ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਦृष੍ਟ੍ਵਾਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਪਾਦਪੀਠਂ ਹਰੇਸ਼੍ਚ ਪੁਨਃ ਪੁਨਾ ਰੁਦ੍ਧਙ੍ਕਠੋ ਬਭੂਵ । ਰੁਰੋਦ ਰੁਦ੍ਰੋ ਭਯਕਂਪਿਤਾਙ੍ਗਃ ਕਥਂ ਪੁਨਃ ਸ਼੍ਰਵਣਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ਕਥਾਯਾਃ ॥ ੩,੧੮.

ਹਰੀ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਪੀਠ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਵੇਖ ਕੇ ਤੇ ਨਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੇਰਾ ਗਲਾ ਰੁਕ ਗਿਆ; ਰੁਦਰ ਡਰ ਕਰਕੇ ਕੰਪਦੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਰੋ ਪਿਆ: ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਫਿਰ ਤੇਰੀ ਕਥਾ ਸੁਣ ਸਕਾਂ?

ਤ੍ਵਮੀਸ਼ ਵੈਕੁਣ੍ਠ ਸੁਵਾਯੁਸਂਜ੍ਞਸ੍ਤ੍ਵਦਰ੍ਪਿਤਂ ਗਨ੍ਧਪੁष੍ਪਾਦਿਕਂ ਚ । ਸਦਾ ਨ ਲਿਪ੍ਤਂ ਚ ਭੁਜੈਰ੍ਵਿਲਿਪ੍ਤਂ ਤਨ੍ਮੂਤ੍ਰਵਿष੍ਠਾਦਿਮਕਰ੍ਦਮਾਮ੍ਬੁਭਿਃ ॥ ੩,੧੮.

ਹੇ ਵੈਕੁੰਠ ਦੇ ਸੁਵਾਯੂ ਨਾਮ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਸੁਗੰਧ, ਫੁੱਲ ਆਦਿ ਤੇਰੇ ਲਈ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਦੇ ਮੇਰੇ ਬਾਂਹਾਂ 'ਤੇ ਲੱਗਦੇ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਮੂਤਰ, ਗੰਦਗੀ ਤੇ ਗੰਦ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਹੀ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।

ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਕੁਚੋਦੈਸ਼੍ਚ ਕਚੋਦਕੈਸ਼੍ਚਕਕ੍ਸ਼ੋਦਕੈਰ੍ਗਾਤ੍ਰਜਲੈਰ੍ਮੁਕੁਨ੍ਦ । ਅਨਰ੍ਪਿਤੈਰ੍ਵਸ੍ਤ੍ਰਗਨ੍ਧਾਦਿਕੈਸ਼੍ਚ ਦृष੍ਟੋ ਮਯਾ ਕੇਨ ਪੁਣ੍ਯੇਨ ਦੇਵ ॥ ੩,੧੮.

ਹੇ ਮੁਕੁੰਦ, ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ, ਵਾਲ, ਬਾਂਹਾਂ, ਤੇ ਕਪੜਿਆਂ ਦੇ ਪਾਣੀ, ਤੇ ਸੁਗੰਧ ਆਦਿ ਜੋ ਤੇਰੇ ਲਈ ਚੜ੍ਹੇ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਹਨ; ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਕਿਹੜੀ ਭਲਾਈ ਨਾਲ ਤੇਰਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ?

ਸ੍ਪृष੍ਟ੍ਵਾਸ੍ਪृष੍ਟ੍ਵਾ ਹਰਿਨਿਰ੍ਮਾਲ੍ਯਗਨ੍ਧਂ ਪੁਨਃ ਪੁਨਾ ਰੁਦ੍ਧਕਣ੍ਠੋ ਬਭੂਵ । ਰੁਰੋਦ ਰੁਦ੍ਰੋ ਭਯਕਂਪਿਤਾਙ੍ਗਃ ਕਥਂ ਪੁਨਃ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ਸਦਾ ਮੇ ॥ ੩,੧੮.

ਹਰੀ ਦੇ ਉਤਰੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਛੂਹ ਕੇ ਤੇ ਨਾ ਛੂਹ ਕੇ, ਮੇਰਾ ਗਲਾ ਰੁਕ ਗਿਆ; ਰੁਦਰ ਡਰ ਕਰਕੇ ਕੰਪਦੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਰੋ ਪਿਆ: ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੇਰੇ ਨੂੰ ਛੂਹ ਸਕਾਂ?

ਨृਸਿਂਹ ਨਾਸਾਸ੍ਥਿਤ ਨਾਸਿਕੇਸ਼ ਮਨ੍ਨਾਸਯਾ ਕ੍ਵਾਪਿ ਸੁਪਦ੍ਮਸੌਰਭਮ੍ । ਨਾਘ੍ਰਾਤਮਿਤ੍ਥਂ ਪੁਨਰਾਘ੍ਰਾਤਮੇਵ ਹ੍ਯਨਰ੍ਪਿਤਂ ਗਨ੍ਧਪੁष੍ਪਾਦਿਕਂ ਚ ॥ ੩,੧੮.

ਹੇ ਨਰਸਿੰਘ, ਨੱਕ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਮੇਰੀ ਨੱਕ ਨੇ ਕਦੇ ਚੰਗਾ ਕਮਲ ਦਾ ਸੁਗੰਧ ਨਹੀਂ ਸੁੰਘਿਆ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਸੁਗੰਧ, ਫੁੱਲ ਆਦਿ ਤੇਰੇ ਲਈ ਚੜ੍ਹੇ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸੁੰਘੇ ਗਏ।

ਸੁਨਾਸਿਕਂ ਸੁष੍ਠੁਦਨ੍ਤਂ ਮੁਰਾਰੇ ਦृष੍ਟਂ ਮੁਖਂ ਕੇਨ ਪੁਣ੍ਯੇਨ ਦੇਵ । ਘ੍ਰਾਤ੍ਵਾ ਘ੍ਰਾਤ੍ਵਾ ਵਿष੍ਣੁਨਿਰ੍ਮਾਲ੍ਯਗਨ੍ਧਂ ਪੁਨਃ ਪੁਨਾ ਰੁਦ੍ਧਕਣ੍ਠੋ ਬਭੂਵ ॥ ੩,੧੮.

ਹੇ ਮੁਰਾਰੀ, ਸੁੰਦਰ ਨੱਕ ਤੇ ਚੰਗੇ ਦੰਦ ਵਾਲੇ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਕਿਹੜੀ ਭਲਾਈ ਨਾਲ ਤੇਰਾ ਮੁਖ ਵੇਖਿਆ? ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਉਤਰੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸੁੰਘ ਕੇ, ਮੇਰਾ ਗਲਾ ਰੁਕ ਗਿਆ।

ਰੁਰੋਦ ਰੁਦ੍ਰੋ ਭਯਕਂਪਿਤਾਙ੍ਗੋ ਜਿਘ੍ਰਾਮਿ ਨਿਰ੍ਮਾਲ੍ਯਮਿਦਂ ਕਥਂ ਤੇ । ਜਿਹ੍ਵਾਸ੍ਥਿਤੋ ਜਿਹ੍ਵ ਸਂਜ੍ਞੋ ਮੁਰਾਰੇ ਜਿਹ੍ਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਣਾਪਿ ਤਥਾਰ੍ਪਿਤਂ ਚ ॥ ੩,੧੮.

ਰੁਦਰ ਡਰ ਕਰਕੇ ਕੰਪਦੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਰੋ ਪਿਆ: ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਉਤਰੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਕਿਵੇਂ ਸੁੰਘ ਸਕਾਂ? ਹੇ ਮੁਰਾਰੀ, ਮੇਰੀ ਜੀਭ, ਜੋ ਜੀਭ ਨਾਮ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਉਹ ਜੀਭ ਦੇ ਇੰਦਰੀ ਨਾਲ ਵੀ ਤੇਰੇ ਲਈ ਚੜ੍ਹੀ ਹੈ।

ਨੈਵੇਦ੍ਯਸ਼ੇषਂ ਤੁਲਸੀਵਿਮਿਸ਼੍ਰਿਤਂ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ ਪਾਦਜਲੇਨ ਸਿਕ੍ਤਮ੍ । ਯੋ ਸ੍ਨਾਤਿ ਨਿਤ੍ਯਂ ਪੁਰਤੋ ਮੁਰਾਰੇਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਯਜ੍ਞਾਯੁਤਕੋਟਿਪੁਣ੍ਯਮ੍ ॥ ੩,੧੮.

ਤੁਲਸੀ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਤੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਸਿੰਚਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇਰਾ ਭੋਜਨ, ਜੋ ਕੋਈ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਮੁਰਾਰੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦਸ ਮਿਲੀਅਨ ਯਜਨਾਂ ਦਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਏਤਾਦृਸ਼ਂ ਤਵ ਨੈਵੇਦ੍ਯਸ਼ੇषਂ ਨ ਭੁਕ੍ਤਂ ਵੈ ਸਰ੍ਵਦਾਦਿਤ੍ਯਰੂਪਮ੍ । ਅਨਰ੍ਪਿਤਂ ਤਵ ਦੇਵਸ੍ਯ ਵਿष੍ਣੋਰ੍ਭੁਕ੍ਤਂ ਮਯਾ ਬਹੁਵਾਰਂ ਮੁਕੁਨ੍ਦ ॥ ੩,੧੮.

ਤੇਰੇ ਭੋਜਨ ਦੇ ਐਸੇ ਉਤਰੇ ਭਾਗ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਖਾਧੇ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਕੁਝ ਤੇਰੇ ਲਈ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਚੜ੍ਹਿਆ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਮੈਂ ਮੁਕੁੰਦ, ਕਈ ਵਾਰ ਖਾਧਾ ਹੈ।

ਪਾਦਾਰਵਿਨ੍ਦੇ ਨਾਰ੍ਪਿਤਂ ਭਕ੍ਸ਼੍ਯਭੋਜ੍ਯਂ ਦृष੍ਟੋ ਮਯਾ ਕੇਨ ਪੁਣ੍ਯੇਨ ਦੇਵ । ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਹਰਿਨੈਰਵੇਦ੍ਯਜਾਤਂ ਸੁਖਂ ਤ੍ਵਦੀਯਂ ਰਮਯਾ ਲਾਲਿਤਂ ਚ ॥ ੩,੧੮.

ਤੇਰੇ ਚਰਨ ਕਮਲ 'ਤੇ ਨਾ ਚੜ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਭੋਜਨ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਕਿਹੜੀ ਭਲਾਈ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ? ਹਰੀ ਲਈ ਨਾ ਚੜ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਭੋਜਨ ਖਾ ਕੇ ਤੇ ਨਾ ਖਾ ਕੇ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਖੁਸ਼ੀ, ਜੋ ਰਾਮਾ ਨੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਸਾਂਭੀ, ਭੋਗੀ ਹੈ।

ਦ੍ਯੁਭ੍ਵਾਸ਼੍ਰਯਂ ਤਵ ਮੂਰ੍ਧਾਨਮਾਹੁਃ ਕਿਰੀਟਯੁਕ੍ਤਂ ਕੁਟਿਲੈਃ ਕੁਨ੍ਤਲੈਸ਼੍ਚ । ਅਨੇਕਜਨ੍ਮਾਰ੍ਜਿਤਪੁਣ੍ਯਸਂਚਯੈਰ੍ਦृष੍ਟਂ ਮਯਾ ਸਜ੍ਜਨਸਂਗਮਾਚ੍ਚ ॥ ੩,੧੮.

ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਤੇਰਾ ਸਿਰ ਅਸਮਾਨ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ, ਕਿਰਣ ਤੇ ਘੁੰਘਰਾਲੇ ਵਾਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ; ਕਈ ਜਨਮਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਤੇ ਚੰਗਿਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਇਹ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।

ਅਨੇਕਜਨ੍ਮਾਰ੍ਜਿਤਪਾਪਸਂਚਯੈਰਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਯਾਸ੍ਯਤਿ ਦੇਵਦੇਵ । ਏਵਂ ਸੁਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਚ ਰੁਰੋਦ ਰੁਦ੍ਰੋ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਹਰਿਂ ਸੁਰ੍ਵਗੁਣੈਃ ਸਂਪੂਰ੍ਣਮ੍ ॥ ੩,੧੮.

ਕਈ ਜਨਮਾਂ ਦੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਪਾਪਾਂ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਗੁਆ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਭਾਵਾਂ ਨਾਲ, ਰੁਦਰ ਨੇ ਪੂਰੇ ਮਨ ਨਾਲ ਹਰੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਚੰਗੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਵੇਖ ਕੇ ਰੋ ਦਿੱਤਾ।

ਪਾਦਾਰਵਿਨ੍ਦਂ ਤਵ ਵਿਸ਼੍ਵਮੂਰ੍ਤੇ ਯੋਗੀਸ਼੍ਵਰੈਰ੍ਹृਦਯੇ ਸਂਗृਹੀਤਮ੍ । ਦृष੍ਟਂ ਮਯਾ ਦਯਯਾ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਕਥਂ ਪੁਨਰਿਤ੍ਥਂ ਰੁਰੋਦ ॥ ੩,੧੮.

ਹੇ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦੇ ਰੂਪ, ਤੇਰੇ ਕਮਲਾਂ ਵਰਗੇ ਪੈਰ, ਜੋ ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਵਸਦੇ ਹਨ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਦਇਆ ਨਾਲ ਵੇਖ ਲਏ ਹਨ, ਹੇ ਵਾਸੁਦੇਵ। ਮੈਂ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਕਿਵੇਂ ਵੇਖਾਂਗਾ? ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਰੁਦਰ ਰੋ ਪਿਆ।

ਦृष੍ਟਂ ਮਯਾ ਤ੍ਵਰਿਵਲੇ ਭਵਿਨਾਸ਼ਿਸ਼ਙ੍ਖਚਕ੍ਰਾਦਿਕੈਸ੍ਤ੍ਰਿਜਗਤਾਪਿ ਚ ਦੇਵ ਪੂਰ੍ਣਮ੍ । ਏਤਾਦृਸ਼ਂ ਤ੍ਵਦੁਦਰਂ ਚ ਕਥਂ ਰਮੇਸ਼ ਦ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਪੁਨਃ ਪੁਨਰਹਂ ਤ੍ਵਿਤਿ ਸਂਰੁਰੋਦ ॥ ੩,੧੮.

ਹੇ ਮੁਰਾ ਦੇ ਵੈਰੀ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਾਂਪ, ਚੱਕਰ ਤੇ ਹੋਰ ਚਿੰਨ੍ਹਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਤਿੰਨ ਜਗਤਾਂ ਵਿਚ ਪੂਰਾ ਵਿਆਪਕ ਵੇਖ ਲਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਇਹ ਰੂਪ ਮੁੜ ਮੁੜ ਕਿਵੇਂ ਵੇਖਾਂਗਾ? ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਵਾਰ ਵਾਰ ਰੋ ਪਿਆ।

ਆਨਨ੍ਦਪੂਰ੍ਣ ਨਖਪੂਰ੍ਣ ਸੁਕੇਸ਼ਪੂਰ੍ਣ ਲੋਮਾਦਿਪੂਰ੍ਣ ਗੁਣਪੂਰ੍ਣ ਸੁਘੋਣਪੂਰ੍ਣ । ਵਕ੍ਸ਼ਃ ਸ੍ਥਲਂ ਤਵ ਵਿਭੋਸ੍ਤੁ ਵਿਸ਼ਾਲਭੂਤਂ ਸਦ੍ਭੂषਣਂ ਵਿਮਲਕੌਸ੍ਤੁਭਸ਼ੋਭਿ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮ੍ਯਾ ॥ ੩,੧੮.

ਹੇ ਸਭ ਵਿਆਪਕ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੇਰਾ ਚੌੜਾ ਛਾਤੀ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਚਮਕਦੇ ਨਖਾਂ, ਸੋਹਣੇ ਵਾਲਾਂ, ਸੁੰਦਰ ਰੋਮ, ਚੰਗੇ ਗੁਣ, ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਗਲਾ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਛਾਤੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕੌਸਤੁਭ ਰਤਨ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨਾਲ ਸੋਭਾ ਪਾ ਰਹੀ ਹੈ।

ਸੁਕੋਮਲਂ ਸ਼੍ਰੀਤੁਲਸ੍ਯਾਸ੍ਤਥੈਵ ਸੁਪੁष੍ਪਿਤਂ ਚਨ੍ਦ ਨੈਸ਼੍ਚਰ੍ਚਿਤਂ ਚ । ਏਤਾਦृਸ਼ਂ ਤਵ ਵਕ੍ਸ਼ਃ ਸ੍ਥਲਂ ਚ ਦृष੍ਟਂ ਮਯਾ ਤਵ ਕਾਰੁਣ੍ਯਦृष੍ਟ੍ਯਾ ॥ ੩,੧੮.

ਤੇਰੀ ਛਾਤੀ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸ਼੍ਰੀ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਨਰਮ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ, ਸੋਹਣੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਲੋਂ ਪੂਜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਮੈਂ ਇਹ ਛਾਤੀ ਤੇਰੀ ਦਇਆ ਭਰੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਵੇਖੀ ਹੈ।

ਪੁਨਃ ਪੁਨਰ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਮੇ ਕਥਂ ਸ੍ਯਾਦੇਵਂ ਰੁਦ੍ਰਃ ਸ ਚ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਰੁਰੋਦ । ਅਤਸ੍ਤੂਰੁਰ੍ਨਾਮ ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਰੁਦ੍ਰਸ੍ਤਤ੍ਪੁਤ੍ਰੋਭੂਦ੍ਦੌਰ੍ਵਸਂਜ੍ਞਃ ਸ ਏਵ ॥ ੩,੧੮.

ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਕਿਵੇਂ ਵੇਖਾਂਗਾ? ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਰੁਦਰ ਨੇ ਭਾਵ ਭਰ ਕੇ ਰੋ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਤੂਰਣ ਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਰੁਦਰ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬਣ ਗਿਆ, ਜੋ ਦੌਰਵਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਰੁਦਂ ਚੋਰ੍ਵਰਿਤਂ ਵੈ ਚਕਾਰ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸ ਰੁਦ੍ਰਸ੍ਤ੍ਵੌਰ੍ਵਸਂਜ੍ਞੋ ਬਭੂਵ । ਔਰ੍ਵਸ੍ਤੁ ਲੋਕਾਨ੍ਮੋਕ੍ਸ਼ਯੋਗ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਹ੍ਯਤ੍ਯਨ੍ਤਂ ਵੈ ਵਿषਯੇष੍ਵੇਵ ਨਿष੍ਠਾਨ੍ ॥ ੩,੧੮.

ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੇ ਰੋ ਕੇ ਤੇ ਵਿਲਾਪ ਕਰਕੇ, ਰੁਦਰ ਤੇ ਦੌਰਵਾ ਨਾਮ ਪਾਇਆ। ਦੌਰਵਾ ਨੇ, ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਯੋਗ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਉਹ ਸੰਸਾਰੀ ਭੋਗਾਂ ਵਿਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਹਨ।

ਸ੍ਤੁਵਦ੍ਦੈਵ ਚੌਰ੍ਵੋ ਵਿष੍ਣੁਪਾਦਾਰਵਿਦਂ ਸ੍ਮृਤ੍ਵਾਸ੍ਮृਤ੍ਵਾ ਰੁਦ੍ਧਕਣ੍ਠੋ ਬਭੂਵ । ਤੇ ਪਾਪਿष੍ਠਾਃ ਪਾਪਰੂਪਾਨ੍ਭਜਨ੍ਤੋ ਦਿਨੇਦਿਨੇ ਦੁਰ੍ਵਿषਯਾਨ੍ਕਦਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੈਃ ॥ ੩,੧੮.

ਦੌਰਵਾ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਕਮਲ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦਾ, ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਤੇ ਭੁੱਲਦਾ, ਭਾਵਾਂ ਨਾਲ ਗਲਾ ਰੁਕ ਗਿਆ। ਉਹ ਪਾਪੀ, ਪਾਪੀ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਹਰ ਰੋਜ਼ ਮਾੜੇ ਭੋਗਾਂ ਨੂੰ ਮਾੜੀਆਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨਾਲ ਪੂਜਦੇ ਹਨ।

ਕਦਾ ਚੈਤਾਨ੍ਹੇਯਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਵਿਮੁਞ੍ਚੇ ਨ ਜਾਨੇਹਂ ਚੇਤਿ ਸਮ੍ਯਗ੍ਰੁਰੋਦ । ਏਤੇ ਹਿ ਮੂਰ੍ਖਾ ਵਿषਯਾਨਰ੍ਥਲਬ੍ਧ੍ਯੈ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਯਤ੍ਨਂ ਪਰਮਾਦਰੇਣ ॥ ੩,੧੮.

ਕਦੋਂ ਇਹ ਲੋਕ ਵਿਰਕਤੀ ਵਾਲੀ ਬੁਧੀ ਨਾਲ ਇਹ ਭੋਗ ਛੱਡਣਗੇ? ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ—ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਉਹ ਗਹਿਰੀ ਰੋਹ ਕਰਦਾ। ਇਹ ਮੂਰਖ ਲੋਕ ਲਾਭ ਲਈ ਭੋਗਾਂ ਲਈ ਪੂਰੀ ਮਿਹਨਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਕਦਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥਂ ਹਿ ਧਨਾਦਿਕਂ ਚ ਤ੍ਯਜਨ੍ਤਿ ਚ ਸਰ੍ਵੇ ਵਿषਯੇषੁ ਨਿष੍ਠਾਃ । ਤ੍ਵਨ੍ਮਾਯਯਾ ਮੋਹਿਤਾਨ੍ਨष੍ਟਬੁਦ੍ਧੀਨ੍ਕਦਾ ਚੈਤਾਨ੍ਮੁਞ੍ਚਸੇ ਵਿਸ਼੍ਵਮੂਰ੍ਤੇ ॥ ੩,੧੮.

ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਸੁਖ ਲਈ, ਉਹ ਧਨ ਤੇ ਹੋਰ ਵਸਤਾਂ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਭੋਗਾਂ ਵਿਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਤੇਰੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਮਗਨ, ਬੁਧੀ ਗੁਆ ਚੁੱਕੇ, ਹੇ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦੇ ਰੂਪ, ਤੂੰ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਦੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦੇਵੇਂਗਾ?

ਸ੍ਮृਤ੍ਵਾਸ੍ਮृਤ੍ਵਾ ਵਾਸੁਦੇਵਸ੍ਯ ਮਾਯਾਂ ਰੁਰੋਦ ਚੌਰ੍ਵੋ ਭਯਕਂਪਿਤਾਙ੍ਗਃ । ਅਤੀਵ ਕष੍ਟੇਨ ਚ ਲੋਕਵृਤ੍ਤ੍ਯਾ ਸ਼੍ਰਿਤਾ ਦੈਨ੍ਯਂ ਸ੍ਵੀਯਕਾਰ੍ਯਂ ਵਿਹਾਯ ॥ ੩,੧੮.

ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ ਕੇ ਤੇ ਭੁੱਲ ਕੇ, ਦੌਰਵਾ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਪਦੇ ਅੰਗਾਂ ਸਮੇਤ ਰੋ ਪਿਆ। ਸੰਸਾਰੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਵੱਡੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਕੰਮ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਅਤੀਵ ਦੈਨ੍ਯੇਨ ਧਨਾਦਿਕਂ ਚ ਸਂਪਾਦ੍ਯ ਸਰ੍ਵੇऽਪਿ ਸੁਪਾਪਸ਼ੀਲਾਃ । ਕष੍ਟਾਰ੍ਜਿਤਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਧਨਾਦਿਕਂ ਚ ਤ੍ਯਜਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵੇ ਪਸ਼ਵੋ ਵ੍ਯਰ੍ਥਮੇਵ ॥ ੩,੧੮.

ਵੱਡੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਧਨ ਤੇ ਹੋਰ ਵਸਤਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਸਭ ਪਾਪੀ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ, ਕਠਨ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਕਮਾਇਆ ਧਨ ਤੇ ਵਸਤਾਂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਵਾਂਗ ਵਿਅਰਥ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਸਤ੍ਪਾਤ੍ਰਭੂਤੇ ਵਿष੍ਣੁਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਕਦਾਪਿ ਤ੍ਯਜਨ੍ਤਿ ਨੈਤੇ ਮਾਯਯਾ ਵੈ ਮੁਰਾਰੇਃ । ਏषਾਮਾਯੁਰ੍ਵ੍ਯਰ੍ਥਮਾਹੁਰ੍ਮਹਾਨ੍ਤਃ ਕਥਂ ਨष੍ਟਾ ਇਤਿ ਸਮ੍ਯਗ੍ਰੁਰੋਦ ॥ ੩,੧੮.

ਚੰਗਾ ਪਾਤਰ ਮਿਲਣ ਤੇ ਵੀ, ਉਹ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੇ, ਮੁਰਾ ਦੇ ਵੈਰੀ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਮਗਨ। ਗਿਆਨੀਆਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਅਰਥ ਗਈ—ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਈ? ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਗਹਿਰੀ ਰੋਹ ਕਰਦਾ।

ਏषਾਮਾਯੁਰ੍ਵ੍ਯਰ੍ਥਮੇਵਂ ਗਤਂ ਚ ਏषਾਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਯੌਵਨਂ ਤੁ ਧ੍ਰੁਵਂ ਚ । ਸ੍ਕਨ੍ਧਸ੍ਥਮृਤ੍ਯੁਰ੍ਹਸਤੇ ਕृष੍ਣ ਵਿष੍ਣੋ ਤਂ ਵੈ ਨ ਜਾਨਨ੍ਤਿ ਵਿਮੂਢਚੇਤਸਃ ॥ ੩,੧੮.

ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਇੰਝ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਗਈ; ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜਵਾਨੀ ਤੇ ਪੱਕਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੌਤ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੋਢਿਆਂ ਤੇ ਖੜੀ ਹੱਸਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਪਰ ਮਗਨ ਮਨ ਵਾਲੇ ਇਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ।

ਗृਹਂ ਮਦੀਯਂ ਸ਼ਤਵਰ੍षਂ ਚ ਜੀਵੇਤ੍ਪੁਤ੍ਰਾ ਮਦੀਯਾ ਸ਼ਵਤਵਰ੍षਂ ਤਥੈਵ । ਅਹਂ ਚ ਜੀਵੇ ਸ਼ਤਵਰ੍षਂ ਸੁਖੇਨ ਮਦੀਯਭਾਰ੍ਯਾਪਿ ਸੁਲਕ੍ਸ਼ਣਾऽਸ੍ਤੇ ॥ ੩,੧੮.

ਮੇਰਾ ਘਰ ਸੌ ਸਾਲ ਚੱਲੇ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਸੌ ਸਾਲ ਜੀਵਣ, ਮੈਂ ਵੀ ਸੌ ਸਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਜੀਵਾਂ, ਤੇ ਮੇਰੀ ਚੰਗੀ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੀ ਪਤਨੀ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਰਹੇ।

ਗਾਵਸ਼੍ਚ ਮੇ ਸਂਤਿ ਸਦੁਗ੍ਧਪੂਰ੍ਣਾ ਮਿਤ੍ਰਾਣਿ ਮੇ ਸਂਤਿ ਮੁਦਾ ਹਿ ਯੁਕ੍ਤਾਃ । ਦਾਸ੍ਯੇ ਸੁਤਂ ਵਾਰਣਾਰ੍ਥਂ ਤੁ ਵਧ੍ਵੈ ਪੁਤ੍ਰੀਂ ਵਿਵਾਹਾਰ੍ਥਮਹਂ ਦਦਾਮਿ ॥ ੩,੧੮.

ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਗਾਂਵਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚੰਗੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ; ਮੇਰੇ ਦੋਸਤ ਖੁਸ਼ ਹਨ। ਮੈਂ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਲਈ ਦਿਆਂਗਾ, ਤੇ ਧੀ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਲਈ ਦਿਆਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਰੀਤ ਹੈ।

ਦਾਸ੍ਯੇ ਚਾਹਂ ਸਤ੍ਸੁ ਪੁਤ੍ਰੀਂ ਧਨਂ ਵਾ ਦਾਸ੍ਯੇ ਚਾਹਂ ਧਨਿਕੇष੍ਵੇਵ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ । ਅਦृष੍ਟਸ਼ੂਨ੍ਯਾਨ੍ ਭਗਵਾਨ੍ਵਾਸੁਦੇਵੋ ਦृष੍ਟ੍ਵਾਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਹਸਤੇ ਸਰ੍ਵਦੈਵ ॥ ੩,੧੮.

ਮੈਂ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਧੀ ਵਿਆਹ ਲਈ ਦਿਆਂਗਾ, ਜਾਂ ਧਨ ਧਨਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦਿਆਂਗਾ। ਭਗਵਾਨ ਵਾਸੁਦੇਵ, ਜੋ ਅਸਲ ਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਤੇ ਨਾ ਵੇਖ ਕੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੱਸਦਾ ਹੈ।

ਨਾਹਂ ਕਰਿष੍ਯੇ ਸ਼੍ਰਵਣਂ ਕਥਾਯਾ ਮਦ੍ਭਾਗ੍ਯਨਾ ਸ਼ਸ਼੍ਚ ਭਵਿष੍ਯਤੀਤਿ । ਨਾਹਂ ਹਰਿਂ ਪੂਜਯਿष੍ਯੇ ਸਦੈਵ ਪੁਤ੍ਰਾਦਿਨਾਸ਼ਸ਼੍ਚ ਭਵਿष੍ਯਤੀਤਿ ॥ ੩,੧੮.

ਮੈਂ ਕਥਾ ਨਹੀਂ ਸੁਣਾਂਗਾ, ਮੇਰਾ ਭਾਗ ਨਹੀਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋਵੇਗਾ। ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ, ਪੁੱਤਰ ਆਦਿ ਦਾ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।