਦ੍ਰਿਯਂ ਖਗ ਸਮ੍ਯਕ੍ਚਕਾਰ ਹਰੇਰ੍ਗੁਣਾਨਾਂ ਵਰ੍ਣਨੇ ਵਾ ਸਦੈਵ ॥ ੩,੨੩.

ਉਹ ਨੇ ਆਪਣਾ ਧਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਚਰਨਾਂ 'ਤੇ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ, ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਣ ਲਈ ਜਹਾਜ਼ ਵਾਂਗ; ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਬੋਲੀ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਰੀ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੀ।

ਹਸ੍ਤੌ ਚ ਵਿष੍ਣੋਰ੍ਗृਹਸਂਮਾਰ੍ਜਨਾਦੌ ਚਕਾਰ ਦੇਵੀ ਗਾਤ੍ਰਮਲਾਪਹਾਰਮ੍ । ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਂ ਚ ਚਕ੍ਰੇ ਹਰਿਸਤ੍ਕਥੋਦਯੇ ਮੋਕ੍ਸ਼ਾਦਿਮਾਰ੍ਗੇ ਹ੍ਯਮृਤੋਪਮੇ ਚ ॥ ੩,੨੩.

ਉਹ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਘਰ ਦੀ ਸਫਾਈ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਮੈਲ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤੇ; ਆਪਣੇ ਕੰਨ ਹਰੀ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਸੁਣਨ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਰਸ-ਸਮਾਨ ਰਸਤੇ ਵੱਲ ਲਗਾ ਦਿੱਤੇ।

ਨੇਤ੍ਰਂ ਚ ਚਕ੍ਰੇ ਪ੍ਰਤਿਮਾਦਿਦਰ੍ਸ਼ਨੇ ਅਨਾਦਿਕਾਲੀਨਮਲਾਪਹਰਿਣੀ । ਸਦ੍ਵੈष੍ਣਵਾਨਾਂ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨੇ ਚੈਵ ਸਂਗੇ ਨਿਰ੍ਮਾਲ੍ਯਗਨ੍ਧਾਨੁਵਿਲੇਪਨੇ ਤ੍ਵਕ੍ ॥ ੩,੨੩.

ਉਹ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਆਦਿ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਵਰਤੀਆਂ, ਜੋ ਪੁਰਾਣੀ ਮੈਲ ਹਟਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ; ਆਪਣੀ ਚਮੜੀ ਸੱਚੇ ਵਿਸ਼ਨਵਾਂ ਦੇ ਸੰਗ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤੀ।

ਘ੍ਰਾਰ੍ਣੇਦ੍ਰਿਯਂ ਸਾ ਹਰਿਪਾਦਸਾਰੇ ਚਕਾਰ ਸਂਸਾਰਵਿਮੁਕ੍ਤਿਦੇ ਚ । ਜਿਹ੍ਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਹਰਿਨੈਵੇਦ੍ਯਸ਼ੇषੇ ਸ਼੍ਰੀਮਤ੍ਤੁਲਸ੍ਯਾਦਿਵਿਮਿਸ਼੍ਰਿਤੇ ਚ ॥ ੩,੨੩.

ਉਹ ਨੇ ਆਪਣੀ ਨੱਕ ਹਰੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਲਈ ਵਰਤੀ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਆਪਣੀ ਜੀਭ ਹਰੀ ਦੇ ਭੋਗ ਦੇ ਬਚੇ ਹੋਏ ਭਾਗ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੁਲਸੀ ਆਦਿ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਚੱਖਣ ਲਈ ਵਰਤੀ।

ਪਾਦੌ ਹਰੇਃ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਪਥਾਨੁਸਰ੍ਪਣੇ ਸ਼ਿਰੋ ਹृषੀਕੇਸ਼ਪਦਾਭਿਵਨ੍ਦਨੇ । ਕਾਮਂ ਹृਦਾਸ੍ਯੇ ਤੁ ਹਰਿਦਾਸ੍ਯਕਾਮ੍ਯਾ ਤਥੋਤ੍ਤਮਸ਼੍ਲੋਕਜਨਾਸ਼੍ਚਰਨ੍ਤਿ ॥ ੩,੨੩.

ਉਹ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਹਰੀ ਦੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਚਲਣ ਲਈ, ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ; ਆਪਣਾ ਮਨ ਤੇ ਮੂੰਹ ਹਰੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤੇ, ਜਿਵੇਂ ਵਧੀਆ ਭਗਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਨਿष੍ਕਾਮਰੂਪੇ ਚ ਮਤਿਂ ਚਕਾਰ ਵਾਗਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਸ੍ਤਵਨਂ ਸ੍ਵੀਚਕਾਰ । ਏਵਂ ਸਦਾ ਕਾਰ੍ਯਸਮੂਹਮਾਤ੍ਮਨਾ ਸਮਰ੍ਪਯਿਤ੍ਵਾ ਪਰਮੇਸ਼ਪਾਦਯੋਃ ॥ ੩,੨੩.

ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮਨ ਇੱਛਾ ਰਹਿਤ ਰੱਖਿਆ, ਆਪਣੀ ਬੋਲੀ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਬਣਾਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਹਰ ਕੰਮ ਸਦਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਦੀ ਰਹੀ।

ਤੀਰ੍ਥਾਟਨਾਰ੍ਥਂ ਤੁ ਜਗਾਮ ਪਿਤ੍ਰਾ ਸਾਕਂ ਹਰੇਃ ਪ੍ਰੀਣਨਾਦ੍ਯਰ੍ਥਮੇਵ । ਆਰਾਧਯਿਤ੍ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨ੍ਵਿष੍ਣੁਭਕ੍ਤਾਨਾਦੌ ਗृਹੇ ਵਸ੍ਤ੍ਰਸਂਭੂषਣਾਦ੍ਯੈਃ ॥ ੩,੨੩.

ਫਿਰ, ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਹਰੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਚਲੀ। ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਨੂ ਭਗਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਕਪੜੇ ਤੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਸਤਕਾਰ ਕੀਤਾ।

ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਕਲ੍ਪਂ ਕਾਰਯਾਮਾਸ ਦੇਵੀ ਵਿष੍ਣੋਰਗ੍ਰੇ ਤੀਰ੍ਥਯਾਤ੍ਰਾਰ੍ਥਮੇਵ । ਯਾਵਤ੍ਕਾਲਂ ਤੀਰ੍ਥਯਾਤ੍ਰਾ ਮੁਕੁਨ੍ਦ ਤਾਵਤ੍ਕਾਲਂ ਤੂਰ੍ਧ੍ਵਰੇਤਾ ਭਵਾਮਿ ॥ ੩,੨੩.

ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਰਸਮ ਕੀਤੀ। 'ਜਿੰਨਾ ਸਮੇਂ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਚੱਲੇਗੀ, ਮੁਕੁੰਦ, ਮੈਂ ਉੱਚੀ ਆਚਰਨ ਵਾਲੀ ਰਹਾਂਗੀ।'

ਯਾਵਤ੍ਕਾਲਂ ਤੀਰ੍ਥਯਾਤ੍ਰਾਂ ਕਰਿष੍ਯੇ ਤਾਵਦ੍ਦਤ੍ਤਾਦ੍ਵੈष੍ਣਵਾਨਾਂ ਚ ਸਂਗਮ੍ । ਹਰੇਃ ਕਥਾਸ਼੍ਰਵਣਂ ਸ੍ਯਾਨ੍ਮੁਕੁਨ੍ਦ ਨਾਵੈष੍ਣਵਾਨਾਂ ਸਂਗਿਨਾਮਙ੍ਗਸਂਗਮ੍ ॥ ੩,੨੩.

'ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਕਰਾਂਗੀ, ਤਦ ਤੱਕ ਕੇਵਲ ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਭਗਤਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲਾਂਗੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਹਰੀ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣਾਂਗੀ, ਮੁਕੁੰਦ, ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਭਗਤਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗੀ।'

ਸੁਹृਜ੍ਜਨੈਃ ਪੁਤ੍ਰਮਿਤ੍ਰਾਦਿਕੈਸ਼੍ਚ ਦੀਰ੍ਥਾਟਨਂ ਨੈਵ ਕੁਰ੍ਯਾਂ ਮੁਕੁਨ੍ਦ । ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਯੇ ਕਾਮ੍ਯਯਾ ਤੀਰ੍ਥਯਾਤ੍ਰਾਂ ਤੇषਾਂ ਸਂਗਂ ਕੁਰੁ ਦੂਰੇ ਮੁਕੁਨ੍ਦ ॥ ੩,੨੩.

'ਮਿੱਤਰਾਂ, ਪੁੱਤਰਾਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗੀ, ਮੁਕੁੰਦ। ਜਿਹੜੇ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਤੂੰ ਦੂਰ ਰੱਖ, ਮੁਕੁੰਦ।'

ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮਂ ਯੇ ਵਿਹਾਯੈਵ ਯਾਤ੍ਰਾਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਤੇषਾਂ ਕਿਂ ਫਲਂ ਪ੍ਰਾਹੁਰਾਰ੍ਯਾਃ । ਯਦਾ ਤੀਰ੍ਥਾਨਾਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਦੈਵ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮਂ ਪੁਰਤਃ ਸ੍ਥਾਪਯਿਤ੍ਵਾ ॥ ੩,੨੩.

'ਜੋ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੀ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਗਿਆਨੀ ਕੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ? ਜਦ ਵੀ ਤੀਰਥ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋਣ, ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।'

ਤੀਰ੍ਥਾਟਨਂ ਪਾਦਚੈਰੈਃ ਕृਤਂ ਚੇਤ੍ਪੂਰ੍ਣਂ ਫਲਂ ਪ੍ਰਾਹੁਰਾਰ੍ਯਾਃ ਖਗੇਨ੍ਦ੍ਰ । ਪਾਦਤ੍ਰਾਣਂ ਪਾਦਰਕ੍ਸ਼ਾਂ ਚ ਕृਤ੍ਵਾ ਤੀਰ੍ਥਾਟਨਂ ਪਾਦਹੀਨਂ ਤਦਾਹੁਃ ॥ ੩,੨੩.

'ਜੇ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਗਿਆਨੀ ਪੂਰਾ ਫਲ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ। ਜੇ ਜੁੱਤੀ ਜਾਂ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਪਾ ਕੇ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਅਧੂਰੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।'

ਯੋ ਵਾਹਨੇ ਤੁਰਗੇ ਚੋਪਵਿष੍ਟਸ੍ਤੀਰ੍ਥਾਟਨਂ ਕੁਰੁਤੇ ਚਾਰ੍ਧਹੀਨਮ੍ । ਵृषਾਦੀਨਾਂ ਵਾਹਨੇ ਪਾਦਮਾਹੁਃ ਪਰਾਨ੍ਨਾਨਾਂ ਭੋਜਨੇ ਵ੍ਯਰ੍ਥਮਾਹੁਃ ॥ ੩,੨੩.

'ਜੋ ਘੋੜੇ ਜਾਂ ਹੋਰ ਵਾਹਨ ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅੱਧਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਬਲਦ ਆਦਿ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਜਾਂ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਾ ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਹੋਰਾਂ ਦਾ ਭੋਜਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਫਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।'

ਮਹਾਤ੍ਮਨਾਂ ਵੇਦਵਿਦਾਂ ਯਤੀਨਾਂ ਪਰਾਨ੍ਨਾਨਾਂ ਭੋਜਨੇ ਨੈਵ ਦੋषਃ । ਸਂਕਲ੍ਪਯਿਤ੍ਵਾ ਪਰਮਾਦਰੇਣ ਜਗਾਮ ਸਾ ਤੀਰ੍ਥਯਾਤ੍ਰਾਰ੍ਥਮੇਵ ॥ ੩,੨੩.

'ਵੱਡੇ ਮਨੁੱਖਾਂ, ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰਾਂ ਤੇ ਯਤੀ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਹੋਰਾਂ ਦਾ ਭੋਜਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਨੇ ਵੱਡੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕੀਤਾ ਤੇ ਕੇਵਲ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੋਈ।'

ਆਦੌ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਹਰਿਨਿਰ੍ਮਾਤ੍ਯਗਨ੍ਧਂ ਵਿਸਰ੍ਜਯਿਤ੍ਵਾ ਸ਼੍ਰਵਣਂ ਵੈ ਚਕਾਰ । ਪਿਤ੍ਰਾ ਸਾਕਂ ਭੋਜਨਂ ਚਾਪਿ ਕृਤ੍ਵਾ ਅਗ੍ਰੇ ਦਿਨੇ ਕ੍ਰੋਸ਼ਮੇਕਂ ਜਗਾਮ ॥ ੩,੨੩.

ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸ ਨੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ, ਹਰੀ ਦੀ ਵਾਸਨਾ ਵਾਲਾ ਲੇਪ ਹਟਾਇਆ ਤੇ ਪਾਠ ਸੁਣਿਆ। ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਭੋਜਨ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਇੱਕ ਕੋਸ ਦੂਰ ਚਲ ਪਈ।