ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਉਰੂ ਰੁਦ੍ਰੋ ਹ੍ਯਤਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਸ੍ਤਤ੍ਪੁਤ੍ਰਸ਼੍ਚੌਰ੍ਵਸਂਜ੍ਞਕਃ । ਰੁਦਮੁਰ੍ਵਰਿਤਂ ਕਰ੍ਤੁਮੌਰ੍ਵੋਭੂਦ੍ਰੁਦ੍ਰ ਏਵ ਸਃ ॥ ੩,੧੮.

ਇਸ ਕਰਕੇ, ਰੁਦਰ ਨੂੰ ਉਰੂ (ਜੰਘ) ਆਖਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਔਰਵ ਨਾਮ ਦਾ ਹੈ; ਰੁਦਰ ਔਰਵ ਬਣਿਆ ਤਾਂ ਜੋ ਉੱਚੀ ਰੋਹ ਕਰ ਸਕੇ।

ਗਰੁਡ ਉਵਾਚ । ਰੋਦਨਂ ਕੁਰੁਤੇ ਕਸ੍ਮਾਦੁਰੁਸਂਜ੍ਞੋ ਹਰੇ ਹਰਃ । ਰੁਦਮੁਰ੍ਵਰਿਤਂ ਕਸ੍ਮਾਤ੍ਕੁਰੁਤੇ ਔਰ੍ਵਾਕਾਰਕਃ ॥ ੩,੧੮.

ਗਰੁੜ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਹਰੇ, ਹਰਾ ਨੂੰ ਉਰੂ ਕਿਉਂ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਹ ਰੋਹ ਕਿਉਂ ਕਰਦਾ ਹੈ? ਔਰਵ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੋਣਾ ਕਿਉਂ ਕਰਦਾ ਹੈ?

ਏਤਦ੍ਵਿਸ੍ਤਾਰ੍ਯ ਮੇਬ੍ਰੂਹਿ ਪੌਤ੍ਰਾਯ ਤਵ ਸੁਵ੍ਰਤ । ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਸ੍ਤੇਨ ਸ ਹਰਿਰੁਵਾਚ ਕਰੁਣਾਨਿਧਿਃ ॥ ੩,੧੮.

ਇਹ ਗੱਲ ਮੇਰੇ ਪੋਤੇ ਲਈ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ, ਸੁਵਰਤ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, ਤੇ ਹਰੀ, ਦਇਆ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ, ਬੋਲਿਆ।

ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣ ਉਵਾਚ । ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸ੍ਵਬਿਂਬਂ ਸੁਗੁਣੈਸ੍ਤੁ ਪੂਰ੍ਣਂ ਸਂਕਰ੍षਣਾਖ੍ਯਂ ਨਤਪਾਦਪਦ੍ਮ੍ । ਸ਼੍ਰੀਬ੍ਰਹ੍ਮਸ਼ੇषੈਰ੍ਜਿष੍ਣੁਕਾਮੈਸ੍ਤਥਾਨ੍ਯੈਰ੍ਭਾਰਤ੍ਯਾ ਵੈ ਸ੍ਵਸ੍ਤਿ ਪੈਸ਼੍ਚਾਪਿ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ॥ ੩,੧੮.

ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ فرمایا: ਆਪਣੇ ਹੀ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ, ਜੋ ਚੰਗੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਤੇ ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਨਾਮ ਰੱਖਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਚਰਨਾਂ 'ਤੇ ਨਤਮਸਤਕ ਹੋ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸ਼ੇਸ਼, ਜੀਸ਼ਨੁ, ਕਾਮ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨਾਲ, ਭਾਰਤੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਪੱਛਮੀ ਪਾਸੇ ਵੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚੰਗੀ ਵਧਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਹਰਿਂ ਪੁਲਕਾਙ੍ਗਸ੍ਤੁ ਰੁਦ੍ਰਃ ਸਭਾष੍ਪਚਕ੍ਸ਼ੂ ਰੁਦ੍ਧਕਣ੍ਠਸ਼੍ਚ ਹृष੍ਟਃ । ਅਨਾਦ੍ਯਨਨ੍ਤਬ੍ਰਹ੍ਮਕਲ੍ਪੇषੁ ਨੈਵ ਕृਤਂ ਯਯਾ ਸ੍ਮਰਣਂ ਸਰ੍ਵਦੈਵ ॥ ੩,੧੮.

ਹਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਰੁਦਰ ਦੇ ਸਰੀਰ 'ਚ ਰੋਮਾਂਚ ਹੋ ਗਿਆ, ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਹੰਝੂ ਆ ਗਏ, ਗਲਾ ਰੁਕ ਗਿਆ ਤੇ ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ; ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਅਣੰਤ ਕਲਪਾਂ 'ਚ ਕਦੇ ਵੀ ਐਸਾ ਸਿਮਰਨ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਪਾਦਾਰਵਿਨ੍ਦੇ ਸੁਨਖੈਰ੍ਵਿਭੂषਿਤੇ ਦृष੍ਟੇ ਮਯਾ ਕੇਨ ਪੁਣ੍ਯੇਨ ਦੇਵ । ਦृष੍ਟ੍ਵਾਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਪਾਦਪਦ੍ਮਂ ਮੁਰਾਰੇਃ ਪੁਨਃ ਪੁਨਾ ਰੁਦ੍ਧਕਣ੍ਠੋ ਬਭੂਵ ॥ ੩,੧੮.

ਜਦ ਮੈਂ ਸੁੰਦਰ ਨਖਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਚਰਨ ਕਮਲ ਵੇਖੇ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਕਿਹੜੀ ਭਲਾਈ ਨਾਲ ਮੈਂ ਇਹ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ? ਮੁਰਾਰੀ ਦੇ ਚਰਨ ਕਮਲ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਵੇਖ ਕੇ ਤੇ ਨਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੇਰਾ ਗਲਾ ਰੁਕ ਗਿਆ।

ਰੁਰੋਦ ਰੁਦ੍ਰੋ ਭਯਕਂਪਿਤਾਙ੍ਗਃ ਕਥਂ ਪੁਨਰ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਮੇ ਪ੍ਰਭੋਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ । ਮੁਕੁਨ੍ਦ ਨਾਰਾਯਣ ਵਿਸ਼੍ਵਮੂਰ੍ਤੇ ਵਾਗਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਣ ਸ੍ਤਵਨਂ ਮੇ ਕਥਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ ॥ ੩,੧੮.

ਰੁਦਰ ਡਰ ਕਰਕੇ ਕੰਪਦੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਰੋ ਪਿਆ: ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਫਿਰ ਤੇਰਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਸਕਾਂ? ਹੇ ਮੁਕੁੰਦ, ਨਾਰਾਇਣ, ਜਗਤ ਦੇ ਰੂਪ, ਮੇਰੀ ਬੋਲੀ ਤੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨਾਲ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਤੇਰੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰ ਸਕਾਂ?

ਮਦ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਸਰ੍ਵਦਾ ਪਾਪੁਯੁਕ੍ਤਂ ਤਥਾ ਮਦ੍ਵਾਕ੍ਸਰ੍ਵਦਾ ਪਾਪਯੁਕ੍ਤਾ । ਮਦ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਸਰ੍ਵਦਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀषੁ ਸਕ੍ਤਮਭੂਚ੍ਚ ਤੇ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਮੇ ਹ੍ਯਸਕ੍ਤਮ੍ ॥ ੩,੧੮.

ਮੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਾਪ ਨਾਲ ਲੱਗੀ ਰਹੀ, ਮੇਰੀ ਬੋਲੀ ਵੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਾਪ ਨਾਲ ਲੱਗੀ ਰਹੀ; ਮੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਔਰਤਾਂ 'ਚ ਲੱਗੀ ਰਹੀ, ਪਰ ਤੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਨਿਰਲੱਗ ਰਹੀ।

ਆਸਕ੍ਤਤਾ ਪੁਤ੍ਰਦਾਰਾਦਿਕਾਨਾਂ ਸਮ੍ਯਕ੍ਸ਼ਕ੍ਤਿਸ੍ਤਵਨੇ ਨਾਸ੍ਤਿ ਵਿष੍ਣੋਃ । ਵਿष੍ਣੁਸ੍ਤੁਤੌ ਨਾਵਕਾਸ਼ੋਸ੍ਤਿ ਵਾਚੋ ਦृष੍ਟੋਹਂ ਤ੍ਵਂ ਕੇਨ ਪੁਣ੍ਯੇਨ ਦੇਵ ॥ ੩,੧੮.

ਪੁੱਤਰ, ਪਤਨੀ ਆਦਿ ਨਾਲ ਲੱਗਣ ਕਰਕੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਸਤੁਤੀ 'ਚ ਪੂਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ; ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਸਤੁਤੀ 'ਚ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਮੌਕਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ; ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਕਿਹੜੀ ਭਲਾਈ ਨਾਲ ਤੇਰਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ?

ਅਨਨ੍ਤਕਰ੍ਣੇਸ਼ ਸੁਚਨ੍ਦ੍ਰਸਂਜ੍ਞ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰੇਣ ਨਿਤ੍ਯਂ ਨ ਕਥਾ ਸ਼੍ਰੁਤਾ ਤੇ । ਸ਼੍ਰੁਤਾ ਮਯਾ ਬਹੁਧਾ ਲੋਕਵਾਰ੍ਤਾ ਦृष੍ਟੋ ਮਯਾ ਤ੍ਵਂ ਕੇਨ ਪੁਣ੍ਯੇਨ ਦੇਵ ॥ ੩,੧੮.

ਹੇ ਅਨੰਤ ਕੰਨ ਵਾਲੇ, ਸੁਚੰਦਰ ਨਾਮ ਵਾਲੇ, ਮੇਰੇ ਕੰਨ ਤੇਰੀ ਕਥਾ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਸੁਣੀ; ਮੈਂ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਕਈਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣੀਆਂ, ਪਰ ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਕਿਹੜੀ ਭਲਾਈ ਨਾਲ ਤੇਰਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ?

ਦृष੍ਟ੍ਵਾਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਪਾਦਪੀਠਂ ਹਰੇਸ਼੍ਚ ਪੁਨਃ ਪੁਨਾ ਰੁਦ੍ਧਙ੍ਕਠੋ ਬਭੂਵ । ਰੁਰੋਦ ਰੁਦ੍ਰੋ ਭਯਕਂਪਿਤਾਙ੍ਗਃ ਕਥਂ ਪੁਨਃ ਸ਼੍ਰਵਣਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ਕਥਾਯਾਃ ॥ ੩,੧੮.

ਹਰੀ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਪੀਠ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਵੇਖ ਕੇ ਤੇ ਨਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੇਰਾ ਗਲਾ ਰੁਕ ਗਿਆ; ਰੁਦਰ ਡਰ ਕਰਕੇ ਕੰਪਦੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਰੋ ਪਿਆ: ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਫਿਰ ਤੇਰੀ ਕਥਾ ਸੁਣ ਸਕਾਂ?

ਤ੍ਵਮੀਸ਼ ਵੈਕੁਣ੍ਠ ਸੁਵਾਯੁਸਂਜ੍ਞਸ੍ਤ੍ਵਦਰ੍ਪਿਤਂ ਗਨ੍ਧਪੁष੍ਪਾਦਿਕਂ ਚ । ਸਦਾ ਨ ਲਿਪ੍ਤਂ ਚ ਭੁਜੈਰ੍ਵਿਲਿਪ੍ਤਂ ਤਨ੍ਮੂਤ੍ਰਵਿष੍ਠਾਦਿਮਕਰ੍ਦਮਾਮ੍ਬੁਭਿਃ ॥ ੩,੧੮.

ਹੇ ਵੈਕੁੰਠ ਦੇ ਸੁਵਾਯੂ ਨਾਮ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਸੁਗੰਧ, ਫੁੱਲ ਆਦਿ ਤੇਰੇ ਲਈ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਦੇ ਮੇਰੇ ਬਾਂਹਾਂ 'ਤੇ ਲੱਗਦੇ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਮੂਤਰ, ਗੰਦਗੀ ਤੇ ਗੰਦ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਹੀ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।

ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਕੁਚੋਦੈਸ਼੍ਚ ਕਚੋਦਕੈਸ਼੍ਚਕਕ੍ਸ਼ੋਦਕੈਰ੍ਗਾਤ੍ਰਜਲੈਰ੍ਮੁਕੁਨ੍ਦ । ਅਨਰ੍ਪਿਤੈਰ੍ਵਸ੍ਤ੍ਰਗਨ੍ਧਾਦਿਕੈਸ਼੍ਚ ਦृष੍ਟੋ ਮਯਾ ਕੇਨ ਪੁਣ੍ਯੇਨ ਦੇਵ ॥ ੩,੧੮.

ਹੇ ਮੁਕੁੰਦ, ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ, ਵਾਲ, ਬਾਂਹਾਂ, ਤੇ ਕਪੜਿਆਂ ਦੇ ਪਾਣੀ, ਤੇ ਸੁਗੰਧ ਆਦਿ ਜੋ ਤੇਰੇ ਲਈ ਚੜ੍ਹੇ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਹਨ; ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਕਿਹੜੀ ਭਲਾਈ ਨਾਲ ਤੇਰਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ?

ਸ੍ਪृष੍ਟ੍ਵਾਸ੍ਪृष੍ਟ੍ਵਾ ਹਰਿਨਿਰ੍ਮਾਲ੍ਯਗਨ੍ਧਂ ਪੁਨਃ ਪੁਨਾ ਰੁਦ੍ਧਕਣ੍ਠੋ ਬਭੂਵ । ਰੁਰੋਦ ਰੁਦ੍ਰੋ ਭਯਕਂਪਿਤਾਙ੍ਗਃ ਕਥਂ ਪੁਨਃ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ਸਦਾ ਮੇ ॥ ੩,੧੮.

ਹਰੀ ਦੇ ਉਤਰੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਛੂਹ ਕੇ ਤੇ ਨਾ ਛੂਹ ਕੇ, ਮੇਰਾ ਗਲਾ ਰੁਕ ਗਿਆ; ਰੁਦਰ ਡਰ ਕਰਕੇ ਕੰਪਦੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਰੋ ਪਿਆ: ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੇਰੇ ਨੂੰ ਛੂਹ ਸਕਾਂ?

ਨृਸਿਂਹ ਨਾਸਾਸ੍ਥਿਤ ਨਾਸਿਕੇਸ਼ ਮਨ੍ਨਾਸਯਾ ਕ੍ਵਾਪਿ ਸੁਪਦ੍ਮਸੌਰਭਮ੍ । ਨਾਘ੍ਰਾਤਮਿਤ੍ਥਂ ਪੁਨਰਾਘ੍ਰਾਤਮੇਵ ਹ੍ਯਨਰ੍ਪਿਤਂ ਗਨ੍ਧਪੁष੍ਪਾਦਿਕਂ ਚ ॥ ੩,੧੮.

ਹੇ ਨਰਸਿੰਘ, ਨੱਕ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਮੇਰੀ ਨੱਕ ਨੇ ਕਦੇ ਚੰਗਾ ਕਮਲ ਦਾ ਸੁਗੰਧ ਨਹੀਂ ਸੁੰਘਿਆ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਸੁਗੰਧ, ਫੁੱਲ ਆਦਿ ਤੇਰੇ ਲਈ ਚੜ੍ਹੇ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸੁੰਘੇ ਗਏ।

ਸੁਨਾਸਿਕਂ ਸੁष੍ਠੁਦਨ੍ਤਂ ਮੁਰਾਰੇ ਦृष੍ਟਂ ਮੁਖਂ ਕੇਨ ਪੁਣ੍ਯੇਨ ਦੇਵ । ਘ੍ਰਾਤ੍ਵਾ ਘ੍ਰਾਤ੍ਵਾ ਵਿष੍ਣੁਨਿਰ੍ਮਾਲ੍ਯਗਨ੍ਧਂ ਪੁਨਃ ਪੁਨਾ ਰੁਦ੍ਧਕਣ੍ਠੋ ਬਭੂਵ ॥ ੩,੧੮.

ਹੇ ਮੁਰਾਰੀ, ਸੁੰਦਰ ਨੱਕ ਤੇ ਚੰਗੇ ਦੰਦ ਵਾਲੇ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਕਿਹੜੀ ਭਲਾਈ ਨਾਲ ਤੇਰਾ ਮੁਖ ਵੇਖਿਆ? ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਉਤਰੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸੁੰਘ ਕੇ, ਮੇਰਾ ਗਲਾ ਰੁਕ ਗਿਆ।

ਰੁਰੋਦ ਰੁਦ੍ਰੋ ਭਯਕਂਪਿਤਾਙ੍ਗੋ ਜਿਘ੍ਰਾਮਿ ਨਿਰ੍ਮਾਲ੍ਯਮਿਦਂ ਕਥਂ ਤੇ । ਜਿਹ੍ਵਾਸ੍ਥਿਤੋ ਜਿਹ੍ਵ ਸਂਜ੍ਞੋ ਮੁਰਾਰੇ ਜਿਹ੍ਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਣਾਪਿ ਤਥਾਰ੍ਪਿਤਂ ਚ ॥ ੩,੧੮.

ਰੁਦਰ ਡਰ ਕਰਕੇ ਕੰਪਦੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਰੋ ਪਿਆ: ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਉਤਰੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਕਿਵੇਂ ਸੁੰਘ ਸਕਾਂ? ਹੇ ਮੁਰਾਰੀ, ਮੇਰੀ ਜੀਭ, ਜੋ ਜੀਭ ਨਾਮ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਉਹ ਜੀਭ ਦੇ ਇੰਦਰੀ ਨਾਲ ਵੀ ਤੇਰੇ ਲਈ ਚੜ੍ਹੀ ਹੈ।

ਨੈਵੇਦ੍ਯਸ਼ੇषਂ ਤੁਲਸੀਵਿਮਿਸ਼੍ਰਿਤਂ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ ਪਾਦਜਲੇਨ ਸਿਕ੍ਤਮ੍ । ਯੋ ਸ੍ਨਾਤਿ ਨਿਤ੍ਯਂ ਪੁਰਤੋ ਮੁਰਾਰੇਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਯਜ੍ਞਾਯੁਤਕੋਟਿਪੁਣ੍ਯਮ੍ ॥ ੩,੧੮.

ਤੁਲਸੀ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਤੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਸਿੰਚਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇਰਾ ਭੋਜਨ, ਜੋ ਕੋਈ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਮੁਰਾਰੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦਸ ਮਿਲੀਅਨ ਯਜਨਾਂ ਦਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਏਤਾਦृਸ਼ਂ ਤਵ ਨੈਵੇਦ੍ਯਸ਼ੇषਂ ਨ ਭੁਕ੍ਤਂ ਵੈ ਸਰ੍ਵਦਾਦਿਤ੍ਯਰੂਪਮ੍ । ਅਨਰ੍ਪਿਤਂ ਤਵ ਦੇਵਸ੍ਯ ਵਿष੍ਣੋਰ੍ਭੁਕ੍ਤਂ ਮਯਾ ਬਹੁਵਾਰਂ ਮੁਕੁਨ੍ਦ ॥ ੩,੧੮.

ਤੇਰੇ ਭੋਜਨ ਦੇ ਐਸੇ ਉਤਰੇ ਭਾਗ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਖਾਧੇ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਕੁਝ ਤੇਰੇ ਲਈ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਚੜ੍ਹਿਆ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਮੈਂ ਮੁਕੁੰਦ, ਕਈ ਵਾਰ ਖਾਧਾ ਹੈ।

ਪਾਦਾਰਵਿਨ੍ਦੇ ਨਾਰ੍ਪਿਤਂ ਭਕ੍ਸ਼੍ਯਭੋਜ੍ਯਂ ਦृष੍ਟੋ ਮਯਾ ਕੇਨ ਪੁਣ੍ਯੇਨ ਦੇਵ । ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਹਰਿਨੈਰਵੇਦ੍ਯਜਾਤਂ ਸੁਖਂ ਤ੍ਵਦੀਯਂ ਰਮਯਾ ਲਾਲਿਤਂ ਚ ॥ ੩,੧੮.

ਤੇਰੇ ਚਰਨ ਕਮਲ 'ਤੇ ਨਾ ਚੜ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਭੋਜਨ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਕਿਹੜੀ ਭਲਾਈ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ? ਹਰੀ ਲਈ ਨਾ ਚੜ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਭੋਜਨ ਖਾ ਕੇ ਤੇ ਨਾ ਖਾ ਕੇ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਖੁਸ਼ੀ, ਜੋ ਰਾਮਾ ਨੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਸਾਂਭੀ, ਭੋਗੀ ਹੈ।

ਦ੍ਯੁਭ੍ਵਾਸ਼੍ਰਯਂ ਤਵ ਮੂਰ੍ਧਾਨਮਾਹੁਃ ਕਿਰੀਟਯੁਕ੍ਤਂ ਕੁਟਿਲੈਃ ਕੁਨ੍ਤਲੈਸ਼੍ਚ । ਅਨੇਕਜਨ੍ਮਾਰ੍ਜਿਤਪੁਣ੍ਯਸਂਚਯੈਰ੍ਦृष੍ਟਂ ਮਯਾ ਸਜ੍ਜਨਸਂਗਮਾਚ੍ਚ ॥ ੩,੧੮.

ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਤੇਰਾ ਸਿਰ ਅਸਮਾਨ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ, ਕਿਰਣ ਤੇ ਘੁੰਘਰਾਲੇ ਵਾਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ; ਕਈ ਜਨਮਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਤੇ ਚੰਗਿਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਇਹ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।

ਅਨੇਕਜਨ੍ਮਾਰ੍ਜਿਤਪਾਪਸਂਚਯੈਰਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਯਾਸ੍ਯਤਿ ਦੇਵਦੇਵ । ਏਵਂ ਸੁਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਚ ਰੁਰੋਦ ਰੁਦ੍ਰੋ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਹਰਿਂ ਸੁਰ੍ਵਗੁਣੈਃ ਸਂਪੂਰ੍ਣਮ੍ ॥ ੩,੧੮.

ਕਈ ਜਨਮਾਂ ਦੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਪਾਪਾਂ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਗੁਆ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਭਾਵਾਂ ਨਾਲ, ਰੁਦਰ ਨੇ ਪੂਰੇ ਮਨ ਨਾਲ ਹਰੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਚੰਗੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਵੇਖ ਕੇ ਰੋ ਦਿੱਤਾ।

ਪਾਦਾਰਵਿਨ੍ਦਂ ਤਵ ਵਿਸ਼੍ਵਮੂਰ੍ਤੇ ਯੋਗੀਸ਼੍ਵਰੈਰ੍ਹृਦਯੇ ਸਂਗृਹੀਤਮ੍ । ਦृष੍ਟਂ ਮਯਾ ਦਯਯਾ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਕਥਂ ਪੁਨਰਿਤ੍ਥਂ ਰੁਰੋਦ ॥ ੩,੧੮.

ਹੇ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦੇ ਰੂਪ, ਤੇਰੇ ਕਮਲਾਂ ਵਰਗੇ ਪੈਰ, ਜੋ ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਵਸਦੇ ਹਨ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਦਇਆ ਨਾਲ ਵੇਖ ਲਏ ਹਨ, ਹੇ ਵਾਸੁਦੇਵ। ਮੈਂ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਕਿਵੇਂ ਵੇਖਾਂਗਾ? ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਰੁਦਰ ਰੋ ਪਿਆ।

ਦृष੍ਟਂ ਮਯਾ ਤ੍ਵਰਿਵਲੇ ਭਵਿਨਾਸ਼ਿਸ਼ਙ੍ਖਚਕ੍ਰਾਦਿਕੈਸ੍ਤ੍ਰਿਜਗਤਾਪਿ ਚ ਦੇਵ ਪੂਰ੍ਣਮ੍ । ਏਤਾਦृਸ਼ਂ ਤ੍ਵਦੁਦਰਂ ਚ ਕਥਂ ਰਮੇਸ਼ ਦ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਪੁਨਃ ਪੁਨਰਹਂ ਤ੍ਵਿਤਿ ਸਂਰੁਰੋਦ ॥ ੩,੧੮.

ਹੇ ਮੁਰਾ ਦੇ ਵੈਰੀ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਾਂਪ, ਚੱਕਰ ਤੇ ਹੋਰ ਚਿੰਨ੍ਹਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਤਿੰਨ ਜਗਤਾਂ ਵਿਚ ਪੂਰਾ ਵਿਆਪਕ ਵੇਖ ਲਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਇਹ ਰੂਪ ਮੁੜ ਮੁੜ ਕਿਵੇਂ ਵੇਖਾਂਗਾ? ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਵਾਰ ਵਾਰ ਰੋ ਪਿਆ।

ਆਨਨ੍ਦਪੂਰ੍ਣ ਨਖਪੂਰ੍ਣ ਸੁਕੇਸ਼ਪੂਰ੍ਣ ਲੋਮਾਦਿਪੂਰ੍ਣ ਗੁਣਪੂਰ੍ਣ ਸੁਘੋਣਪੂਰ੍ਣ । ਵਕ੍ਸ਼ਃ ਸ੍ਥਲਂ ਤਵ ਵਿਭੋਸ੍ਤੁ ਵਿਸ਼ਾਲਭੂਤਂ ਸਦ੍ਭੂषਣਂ ਵਿਮਲਕੌਸ੍ਤੁਭਸ਼ੋਭਿ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮ੍ਯਾ ॥ ੩,੧੮.

ਹੇ ਸਭ ਵਿਆਪਕ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੇਰਾ ਚੌੜਾ ਛਾਤੀ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਚਮਕਦੇ ਨਖਾਂ, ਸੋਹਣੇ ਵਾਲਾਂ, ਸੁੰਦਰ ਰੋਮ, ਚੰਗੇ ਗੁਣ, ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਗਲਾ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਛਾਤੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕੌਸਤੁਭ ਰਤਨ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨਾਲ ਸੋਭਾ ਪਾ ਰਹੀ ਹੈ।

ਸੁਕੋਮਲਂ ਸ਼੍ਰੀਤੁਲਸ੍ਯਾਸ੍ਤਥੈਵ ਸੁਪੁष੍ਪਿਤਂ ਚਨ੍ਦ ਨੈਸ਼੍ਚਰ੍ਚਿਤਂ ਚ । ਏਤਾਦृਸ਼ਂ ਤਵ ਵਕ੍ਸ਼ਃ ਸ੍ਥਲਂ ਚ ਦृष੍ਟਂ ਮਯਾ ਤਵ ਕਾਰੁਣ੍ਯਦृष੍ਟ੍ਯਾ ॥ ੩,੧੮.

ਤੇਰੀ ਛਾਤੀ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸ਼੍ਰੀ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਨਰਮ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ, ਸੋਹਣੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਲੋਂ ਪੂਜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਮੈਂ ਇਹ ਛਾਤੀ ਤੇਰੀ ਦਇਆ ਭਰੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਵੇਖੀ ਹੈ।

ਪੁਨਃ ਪੁਨਰ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਮੇ ਕਥਂ ਸ੍ਯਾਦੇਵਂ ਰੁਦ੍ਰਃ ਸ ਚ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਰੁਰੋਦ । ਅਤਸ੍ਤੂਰੁਰ੍ਨਾਮ ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਰੁਦ੍ਰਸ੍ਤਤ੍ਪੁਤ੍ਰੋਭੂਦ੍ਦੌਰ੍ਵਸਂਜ੍ਞਃ ਸ ਏਵ ॥ ੩,੧੮.

ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਕਿਵੇਂ ਵੇਖਾਂਗਾ? ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਰੁਦਰ ਨੇ ਭਾਵ ਭਰ ਕੇ ਰੋ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਤੂਰਣ ਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਰੁਦਰ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬਣ ਗਿਆ, ਜੋ ਦੌਰਵਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਰੁਦਂ ਚੋਰ੍ਵਰਿਤਂ ਵੈ ਚਕਾਰ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸ ਰੁਦ੍ਰਸ੍ਤ੍ਵੌਰ੍ਵਸਂਜ੍ਞੋ ਬਭੂਵ । ਔਰ੍ਵਸ੍ਤੁ ਲੋਕਾਨ੍ਮੋਕ੍ਸ਼ਯੋਗ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਹ੍ਯਤ੍ਯਨ੍ਤਂ ਵੈ ਵਿषਯੇष੍ਵੇਵ ਨਿष੍ਠਾਨ੍ ॥ ੩,੧੮.

ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੇ ਰੋ ਕੇ ਤੇ ਵਿਲਾਪ ਕਰਕੇ, ਰੁਦਰ ਤੇ ਦੌਰਵਾ ਨਾਮ ਪਾਇਆ। ਦੌਰਵਾ ਨੇ, ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਯੋਗ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਉਹ ਸੰਸਾਰੀ ਭੋਗਾਂ ਵਿਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਹਨ।

ਸ੍ਤੁਵਦ੍ਦੈਵ ਚੌਰ੍ਵੋ ਵਿष੍ਣੁਪਾਦਾਰਵਿਦਂ ਸ੍ਮृਤ੍ਵਾਸ੍ਮृਤ੍ਵਾ ਰੁਦ੍ਧਕਣ੍ਠੋ ਬਭੂਵ । ਤੇ ਪਾਪਿष੍ਠਾਃ ਪਾਪਰੂਪਾਨ੍ਭਜਨ੍ਤੋ ਦਿਨੇਦਿਨੇ ਦੁਰ੍ਵਿषਯਾਨ੍ਕਦਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੈਃ ॥ ੩,੧੮.

ਦੌਰਵਾ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਕਮਲ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦਾ, ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਤੇ ਭੁੱਲਦਾ, ਭਾਵਾਂ ਨਾਲ ਗਲਾ ਰੁਕ ਗਿਆ। ਉਹ ਪਾਪੀ, ਪਾਪੀ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਹਰ ਰੋਜ਼ ਮਾੜੇ ਭੋਗਾਂ ਨੂੰ ਮਾੜੀਆਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨਾਲ ਪੂਜਦੇ ਹਨ।