ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਵਰਂ ਵਰਯ ਭਦ੍ਰਂ ਤੇ ਵਰਦੋਹਮਿਹਾਗਤਃ । ਹਰਿਣੋਦੀਰਿਤਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਾਹ ਸ੍ਮਿਤਾਨਨਾ ॥ ੩,੧੯.

ਵਰ ਮੰਗ, ਤੈਨੂੰ ਚੰਗਾ ਹੋਵੇ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਵਰ ਦੇਣ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਹਰੀ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਬੋਲੀ।

ਉਵਾਚ ਪਰਯਾ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਂ ਜਗਤ੍ਪ੍ਰਭੁਮ੍ । ਅਹਂ ਹਿ ਭਾਰ੍ਯਾ ਭੂਯਾਸਂ ਤਵ ਮਾਧਵ ਸੁਂਦਰ ॥ ੩,੧੯.

ਉਹ ਨੇ ਪਰਮ ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸਾ, ਜੋ ਸਾਰੀਆਂ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਨੂੰ ਆਖਿਆ: 'ਹੇ ਸੋਹਣੇ ਮਾਧਵ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਪਤਨੀ ਬਣ ਜਾਵਾਂ।'

ਇਤਿ ਤਸ੍ਯਾ ਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸੋऽਬ੍ਰਵੀਦ੍ਵਚਃ । ਸ਼੍ਰੀਭਗਵਾਨੁਵਾਚ । ਅਹਂ ਕੁਮਾਰਿ ਸੁਭਗੇ ਕृष੍ਣਜਨ੍ਮਨਿ ਭੂਤਲੇ ॥ ੩,੧੯.

ਉਸ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸਾ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: 'ਹੇ ਸੁਭਾਗਾ ਕੁਆਰੀ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ—'

ਭਵਾਮਿ ਤਵ ਭਰ੍ਤਾਹਂ ਨਾਤ੍ਰ ਕਾਰ੍ਯਾ ਵਿਚਾਰਣਾ । ਏਵਮੁਕ੍ਤਾ ਸੁਤਾ ਕਨ੍ਯਾ ਪੁਰਣ੍ਯਰਾਸ਼ਿਂ ਹਰਿਂ ਪਰਮ੍ ॥ ੩,੧੯.

'ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਪਤੀ ਬਣਾਂਗਾ; ਹੁਣ ਹੋਰ ਸੋਚਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।' ਐਸਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਪੁਰਣਯ ਦੀ ਧੀ ਨੇ ਪਰਮ ਹਰਿ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ।

ਉਵਾਚ ਪਰਮਪ੍ਰੀਤਾ ਹਰ੍षਗਦ੍ਗਦਯਾ ਗਿਰਾ । ਕਨ੍ਯੋਵਾਚ । ਕृष੍ਣਜਨ੍ਮਨ੍ਯਹਂ ਪਤ੍ਨੀ ਭੂਯਾਸਂ ਪ੍ਰਥਮੇਹਨਿ ॥ ੩,੧੯.

ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿਚ ਰੁੰਝੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਆਖਿਆ: 'ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ, ਪਹਿਲੇ ਹੀ ਦਿਨ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਪਤਨੀ ਬਣ ਜਾਵਾਂ।'

ਸਂਸ੍ਕਾਰਾਤ੍ਪ੍ਰਥਮਂ ਚਾਹਮਂ ਗਨਾਭ੍ਯਃ ਸਮਾਵृਣੇ । ਓਮਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਃ ਪੁਨਰ੍ਵਾਕ੍ਯਮੁਵਾਚ ਮਧੁਸੂਦਨਃ ॥ ੩,੧੯.

'ਸੰਸਕਾਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹੀ ਪੜਾਅ ਤੋਂ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਚੁਣਿਆ।' ਐਸਾ ਆਖ ਕੇ, 'ਓਮ' ਕਹਿੰਦੀ, ਮਧੁਸੂਦਨ ਨੇ ਫਿਰ ਬੋਲਿਆ।

ਸ਼੍ਰੀਭਗਵਾਨੁਵਾਚ । ਕੁਮਾਰ੍ਯਾ ਵਿਧृਤਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਮਤ੍ਪ੍ਰਦਾਨਾਚ੍ਚ ਭਾਮਿਨਿ । ਤੇषਾਂ ਮਨੋਭੀष੍ਟਸਿਦ੍ਧਿਰ੍ਭਵਿष੍ਯਤਿ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ॥ ੩,੧੯.

ਸ੍ਰੀਭਗਵਾਨ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਕੁਆਰੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਚੁਣਿਆ ਹੈ ਤੇ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਹੇ ਸੁਭਾਗਾ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਿਸਚਿਤ ਪੂਰੀ ਹੋਵੇਗੀ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।'

ਇਤਿ ਤਸ੍ਯੈ ਵਰਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਰੈਵਾਨ੍ਤਰਧੀਯਤ । ਦੇਹਂ ਤਤ੍ਰੈਵ ਸਂਤ੍ਯਜ੍ਯ ਕੁਮਾਰੀ ਚੈਵ ਪੁਤ੍ਰਿਕਾ ॥ ੩,੧੯.

ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਵਰ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਉਥੇ ਹੀ ਲੁਕ ਗਿਆ। ਉਥੇ ਹੀ, ਕੁਆਰੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ ਪੁਤਰੀ ਬਣ ਗਈ।

ਕੁਮ੍ਭ ਕਸ੍ਯ ਗृਹੇ ਜਾਤਾ ਨੀਲਾ ਨਾਮ੍ਨਾ ਤੁ ਸਾ ਸ੍ਮृਤਾ । ਕੁਂਭਕਸ੍ਤੁ ਮਹਾਭਾਗ ਨਨ੍ਦਸ਼ੋਭਸ੍ਯ ਸ਼ਾਲਕਃ ॥ ੩,੧੯.

ਉਹ ਕੁੰਭਕਾ ਦੇ ਘਰ ਜਨਮੀ ਤੇ ਨੀਲਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਗਈ। ਕੁੰਭਕਾ, ਹੇ ਵੱਡੇ ਭਾਗ ਵਾਲੇ, ਨੰਦਸ਼ੋਭਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ।

ਕਲ੍ਪਵਾਹਃ ਸ ਵਿਜ੍ਞੇਯਃ ਪਿਤॄਣਾਂ ਪ੍ਰਥਮਃ ਸ੍ਮृਤਃ । ਤਸ੍ਯ ਗਤ੍ਵਾ ਗृਹਮਹਂ ਵृषਭਾਚਲਵਾਸਿਨਃ । ਸ਼ਿਵਸ੍ਯ ਵਰਤਸ਼੍ਚੈਵ ਤ੍ਵਜੇਯਃ ਖਗਸਤ੍ਤਮ ॥ ੩,੧੯.

ਉਹ ਕਲਪਵਾਹਾ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਿਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭਾਚਲ ਦੇ ਵਾਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਗਿਆ, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਵਰ ਨਾਲ, ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਸਰਤਾਜ, ਅਜੈ।

ਦਿਤਿਜਾਨ੍ਵਿਨਿਹਤ੍ਯੈਵ ਨੀਲਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ । ਤਤੋ ਨਾਗ੍ਨਿਜਿਤੋ ਰਾਜ੍ਞੋ ਗृਹੇ ਜਾਤਾ ਕੁਮਾਰਿਕਾ ॥ ੩,੧੯.

ਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਨੀਲਾ ਨੇ ਖਗੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਨਾਗਨਿਜਿਤ ਰਾਜਾ ਦੇ ਘਰ ਉਹ ਕੁਆਰੀ ਜਨਮੀ।

ਨਾਗ੍ਨਿਜਿਤ੍ਕਵ੍ਯਵਾਹੋਭੂਤ੍ਕਨ੍ਯਾ ਨੀਲਾਹ੍ਵਯਾਭਵਤ੍ । ਤਸ੍ਯਾਃ ਸ੍ਵਯਂਵਰੇ ਚਾਹਂ ਗੋਵृषਾਨ੍ਸਪ੍ਤਸਂਖ੍ਯਕਾਨ੍ ॥ ੩,੧੯.

ਨਾਗਨਿਜਿਤ ਦੀ ਵਿਆਹ-ਰਸਮ ਨਾਲ, ਕੁਆਰੀ ਦਾ ਨਾਂ ਨੀਲਾ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਸਵਯੰਵਰ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਸੱਤ ਬਲਦਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰ ਲਿਆ।

ਸ਼ਿਵਸ੍ਯ ਵਰਤਸ਼੍ਚੈਵਾਪ੍ਯਵਧ੍ਯਾਨ੍ਦੇਵਮਾਨੁषੈਃ । ਬਦ੍ਧ੍ਵਾ ਵृषਾਨ੍ਨृਪਾਞ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਨੀਲਾ ਮਹਾਖਗ ॥ ੩,੧੯.

ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਵਰ ਨਾਲ, ਉਹ ਬਲਦ ਦੇਵਤੇ ਜਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਸੀ। ਮੈਂ ਬਲਦਾਂ ਨੂੰ ਬਾਂਧ ਕੇ, ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਨੀਲਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਹੇ ਮਹਾ ਖਗ।

ਕੁਂਭਕਸ੍ਯ ਸੁਤਾ ਨੀਲਾ ਦੇਹਸ੍ਥਾਃ ਪ੍ਰਾਵਿਸ਼ਨ੍ ਭृਸ਼ਮ੍ । ਏਕਾਵਯਵਤੋ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਤ੍ਰੈਵ ਸਾਵਿਸ਼ਤ੍ ॥ ੩,੧੯.

ਕੁੰਭਕਾ ਦੀ ਧੀ ਨੀਲਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਪਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਇੱਕ ਹੀ ਸਰੀਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਉਥੇ ਹੀ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਈ।

ਭੂਮੌ ਦ੍ਵਿਧਾ ਸਂਪ੍ਰਜਾਤਾ ਕੁਮਾਰ੍ਯੇਵ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਭਦ੍ਰਾਜਨ੍ਮ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸ਼ृਣੁ ਪਕ੍ਸ਼ੀਨ੍ਦ੍ਰਸਤ੍ਤਮ ॥ ੩,੧੯.

ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਹ ਦੋ ਕੁਆਰੀਆਂ ਵਜੋਂ ਜਨਮੀ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਭਦਰਾ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਗੱਲ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਸੁਣ, ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਸਰਤਾਜ।

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੨੦ ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣ ਉਵਾਚ । ਯਾ ਪੂਰ੍ਵਸਰ੍ਗੇ ਨਲਸਂਜ੍ਞਸ੍ਯ ਵੀਨ੍ਦ੍ਰ ਪੁਤ੍ਰੀ ਭੂਤ੍ਵਾ ਵਿष੍ਣੁਪਤ੍ਨੀ ਸਕਾਮਾ । ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣਂ ਭ੍ਰਮਣਂ ਵੈ ਚਕਾਰ ਗੁਣੇਨ ਭਦ੍ਰਾ ਭਦ੍ਰਸਂਜ੍ਞਾ ਬਭੂਵ ॥ ੩,੨੦.

ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਪਿਛਲੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ, ਨਲਾ ਦੀ ਧੀ ਭਦਰਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਣੀ। ਆਪਣੇ ਗੁਣ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕੀਤੀ ਤੇ ਭਦਰਾ ਨਾਮ ਹੋਇਆ।

ਕਨ੍ਯਾਭਾਵੇ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾਂ ਭਦ੍ਰਸਂਜ੍ਞਾਂ ਪਿਤਾ ਨਲਸ੍ਤ੍ਵਬ੍ਰਵੀਤ੍ਤਾਂ ਸ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ । ਭਦ੍ਰੇ ਕਿਮਰ੍ਥਂ ਗਾਤ੍ਰਪੀਡਾਂ ਕਰੋषਿ ਫਲਂ ਹਿ ਤਨ੍ਨਨ੍ਦਿਨਿ ਮੇ ਵਦਸ੍ਵ ॥ ੩,੨੦.

ਕੁਆਰੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਭਦਰਾ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨਲਾ ਨੇ ਵੇਖ ਕੇ ਆਖਿਆ: 'ਭਦਰੇ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਦੁਖੀ ਕਰਦੀ ਹੈਂ? ਦੱਸ, ਪਿਆਰੀ, ਤੂੰ ਕਿਹੜਾ ਫਲ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ?'

ਭਦ੍ਰੋਵਾਚ । ਸ਼ृਣੁਤ੍ਵਂ ਮੇ ਤਾਤ ਨਮਸ੍ਕ੍ਰਿਯਾਦੇਃ ਫਲਂ ਵਕ੍ਤੁਂ ਕਾ ਸਮਰ੍ਥਾ ਭਵੇਚ੍ਚ ॥ ੩,੨੦.

ਭਦਰਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਸੁਣੋ ਪਿਤਾ, ਨਮਸਕਾਰ ਤੇ ਪੂਜਾ ਦਾ ਫਲ ਕੌਣ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸ ਸਕਦਾ ਹੈ?'

ਤਥਾਪ੍ਯਹਂ ਤਵ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਤਾਤ ਯਥਾਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸ਼ृਣੁ ਸਮ੍ਯਗ੍ਘਿਤਾਯ । ਸਦਾ ਹਰਿਮਰ੍ਮ ਨਾਥੋ ਦਯਾਲੁਰਹਂ ਹਰੇਸ੍ਤਵ ਦਾਸਾਨੁਦਾਸੀ । ਮਾਂ ਪਾਹਿ ਵਿष੍ਣੋਸ੍ਤਵ ਵਨ੍ਦੇ ਪਦੇ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਣਾਮਂ ਚਾਕਰੋਦ੍ਦਣ੍ਡਰੂਪਮ੍ ॥ ੩,੨੦.

'ਫਿਰ ਵੀ, ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਸਮਝ ਅਨੁਸਾਰ ਦੱਸਾਂਗੀ, ਪਿਤਾ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਸਦਾ ਹਰਿ ਮੇਰਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਦਇਆਲੂ ਹੈ; ਮੈਂ ਹਰਿ ਦੇ ਦਾਸਾਂ ਦੀ ਦਾਸੀ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਆਖਦੀ ਹਾਂ, "ਮੈਨੂੰ ਬਚਾ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੂ; ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੀ ਹਾਂ," ਤੇ ਪੂਰੀ ਵਿਦੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ।'

ਹਰੇਃ ਪ੍ਰਣਾਮਂ ਤ੍ਵਿਤਿ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਵ੍ਯਰ੍ਥਂ ਤਮਾਹੁਰ੍ਜ੍ਞਾਨਿਨਸ੍ਤਚ੍ਛृਣੁ ਤ੍ਵਮ੍ । ਰਮੇਸ਼ ਮਧ੍ਵੇਸ਼ ਸਰਸ੍ਵਤੀਸ਼ੇਤ੍ਯੇਵਂ ਵਦਨ੍ਪ੍ਰਣਮੇਦ੍ਵਿष੍ਣੁਦੇਵਮ੍ ॥ ੩,੨੦.

ਜੋ ਗਿਆਨੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹਰੀ ਨੂੰ ਖਾਲੀ ਤੇ ਬੇਮਤਲਬ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨਾ ਵਿਅਰਥ ਹੈ; ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ। ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਰਮੇਸ਼ਾ, ਮਧਵੇਸ਼ਾ, ਸਰਸਵਤੀਏਸ਼ਾ ਆਦਿ ਨਾਮ ਲੈਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

ਯਥਾ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨੋ ਵਨ੍ਦਨਾਦ੍ਦੇਵਦ੍ਦੇਵ ਸ੍ਤਥਾ ਨ ਤੁष੍ਟਃ ਪੂਜਨਾਤ੍ਕਰ੍ਮਤਸ਼੍ਚ । ਯਥਾ ਨਾਮਸ੍ਮਰਣਾਦ੍ਵਨ੍ਦਨਾਦ੍ਵਾ ਪਾਪਾਨ੍ਨਿਯਚ੍ਛੇਤੁ ਤਥਾ ਨ ਚਾਨ੍ਯੈਃ ॥ ੩,੨੦.

ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਾ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਸਿਰਫ਼ ਪੂਜਾ ਜਾਂ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ; ਪਾਪ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਮ ਜਪਣ ਜਾਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨ ਨਾਲ ਰੁਕਦੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।

ਦੇਹਂ ਤੁ ਯੇ ਪੋषਯਨ੍ਤ੍ਯੇਵ ਤਾਤ ਹਰੇਃ ਪ੍ਰਣਾਮੈਃ ਸ਼ੂਨ੍ਯਭੂਤਂ ਚ ਪੁष੍ਟਮ੍ । ਤਦੇਵਮਾਹੁਰ੍ਵ੍ਯਰ੍ਥਮੇਵੇਤਿ ਤਾਤ ਤਤ੍ਪੋषਕਾਣਾਂ ਨਰਕੇ ਦੁਃ ਖਮਾਹੁਃ ॥ ੩,੨੦.

ਜੋ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਹਰੀ ਦੇ ਖਾਲੀ ਨਮਸਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਪਾਲਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵਿਅਰਥ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਐਸੇ ਪਾਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖ ਭੋਗਣੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।

ਯਮੋऽਪਿ ਤਂ ਤਤ੍ਰ ਉਲੂਖਲੇ ਤੁ ਨਿਧਾਯ ਪਿष੍ਟਂ ਸੁਖਲੈਃ ਕਰੋਤਿ । ਯੋ ਵਾ ਪਰਂ ਨ ਕਰੋਤ੍ਯੇਵ ਤਾਤ ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣਂ ਦੇਵਦੇਵਸ੍ਯ ਵਿष੍ਣੋਃ ॥ ੩,੨੦.

ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇਵਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪਰikrama ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਯਮ ਮੋਰਤ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਪੀਸਦਾ ਹੈ।

ਤਸ੍ਯੈਵ ਪਾਦੌ ਤਲਯਨ੍ਤ੍ਰੇ ਨਿਧਾਯ ਯਮਸ਼੍ਚ ਨਿਤ੍ਯਂ ਪ੍ਰਕਰੋਤਿ ਪਿष੍ਟਮ੍ । ਏषਾਂ ਜਿਹ੍ਵਾ ਹਰਿਕृष੍ਣੇਤਿ ਨਾਮ ਨ ਵਕ੍ਤਿ ਨਿਤ੍ਯਂ ਵ੍ਯਰ੍ਥਭੂਤਾਂ ਵਦਨ੍ਤਿ ॥ ੩,੨੦.

ਯਮ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਯੰਤਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੀਸਦਾ ਹੈ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੀਭ 'ਹਰੀ' ਜਾਂ 'ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ' ਦਾ ਨਾਮ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਉਚਾਰਦੀ, ਉਹ ਵਿਅਰਥ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਤੇषਾਂ ਜਿਹ੍ਵਾ ਯਮਲੋਕੇ ਯਮਸ੍ਤੁ ਨਿष੍ਕਾਸ੍ਯ ਪਿष੍ਟਂ ਪ੍ਰਕਰੋਤਿ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ । ਕਾਸ਼ੀਨਿਵਾਸੇਨ ਚ ਕਿਂ ਪ੍ਰਯੋਜਨਂ ਕਿਂ ਵਾ ਪ੍ਰਯਾਗੇ ਮਰਣੇਨ ਤਾਤ ॥ ੩,੨੦.

ਯਮਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਯਮ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜੀਭ ਨੂੰ ਕੱਢ ਕੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੀਸਦਾ ਹੈ; ਕਾਸੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਜਾਂ ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿੱਚ ਮਰਨ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ, ਪਿਆਰੇ?

ਕਿਂ ਵਾਰਣਾਗ੍ਰੇ ਮਰਣੇਨ ਸੌਖ੍ਯਂ ਕਿਂ ਵਾ ਮਖਾਦੇਃ ਸਮਨੁष੍ਠਿਤੇਨ । ਸਮਸ੍ਤਤੀਰ੍ਥੇष੍ਵਟਨੇਨ ਕਿਂ ਕਿਮਧੀਤਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਸੁਤੀਕ੍ਸ਼੍ਣਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ॥ ੩,੨੦.

ਵਾਰਾਣਸੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮਰਨ ਨਾਲ ਕੀ ਸੁਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ? ਯਜਨਾਂ ਕਰਨ ਨਾਲ ਕੀ ਲਾਭ? ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਤੇ ਘੁੰਮਣ ਜਾਂ ਤੇਜ਼ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਸ਼ਾਸਤਰ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਕੀ ਫਾਇਦਾ?

ਯੇषਾਂ ਜਿਹ੍ਵਾਗ੍ਰੇ ਹਰਿਨਾਮੈਵ ਨਾਸ੍ਤਿ ਯੇषਾਂ ਗਾਤ੍ਰੈਰ੍ਨਮਨਂ ਨਾਪਿ ਵਿष੍ਣੋਃ । ਯੇषਾਂ ਪਦ੍ਭ੍ਯਾਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਹਰੇਃ ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣਂ ਤੇषਾਂ ਸਰ੍ਵਂ ਵ੍ਯਰ੍ਥਮਾਹੁਰ੍ਮਹਾਨ੍ਤਃ ॥ ੩,੨੦.

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੀਭ 'ਹਰੀ' ਦਾ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਉਚਾਰਦੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰ ਹਰੀ ਦੀ ਪਰikrama ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਮਹਾਨ ਲੋਕ ਵਿਅਰਥ ਮੰਦੇ ਹਨ।

ਹਰ੍ਯਰ੍ਪਣਾਦ੍ਰਿਹਿਤਂ ਨਾਮ ਕਸ੍ਮਾਤ੍ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣਂ ਨਮਨਂ ਚਾਹੁਰਰ੍ਘ੍ਯਮ੍ । ਅਤੋ ਵਿष੍ਣੋਰ੍ਨਮਨਂ ਕਾਰ੍ਯਮੇਵ ਹਰੇਰ੍ਨਾਮਸ੍ਮਰਣਂ ਤਾਤ ਕਾਰ੍ਯਮ੍ ॥ ੩,੨੦.

ਹਰੀ ਲਈ ਹੀ ਅਰਪਣ, ਪਰikrama ਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨਾ ਤੇ ਹਰੀ ਦਾ ਨਾਮ ਜਪਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ, ਪਿਆਰੇ।

ਜਨ੍ਮ ਹ੍ਯੇਤਦ੍ਦੁਰ੍ਲਭਂ ਨਸ਼੍ਵਰਂ ਤੁ ਯਥਾ ਜਲਸ੍ਥਂ ਤਤ੍ਤਥੈਵ । ਨੋ ਵਿਸ੍ਵਾਸਂ ਕੁਰੁ ਗਾਤ੍ਰੇ ਤ੍ਵਦੀਯੇ ਜੀਵੇष੍ਵਪਿ ਸ੍ਵਃ ਪਰਸ਼੍ਚੇਤਿ ਤਾਤ ॥ ੩,੨੦.

ਇਹ ਜਨਮ ਵੱਡਾ ਦੁਲਭ ਤੇ ਨਾਸਵਾਨ ਹੈ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪਈ ਚੀਜ਼ ਵਾਂਗ; ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ, ਆਪਣੀ ਜਿੰਦ ਜਾਂ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਜਿੰਦ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਨਾ ਕਰ, ਪਿਆਰੇ।