ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਸਰ੍ਵਂ ਵ੍ਯਰ੍ਥਂ ਵੈष੍ਣਵਾਨਾਂ ਚ ਦੀਕ੍ਸ਼ਾ ਕਥਾਂ ਵਿਨਾ ਸਮ੍ਯਗਨੁष੍ਠਿਤਾਂ ਵੈ । ਯੈਰ੍ਨ ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਭਾਗਵਤਂ ਪੁਰਾਣਂ ਸਸਂਪ੍ਰਦਾਯੈਰ੍ਗੁਰੁਭਿਃ ਸਂਯੁਤੈਸ਼੍ਚ ॥ ੩,੨੦.

ਵੈਸ਼ਨਵ ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਦীক্ষਿਤ ਹੋਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ, ਜੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਕਥਾ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ, ਤਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਅਰਥ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣਾ, ਸਹੀ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਗੁਰੂਆਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਸੁਣਿਆ, ਉਹ ਵਾਂਝੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਯੈਰ੍ਨ ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਭਾਗਵਤਂ ਪੁਰਾਣਂ ਯੈਰ੍ਨ ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਕਾਣ੍ਡਂ ਪੁਰਾਣਮ੍ । ਤੇषਾਂ ਜਨ੍ਮ ਵ੍ਯਰ੍ਥਮਾਹੁਰ੍ਮਮਹਾਨ੍ਤਸ੍ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਛ੍ਰਾਵ੍ਯਾ ਹਰਿਵਾਰ੍ਤਾ ਸਦੈਵ ॥ ੩,੨੦.

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣਾ ਜਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਖੰਡ ਪੁਰਾਣਾ ਨਹੀਂ ਸੁਣਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਮਹਾਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਅਰਥ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹਰੀ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੁਣਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ।

ਨ ਯਤ੍ਰ ਗੋਵਿਨ੍ਦਕਥਾਮਹਾਨਦੀ ਨ ਯਤ੍ਰ ਨਾਰਾਯਣਪਾਦਸਂਸ਼੍ਰਯਃ । ਨ ਯਤ੍ਰ ਵਿष੍ਣੋਃ ਸਤਤਂ ਵਚੋਸ੍ਤਿ ਨ ਸਂਵਸੇਤ੍ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ਣਮਾਤ੍ਰਂ ਕਥਞ੍ਚਿਤ੍ ॥ ੩,੨੦.

ਜਿੱਥੇ ਗੋਵਿੰਦ ਦੀ ਕਥਾਵਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਧਾਰ ਨਹੀਂ ਵਹਿੰਦੀ, ਜਿੱਥੇ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ, ਜਿੱਥੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਬਚਨ ਸਦਾ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਉਥੇ ਇਕ ਪਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।

ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਗ੍ਰਾਮੇ ਭਾਗਵਤਂ ਨ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਨ ਵਰ੍ਤਤੇ ਭਾਗਵਤਾ ਰਸਜ੍ਞਾਃ । ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਗृਹੇ ਨਾਸ੍ਤਿ ਗੀਤਾਰ੍ਥਸਾਰਃ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਗ੍ਰਾਮੇ ਨਾਮ ਸਹਸ੍ਰਕਂ ਵਾ ॥ ੩,੨੦.

ਜਿਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਭਾਗਵਤ ਸ਼ਾਸਤਰ ਨਹੀਂ, ਜਿੱਥੇ ਭਾਗਵਤ ਦੇ ਰਸ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਨਹੀਂ, ਜਿਸ ਘਰ ਵਿੱਚ ਗੀਤਾ ਦਾ ਅਸਲ ਸਾਰ ਨਹੀਂ, ਜਾਂ ਜਿਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰ ਨਾਮ ਨਹੀਂ,

ਤਯੋ ਰਸਜ੍ਞਾ ਯਤ੍ਰ ਨ ਸਨ੍ਤਿ ਤਤ੍ਰ ਨ ਸਂਵਸੇਤ੍ਕ੍ਸ਼ਣਮਾਤ੍ਰਂ ਕਥਞ੍ਚਿਤ੍ । ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਦਿਨੇ ਦਿਵ੍ਯਕਥਾ ਚ ਵਿष੍ਣੋਰ੍ਨ ਵਾਸ੍ਤਿ ਜਨ੍ਤੋਸ੍ਤਸ੍ਯ ਚਾਯੁਰ੍ਵृਥੈਵ ॥ ੩,੨੦.

ਜਿੱਥੇ ਰਸ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਨਹੀਂ, ਉਥੇ ਇਕ ਪਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਜਿਸ ਦਿਨ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਦਿਵਯ ਕਥਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਉਸ ਜੀਵ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਅਰਥ ਹੈ।

ਗਰ੍ਭੇ ਗਤੇ ਨਾਤ੍ਰ ਵਿਚਾਰ੍ਯਮਸ੍ਤਿ ਤਨ੍ਮਨ੍ਯਤੇ ਦੁਰ੍ਲਭਂ ਮਰ੍ਤ੍ਯਲੋਕੇ । ਕਰ੍ਣਂ ਕਲ੍ਪੈਰ੍ਭੂषਿਤਂ ਸੁਂਦਰਂ ਚ ਨ ਸੁਂਦਰਂ ਚਾਹੁਰਾਰ੍ਯਾ ਰਸਜ੍ਞਾਃ ॥ ੩,੨੦.

ਜਦੋਂ ਜੀਵ ਮਾਂ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਹੋਰ ਵਿਚਾਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ; ਇਹ ਮਾਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਾਨਵ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਸੋਹਣੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਕੰਨ, ਰਸ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਆਰੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਸੋਹਣਾ ਨਹੀਂ।

ਵਿष੍ਣੋਃ ਕਥਾਖ੍ਯਾਭਰਣੈਸ਼੍ਚ ਯੁਕ੍ਤਂ ਤਦੇਵ ਕਰ੍ਣਂ ਸੁਂਦਰਂ ਚਾਹੁਰਾਰ੍ਯਾਃ । ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਦਾ ਭਾਗਵਤਾਰ੍ਥਸਾਰਂ ਸ਼ृਣ੍ਵਨ੍ਤਿ ਯੇ ਸਤਤਂ ਵਾਚਯਨ੍ਤਿ ॥ ੩,੨੦.

ਕੰਨ, ਜੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਦੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹੀ ਸੋਹਣਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਭਾਗਵਤ ਦਾ ਅਸਲ ਸਾਰ ਸਦਾ ਸੁਣਦੇ ਤੇ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੁਬਾਰਕ ਹਨ।

ਤੇषਾਂ ਜਨ੍ਮ ਸ੍ਵਸ੍ਥਮਾਹੁਰ੍ਮਹਾਨ੍ਤੋ ਮਹਤ੍ਫਲਂ ਚਾਸ੍ਤਿ ਤਥੈਵ ਤੇषਾਮ੍ । ਸੋष੍ਣੀषਕਞ੍ਚੁਕਯੁਤਾਸ਼੍ਚ ਹਰੇਃ ਕਥਾਂ ਵੈ ਸ਼ृਣ੍ਵਨ੍ਤਿ ਯੇਪਿ ਚ ਪਠਨ੍ਤਿ ਸਦੈਵ ਮਰ੍ਤ੍ਯਾਃ ॥ ੩,੨੦.

ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਮਹਾਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸੁਭ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਵੱਡਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਮਰਤਭੀ, ਪੱਗ ਤੇ ਚੋਲਾ ਪਾ ਕੇ, ਹਰੀ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਦਾ ਜਾਂ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਦਾ ਮੁਬਾਰਕ ਹੈ।

ਸਰ੍ਵੇਪਿ ਤੇ ਪੂਜਨੀਯਾ ਹਿ ਲੋਕੇ ਨ ਵੈ ਸ਼ਿਸ਼੍ਰੇ ਚੋਦਰੇ ਚੈਵ ਸਕ੍ਤਾਃ । ਯੇ ਦਾਕ੍ਸ਼ਿਣ੍ਯਾਦਰ੍ਥਲੋਭਾਦ੍ਵਦਨ੍ਤਿ ਸਦਾ ਪੁਰਾਣਂ ਭਗਵਤ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਸਾਰਮ੍ ॥ ੩,੨੦.

ਉਹ ਸਭ ਲੋਕ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹਨ, ਨਾ ਕਿ ਉਹ ਜੋ ਬੱਚਿਆਂ ਜਾਂ ਪੇਟ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹਨ। ਜੋ ਦਇਆ ਜਾਂ ਧਨ ਦੀ ਲੋਭ ਨਾਲ, ਸਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਤੇ ਭਗਵਾਨ ਦਾ ਅਸਲ ਸਾਰ ਬੋਲਦੇ ਹਨ,

ਪ੍ਰਚ੍ਛਾਦਯਨ੍ਤੇ ਤਤ੍ਤ੍ਵਗੋਪ੍ਯਾਨਿ ਯੇ ਤੁ ਤੇषਾਂ ਗਤਿਃ ਸੂਰ੍ਯਸੂਨੁਃ ਸਦੈਵ । ਯੇ ਧਰ੍ਮਕਾਣ੍ਡੇ ਕਰ੍ਮਕਾਣ੍ਡੇ ਸਦੈਵ ਉਤ੍ਪਾਦਯਨ੍ਤੇ ਸੁਰੁਚਿਂ ਤਤ੍ਰ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ॥ ੩,੨੦.

ਜੋ ਲੋਕ ਸੱਚ ਨੂੰ ਲੁਕਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਸੂਰਜ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕੋਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਧਰਮ ਤੇ ਕਰਮ ਦੇ ਖੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਚੰਗੀ ਰੁਚੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਯੋਗ ਹਨ।

ਮੌਲ੍ਯੇਨ ਯੇ ਕਥਯੇਯੁਃ ਪੁਰਾਣਂ ਤੇषਾਂ ਗਤਿਃ ਸੂਰ੍ਯ ਸੁਨਃ ਸਦੈਵ । ਮੌਲ੍ਯੇਨ ਯੇ ਭਾਗਵਤਂ ਪੁਰਾਣਂ ਸ਼ृਣ੍ਵਨ੍ਤਿ ਵੈ ਹਰਿਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥਤਤ੍ਤ੍ਵਮ੍ ॥ ੩,੨੦.

ਜੋ ਪੁਰਾਣਾ ਪੈਸੇ ਲਈ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਸੂਰਜ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕੋਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣਾ ਪੈਸੇ ਲਈ ਸੁਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਹਰੀ ਦੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਅਸਲ ਸਾਰ ਸਮਝਦੇ ਹਨ।

ਮੌਲ੍ਯੇਨ ਵੇਦਾਧ੍ਯਯਨਂ ਪ੍ਰਕੁਰ੍ਵਤੇ ਤੇषਾਂ ਗਤਿਃ ਸੂਰ੍ਯਸੂਨੁਃ ਸਦੈਵ । ਯਦृਚ੍ਛਯਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਧਨੇਨ ਯੇ ਤੁ ਸਂਤੁष੍ਟਾਸ੍ਤੇ ਹ੍ਯਤ੍ਰ ਯੋਗ੍ਯਾਃ ਸਦੈਵ ॥ ੩,੨੦.

ਜੋ ਵੇਦ ਪੈਸੇ ਲਈ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਸੂਰਜ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕੋਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਲੋਕ ਯਾਦਰਚਾ ਮਿਲੇ ਧਨ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਯੋਗ ਹਨ।

ਧਨਾਰ੍ਜਨੇ ਯੇ ਤ੍ਵਤਿਤृष੍ਣਾਭਿਯੁਕ੍ਤਾਸ੍ਤੇषਾਂ ਨ ਵੈ ਭਾਗਵਤੇਧਿਕਾਰਃ । ਮਤ੍ਵਾ ਲੋਕੇ ਹਰਿਰੇਵਤਿ ਨਿਤ੍ਯਮਨ੍ਤਰ੍ਯਾਮੀ ਨਾਸ੍ਤਿ ਤਦਨ੍ਯ ਈਸ਼ਃ ॥ ੩,੨੦.

ਜੋ ਧਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਲੋਭੀ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਭਾਗਵਤ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਨਹੀਂ। ਜਦੋਂ ਲੋਕ ਜਾਣ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹਰੀ ਹੀ ਸਦਾ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਪ੍ਰਭੂ ਨਹੀਂ।

ਏਵਂ ਸਦਾ ਯੇ ਪ੍ਰਵਿਚਿਨ੍ਤਯਨ੍ਤਿ ਯੋਗਕ੍ਸ਼ੇਮਂ ਬਿਭृਯਾਦ੍ਵਿष੍ਣੁਰੇषਾਮ੍ । ਸਦ੍ਵੈष੍ਣਵਾਨਾਮਸ਼ੁਭਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਨਾਸ੍ਤਿ ਪ੍ਰਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਸਂਸ਼ਯਜ੍ਞਾਨਰੂਪਾਤ੍ ॥ ੩,੨੦.

ਜੋ ਸਦਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚਦੇ ਹਨ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਭਲਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੱਚੇ ਵੈਸ਼ਨਵਾਂ ਲਈ ਕੋਈ ਅਸ਼ੁਭ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਅਗਿਆਨ ਤੋਂ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

ਕਰ੍ਮਾਨੁਸਾਰੇਣ ਹਰਿਰ੍ਦਦਾਤਿ ਫਲਂ ਸ਼ੁਭਾਨਾਮਸ਼ੁਭਸ੍ਯ ਚੈਵ । ਅਤਸ੍ਤਦਰ੍ਥਂ ਨੈਵ ਯਤ੍ਨਂ ਚ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਧਨਾਰ੍ਥਂ ਵੈ ਹਰਿਤਤ੍ਤ੍ਵੇ ਚ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ॥ ੩,੨੦.

ਹਰੀ ਕਰਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਚੰਗਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮਾੜਾ। ਇਸ ਲਈ, ਧਨ ਲਈ ਜਤਨ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਸਗੋਂ ਹਰੀ ਦੇ ਸੱਚ ਲਈ ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਅਤਃ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਦਿਵ੍ਯਮਨ੍ਤ੍ਰਂ ਜਪਿਤ੍ਵਾ ਵਿਸਰ੍ਜਯਿਤ੍ਵਾ ਵਿष੍ਣੁਨਿਰ੍ਮਾਲ੍ਯਗਨ੍ਧਮ੍ । ਸ਼ੁਚਿਰ੍ਭੂਤ੍ਵਾ ਭਾਗਵਤਂ ਪੁਰਾਣਂ ਸਂਸ਼੍ਰਾਵਯੇਤ੍ਸਰ੍ਵਵੇਤ੍ਤਾਪਿ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ॥ ੩,੨੦.

ਇਸ ਲਈ, ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਦਿਵਯ ਮੰਤ੍ਰ ਜਪ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਮਾਲਾ ਤੇ ਚੰਦਨ ਦੀ ਭੇਟ ਚੜਾ ਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣ ਦੀ ਪਾਠ ਕਰਵਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਸਾਰਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਦਾ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਕੰਮ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਕਰ੍ਮਾਨੁਸਾਰੇਣ ਧਨਾਰ੍ਜਨਂ ਚ ਵੇਦਾਰ੍ਜਨਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਸਮਾਰ੍ਜਨਂ ਚ । ਭਵਿष੍ਯਤਿ ਸ਼੍ਰਵਣਂ ਚਾਪਿ ਵਿष੍ਣੋਰਤ੍ਯਾਦਰਾਚ੍ਛ੍ਰਵਣਂ ਦੁਰ੍ਘਟਂ ਚ ॥ ੩,੨੦.

ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਧਨ, ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ, ਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸੁਣਨਾ ਬਹੁਤ ਵਿਰਲਾ ਤੇ ਔਖਾ ਹੈ।

ਅਤ੍ਯਾਦਰਾਦ੍ਭਾਗਵਤਸ੍ਯ ਸਾਰਮਾਸ੍ਵਾਦਯੇਦ੍ਦੁਰ੍ਘਟਂ ਮਰ੍ਤ੍ਯਲੋਕੇ । ਆਸ੍ਵਾਦ੍ਯ ਤਦ੍ਭਾਗਵਤਂ ਪੁਰਾਣਮਾਨਨ੍ਦਬਾष੍ਪੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਤਾ ਦੁਰ੍ਘਟਾ ਚ ॥ ੩,੨੦.

ਵੱਡੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਭਾਗਵਤ ਦਾ ਮੂਲ ਸੁਆਦ ਲੈਣਾ ਮਾਨਵ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣ ਦਾ ਸੁਆਦ ਲੈ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਣਾ ਵੀ ਵਿਰਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਤ੍ਵਾ ਨਾਂ ਨਿਰ੍ਣਯਂ ਧਾਰਣਂ ਚ ਸੁਦੁਰ੍ਘਟਂ ਚਾਹੁਰਾਰ੍ਯਾਃ ਸਮਸ੍ਤਮ੍ । ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਨਾਂ ਧਾਰਣਾਨਨ੍ਤਰਂ ਚ ਕਾਮਕ੍ਰੁਧੋਰ੍ਜਾਰਣਂ ਦੁਰ੍ਘਟਂ ਚ ॥ ੩,੨੦.

ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਪੱਕੀ ਸਮਝ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾਉਣਾ, ਸਾਰੇ ਉੱਚ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ; ਤੇ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਸਮਝ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਇੱਛਾ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣਾ ਵੀ ਔਖਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਨਾਂ ਧਾਰਣਾਨਂ ਤਰਂ ਤ ਤਥਾ ਯੋਗੇ ਦੁਰ੍ਘਟਂ ਸਂਗਤਂ ਚ ॥ ੩,੨੦.

ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਸਮਝ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰਹਿਣਾ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਵਿਰਲੇ ਤੇ ਔਖਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਨਾਂ ਧਾਰਣਾਨਨ੍ਤਰਂ ਚ ਕਾਮਕ੍ਰੁਧੋਰ੍ਜਾਰਣਂ ਦੁਰ੍ਘਟਂ ਚ । ਏਤੇ ਦੋषਾ ਜ੍ਞਾਨਪੂਤਾਨਪੀਹ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਸਂਦੇਹਯੁਤਾਨ੍ਸਦੈਵ ॥ ੩,੨੦.

ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਸਮਝ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਇੱਛਾ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣਾ ਔਖਾ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਏ ਲੋਕ ਵੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਗਲਤੀਆਂ ਕਰਕੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਕੁਝ ਸੰਦੇਹ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਅਤੋ ਹ੍ਯਹਂ ਸ਼੍ਰਵਣਂ ਸਤ੍ਕਥਾਯਾਃ ਸਦਾ ਕਰਿष੍ਯੇ ਨਾਤ੍ਰ ਵਿਚਾਰ੍ਯਮਸ੍ਤਿ । ਤੇਨਾਪ੍ਯਹਂ ਹਰਿਨਾਮਾਭਿਵਾਞ੍ਛਾ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤ੍ਯ ਚਿਤ੍ਤਂ ਸ਼੍ਰਵਣੇ ਵੈ ਚਕਾਰ । ਆਦੇਹਮੇਵਂ ਸ਼੍ਰਵਣਂ ਚ ਕृਤ੍ਵਾ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਦੇਹਂ ਭੂਤਲੇ ਸਂਪ੍ਰਜਾਤਾ ॥ ੩,੨੦.

ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਾਂਗਾ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਰੀ ਦੇ ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੱਕੀ ਕਰ ਕੇ, ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਮਨ ਸੁਣਨ ਤੇ ਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਐਸਾ ਕਰਕੇ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਮੁੜ ਜਨਮ ਲਿਆ।

ਨਿਵਸ੍ਤੁਂ ਵਸੁਦੇਵਸ੍ਯ ਭਗਿਨ੍ਯਾ ਉਦਰੇ ਖਗ । ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਸਂਜ੍ਞਕਾਯਾਂ ਚ ਜਾਤਾ ਵੈ ਮਿਤ੍ਰਵਿਨ੍ਦਿਕਾ ॥ ੩,੨੦.

ਹੇ ਪੰਛੀ, ਵਸੁਦੇਵ ਦੀ ਭੈਣ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ, ਸੁਮਿਤਰਾ ਨਾਮ ਦੀ ਦੇਹ ਵਿੱਚ, ਮਿਤਰਵਿੰਦਾ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ।

ਸ਼੍ਰਵਣੇਨ ਹਰਿਂ ਮਿਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਸਾ ਮਿਤ੍ਰਵਿਨ੍ਦਿਕਾ । ਅਤਃ ਸਾ ਮਿਤ੍ਰਵਿਨ੍ਦੇਤਿ ਸਂਜ੍ਞਯਾ ਸਂਬਭੂਵ ਹ ॥ ੩,੨੦.

ਸੁਣ ਕੇ, ਮਿਤਰਵਿੰਦਾ ਨੇ ਹਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮਿਤਰ ਬਣਾਇਆ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਮਿਤਰਵਿੰਦਾ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ।

ਸ੍ਵਯਂਵਰੇ ਮਿਤ੍ਰਵਿਨ੍ਦਾ ਰਾਜ੍ਞਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਤੁ ਭਾਮਿਨੀ । ਮਮਾਂਸੇ ਵ੍ਯਸृਜਨ੍ਮਾਲਾਂ ਤਾਂ ਗृਹੀਤ੍ਵਾ ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ । ਵਿਧੂਯ ਨृਪਤੀਨ੍ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਪੁਰੀਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਃ ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ ॥ ੩,੨੦.

ਸਵਯੰਵਰ ਵਿੱਚ, ਮਿਤਰਵਿੰਦਾ, ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸੋਹਣੀ, ਮਾਲਾ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪਾਈ, ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ; ਸਾਰੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਹਟਾ ਕੇ, ਅਸੀਂ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਏ, ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ।

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੨੧ ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣ ਉਵਾਚ । ਕਾਲਿਨ੍ਦ੍ਯਾ ਅਪਿ ਚੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ । ਵਿਵਸ੍ਵਾਨ੍ਨਾਮ ਸੂਰ੍ਯੋਭਤ੍ਤਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰੀ ਵ੍ਯਜਾਯਤ ॥ ੩,੨੧.

ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਮੈਂ ਕਾਲਿੰਦੀ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਗੱਲ ਵੀ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਸੂਰਜ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਂ ਵਿਵਸਵਾਨ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਕਾਲਿੰਦੀ ਜਨਮੀ।

ਕਾਲਿਨ੍ਦੀਸਂਜ੍ਞਕਾ ਵੀਨ੍ਦ੍ਰ ਯਮੁਨਾ ਯਾਨੁਜਾ ਸ੍ਮृਤਾ । ਕृष੍ਣਪਤ੍ਨੀਤ੍ਵਕਾਮੇਨ ਚਚਾਰ ਤਪ ਉਤ੍ਤਮਮ੍ ॥ ੩,੨੧.

ਉਹ ਕਾਲਿੰਦੀ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਇੰਦਰ, ਤੇ ਯਮੁਨਾ ਦੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਵਧੀਆ ਤਪ ਕੀਤਾ।

ਤਪ ਆਲੋਚਨਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਨਾਂ ਚ ਵਿਨਿਰ੍ਣਯਃ । ਪੂਰ੍ਵਾਰ੍ਜਿਤਾਨਾਂ ਪਾਪਾਨਾਮਨੁਤਾਪਸ੍ਤਪਃ ਸ੍ਮृਤਮ੍ ॥ ੩,੨੧.

ਤਪ ਨੂੰ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਤੇ ਪੱਕੀ ਸਮਝ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਪਿਛਲੇ ਕੀਤੇ ਪਾਪਾਂ ਲਈ ਪਛਤਾਵਾ ਵੀ ਤਪ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਾਯੋ ਨਾਮ ਤਪਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਚਿਤ੍ਤਨਿਗ੍ਰਹ ਉਚ੍ਯਤੇ । ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਮਿਤਿ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਨ ਤੁ ਕ੍ਸ਼ੌਰਂ ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ ॥ ੩,੨੧.

ਤਪ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਯ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮਨ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨਾ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਿਰ ਮੁੰਡਾਉਣਾ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ।