ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਅਤਸ੍ਤ੍ਵੌਰ੍ਵੋ ਰੁਦ੍ਰਰੂਪੀ ਖਗੇਨ੍ਦ੍ਰ ਜਾਨੀਹਿ ਨਿਤ੍ਯਂ ਕृष੍ਣਸੁਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਿਤਾਰ੍ਥਃ । ਯਦਾ ਸਤੀ ਦਕ੍ਸ਼ਪੁਤ੍ਰੀ ਖਗੇਨ੍ਦ੍ਰ ਦਕ੍ਸ਼ਾਧ੍ਵਰੇ ਸ੍ਵਸ਼ਰੀਰਂ ਵਿਸृਜ੍ਯ ॥ ੩,੧੮.

ਇਸ ਕਰਕੇ, ਅਉਰਵ ਨੇ ਰੁਦਰ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ, ਖਗਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਸਤੀ, ਦਕਸ਼ ਦੀ ਧੀ, ਦਕਸ਼ ਦੇ ਯਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਖਗਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ—

ਜਜ੍ਞੇ ਪੁਨਰ੍ਮੇਨਕਾਯਾਂ ਹਿਮਾਦ੍ਰੇਸ੍ਤਦਾ ਰੁਦ੍ਰਸ੍ਤ੍ਵੌਰ੍ਵਸਂਜ੍ਞਾ ਮਵਾਪ । ਊਰ੍ਧ੍ਵਰੇਤਾ ਭਵੇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਊਰ੍ਧ੍ਵਰੇਤਾ ਬਭੂਵ ਹ ॥ ੩,੧੮.

ਉਹ ਹਿਮਾਚਲ ਦੀ ਧੀ ਮੇਨਕਾ ਦੇ ਘਰ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈਈ; ਫਿਰ ਰੁਦਰ ਨੂੰ 'ਅਉਰਵ' ਨਾਮ ਮਿਲਿਆ। 'ਉਸ ਦੀ ਉਰਧਵ ਰੇਤਾ ਹੋਵੇ,' ਐਸਾ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਉਰਧਵ ਰੇਤਾ ਹੋ ਗਿਆ।

ਪਾਣਿਗ੍ਰਾਹਂ ਰੁਦ੍ਰਦੇਵੋ ਮਹਾਤ੍ਮਾ ਯਦਾ ਹਿਮਾਦ੍ਰੇਃ ਕਨ੍ਯਕਾਯਾਸ਼੍ਚਕਾਰ । ਤਸ੍ਯਾਂ ਪਰਂ ਲਂਪਟਃ ਸਂਬਭੂਵ ਅਤੋ ਰੁਦ੍ਰਃ ਪਰਸਂਜ੍ਞਾਮਵਾਪ ॥ ੩,੧੮.

ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਰੁਦਰ ਨੇ ਹਿਮਾਚਲ ਦੀ ਕੁੜੀ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਉਸ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਲਗਨ ਵਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਰੁਦਰ ਨੂੰ 'ਪਰਾ' ਨਾਮ ਮਿਲਿਆ।

ਸਦਾਸ਼ਿਵਾਦ੍ਯਾ ਦਸ਼ ਰੁਦ੍ਰਭ੍ਰਾਤਰਃ ਸੌਮਿਤ੍ਰੇਯੋ ਹੌਹਿਣੇਯਸ੍ਤ੍ਰਯਸ਼੍ਚ । ਸਮਾ ਏਤੇ ਮੋਕ੍ਸ਼ਕਾਲੇ ਸृਤੌ ਚ ਸ਼ਤੈਰ੍ਗੁਣੈਰ੍ਨ੍ਯੂਨਭੂਤਾਸ਼੍ਚ ਤਾਭ੍ਯਾਮ੍ ॥ ੩,੧੮.

ਸਦਾ ਸ਼ਿਵ ਆਦਿ ਦਸ ਰੁਦਰ ਦੇ ਭਰਾ, ਸੂਮਿਤ੍ਰਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਤੇ ਹੌਹਿਨੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ—ਇਹ ਸਭ ਮੁਕਤੀ ਤੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਬਰਾਬਰ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਦੋ ਨਾਲ ਸੈਂਕੜੇ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਹਨ।

ਗਰੁਡ ਉਵਾਚ । ਆਨਨ੍ਦਨਿਰ੍ਣਯਂ ਬ੍ਰੂਹਿ ਕृष੍ਣ ਪੂਰ੍ਣਦਯਾਨਿਘੇ । ਨਿਰ੍ਣੇਤੁਂ ਜ੍ਞਾਨਿਨਾਂ ਯਦ੍ਵਜ੍ਜ੍ਞਾਪਨਾਰ੍ਥਂ ਤਥਾ ਮਮ ॥ ੩,੧੮.

ਗਰੁੜ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਆਨੰਦ ਦਾ ਨਿਰਣੈ ਦੱਸੋ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਪੂਰਨ ਦਇਆ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ, ਤਾਂ ਕਿ ਇਹ ਗਿਆਨੀਆਂ ਲਈ ਤੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਵੀ ਸਮਝ ਆ ਜਾਵੇ।

ਬ੍ਰੂਹਿ ਸ਼ਿष੍ਯਾਯ ਦਯਯਾ ਉਦ੍ਧਰ੍ਤੁਂ ਮਾਂ ਚ ਸਰ੍ਵਦਾ । ਪੂਰ੍ਣਕਾਮਸ੍ਯ ਤੇ ਕृष੍ਣ ਕਾ ਸ੍ਪृਹਾ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਪ੍ਰਭੋ ॥ ੩,੧੮.

ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਸ਼ ਨੂੰ ਦਇਆ ਨਾਲ ਸਦਾ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕਦੇ ਹੋਏ ਬੋਲੋ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹਨ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੋਰ ਕੀ ਲੋੜ ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ, ਪ੍ਰਭੂ?

ਏਵਮੁਕ੍ਤੋ ਹृषੀਕੇਸ਼ਃ ਪਕ੍ਸ਼ੀਸ਼ੇਨ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ । ਉਵਾਚ ਕृਪਯਾ ਕृष੍ਣਃ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਃ ਕਮਲੇਕ੍ਸ਼ਣਃ ॥ ੩,੧੮.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਖਗਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵੱਲੋਂ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਕਮਲ-ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਤੇ ਦਇਆਲੂ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲਿਆ।

ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣ ਉਵਾਚ । ਗਾਯਤ੍ਰ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ਤਾਨਨ੍ਦ ਏਕਾਨਨ੍ਦਸ੍ਤੁ ਵੇਧਸਃ ਏਤਾਦृਸ਼ਃ ਸ਼ਤਾਨਨ੍ਦੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਃ ॥ ੩,੧੮.

ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਗਾਇਤਰੀ ਤੋਂ ਸ਼ਤਾਨੰਦ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਏਕਾਨੰਦ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਐਸਾ ਸ਼ਤਾਨੰਦ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।

ਸ਼ੇषਾਦੇਸ਼੍ਚ ਸ਼ਤਾਨਨ੍ਦਃ ਸਰਸ੍ਵਤ੍ਯਾਃ ਖਗੋਤ੍ਤਮ । ਏਕਾਨਨ੍ਦਸ੍ਤੁ ਵਿਜ੍ਞੇਯੋ ਭਾਰਤ੍ਯਾ ਵਿਨਤਾਸੁਤ ॥ ੩,੧੮.

ਸ਼ੇਸ਼ ਤੋਂ ਸ਼ਤਾਨੰਦ ਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਤੋਂ, ਖਗਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ; ਏਕਾਨੰਦ ਭਾਰਤੀ ਤੋਂ ਹੈ, ਵਿਨਤਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ।

ਏਵਂ ਤੁ ਨਿਰ੍ਣਯੋ ਜ੍ਞੇਯ ਆਨਨ੍ਦਸ੍ਯ ਸਦਾ ਖਗ । ਏਵਮੁਕ੍ਤਂ ਮਯਾ ਸਰ੍ਵਂ ਕਿਮਨ੍ਯਚ੍ਛ੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਸਿ ॥ ੩,੧੮.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਨੰਦ ਦਾ ਨਿਰਣੈ ਸਦਾ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਖਗ। ਮੈਂ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ, ਹੁਣ ਹੋਰ ਕੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ?

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੧੯ ਗਰੁਡ ਉਵਾਚ । ਤ੍ਵਯੋਕ੍ਤਂ ਕृष੍ਣ ਗੋਵਿਨ੍ਦ ਰੁਦ੍ਰਾਚ੍ਛਤਗੁਣਾਦਪਿ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣੀ ਭਾਰਤੀ ਚੋਭੇ ਅਧਿਕੇ ਦੇਵਸਤ੍ਤਮ ॥ ੩,੧੯.

ਗਰੁੜ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤੁਸੀਂ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਗੋਵਿੰਦ, ਕਿ ਬ੍ਰਹਮਾਣੀ ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਦੋਵੇਂ ਰੁਦਰ ਤੋਂ ਸੌ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਹਨ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ।

ਮਯਾ ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਵਿਰਿਞ੍ਚੇਨ ਉਮਾਪਰ੍ਯਨ੍ਤਮੇਵ ਚ । ਅਨਨ੍ਤਾਂਸ਼ੈਰ੍ਵਿਹੀਨਤ੍ਵਂ ਵਿਰਿਞ੍ਚੋਕ੍ਤਂ ਸੁਰਾਧਿਪ ॥ ੩,੧੯.

ਮੈਂ ਵਿਰਿੰਚੀ ਤੋਂ ਉਮਾ ਤੱਕ ਸੁਣਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿ ਅਨੰਤ ਅੰਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਵੰਜਿਤ ਹੋਣਾ ਵਿਰਿੰਚੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸਿਰਤਾਜ।

ਸਹਸ੍ਰਾਂਸ਼ੈਰ੍ਵਿਹੀਨਤ੍ਵਂ ਤ੍ਵਯੋਕ੍ਤਂ ਕृष੍ਣ ਮਾਧਵ । ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਚੈਵ ਪੂਰ੍ਵੇषਾਮਵੇਕ੍ਸ਼੍ਯੈਵ ਹਰੇ ਵਿਭੋ ॥ ੩,੧੯.

ਤੁਸੀਂ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਮਾਧਵ, ਕਿ ਸਹਸਰ ਅੰਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਵੰਜਿਤ ਹੋਣਾ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਹਰੀ, ਪ੍ਰਭੂ।

ਜ੍ਞਾਨਾਨਨ੍ਦਬਲਾਦੀਨਾਂ ਵਾਯੁਪਰ੍ਯਨ੍ਤਮੇਵ ਚ । ਸਹਸ੍ਰਾਂਸ਼ੈਰ੍ਵਿਹੀਨਤ੍ਵਂ ਜ੍ਞਾਨਾਦੀਨਾਂ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰ ॥ ੩,੧੯.

ਜਾਣ, ਆਨੰਦ, ਬਲ ਆਦਿ, ਤੇ ਵਾਯੂ ਤੱਕ, ਸਹਸਰ ਅੰਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਵੰਜਿਤ ਹੋਣਾ ਗਿਆਨ ਆਦਿ ਲਈ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ।

ਨਿਰ੍ਣਯਂ ਬ੍ਰृਹਿ ਗੋਵਿਨ੍ਦ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞੋਸਿ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਗਰੁਡੇਨੈਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਵਾਸੁਦੇਵੋਬ੍ਰਵੀਦ੍ਧ੍ਰੁਵਮ੍ ॥ ੩,੧੯.

ਨਿਰਣੈ ਦੱਸੋ, ਗੋਵਿੰਦ; ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਜਾਣਦੇ ਹੋ, ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਗਰੁੜ ਵੱਲੋਂ ਐਸਾ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੇ ਪੱਕਾ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣ ਉਵਾਚ । ਆਨਨ੍ਦਾਂਸ਼ੈਰ੍ਵਿਹੀਨਤ੍ਵਮਪੇਕ੍ਸ਼੍ਯੈਵ ਖਗਾਧਿਪ । ਉਤ੍ਤਰੇषਾਮੁਤ੍ਤਰੇषਾਂ ਯੋਗਾਦੇਵਮਿਤਿ ਸ੍ਫੁਟਮ੍ ॥ ੩,੧੯.

ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਆਨੰਦ ਦੇ ਅੰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਖਗਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਉੱਚ ਉੱਚ ਜੋਗ ਦਾ ਇਹ ਨਿਰਣੈ ਹੈ, ਇਹ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ।

ਪਰਿਮਾਣੇ ਸ਼ਤਗੁਣੇ ਆਨਨ੍ਦੇ ਸ੍ਫੁਟਤਾਵਸ਼ਾਤ੍ । ਅਨਨ੍ਤਗੁਣਵਤ੍ਤ੍ਵਂ ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਸਮੁਦੀਰਿਤਮ੍ ॥ ੩,੧੯.

ਮਾਪ ਵਿੱਚ, ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਸੌ ਗੁਣਾ, ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੱਲੋਂ ਅਨੰਤ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਹੋਣਾ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸਹਸ੍ਰਗੁਣਿਤਤ੍ਵਂ ਚ ਵਾਯੁਨਾ ਸਮੁਦੀਰਿਤਮ੍ । ਯਥਾਨਨ੍ਦੇ ਤਥਾ ਜ੍ਞਾਨੇ ਵਿष੍ਣੌ ਭਕ੍ਤੌ ਬਲਾਧਿਕੇ ॥ ੩,੧੯.

ਹਜ਼ਾਰ ਗੁਣਾ ਵਧੀ ਹੋਈ ਤਾਕਤ ਹਵਾ ਨਾਲ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ, ਤਿਵੇਂ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤਾਕਤ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਕ ਹੈ।

ਸਰ੍ਵੇ ਗੁਣੈਃ ਸ਼ਤਗੁਣਾਃ ਕ੍ਰਮੇਣੋਕ੍ਤਾ ਨੁ ਤੇऽਖਿਲਾਃ । ਭਾਰਤ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ਤਂ ਜ੍ਞਾਨਂ ਸੁਖਂ ਭਕ੍ਤਿਬਲਾਧਿਕੇ ॥ ੩,੧੯.

ਸਾਰੇ ਗੁਣ, ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਦੱਸੇ ਹੋਏ, ਸੌ ਗੁਣਾ ਵਧੇਰੇ ਹਨ; ਭਾਰਤੀ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ, ਸੁਖ ਅਤੇ ਭਕਤੀ ਸੌ ਗੁਣਾ ਵਧੀਕ ਹਨ।

ਏਵਂ ਜ੍ਞਾਨਂ ਸੁਵਿਜ੍ਞੇਯਂ ਮਾਰੁਤੇਸ੍ਤੁ ਬਲਾਦਿਕਮ੍ । ਏਵਂ ਜ੍ਞਾਨਂ ਸ਼ਤਂ ਜ੍ਞੇਯਂ ਮਾਰੁਤੇ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ ॥ ੩,੧੯.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਵਾ ਦੀ ਤਾਕਤ ਬਾਰੇ ਗਿਆਨ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਮਾਰੁਤ ਵਿੱਚ ਸੌ ਗੁਣਾ ਗਿਆਨ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

ਭਾਰਤ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ਤਂ ਜ੍ਞਾਨਂ ਬਲਂ ਚ ਸਮੁਦਾਹृਤਮ੍ । ਏਵਮੇਵ ਚ ਵਾਯੋਸ਼੍ਚ ਜ੍ਞਾਨਂ ਚੈਵਮਿਤਿ ਸ੍ਫੁਟਮ੍ ॥ ੩,੧੯.

ਭਾਰਤੀ ਵਿੱਚ ਸੌ ਗੁਣਾ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਾਕਤ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਵਾ ਦਾ ਗਿਆਨ ਵੀ ਸਪਸ਼ਟ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਯਥਾ ਦੀਪਾਚ੍ਛਤਗੁਣਾ ਅਗ੍ਨਿਜ੍ਵਾਲਾ ਨ ਦੀਪਵਤ੍ । ਸ੍ਫੁਟੀਭਵੇਦ੍ਯਥੈਵਾਗ੍ਨਿਰ੍ਬਹੁਲੋਪਿ ਨ ਸੂਰ੍ਯਵਤ੍ ॥ ੩,੧੯.

ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਦੀ ਲੌ ਸੌ ਗੁਣਾ ਵਧੀਕ ਹੈ ਤੇ ਦੀਵੇ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ, ਤਿਵੇਂ ਅੱਗ ਬਹੁਤ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਉਹ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀ।

ਯਥੈਵ ਸੂਰ੍ਯਾਦ੍ਦ੍ਵਿਗੁਣਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰੋ ਨੈਵ ਸ੍ਫੁਟੀਭਵੇਤ੍ । ਆਨਨ੍ਦਤਾਰਤਮ੍ਯਂ ਚ ਯਥੋਕ੍ਤਂ ਤੁ ਮਯਾ ਤਵ ॥ ੩,੧੯.

ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਦੋ ਗੁਣਾ ਚਮਕਦਾਰ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਸਪਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਆਨੰਦ ਦੀ ਵਧਤ ਵੀ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।

ਤਥੈਵ ਜਾਨੀਹਿ ਖਗ ਨਾਨ੍ਯਥਾ ਤੁ ਕਥਞ੍ਚਨ । ਅਹਂ ਵਿਜਾਨਾਮਿ ਮਯਿ ਸ੍ਥਿਤਾਨ੍ ਗੁਣਾਨ੍ਸਰ੍ਵੈਰ੍ਵਿਸ਼ੇषੈਸ਼੍ਚ ਖਗੇਨ੍ਦ੍ਰ ਸਂਯੁਤਾਨ੍ ॥ ੩,੧੯.

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਖਗ, ਇਹ ਜਾਣ ਲੈ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹੋਰ ਨਹੀਂ; ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗੁਣ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਖਗਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ।

ਸੁਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਰੂਪਾਂਸ਼੍ਚ ਸਦਾ ਖਗੇਨ੍ਦ੍ਰ ਮਯਾਪ੍ਯਦृष੍ਟੋ ਨਾਸ੍ਤਿ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯੇਵ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ ॥ ੩,੧੯.

ਖਗਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਸੁੱਖਮ ਰੂਪ ਵੀ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦਾ; ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ।

ਸਰ੍ਵਾਵਤਾਰੇष੍ਵਪਿ ਵਿਦ੍ਯਮਾਨਂ ਹਰਿਂ ਵਿਜਾਨਾਤਿ ਰਮਾਪਿ ਦੇਵੀ ॥ ੩,੧੯.

ਸਭ ਅਵਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਰਮਾ ਦੇਵੀ ਹਰੀ ਨੂੰ ਜਾਣਦੀ ਹੈ।

ਹਰੇਰ੍ਗੁਣਾਨ੍ਸਰ੍ਵਵਿਸ਼ੇषਸਂਯੁਤਾਨਖਣ੍ਡਰੂਪਾਨ੍ਸਾ ਵਿਜਾਨਾਤਿ ਦੇਵੀ । ਸੁਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਰੂਪਾਨ੍ਸਾ ਵਿਜਾਨਾਤਿ ਦੇਵੀ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦਿਭ੍ਯੋ ਮਤ੍ਪ੍ਰਸਾਦਾਧਿਕਂ ਚ ॥ ੩,੧੯.

ਦੇਵੀ ਹਰੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗੁਣ, ਅਟੁੱਟ ਰੂਪ ਸਮੇਤ, ਜਾਣਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁੱਖਮ ਰੂਪ ਵੀ ਜਾਣਦੀ ਹੈ, ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਤੋਂ ਵਧੀਕ ਹੈ।

ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਸ੍ਵਰੂਪਂ ਪ੍ਰਵਿਜਾਨਾਤਿ ਦੇਵੀ ਸੁਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਰੂਪਂ ਸੁਵਿਸ਼ੇषੈਸ਼੍ਚ ਯੁਕ੍ਤਮ੍ । ਸ੍ਵਾਨ੍ਯਂ ਪ੍ਰਪਞ੍ਚਂ ਪ੍ਰਵਿਜਾਨਾਤਿ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਸ੍ਤਥਾਪ੍ਯਸ਼ੇषੈਃ ਸੁਵਿਸ਼ੇषੈਸ਼੍ਚ ਯੁਕ੍ਤਮ੍ ॥ ੩,੧੯.

ਦੇਵੀ ਆਪਣਾ ਅਸਲੀ ਰੂਪ, ਸੁੱਖਮ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਜਾਣਦੀ ਹੈ; ਲਕਸ਼ਮੀ ਆਪਣਾ ਜਗਤ ਵੀ, ਪੂਰੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗੁਣਾਂ ਸਮੇਤ, ਜਾਣਦੀ ਹੈ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਪਿ ਪਸ਼੍ਯੇਤ੍ਸਰ੍ਵਗਂ ਵਾਸੁਦੇਵਂ ਵਾਯ੍ਵਾਦਿਭ੍ਯੋ ਹ੍ਯਧਿਕਾਨ੍ਸਦ੍ਗੁਣਾਂਸ਼੍ਚ । ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ ਹਰੇਰ੍ਗੁਣਾਂਸ਼੍ਚ ਸੁਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਰੂਪਾਂਸ਼੍ਚ ਵਿਸ਼ੇषਸਂਯੁਤਾਨ੍ ॥ ੩,੧੯.

ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੀ ਸਭ ਵਿਆਪਕ ਵਾਸੁਦੇਵ ਅਤੇ ਹਵਾ ਆਦਿ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਚੰਗੇ ਗੁਣ ਵੇਖਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਉਹ ਹਰੀ ਦੇ ਗੁਣ ਜਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁੱਖਮ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।