ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਲਕ੍ਸ਼ਣੈਸ਼੍ਚੈਕਾਦਸ਼ਭਿਃ ਪੁष੍ਕਰਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਃ । ਏਕਵਿਂਸ਼ਤਿਸਂਖ੍ਯਾਕੈਰਸਦ੍ਭਾਵੈਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ

ਪੁਸ਼ਕਰ ਗਿਆਰਾਂ (11) ਨਿਸ਼ਾਨਿਆਂ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਤੇ ਇਕਵੀ (21) ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ।

ਦਸ਼ਭਿਰ੍ਲਕ੍ਸ਼ਣੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਾਃ ਪਿਤਰੋ ਯੇ ਚਿਰਾਃ ਖਗ । ਤ੍ਰਯੋਵਿਂਸ਼ਤਿਦੋषੈਸ਼੍ਚ ਸਂਯੁਤਾ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ

ਪੰਛੀ, ਲੰਬੇ ਜੀਵਨ ਵਾਲੇ ਪਿਤਰ ਦਸ (10) ਨਿਸ਼ਾਨਿਆਂ ਨਾਲ ਹਨ; ਤੇ ਤੇਈ (23) ਖਾਮੀਆਂ ਨਾਲ ਵੀ — ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

ਅष੍ਟਭਿਰ੍ਲਕ੍ਸ਼ਣੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਾ ਦੇਵਗਨ੍ਧਰ੍ਵਸਤ੍ਤਮਾਃ । ਦੋषੈਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਭਿਃ ਸਂਯੁਕ੍ਤਾਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ

ਦੇਵ ਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਅੱਠ (8) ਨਿਸ਼ਾਨਿਆਂ ਨਾਲ ਹਨ; ਤੇ ਚੋਵੀ (24) ਖਾਮੀਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।

ਸਪ੍ਤਲਕ੍ਸ਼ਣਸਂਯੁਕ੍ਤਾ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾ ਮਾਨੁषਾਤ੍ਮਕਾਃ । ਯੈਸ੍ਤੁ ਪਞ੍ਚਵਿਂਸ਼ਤਿਭਿਰ੍ਦੋषੈਃ ਸਂਯੁਕ੍ਤਾਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ

ਸੱਤ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਵਾਲੇ, ਮਨੁੱਖੀ ਸੁਭਾਵ ਦੇ ਗੰਧਰਵਾਂ, ਪਚੀਸ ਖਾਮੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਵਰਨਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।

षਦ੍ਗੁਣੈਃ ਕ੍ਸ਼ਿਤਿਪਾ ਯੁਕ੍ਤਾ षਡ੍ਵਿਂਸ਼ਤ੍ਯਾ ਚ ਦੋषਤਃ । ਤਦਨ੍ਯੇ ਪਞ੍ਚਭਿਰ੍ਯੁਕ੍ਤਾਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਭਿਃ ਕੇਚਿਦੇਵ ਚ

ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਛੇ ਗੁਣ ਤੇ ਛਬੀਹ ਖਾਮੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਹੋਰ ਕੁਝ ਪੰਜ ਖਾਮੀਆਂ ਨਾਲ, ਤੇ ਕੁਝ ਸਿਰਫ਼ ਚਾਰ ਨਾਲ ਹੀ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ।

ਤ੍ਰਿਭਿਃ ਕੇਚ੍ਚਿਤ੍ਤਤੋ ਹੀਨਾ ਨ ਸਂਤਿ ਖਗਸਤ੍ਤਮ । ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨਰੇ ਕ੍ਸ਼ਿਤਿਪੇ ਵਾ ਖਗੇਨ੍ਦ੍ਰ ਆਧਿਕ੍ਯਂ ਯਦ੍ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਲਕ੍ਸ਼ਣਸ੍ਯ

ਕੁਝ ਲੋਕ ਸਿਰਫ਼ ਤਿੰਨ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਜਿਹੜੇ ਇਸ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹਨ, ਉਹ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ। ਜਿੱਥੇ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖ ਜਾਂ ਰਾਜੇ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਦੀ ਵਾਧੂਤਾ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—

ਨ ਤੇ ਨਰਾ ਨੈਵ ਤੇ ਵੈ ਕ੍ਸ਼ਿਤੀਸ਼ਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਨੈਵ ਹ੍ਯੁਤ੍ਤਮਾਃ ਸਰ੍ਵਦੈਵ । ਯੇ ਦੇਵਾ ਯੇ ਚ ਦੈਤ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵੇਪ੍ਯੇਵਂ ਖਗਾਧਿਪ

ਉਹ ਨਾ ਤਾਂ ਸੱਚੇ ਮਨੁੱਖ ਹਨ, ਨਾ ਹੀ ਸੱਚੇ ਰਾਜੇ, ਤੇ ਕਦੇ ਵੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨਹੀਂ। ਚਾਹੇ ਦੇਵਤਾ ਹੋਣ ਜਾਂ ਦੈਤ, ਹੇ ਪੰਛੀ ਦੇ ਸਰਤਾਜ, ਸਭ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹਨ।

ਲਕ੍ਸ਼ਣਾਲਕ੍ਸ਼ਣੈਸ਼੍ਚੈਵ ਕ੍ਰਮੇਣੋਕ੍ਤਾ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਲਕ੍ਸ਼ਣੈਃ ਸਪ੍ਤਵਿਂਸ਼ਤ੍ਯਾਲਕ੍ਸ਼ਣੈਃ ਸਂਯੁਤਾਃ ਖਗ

ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਦੀ ਘਾਟ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਪੰਛੀ, ਜਿਹੜੇ ਸੱਤਾਈ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਲਟ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ—

ਅਤਃ ਸਲਕ੍ਸ਼ਣਾ ਜ੍ਞੇਯਾ ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਲ੍ਲਕ੍ਸ਼ਣੈਰ੍ਨ ਹਿ । ਪਿਤੁਰ੍ਗृਹੇ ਵਰ੍ਧਮਾਨਾ ਸਦਾਪਿ ਸ੍ਵਕੁਟੁਂਬਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਯਿਤੁਂ ਖਗੇਨ੍ਦ੍ਰ

ਇਸ ਲਈ, ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਬੱਤੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਵਾਲਾ ਜਾਣੋ। ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪਲਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਹੇ ਪੰਛੀ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚੰਗੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ।

ਉਵਾਚ ਸਾ ਪਿਤਰਂ ਦੀਯਮਾਨਮਨ੍ਨਾਦਿਕਂ ਤ੍ਰਮਿਤ੍ਰਾਦਿਕੇषੁ । ਸਦਾਪਿ ਯੇ ਤ੍ਵਨੁਸਂਧਾਨੇਨ ਯੁਕ੍ਤਾ ਅਨ੍ਤਰ੍ਗਤੇ ਤਤ੍ਰਤਤ੍ਰ ਸ੍ਥਿਤੇ ਚ

ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: 'ਮਿੱਤਰਾਂ ਆਦਿ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਖਾਣਾ-ਪੀਣਾ ਤੇ ਹੋਰ ਦਾਤਾਂ—ਜਿਹੜੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਚਾਹੇ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਣ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਣ—'

ਅਜ੍ਞਾਤਤ੍ਵੇ ਚਾਨ੍ਨਪਾਨਾਦਿਕਂ ਚ ਦਤ੍ਤਂ ਸਂਤੋ ਵ੍ਯਰ੍ਥਮੇਵਂ ਵਦਨ੍ਤਿ । ਹਰਿਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਤਤ੍ਰਤਤ੍ਰ ਸ੍ਥਿਤਂ ਚਂ ਤਂ ਵੈ ਸ਼ृਣੁ ਤ੍ਵਾਦਰੇਣਾਦ੍ਯ ਨਿਤ੍ਯਮ੍

ਜੇ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਜਾਣਦਾ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਖਾਣਾ-ਪੀਣਾ ਆਦਿ ਵਿਅਰਥ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਇੰਝ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਹਰਿ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਾਂਗਾ, ਜੋ ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ—ਤੂੰ ਅੱਜ ਭਾਵ ਨਾਲ ਸੁਣ।

ਬਾਲੋ ਹਰਿਰ੍ਬਾਲਰੂਪੇਣ ਕृष੍ਣਃ ਕ੍ਸ਼ੀਰਾਦਿਕਂ ਨਵਨੀਤਂ ਘृਤਂ ਚ । ਗृਹ੍ਣਾਤਿ ਨਿਤ੍ਯਂ ਭੂषਣਂ ਵਸ੍ਤ੍ਰਜਾਤਮੇਵਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਸਰ੍ਵਦਾ ਵਿष੍ਣੁਤੁष੍ਟ੍ਯੈ

ਹਰਿ, ਬੱਚੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੁੱਧ, ਮੱਖਣ ਤੇ ਘੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਇੰਝ ਹੀ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਗਹਣੇ ਤੇ ਕਪੜੇ ਭੇਟ ਕਰਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

ਮਿਤ੍ਰੈਰ੍ਹਰਿਃ ਕੇਸ਼ਵਾਖ੍ਯੋ ਮੁਕੁਨ੍ਦੋ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਦਤ੍ਤਂ ਤ੍ਵਨ੍ਨਪ੍ਰਾਨਾਦਿਕਂ ਚ । ਪੂਰ੍ਵਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਸਰ੍ਵਦਾ ਵੈ ਗृਹਸ੍ਥੋ ਧਨ੍ਯੋ ਭਵੇਦਨ੍ਯਥਾ ਵ੍ਯਰ੍ਥਮੇਵ

ਮਿੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰਿ, ਕੇਸ਼ਵ ਤੇ ਮੁਕੁੰਦ ਨਾਮ ਨਾਲ, ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਖਾਣਾ-ਪੀਣਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਇੰਝ ਉਹ ਧਨਵੰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਸਭ ਵਿਅਰਥ ਹੈ।

ਗृਹ੍ਣਾਤਿ ਨਿਤ੍ਯਂ ਮਾਧਵਾਖ੍ਯੋ ਹਰਿਸ਼੍ਚੇਤ੍ਯੇਵਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਦੇਯਮਨ੍ਨਾਦਿਕਂ ਚ । ਏਵਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਦੀਯਮਾਨੇਨ ਨਿਤ੍ਯਂ ਪ੍ਰੀਣਾਤਿ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਨਾਨ੍ਯਥਾ ਵ੍ਯਰ੍ਥਮੇਵ

ਜਾਣ ਕੇ ਕਿ ਹਰਿ, ਮਾਧਵ ਨਾਮ ਨਾਲ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਇੰਝ ਹੀ ਖਾਣਾ-ਪੀਣਾ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇੰਝ ਸਮਝ ਕੇ, ਜੋ ਕੁਝ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖੁਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਵਿਅਰਥ ਹੈ।

ਗृਹੇ ਨਿਤ੍ਯਂ ਵਾਸੁਦੇਵੋ ਹਰਿਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰੀਣਾਤਿ ਨਿਤ੍ਯਂ ਤਤ੍ਰ ਤਿष੍ਠਨ੍ਸੁਪਰ੍ਣ । ਏਵਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਸ੍ਵਗृਹਂ ਸਰ੍ਵਦੈਵ ਅਲਙ੍ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਧਾਤੁਰੂਪੈਃ ਸਦੈਵ

ਵਾਸੁਦੇਵ, ਹਰਿ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਥੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਸੁਪਰਨ। ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਘਰ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦਿਵਿਆ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਗੋਵਿਨ੍ਦਾਖ੍ਯਸ੍ਤਿष੍ਠਤਿ ਵੈष੍ਣਵਾਨਾਂ ਪੁਤ੍ਰੈਰ੍ਯੁਤਸ੍ਤਿष੍ਠਤਿ ਵਾਸੁਦੇਵਃ । ਮਿਤ੍ਰੇ ਮੁਕੁਨ੍ਦਃ ਸ਼ਾਲਕੇ ਚਾਨਿਰੂਦ੍ਧੋ ਨਾਰਾਯਣੋ ਦ੍ਵਿਜਵਰ੍ਯੇ ਸਦਾਸ੍ਤਿ

ਗੋਵਿੰਦ ਵੈਸ਼ਨਵਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ; ਵਾਸੁਦੇਵ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ; ਮਿੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਕੁੰਦ; ਸ਼ਾਲਾਕਾ ਵਿੱਚ ਅਨਿਰੁੱਧ; ਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ।

ਗੋष੍ਠੇ ਚ ਨਿਤ੍ਯਂ ਵਿष੍ਣੁਰੂਪੀ ਹਰਿਸ੍ਤੁ ਅਸ਼੍ਵੇ ਸਦਾ ਤਿष੍ਠਤਿ ਵਾਮਨਾਖ੍ਯਃ । ਸਂਕਰ੍षਣਃ ਸ਼ੂਦ੍ਰਵਰ੍ਣੇ ਸਦਾਸ੍ਤਿ ਵੈਸ਼੍ਯੇ ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮ੍ਨਸ੍ਤਿष੍ਠਤਿ ਸਰ੍ਵਦੈਵ

ਗੋਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਨੁ, ਹਰਿ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ; ਘੋੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਾਮਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੈ; ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਵੈਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੈ।

ਜਨਾਰ੍ਦਨਃ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਤ੍ਰਜਾਤੌ ਸਦਾਸ੍ਤਿ ਦਾਸ਼ੇषੁ ਨਿਤ੍ਯਂ ਮਹਿਦਾਸੋ ਹਰਿਸ੍ਤੁ । ਮਹ੍ਯਾਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਤਿष੍ਠਤਿ ਸਰ੍ਵਦੈਵ ਹ੍ਯੁਪੇਨ੍ਦ੍ਰਾਖ੍ਯੋ ਹਰਿਰੇਕਃ ਸੁਪਰ੍ਣ

ਜਨਾਰਦਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੈ; ਦਾਸਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰਿ ਨੂੰ ਮਹੀਦਾਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਪੇਂਦਰ ਨਾਮ ਵਾਲਾ ਇਕ ਹਰਿ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਸੁਪਰਨ।

ਗਜੇ ਸਦਾ ਤਿष੍ਠਤਿ ਚਕ੍ਰਪਾਣਿਃ ਸਦਾਨ੍ਤਰੇ ਤਿष੍ਠਤਿ ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪਃ । ਨਿਤ੍ਯਂ ਸ਼ੁਨਿ ਤਿष੍ਠਤਿ ਭੂਤਭਾਵਨਃ ਪਿਪੀਲਕਾਯਾਮਪਿ ਸਰ੍ਵਦੈਵ

ਹਾਥੀ ਵਿੱਚ ਚਕਰਪਾਣੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਅੰਦਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਿਸ਼ਵਰੂਪ ਹੈ; ਕੁੱਤੇ ਵਿੱਚ ਭੂਤਭਾਵਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੈ, ਤੇ ਪਿੱਪੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।

ਤ੍ਰਿਵਿਕ੍ਰਮੋ ਹਰਿਰੂਪ੍ਯਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ੇ ਸਰ੍ਵਜਾਤਾਵਨਨ੍ਤਰੂਪੀ ਹਰਿਸ਼੍ਚ । ਹਰੇਰ੍ਨ ਵਰ੍ਣੋਸ੍ਤਿ ਨ ਗੋਤ੍ਰਮਸ੍ਤਿ ਨ ਜਾਤਿਰੀਸ਼ੇ ਸਰ੍ਵਰੂਪੇ ਵਿਚਿਤ੍ਰੇ

ਤ੍ਰਿਵਿਕ੍ਰਮ, ਹਰਿ, ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੈ; ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰਿ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਹਰਿ ਦਾ ਨਾ ਕੋਈ ਜਾਤ, ਨਾ ਕੋਈ ਵੰਸ਼, ਨਾ ਕੋਈ ਜਨਮ ਹੈ—ਉਹ ਸਭ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ, ਅਜੋਬਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ।

ਏਵਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵਦਾ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਾ ਤੁ ਹਰਿਂ ਸਦਾ ਪ੍ਰੀਣਯਾਮਾਸ ਦੇਵੀ । ਸਪਰ੍ਯਯਾ ਵੈ ਕ੍ਰਿਯਮਾਣਯਾ ਹਰਿਃ ਪਤਿਰ੍ਮਮ ਸ੍ਯਾਦਿਤਿ ਚਿਨ੍ਤਯਾਨਾ

ਇੰਝ ਜਾਣ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਰਿ ਨੂੰ ਰਾਜੀ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਰਹੀ, ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਸੋਚਦੀ, 'ਹਰਿ ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਬਣੇ।'

ਤਤ੍ਯਾਜ ਦੇਹਂ ਵਿष੍ਣੁਪਤਿਤ੍ਵਕਾਮਾ ਮਦ੍ਰੇषੁ ਵੈ ਵੀਨ੍ਦ੍ਰ ਪੁਤ੍ਰੀ ਪ੍ਰਜਾਤਾ । ਸ੍ਵਯਂਵਰੇ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਾਯਾ ਅਹਂ ਚ ਭਿਤ੍ਤ੍ਵਾ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਂ ਭੂਪਤੀਨ੍ਦ੍ਰਾਵਯਿਤ੍ਵਾ

ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਿਆਂ, ਰਾਜਾ ਵੀਂਦ੍ਰਾ ਦੀ ਧੀ ਨੇ ਮੇਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ; ਲਕਸ਼ਮਣਾ ਦੇ ਸਵਯੰਵਰ 'ਤੇ, ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਚੀਰ ਕੇ, ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ।

ਪਾਣਿਗ੍ਰਹਂ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਾਯਾਸ਼੍ਚ ਕृਤ੍ਵਾ ਗਤ੍ਵਾ ਪੁਰੀਂ ਰਮਯਾਮਾਸ ਦੇਵੀ । ਤਥੈਵਾਹਂ ਜਾਂਬਵਤ੍ਯਾ ਵਿਵਾਹਂ ਮਤ੍ਪਤ੍ਨੀਤ੍ਵੇ ਕਾਰਣਂ ਤ੍ਵਾਂ ਬ੍ਰਵੀਮਿ

ਲਕਸ਼ਮਣਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਨਗਰ ਲੈ ਗਿਆ ਤੇ ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕੀਤਾ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੈਂ ਜਾਮਬਵਤੀ ਨਾਲ ਵੀ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ—ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਉਹ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਕਿਉਂ ਬਣੀ।

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੨੩ ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣ ਉਵਾਚ । ਸੋਮਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰੀ ਪੂਰ੍ਵਸਰ੍ਗੇ ਬਭੂਵ ਭਾਰ੍ਯਾ ਮਦੀਯਾ ਜਾਮ੍ਬਵਤੀ ਮਮ ਪ੍ਰਿਯਾ । ਤਾਸਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਹ੍ਯਧਿਕਾ ਵੀਨ੍ਦ੍ਰ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਰੁਦ੍ਰਾਦਿਭ੍ਯਃ ਪਞ੍ਚਗੁਣੈਰ੍ਵਿਹੀਨਾ ॥ ੩,੨੩.

ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਜਾਮਬਵਤੀ, ਜੋ ਮੇਰੀ ਪਿਆਰੀ ਹੈ, ਸੋਮਾ ਦੀ ਧੀ ਸੀ ਤੇ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਬਣੀ; ਉਹਨਾਂ ਵਿਚ, ਹੇ ਵੀਂਦ੍ਰਾ, ਉਹ ਕੁਝ ਵਧੀਆ ਸੀ, ਪਰ ਰੁਦ੍ਰ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਗੁਣ ਉਸ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸਨ।

ਯਦਾਵੇਸ਼ੋ ਬਲਵਾਨ੍ਸ੍ਯਾਦ੍ਰਮਾਯਾਂ ਤਦਾਨਾਸ ਪ੍ਰਿਯਤੇ ਕੇਸ਼ਵੋਲਮ੍ । ਯਦਾਵੇਸ਼ਾਦ੍ਧ੍ਰਾਸਮੁਪੈਤਿ ਕਾਲੇ ਤਦਾ ਤਾਸਾਂ ਸਾਮ੍ਯਮਾਹੁਰ੍ਮਹਾਨ੍ਤਃ ॥ ੩,੨੩.

ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਬਲਵਾਨ, ਤਾਂ ਕੇਸ਼ਵ ਖਾਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਘਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੱਡੇ ਲੋਕ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨਤਾ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਲਕ੍ਸ਼੍ਮ੍ਯਾਵੇਸ਼ਃ ਕਿਞ੍ਚਿਦਸ੍ਤ੍ਯੇਵ ਨਿਤ੍ਯਮਤਸ੍ਤਾਭ੍ਯਃ ਕਿਞ੍ਚਿਦਾਧਿਕ੍ਯਮਸ੍ਤਿ ॥ ੩,੨੩.

ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਹਾਜਰੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕੁਝ ਨਾ ਕੁਝ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਵਧੀਆ ਪੱਧਰ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਗਰੁਡ ਉਵਾਚ । ਤਾਸਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਜਾਮ੍ਬਵਨ੍ਤੀ ਤੁ ਕृष੍ਣ ਆਰਾਧਨਂ ਕੀਦृਸ਼ਂ ਸਾ ਚਕਾਰ । ਤਨ੍ਮੇ ਬ੍ਰੂਹਿ ਕृਪਯਾ ਵਿਸ਼੍ਵਮੂਰ੍ਤੇ ਆਧਿਕ੍ਯੇ ਵੈ ਕਾਰਣਂ ਤਾਭ੍ਯ ਏਵ ॥ ੩,੨੩.

ਗਰੁੜ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਉਹਨਾਂ ਵਿਚ ਜਾਮਬਵਤੀ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੀ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ? ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਵ-ਰੂਪ, ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਉਸ ਦੇ ਵਧੀਆ ਹੋਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਵੀ ਦੱਸੋ।

ਗਰੁਡੇਨੈਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਭਗਵਾਨ੍ ਦੇਵਕੀਸੁਤਃ । ਮੇਘਗਂਭੀਰਯਾ ਵਾਚਾ ਉਵਾਚ ਵਿਨਤਾਸੁਤਮ੍ ॥ ੩,੨੩.

ਗਰੁੜ ਵਲੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛਣ 'ਤੇ, ਭਗਵਾਨ ਦੇਵਕੀ-ਪੁਤ੍ਰ ਨੇ, ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਗੰਭੀਰ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ, ਵਿਨਤਾ ਦੇ ਪੁਤ੍ਰ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣ ਉਵਾਚ । ਯਾ ਪੂਰ੍ਵਸਰ੍ਗੇ ਸੋਮਪੁਤ੍ਰੀ ਬਭੂਵ ਪਿਤੁਰ੍ਗृਹੇ ਵਰ੍ਤਮਾਨਾਪਿ ਸਾਧ੍ਵੀ । ਜਨ੍ਮ ਸ੍ਵਕੀਯਂ ਸਾਰ੍ਥਕਂ ਵੈ ਚਕਾਰ ਪਿਤ੍ਰਾ ਸਾਕਂ ਵਿष੍ਣੁਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂषਣੇ ਨ ਚ ॥ ੩,੨੩.

ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸੋਮਾ ਦੀ ਧੀ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ, ਤੇ ਨੇਕ ਸੀ; ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਜਨਮ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ, ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਸਫਲ ਕੀਤਾ।