ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਮੌਲ੍ਯੇਨ ਯੇ ਕਥਯੇਯੁਃ ਪੁਰਾਣਂ ਤੇषਾਂ ਗਤਿਃ ਸੂਰ੍ਯ ਸੁਨਃ ਸਦੈਵ । ਮੌਲ੍ਯੇਨ ਯੇ ਭਾਗਵਤਂ ਪੁਰਾਣਂ ਸ਼ृਣ੍ਵਨ੍ਤਿ ਵੈ ਹਰਿਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥਤਤ੍ਤ੍ਵਮ੍ ॥ ੩,੨੦.

ਜੋ ਪੁਰਾਣਾ ਪੈਸੇ ਲਈ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਸੂਰਜ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕੋਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣਾ ਪੈਸੇ ਲਈ ਸੁਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਹਰੀ ਦੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਅਸਲ ਸਾਰ ਸਮਝਦੇ ਹਨ।

ਮੌਲ੍ਯੇਨ ਵੇਦਾਧ੍ਯਯਨਂ ਪ੍ਰਕੁਰ੍ਵਤੇ ਤੇषਾਂ ਗਤਿਃ ਸੂਰ੍ਯਸੂਨੁਃ ਸਦੈਵ । ਯਦृਚ੍ਛਯਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਧਨੇਨ ਯੇ ਤੁ ਸਂਤੁष੍ਟਾਸ੍ਤੇ ਹ੍ਯਤ੍ਰ ਯੋਗ੍ਯਾਃ ਸਦੈਵ ॥ ੩,੨੦.

ਜੋ ਵੇਦ ਪੈਸੇ ਲਈ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਸੂਰਜ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕੋਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਲੋਕ ਯਾਦਰਚਾ ਮਿਲੇ ਧਨ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਯੋਗ ਹਨ।

ਧਨਾਰ੍ਜਨੇ ਯੇ ਤ੍ਵਤਿਤृष੍ਣਾਭਿਯੁਕ੍ਤਾਸ੍ਤੇषਾਂ ਨ ਵੈ ਭਾਗਵਤੇਧਿਕਾਰਃ । ਮਤ੍ਵਾ ਲੋਕੇ ਹਰਿਰੇਵਤਿ ਨਿਤ੍ਯਮਨ੍ਤਰ੍ਯਾਮੀ ਨਾਸ੍ਤਿ ਤਦਨ੍ਯ ਈਸ਼ਃ ॥ ੩,੨੦.

ਜੋ ਧਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਲੋਭੀ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਭਾਗਵਤ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਨਹੀਂ। ਜਦੋਂ ਲੋਕ ਜਾਣ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹਰੀ ਹੀ ਸਦਾ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਪ੍ਰਭੂ ਨਹੀਂ।

ਏਵਂ ਸਦਾ ਯੇ ਪ੍ਰਵਿਚਿਨ੍ਤਯਨ੍ਤਿ ਯੋਗਕ੍ਸ਼ੇਮਂ ਬਿਭृਯਾਦ੍ਵਿष੍ਣੁਰੇषਾਮ੍ । ਸਦ੍ਵੈष੍ਣਵਾਨਾਮਸ਼ੁਭਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਨਾਸ੍ਤਿ ਪ੍ਰਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਸਂਸ਼ਯਜ੍ਞਾਨਰੂਪਾਤ੍ ॥ ੩,੨੦.

ਜੋ ਸਦਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚਦੇ ਹਨ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਭਲਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੱਚੇ ਵੈਸ਼ਨਵਾਂ ਲਈ ਕੋਈ ਅਸ਼ੁਭ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਅਗਿਆਨ ਤੋਂ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

ਕਰ੍ਮਾਨੁਸਾਰੇਣ ਹਰਿਰ੍ਦਦਾਤਿ ਫਲਂ ਸ਼ੁਭਾਨਾਮਸ਼ੁਭਸ੍ਯ ਚੈਵ । ਅਤਸ੍ਤਦਰ੍ਥਂ ਨੈਵ ਯਤ੍ਨਂ ਚ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਧਨਾਰ੍ਥਂ ਵੈ ਹਰਿਤਤ੍ਤ੍ਵੇ ਚ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ॥ ੩,੨੦.

ਹਰੀ ਕਰਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਚੰਗਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮਾੜਾ। ਇਸ ਲਈ, ਧਨ ਲਈ ਜਤਨ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਸਗੋਂ ਹਰੀ ਦੇ ਸੱਚ ਲਈ ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਅਤਃ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਦਿਵ੍ਯਮਨ੍ਤ੍ਰਂ ਜਪਿਤ੍ਵਾ ਵਿਸਰ੍ਜਯਿਤ੍ਵਾ ਵਿष੍ਣੁਨਿਰ੍ਮਾਲ੍ਯਗਨ੍ਧਮ੍ । ਸ਼ੁਚਿਰ੍ਭੂਤ੍ਵਾ ਭਾਗਵਤਂ ਪੁਰਾਣਂ ਸਂਸ਼੍ਰਾਵਯੇਤ੍ਸਰ੍ਵਵੇਤ੍ਤਾਪਿ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ॥ ੩,੨੦.

ਇਸ ਲਈ, ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਦਿਵਯ ਮੰਤ੍ਰ ਜਪ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਮਾਲਾ ਤੇ ਚੰਦਨ ਦੀ ਭੇਟ ਚੜਾ ਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣ ਦੀ ਪਾਠ ਕਰਵਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਸਾਰਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਦਾ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਕੰਮ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਕਰ੍ਮਾਨੁਸਾਰੇਣ ਧਨਾਰ੍ਜਨਂ ਚ ਵੇਦਾਰ੍ਜਨਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਸਮਾਰ੍ਜਨਂ ਚ । ਭਵਿष੍ਯਤਿ ਸ਼੍ਰਵਣਂ ਚਾਪਿ ਵਿष੍ਣੋਰਤ੍ਯਾਦਰਾਚ੍ਛ੍ਰਵਣਂ ਦੁਰ੍ਘਟਂ ਚ ॥ ੩,੨੦.

ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਧਨ, ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ, ਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸੁਣਨਾ ਬਹੁਤ ਵਿਰਲਾ ਤੇ ਔਖਾ ਹੈ।

ਅਤ੍ਯਾਦਰਾਦ੍ਭਾਗਵਤਸ੍ਯ ਸਾਰਮਾਸ੍ਵਾਦਯੇਦ੍ਦੁਰ੍ਘਟਂ ਮਰ੍ਤ੍ਯਲੋਕੇ । ਆਸ੍ਵਾਦ੍ਯ ਤਦ੍ਭਾਗਵਤਂ ਪੁਰਾਣਮਾਨਨ੍ਦਬਾष੍ਪੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਤਾ ਦੁਰ੍ਘਟਾ ਚ ॥ ੩,੨੦.

ਵੱਡੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਭਾਗਵਤ ਦਾ ਮੂਲ ਸੁਆਦ ਲੈਣਾ ਮਾਨਵ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣ ਦਾ ਸੁਆਦ ਲੈ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਣਾ ਵੀ ਵਿਰਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਤ੍ਵਾ ਨਾਂ ਨਿਰ੍ਣਯਂ ਧਾਰਣਂ ਚ ਸੁਦੁਰ੍ਘਟਂ ਚਾਹੁਰਾਰ੍ਯਾਃ ਸਮਸ੍ਤਮ੍ । ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਨਾਂ ਧਾਰਣਾਨਨ੍ਤਰਂ ਚ ਕਾਮਕ੍ਰੁਧੋਰ੍ਜਾਰਣਂ ਦੁਰ੍ਘਟਂ ਚ ॥ ੩,੨੦.

ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਪੱਕੀ ਸਮਝ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾਉਣਾ, ਸਾਰੇ ਉੱਚ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ; ਤੇ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਸਮਝ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਇੱਛਾ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣਾ ਵੀ ਔਖਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਨਾਂ ਧਾਰਣਾਨਂ ਤਰਂ ਤ ਤਥਾ ਯੋਗੇ ਦੁਰ੍ਘਟਂ ਸਂਗਤਂ ਚ ॥ ੩,੨੦.

ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਸਮਝ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰਹਿਣਾ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਵਿਰਲੇ ਤੇ ਔਖਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਨਾਂ ਧਾਰਣਾਨਨ੍ਤਰਂ ਚ ਕਾਮਕ੍ਰੁਧੋਰ੍ਜਾਰਣਂ ਦੁਰ੍ਘਟਂ ਚ । ਏਤੇ ਦੋषਾ ਜ੍ਞਾਨਪੂਤਾਨਪੀਹ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਸਂਦੇਹਯੁਤਾਨ੍ਸਦੈਵ ॥ ੩,੨੦.

ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਸਮਝ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਇੱਛਾ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣਾ ਔਖਾ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਏ ਲੋਕ ਵੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਗਲਤੀਆਂ ਕਰਕੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਕੁਝ ਸੰਦੇਹ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਅਤੋ ਹ੍ਯਹਂ ਸ਼੍ਰਵਣਂ ਸਤ੍ਕਥਾਯਾਃ ਸਦਾ ਕਰਿष੍ਯੇ ਨਾਤ੍ਰ ਵਿਚਾਰ੍ਯਮਸ੍ਤਿ । ਤੇਨਾਪ੍ਯਹਂ ਹਰਿਨਾਮਾਭਿਵਾਞ੍ਛਾ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤ੍ਯ ਚਿਤ੍ਤਂ ਸ਼੍ਰਵਣੇ ਵੈ ਚਕਾਰ । ਆਦੇਹਮੇਵਂ ਸ਼੍ਰਵਣਂ ਚ ਕृਤ੍ਵਾ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਦੇਹਂ ਭੂਤਲੇ ਸਂਪ੍ਰਜਾਤਾ ॥ ੩,੨੦.

ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਾਂਗਾ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਰੀ ਦੇ ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੱਕੀ ਕਰ ਕੇ, ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਮਨ ਸੁਣਨ ਤੇ ਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਐਸਾ ਕਰਕੇ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਮੁੜ ਜਨਮ ਲਿਆ।

ਨਿਵਸ੍ਤੁਂ ਵਸੁਦੇਵਸ੍ਯ ਭਗਿਨ੍ਯਾ ਉਦਰੇ ਖਗ । ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਸਂਜ੍ਞਕਾਯਾਂ ਚ ਜਾਤਾ ਵੈ ਮਿਤ੍ਰਵਿਨ੍ਦਿਕਾ ॥ ੩,੨੦.

ਹੇ ਪੰਛੀ, ਵਸੁਦੇਵ ਦੀ ਭੈਣ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ, ਸੁਮਿਤਰਾ ਨਾਮ ਦੀ ਦੇਹ ਵਿੱਚ, ਮਿਤਰਵਿੰਦਾ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ।

ਸ਼੍ਰਵਣੇਨ ਹਰਿਂ ਮਿਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਸਾ ਮਿਤ੍ਰਵਿਨ੍ਦਿਕਾ । ਅਤਃ ਸਾ ਮਿਤ੍ਰਵਿਨ੍ਦੇਤਿ ਸਂਜ੍ਞਯਾ ਸਂਬਭੂਵ ਹ ॥ ੩,੨੦.

ਸੁਣ ਕੇ, ਮਿਤਰਵਿੰਦਾ ਨੇ ਹਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮਿਤਰ ਬਣਾਇਆ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਮਿਤਰਵਿੰਦਾ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ।

ਸ੍ਵਯਂਵਰੇ ਮਿਤ੍ਰਵਿਨ੍ਦਾ ਰਾਜ੍ਞਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਤੁ ਭਾਮਿਨੀ । ਮਮਾਂਸੇ ਵ੍ਯਸृਜਨ੍ਮਾਲਾਂ ਤਾਂ ਗृਹੀਤ੍ਵਾ ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ । ਵਿਧੂਯ ਨृਪਤੀਨ੍ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਪੁਰੀਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਃ ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ ॥ ੩,੨੦.

ਸਵਯੰਵਰ ਵਿੱਚ, ਮਿਤਰਵਿੰਦਾ, ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸੋਹਣੀ, ਮਾਲਾ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪਾਈ, ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ; ਸਾਰੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਹਟਾ ਕੇ, ਅਸੀਂ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਏ, ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ।

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੨੧ ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣ ਉਵਾਚ । ਕਾਲਿਨ੍ਦ੍ਯਾ ਅਪਿ ਚੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ । ਵਿਵਸ੍ਵਾਨ੍ਨਾਮ ਸੂਰ੍ਯੋਭਤ੍ਤਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰੀ ਵ੍ਯਜਾਯਤ ॥ ੩,੨੧.

ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਮੈਂ ਕਾਲਿੰਦੀ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਗੱਲ ਵੀ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਸੂਰਜ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਂ ਵਿਵਸਵਾਨ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਕਾਲਿੰਦੀ ਜਨਮੀ।

ਕਾਲਿਨ੍ਦੀਸਂਜ੍ਞਕਾ ਵੀਨ੍ਦ੍ਰ ਯਮੁਨਾ ਯਾਨੁਜਾ ਸ੍ਮृਤਾ । ਕृष੍ਣਪਤ੍ਨੀਤ੍ਵਕਾਮੇਨ ਚਚਾਰ ਤਪ ਉਤ੍ਤਮਮ੍ ॥ ੩,੨੧.

ਉਹ ਕਾਲਿੰਦੀ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਇੰਦਰ, ਤੇ ਯਮੁਨਾ ਦੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਵਧੀਆ ਤਪ ਕੀਤਾ।

ਤਪ ਆਲੋਚਨਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਨਾਂ ਚ ਵਿਨਿਰ੍ਣਯਃ । ਪੂਰ੍ਵਾਰ੍ਜਿਤਾਨਾਂ ਪਾਪਾਨਾਮਨੁਤਾਪਸ੍ਤਪਃ ਸ੍ਮृਤਮ੍ ॥ ੩,੨੧.

ਤਪ ਨੂੰ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਤੇ ਪੱਕੀ ਸਮਝ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਪਿਛਲੇ ਕੀਤੇ ਪਾਪਾਂ ਲਈ ਪਛਤਾਵਾ ਵੀ ਤਪ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਾਯੋ ਨਾਮ ਤਪਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਚਿਤ੍ਤਨਿਗ੍ਰਹ ਉਚ੍ਯਤੇ । ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਮਿਤਿ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਨ ਤੁ ਕ੍ਸ਼ੌਰਂ ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ ॥ ੩,੨੧.

ਤਪ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਯ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮਨ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨਾ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਿਰ ਮੁੰਡਾਉਣਾ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ।

ਅਨੁਤਾਪਯੁਤਂ ਭੂਤਂ ਤਚ੍ਛਣੁ ਤ੍ਵਂ ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ । ਪੂਰ੍ਵਂ ਨ ਜਪ੍ਤਂ ਦਿਵ੍ਯਮਨ੍ਤ੍ਰਂ ਮੁਕੁਨ੍ਦ ਤਪ੍ਤਂ ਸਦਾ ਕ੍ਲੇਸ਼ਦਾਵਾਨਲੇਨ ॥ ੩,੨੧.

ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਇਹ ਸੁਣ: ਜੋ ਪਛਤਾਵੇ ਨਾਲ ਹੋਵੇ, ਉਹੀ ਸੱਚਾ ਹੈ; ਪਹਿਲਾਂ ਕੋਈ ਦਿਵਯ ਮੰਤ੍ਰ ਨਹੀਂ ਜਪਿਆ ਗਿਆ, ਤੇ ਮੁਕੁੰਦ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੁੱਖ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੜਦਾ ਰਿਹਾ।

ਨ ਵੈ ਸ੍ਮृਤਂ ਹਰਿਨਾਮਾਮृਤਂ ਚ ਸਦਾ ਸ੍ਮृਤਂ ਹਰਿਦੋषਾਦਿਕਂ ਚ । ਨ ਤੁ ਸ੍ਮृਤਂ ਹਰਿਤਤ੍ਤ੍ਵਾਮृਤਂ ਚ ਸਮ੍ਯਕ੍ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਲੋਲਵਾਰ੍ਤਾਦਿਕਂ ਚ ॥ ੩,੨੧.

ਹਰੀ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਤੇ ਹਰੀ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਵੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ; ਹਰੀ ਦੇ ਤੱਤ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੀ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਚੰਚਲਤਾ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਸੁਣੀਆਂ।

ਨ ਪੂਜਿਤਂ ਹਰਿਪਾਦਾਰਵਿਨ੍ਦਂ ਸੁਪੂਜਿਤਾਃ ਪੁਤ੍ਰਮਿਤ੍ਰਾਦਿਕਾਸ਼੍ਚ । ਨ ਵਨ੍ਦਿਤਂ ਹਰਿਪਾਦਾਰਵਿਨ੍ਦਂ ਸੁਵਨ੍ਦਿਤੋ ਮਿਤ੍ਰਪਾਦਃ ਸੁਘੋਰਃ ॥ ੩,੨੧.

ਹਰੀ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਪੁੱਤਰ, ਮਿਤਰ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ; ਹਰੀ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਮਿਤਰਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ।

ਨ ਦृष੍ਟਂ ਵੈ ਧੂਪਧੂਮ੍ਰੈਰੁਪੇਤਂ ਹਰੇਰ੍ਵਕ੍ਰਂ ਕੁਨ੍ਤਲੈਃ ਸਂਵृਤਂ ਚ । ਪੁਤ੍ਰਾਦਿਕਂ ਲਾਲਿਤਂ ਵੈ ਮੁਕੁਨ੍ਦ ਨ ਲਾਲਿਤਂ ਤਵ ਵਕ੍ਰਂ ਮੁਰਾਰੇ ॥ ੩,੨੧.

ਹਰੀ ਦਾ ਰੂਪ, ਜੋ ਧੂਪ ਦੇ ਧੂੰਏ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਤੇ ਘੁੰਘਰਾਲੇ ਵਾਲਾਂ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ; ਪੁੱਤਰ ਆਦਿ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਤੇਰਾ ਰੂਪ, ਹੇ ਮੁਰਾ ਦੇ ਵੈਰੀ, ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।

ਸੁਲਾਲਿਤਂ ਭੂषਣੈਃ ਪੁਤ੍ਰਮਿਤ੍ਰਂ ਨ ਲਾਲਿਤਂ ਸਰ੍ਵਪਾਪਾਪਹਾਰਿ । ਨ ਭੁਕ੍ਤਂ ਵੈ ਹਰਿਨੈਰਵੇਦ੍ਯਸ਼ੇषਂ ਮਿਤ੍ਰਾਲਯੇ षਡ੍ਰਸਾਨ੍ਨਂ ਚ ਭੁਕ੍ਤਮ੍ ॥ ੩,੨੧.

ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸੋਹਣੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਤਾਂ ਸੀ, ਪਰ ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ; ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਹਰੀ ਨੂੰ ਭੋਗ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਹੋਇਆ ਖਾਣਾ ਨਹੀਂ ਖਾਇਆ, ਨਾ ਹੀ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੇ ਘਰ ਛੇ ਰਸਾਂ ਵਾਲਾ ਭੋਜਨ ਚੱਖਿਆ।

ਸੁਪੁष੍ਪਗਨ੍ਧਾ ਨਾਰ੍ਪਿਤਾ ਤੇ ਮੁਰਾਰੇ ਸਮਰ੍ਪਿਤਾਃ ਪੁਤ੍ਰਮਿਤ੍ਰਾਦਿਕੇਭ੍ਯਃ । ਸਨ੍ਤਪ੍ਤੋਹਂ ਪੁਤ੍ਰਮਿਤ੍ਰਾਦਿਕੇषੁ ਕਦਾ ਦ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਤਵ ਵਕ੍ਤ੍ਰਂ ਮੁਕੁਨ੍ਦ ॥ ੩,੨੧.

ਸੁਗੰਧਤ ਫੁੱਲ ਤੇਰੇ ਲਈ, ਮੁਰਾ ਦੇ ਵੈਰੀ, ਨਹੀਂ ਚੜ੍ਹਾਏ; ਇਹ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਦਿੱਤੇ। ਮੈਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਦੁਖੀ ਹਾਂ; ਮੁਕੁੰਦ, ਤੇਰਾ ਚਿਹਰਾ ਮੈਂ ਕਦੋਂ ਵੇਖਾਂਗਾ?

ਅਵੈष੍ਣਵਾਨ੍ਨੈਃ ਸ਼ਿਗ੍ਰੁਸ਼ਾਕਾਦਿਕੈਸ਼੍ਚ ਹ੍ਯਨਰ੍ਪਿਤਾਨ੍ਨੈਸ਼੍ਚ ਤਥਾਪ੍ਯਸਂਸ੍ਕृਤੈਃ । ਤਥਾਪ੍ਯਭਕ੍ਸ਼੍ਯੈ ਰਸਨਾ ਚ ਦਗ੍ਧਾ ਕਦਾ ਦ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਤਵ ਵਕ੍ਤ੍ਰਂ ਮੁਕੁਨ੍ਦ ॥ ੩,੨੧.

ਮੈਂ ਅਵੈਸ਼ਨਵ ਖਾਣਾ, ਜਿਵੇਂ ਸਜਣੀ ਦੀ ਸਾਗ ਆਦਿ, ਅਤੇ ਅਚੜ੍ਹਾਇਆ, ਅਸੰਸਕਾਰਿਤ ਭੋਜਨ ਖਾਇਆ। ਮੇਰੀ ਜੀਭ ਐਸੇ ਅਨਾਚਾਰ ਨਾਲ ਜਲ ਗਈ; ਮੁਕੁੰਦ, ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਚਿਹਰਾ ਕਦੋਂ ਵੇਖਾਂਗਾ?

ਅष੍ਟਾਕ੍ਸ਼ਰੀਪੂਜਯਾ ਦਿਵ੍ਯਤੀਰ੍ਥੈਰ੍ਵਿष੍ਣੋਃ ਪੁਰਾ ਭ੍ਰਾਮਿਤੈਃ ਸ਼ਙ੍ਖਤੀਰ੍ਥੈਃ । ਨ ਪਾਵਿਤਂ ਮਚ੍ਛਰੀਰਂ ਮੁਰਾਰੇ ਕਦਾ ਦ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਤਵ ਵ ਕ੍ਤ੍ਰਂ ਮੁਕੁਨ੍ਦ ॥ ੩,੨੧.

ਅਸ਼ਟ ਅੱਖਰ ਮੰਤ੍ਰ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ, ਜਾਂ ਸ਼ੰਖ ਵਾਲੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਪਵਿੱਤਰ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਮੁਰਾ ਦੇ ਵੈਰੀ, ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਚਿਹਰਾ ਕਦੋਂ ਵੇਖਾਂਗਾ, ਮੁਕੁੰਦ?

ਅਨਰ੍ਪਿਤੈਰ੍ਗਨ੍ਧਪੁष੍ਪਾਦਿਕੈਸ਼੍ਚ ਅਨਰ੍ਪਿਤੈਰ੍ਭੂषਣੈਰ੍ਵਸ੍ਤ੍ਰਜਾਤੈਃ । ਅਵੈष੍ਣਵਾਨਾਂ ਦਿਗ੍ਧਗਨ੍ਧਾਦਿਦੋषੈਰ੍ਗਾਤ੍ਰਂ ਦਗ੍ਧਂ ਕਦਾ ਹ੍ਯੁਦ੍ਧਰਿष੍ਯੇ ਮੁਕੁਨ੍ਦ ॥ ੩,੨੧.

ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਤੇਰੇ ਲਈ ਚੜ੍ਹਾਏ ਗੁਲਾਬ, ਗਹਿਣੇ ਜਾਂ ਕਪੜੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਸਜਾਇਆ। ਅਵੈਸ਼ਨਵਾਂ ਦੀ ਲਗਾਈ ਗੰਧ ਤੇ ਹੋਰ ਮਲਿਨਤਾ ਨਾਲ ਇਹ ਜਲ ਗਿਆ; ਮੁਕੁੰਦ, ਮੈਂ ਕਦੋਂ ਉੱਠਾਂਗਾ?

ਦਗ੍ਧੌ ਚ ਪਾਦੌ ਮਮ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੌ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਪਥਂ ਹਰੇਸ਼੍ਚ । ਨੇਤ੍ਰੇ ਚ ਦਗ੍ਧੇ ਮਮ ਸਰ੍ਵਦਾਪਿ ਨਾਲੋਕਿਤਂ ਤਵ ਦੇਵ ਪ੍ਰਤੀਕਮ੍ ॥ ੩,੨੧.

ਮੇਰੇ ਪੈਰ, ਵਾਸੁਦੇਵ, ਜਲ ਗਏ ਹਨ, ਤੇ ਹਰੀ ਦੇ ਤੀਰਥਾਂ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਚਲੇ। ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵੀ ਜਲ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਤੇਰਾ ਰੂਪ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ।