ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਨਾਂ ਧਾਰਣਾਨਨ੍ਤਰਂ ਚ ਕਾਮਕ੍ਰੁਧੋਰ੍ਜਾਰਣਂ ਦੁਰ੍ਘਟਂ ਚ । ਏਤੇ ਦੋषਾ ਜ੍ਞਾਨਪੂਤਾਨਪੀਹ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਸਂਦੇਹਯੁਤਾਨ੍ਸਦੈਵ ॥ ੩,੨੦.

ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਸਮਝ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਇੱਛਾ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣਾ ਔਖਾ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਏ ਲੋਕ ਵੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਗਲਤੀਆਂ ਕਰਕੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਕੁਝ ਸੰਦੇਹ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਅਤੋ ਹ੍ਯਹਂ ਸ਼੍ਰਵਣਂ ਸਤ੍ਕਥਾਯਾਃ ਸਦਾ ਕਰਿष੍ਯੇ ਨਾਤ੍ਰ ਵਿਚਾਰ੍ਯਮਸ੍ਤਿ । ਤੇਨਾਪ੍ਯਹਂ ਹਰਿਨਾਮਾਭਿਵਾਞ੍ਛਾ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤ੍ਯ ਚਿਤ੍ਤਂ ਸ਼੍ਰਵਣੇ ਵੈ ਚਕਾਰ । ਆਦੇਹਮੇਵਂ ਸ਼੍ਰਵਣਂ ਚ ਕृਤ੍ਵਾ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਦੇਹਂ ਭੂਤਲੇ ਸਂਪ੍ਰਜਾਤਾ ॥ ੩,੨੦.

ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਾਂਗਾ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਰੀ ਦੇ ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੱਕੀ ਕਰ ਕੇ, ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਮਨ ਸੁਣਨ ਤੇ ਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਐਸਾ ਕਰਕੇ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਮੁੜ ਜਨਮ ਲਿਆ।

ਨਿਵਸ੍ਤੁਂ ਵਸੁਦੇਵਸ੍ਯ ਭਗਿਨ੍ਯਾ ਉਦਰੇ ਖਗ । ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਸਂਜ੍ਞਕਾਯਾਂ ਚ ਜਾਤਾ ਵੈ ਮਿਤ੍ਰਵਿਨ੍ਦਿਕਾ ॥ ੩,੨੦.

ਹੇ ਪੰਛੀ, ਵਸੁਦੇਵ ਦੀ ਭੈਣ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ, ਸੁਮਿਤਰਾ ਨਾਮ ਦੀ ਦੇਹ ਵਿੱਚ, ਮਿਤਰਵਿੰਦਾ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ।

ਸ਼੍ਰਵਣੇਨ ਹਰਿਂ ਮਿਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਸਾ ਮਿਤ੍ਰਵਿਨ੍ਦਿਕਾ । ਅਤਃ ਸਾ ਮਿਤ੍ਰਵਿਨ੍ਦੇਤਿ ਸਂਜ੍ਞਯਾ ਸਂਬਭੂਵ ਹ ॥ ੩,੨੦.

ਸੁਣ ਕੇ, ਮਿਤਰਵਿੰਦਾ ਨੇ ਹਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮਿਤਰ ਬਣਾਇਆ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਮਿਤਰਵਿੰਦਾ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ।

ਸ੍ਵਯਂਵਰੇ ਮਿਤ੍ਰਵਿਨ੍ਦਾ ਰਾਜ੍ਞਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਤੁ ਭਾਮਿਨੀ । ਮਮਾਂਸੇ ਵ੍ਯਸृਜਨ੍ਮਾਲਾਂ ਤਾਂ ਗृਹੀਤ੍ਵਾ ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ । ਵਿਧੂਯ ਨृਪਤੀਨ੍ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਪੁਰੀਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਃ ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ ॥ ੩,੨੦.

ਸਵਯੰਵਰ ਵਿੱਚ, ਮਿਤਰਵਿੰਦਾ, ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸੋਹਣੀ, ਮਾਲਾ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪਾਈ, ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ; ਸਾਰੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਹਟਾ ਕੇ, ਅਸੀਂ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਏ, ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ।

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੨੧ ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣ ਉਵਾਚ । ਕਾਲਿਨ੍ਦ੍ਯਾ ਅਪਿ ਚੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ । ਵਿਵਸ੍ਵਾਨ੍ਨਾਮ ਸੂਰ੍ਯੋਭਤ੍ਤਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰੀ ਵ੍ਯਜਾਯਤ ॥ ੩,੨੧.

ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਮੈਂ ਕਾਲਿੰਦੀ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਗੱਲ ਵੀ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਸੂਰਜ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਂ ਵਿਵਸਵਾਨ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਕਾਲਿੰਦੀ ਜਨਮੀ।

ਕਾਲਿਨ੍ਦੀਸਂਜ੍ਞਕਾ ਵੀਨ੍ਦ੍ਰ ਯਮੁਨਾ ਯਾਨੁਜਾ ਸ੍ਮृਤਾ । ਕृष੍ਣਪਤ੍ਨੀਤ੍ਵਕਾਮੇਨ ਚਚਾਰ ਤਪ ਉਤ੍ਤਮਮ੍ ॥ ੩,੨੧.

ਉਹ ਕਾਲਿੰਦੀ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਇੰਦਰ, ਤੇ ਯਮੁਨਾ ਦੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਵਧੀਆ ਤਪ ਕੀਤਾ।

ਤਪ ਆਲੋਚਨਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਨਾਂ ਚ ਵਿਨਿਰ੍ਣਯਃ । ਪੂਰ੍ਵਾਰ੍ਜਿਤਾਨਾਂ ਪਾਪਾਨਾਮਨੁਤਾਪਸ੍ਤਪਃ ਸ੍ਮृਤਮ੍ ॥ ੩,੨੧.

ਤਪ ਨੂੰ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਤੇ ਪੱਕੀ ਸਮਝ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਪਿਛਲੇ ਕੀਤੇ ਪਾਪਾਂ ਲਈ ਪਛਤਾਵਾ ਵੀ ਤਪ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਾਯੋ ਨਾਮ ਤਪਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਚਿਤ੍ਤਨਿਗ੍ਰਹ ਉਚ੍ਯਤੇ । ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਮਿਤਿ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਨ ਤੁ ਕ੍ਸ਼ੌਰਂ ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ ॥ ੩,੨੧.

ਤਪ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਯ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮਨ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨਾ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਿਰ ਮੁੰਡਾਉਣਾ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ।

ਅਨੁਤਾਪਯੁਤਂ ਭੂਤਂ ਤਚ੍ਛਣੁ ਤ੍ਵਂ ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ । ਪੂਰ੍ਵਂ ਨ ਜਪ੍ਤਂ ਦਿਵ੍ਯਮਨ੍ਤ੍ਰਂ ਮੁਕੁਨ੍ਦ ਤਪ੍ਤਂ ਸਦਾ ਕ੍ਲੇਸ਼ਦਾਵਾਨਲੇਨ ॥ ੩,੨੧.

ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਇਹ ਸੁਣ: ਜੋ ਪਛਤਾਵੇ ਨਾਲ ਹੋਵੇ, ਉਹੀ ਸੱਚਾ ਹੈ; ਪਹਿਲਾਂ ਕੋਈ ਦਿਵਯ ਮੰਤ੍ਰ ਨਹੀਂ ਜਪਿਆ ਗਿਆ, ਤੇ ਮੁਕੁੰਦ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੁੱਖ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੜਦਾ ਰਿਹਾ।

ਨ ਵੈ ਸ੍ਮृਤਂ ਹਰਿਨਾਮਾਮृਤਂ ਚ ਸਦਾ ਸ੍ਮृਤਂ ਹਰਿਦੋषਾਦਿਕਂ ਚ । ਨ ਤੁ ਸ੍ਮृਤਂ ਹਰਿਤਤ੍ਤ੍ਵਾਮृਤਂ ਚ ਸਮ੍ਯਕ੍ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਲੋਲਵਾਰ੍ਤਾਦਿਕਂ ਚ ॥ ੩,੨੧.

ਹਰੀ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਤੇ ਹਰੀ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਵੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ; ਹਰੀ ਦੇ ਤੱਤ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੀ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਚੰਚਲਤਾ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਸੁਣੀਆਂ।

ਨ ਪੂਜਿਤਂ ਹਰਿਪਾਦਾਰਵਿਨ੍ਦਂ ਸੁਪੂਜਿਤਾਃ ਪੁਤ੍ਰਮਿਤ੍ਰਾਦਿਕਾਸ਼੍ਚ । ਨ ਵਨ੍ਦਿਤਂ ਹਰਿਪਾਦਾਰਵਿਨ੍ਦਂ ਸੁਵਨ੍ਦਿਤੋ ਮਿਤ੍ਰਪਾਦਃ ਸੁਘੋਰਃ ॥ ੩,੨੧.

ਹਰੀ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਪੁੱਤਰ, ਮਿਤਰ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ; ਹਰੀ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਮਿਤਰਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ।

ਨ ਦृष੍ਟਂ ਵੈ ਧੂਪਧੂਮ੍ਰੈਰੁਪੇਤਂ ਹਰੇਰ੍ਵਕ੍ਰਂ ਕੁਨ੍ਤਲੈਃ ਸਂਵृਤਂ ਚ । ਪੁਤ੍ਰਾਦਿਕਂ ਲਾਲਿਤਂ ਵੈ ਮੁਕੁਨ੍ਦ ਨ ਲਾਲਿਤਂ ਤਵ ਵਕ੍ਰਂ ਮੁਰਾਰੇ ॥ ੩,੨੧.

ਹਰੀ ਦਾ ਰੂਪ, ਜੋ ਧੂਪ ਦੇ ਧੂੰਏ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਤੇ ਘੁੰਘਰਾਲੇ ਵਾਲਾਂ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ; ਪੁੱਤਰ ਆਦਿ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਤੇਰਾ ਰੂਪ, ਹੇ ਮੁਰਾ ਦੇ ਵੈਰੀ, ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।

ਸੁਲਾਲਿਤਂ ਭੂषਣੈਃ ਪੁਤ੍ਰਮਿਤ੍ਰਂ ਨ ਲਾਲਿਤਂ ਸਰ੍ਵਪਾਪਾਪਹਾਰਿ । ਨ ਭੁਕ੍ਤਂ ਵੈ ਹਰਿਨੈਰਵੇਦ੍ਯਸ਼ੇषਂ ਮਿਤ੍ਰਾਲਯੇ षਡ੍ਰਸਾਨ੍ਨਂ ਚ ਭੁਕ੍ਤਮ੍ ॥ ੩,੨੧.

ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸੋਹਣੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਤਾਂ ਸੀ, ਪਰ ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ; ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਹਰੀ ਨੂੰ ਭੋਗ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਹੋਇਆ ਖਾਣਾ ਨਹੀਂ ਖਾਇਆ, ਨਾ ਹੀ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੇ ਘਰ ਛੇ ਰਸਾਂ ਵਾਲਾ ਭੋਜਨ ਚੱਖਿਆ।

ਸੁਪੁष੍ਪਗਨ੍ਧਾ ਨਾਰ੍ਪਿਤਾ ਤੇ ਮੁਰਾਰੇ ਸਮਰ੍ਪਿਤਾਃ ਪੁਤ੍ਰਮਿਤ੍ਰਾਦਿਕੇਭ੍ਯਃ । ਸਨ੍ਤਪ੍ਤੋਹਂ ਪੁਤ੍ਰਮਿਤ੍ਰਾਦਿਕੇषੁ ਕਦਾ ਦ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਤਵ ਵਕ੍ਤ੍ਰਂ ਮੁਕੁਨ੍ਦ ॥ ੩,੨੧.

ਸੁਗੰਧਤ ਫੁੱਲ ਤੇਰੇ ਲਈ, ਮੁਰਾ ਦੇ ਵੈਰੀ, ਨਹੀਂ ਚੜ੍ਹਾਏ; ਇਹ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਦਿੱਤੇ। ਮੈਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਦੁਖੀ ਹਾਂ; ਮੁਕੁੰਦ, ਤੇਰਾ ਚਿਹਰਾ ਮੈਂ ਕਦੋਂ ਵੇਖਾਂਗਾ?

ਅਵੈष੍ਣਵਾਨ੍ਨੈਃ ਸ਼ਿਗ੍ਰੁਸ਼ਾਕਾਦਿਕੈਸ਼੍ਚ ਹ੍ਯਨਰ੍ਪਿਤਾਨ੍ਨੈਸ਼੍ਚ ਤਥਾਪ੍ਯਸਂਸ੍ਕृਤੈਃ । ਤਥਾਪ੍ਯਭਕ੍ਸ਼੍ਯੈ ਰਸਨਾ ਚ ਦਗ੍ਧਾ ਕਦਾ ਦ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਤਵ ਵਕ੍ਤ੍ਰਂ ਮੁਕੁਨ੍ਦ ॥ ੩,੨੧.

ਮੈਂ ਅਵੈਸ਼ਨਵ ਖਾਣਾ, ਜਿਵੇਂ ਸਜਣੀ ਦੀ ਸਾਗ ਆਦਿ, ਅਤੇ ਅਚੜ੍ਹਾਇਆ, ਅਸੰਸਕਾਰਿਤ ਭੋਜਨ ਖਾਇਆ। ਮੇਰੀ ਜੀਭ ਐਸੇ ਅਨਾਚਾਰ ਨਾਲ ਜਲ ਗਈ; ਮੁਕੁੰਦ, ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਚਿਹਰਾ ਕਦੋਂ ਵੇਖਾਂਗਾ?

ਅष੍ਟਾਕ੍ਸ਼ਰੀਪੂਜਯਾ ਦਿਵ੍ਯਤੀਰ੍ਥੈਰ੍ਵਿष੍ਣੋਃ ਪੁਰਾ ਭ੍ਰਾਮਿਤੈਃ ਸ਼ਙ੍ਖਤੀਰ੍ਥੈਃ । ਨ ਪਾਵਿਤਂ ਮਚ੍ਛਰੀਰਂ ਮੁਰਾਰੇ ਕਦਾ ਦ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਤਵ ਵ ਕ੍ਤ੍ਰਂ ਮੁਕੁਨ੍ਦ ॥ ੩,੨੧.

ਅਸ਼ਟ ਅੱਖਰ ਮੰਤ੍ਰ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ, ਜਾਂ ਸ਼ੰਖ ਵਾਲੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਪਵਿੱਤਰ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਮੁਰਾ ਦੇ ਵੈਰੀ, ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਚਿਹਰਾ ਕਦੋਂ ਵੇਖਾਂਗਾ, ਮੁਕੁੰਦ?

ਅਨਰ੍ਪਿਤੈਰ੍ਗਨ੍ਧਪੁष੍ਪਾਦਿਕੈਸ਼੍ਚ ਅਨਰ੍ਪਿਤੈਰ੍ਭੂषਣੈਰ੍ਵਸ੍ਤ੍ਰਜਾਤੈਃ । ਅਵੈष੍ਣਵਾਨਾਂ ਦਿਗ੍ਧਗਨ੍ਧਾਦਿਦੋषੈਰ੍ਗਾਤ੍ਰਂ ਦਗ੍ਧਂ ਕਦਾ ਹ੍ਯੁਦ੍ਧਰਿष੍ਯੇ ਮੁਕੁਨ੍ਦ ॥ ੩,੨੧.

ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਤੇਰੇ ਲਈ ਚੜ੍ਹਾਏ ਗੁਲਾਬ, ਗਹਿਣੇ ਜਾਂ ਕਪੜੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਸਜਾਇਆ। ਅਵੈਸ਼ਨਵਾਂ ਦੀ ਲਗਾਈ ਗੰਧ ਤੇ ਹੋਰ ਮਲਿਨਤਾ ਨਾਲ ਇਹ ਜਲ ਗਿਆ; ਮੁਕੁੰਦ, ਮੈਂ ਕਦੋਂ ਉੱਠਾਂਗਾ?

ਦਗ੍ਧੌ ਚ ਪਾਦੌ ਮਮ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੌ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਪਥਂ ਹਰੇਸ਼੍ਚ । ਨੇਤ੍ਰੇ ਚ ਦਗ੍ਧੇ ਮਮ ਸਰ੍ਵਦਾਪਿ ਨਾਲੋਕਿਤਂ ਤਵ ਦੇਵ ਪ੍ਰਤੀਕਮ੍ ॥ ੩,੨੧.

ਮੇਰੇ ਪੈਰ, ਵਾਸੁਦੇਵ, ਜਲ ਗਏ ਹਨ, ਤੇ ਹਰੀ ਦੇ ਤੀਰਥਾਂ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਚਲੇ। ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵੀ ਜਲ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਤੇਰਾ ਰੂਪ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ।

ਦਗ੍ਧੌ ਚ ਹਸ੍ਤੌ ਮਮ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨ ਪੂਜਿਤਂ ਤਵ ਵਿष੍ਣੋਃ ਪ੍ਰਤੀਕਮ੍ । ਮਯਾ ਕृਤਂ ਪਾਪਜਾਤਂ ਮੁਰਾਰੇ ਕਦਾ ਦ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਤਵ ਵਕ੍ਰਂ ਮੁਕੁਨ੍ਦ ॥ ੩,੨੧.

ਮੇਰੇ ਹੱਥ, ਵਾਸੁਦੇਵ, ਜਲ ਗਏ ਹਨ, ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਰੂਪ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਮੈਂ ਪਾਪ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਮੁਰਾ ਦੇ ਵੈਰੀ; ਮੁਕੁੰਦ, ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਚਿਹਰਾ ਕਦੋਂ ਵੇਖਾਂਗਾ?

ਮਦੀਯਦੋषਾਨ੍ਗਣਯਨ੍ਨ ਪੂਰ੍ਣ ਦਯਾਂ ਕੁਰੁ ਤ੍ਵਂ ਸੁਦ੍ਧਦਾਸ੍ਯਾਨ੍ਮੁਕੁਨ੍ਦ । ਯਾਵਨ੍ਤਿ ਲੋਮਾਨਿ ਮਦੀਯਗਾਤ੍ਰੇ ਸਂਤਿ ਪ੍ਰਭੋ ਸਰ੍ਵਦੋਰ੍षਰ੍ਵਿਦੂਰ ॥ ੩,੨੧.

ਮੇਰੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਗਿਣ ਕੇ, ਪੂਰੀ ਦਇਆ ਕਰ, ਮੁਕੁੰਦ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਜਿੰਨੇ ਵਾਲ ਹਨ, ਉਤਨੇ ਹੀ ਮੇਰੇ ਪਾਪ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਨੇਕੀ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹਨ।

ਤਾਵਨ੍ਤਿ ਪਾਪਾਨਿ ਮਦੀਯਗਾਤ੍ਰੇ ਕਦਾ ਦ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਤਵ ਵਕ੍ਤ੍ਰਂ ਮੁਕੁਨ੍ਦ । ਅਨਨ੍ਤਦੇਹੇ ਪਤਿਪੁਤ੍ਰੈਰ੍ਗृਹੈਸ਼੍ਚ ਮਿਤ੍ਰੈਰ੍ਧਨੈਃ ਪਸ਼ੁਭृਤ੍ਯਾਦਿਕੈਸ਼੍ਚ ॥ ੩,੨੧.

ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਜਿੰਨੇ ਪਾਪ ਹਨ, ਮੁਕੁੰਦ, ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਚਿਹਰਾ ਕਦੋਂ ਵੇਖਾਂਗਾ? ਇਸ ਅੰਤਹੀਨ ਸਰੀਰ ਵਿਚ, ਪਤੀ, ਪੁੱਤਰ, ਘਰ, ਮਿੱਤਰ, ਧਨ, ਪਸ਼ੂ, ਨੌਕਰ ਆਦਿ ਨਾਲ।

ਸੁਖਂ ਨਾਪ੍ਤਂ ਹ੍ਯਪੁਮਾਤ੍ਰਂ ਮੁਕੁਨ੍ਦ ਸੇਵਾ ਮੁਕ੍ਤਾ ਤਵ ਦੇਵਸ੍ਯ ਵਿष੍ਣੋਃ । ਇਤਃ ਪਰਂ ਪੁਤ੍ਰਮਿਤ੍ਰਾਦਿਕਂ ਚ ਯਾਸ੍ਯੇ ਨਾਹਂ ਤਵ ਦਾਸੀ ਭਵਾਮਿ ॥ ੩,੨੧.

ਮੁਕੁੰਦ, ਮੈਂ ਅਸਲ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ, ਨਾ ਹੀ ਤੇਰੀ ਸੇਵਾ ਦੀ ਮੁਕਤੀ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੂ। ਹੁਣ ਤੋਂ, ਮੈਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਵੱਲ ਹੀ ਜਾਵਾਂਗਾ; ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਦਾਸੀ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀ।

ਯੇਯੇ ਬ੍ਰੂਯੁਃ ਪੁਤ੍ਰਮਿਤ੍ਰਾਦਿਕੈਸ਼੍ਚ ਸਮ੍ਯਕ੍ਸੁਖਂ ਜਾਯਤੇ ਮਰ੍ਤ੍ਯਲੋਕੇ । ਤੇषਾਮਾਸ੍ਯੇ ਮੂਤ੍ਰਵਿष੍ਠਾਦਿਕਂ ਚ ਸਮ੍ਯਕ੍ਸਦਾ ਪਤਿਤਂ ਚੇਤਿ ਜਾਨੇ ॥ ੩,੨੧.

ਜੋ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਮਰਤਭੂਮੀ ਵਿਚ ਸੁਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੂਤਰ, ਗੰਦ ਆਦਿ ਹੀ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।

ਮਿਤ੍ਰਾਦੀਨਾਂ ਯਤ੍ਕृਤਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਜਾਤਂ ਵृਥਾ ਗਤਂ ਮਲਰੂਪਂ ਚ ਜਾਤਮ੍ । ਸਦ੍ਵੈष੍ਣਵਾਨਾਂ ਯਤ੍ਕृਤਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਜਾਤਂ ਹਰਿਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇਃ ਕਾਰਣਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ਸਦੈਵ ॥ ੩,੨੧.

ਮਿੱਤਰਾਂ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਜੋ ਧਨ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਵਿਅਰਥ ਗਿਆ ਤੇ ਮਲਿਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਸੱਚੇ ਵੈਸ਼ਨਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਜੋ ਧਨ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ।

ਏਤਾਦृਸ਼ਂ ਤਤ੍ਤੁ ਜਾਤਂ ਮੁਕੁਨ੍ਦ ਅਲਂ ਹ੍ਯਲਂ ਤੇਨ ਦੁਃਖਂ ਚ ਭੁਕ੍ਤਮ੍ । ਸਂਗਂ ਦਤ੍ਤਾਤ੍ਸਜ੍ਜਨਾਨਾਂ ਸਦਾ ਤ੍ਵਂ ਵਿਨਾ ਚ ਤ੍ਵਂ ਦੁਰ੍ਜਨਾਨਾਂ ਚ ਸਂਗਾਤ੍ ॥ ੩,੨੧.

ਮੁਕੁੰਦ, ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਇਆ; ਹੁਣ ਹੋਰ ਨਹੀਂ, ਹੋਰ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਦੁਖ ਕਾਫੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਸਦਾ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਦੇ, ਤੇ ਮੰਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਤੋਂ ਬਚਾ।

ਸਂਗੈਃ ਸਦਾ ਦੁਰ੍ਜਨਾਨਾਂ ਮੁਰਾਰੇ ਗਾਤ੍ਰਂ ਦਗ੍ਧਂ ਨ ਵਿਰਾਗੇਣ ਯੁਕ੍ਤਮ੍ । ਏਤਾਦृਸ਼ਾਹਂ ਕਾਂ ਗਾਤਿਂ ਵਾ ਮੁਕੁਨ੍ਦ ਯਾਸ੍ਯੇ ਨ ਜਾਨੇ ਦਯਯਾ ਮਾਂ ਚ ਪਾਹਿ ॥ ੩,੨੧.

ਮੰਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ, ਮੁਰਾ ਦੇ ਵੈਰੀ, ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਜਲ ਗਿਆ ਤੇ ਵੈਰਾਗ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। ਐਸੇ ਹਾਲਤ ਵਿਚ, ਮੁਕੁੰਦ, ਮੈਂ ਕਿਹੜੀ ਗਤੀ ਪਾਵਾਂਗਾ? ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ; ਆਪਣੀ ਦਇਆ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਬਚਾ।

ਏਤਾਦृਸ਼ੋ ਹ੍ਯਨੁਤਾਪਃ ਖਗੇਨ੍ਦ੍ਰ ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਂ ਨ ਚ ਕ੍ਸ਼ੌਰਾਦਿਕਂ ਚ । ਭਾਨੋਃ ਕਨ੍ਯਾ ਹ੍ਯਨੁਤਾਪਂ ਚ ਕृਤ੍ਵਾ ਵਿਚਾਰਯਾਮਾਸ ਹਰੇਃ ਸੁਤਤ੍ਤ੍ਵਮ੍ ॥ ੩,੨੧.

ਖਗਰਾਜ, ਐਸਾ ਪਛਤਾਵਾ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿਤ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਮੁੰਡਨ ਆਦਿ ਕਰਮ। ਭਾਨੂ ਦੀ ਧੀ ਨੇ ਪਛਤਾਵਾ ਕਰਕੇ ਹਰੀ ਦੀ ਸੱਚੀ ਸੱਤ ਨੂੰ ਸੋਚਿਆ।

ਸਰ੍ਵੋਤ੍ਤਮੋ ਹਰਿਰੇਕਃ ਸਦੈਵ ਯਤਃ ਪੂਰ੍ਣਃ ਸਰ੍ਵਗੁਣੈਸ੍ਤਤਸ਼੍ਚ । ਸृष੍ਟੌ ਯਸ੍ਮਾਜ੍ਜਯਤੇ ਵਿਸ਼੍ਵਜਾਤਮਤੋ ਹਰਿਃ ਸਰ੍ਵਗੁਣੈਸ਼੍ਚ ਪੂਰ੍ਣਃ ॥ ੩,੨੧.

ਹਰੀ ਹੀ ਸਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਹੈ। ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਉਸ ਤੋਂ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਹਰੀ ਸਦਾ ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਹੈ।