ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਸੋਯਂ ਸ਼੍ਮਸ਼ਾਨਵਸਤਿਂ ਕਰ੍ਤੁਮੈਚ੍ਛਦ੍ਯਤੋ ਹਰਃ । ਅਤਃ ਸਦਾਸ਼ਿਵੋ ਜ੍ਞੇਯੋ ਨ ਚ ਭਾਗਵਤਃ ਸ਼ਿਵਃ ॥ ੩,੧੮.

ਕਿਉਂਕਿ ਹਰਾ ਨੇ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਵਿਚ ਵੱਸਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਦਾ-ਸ਼ਿਵ ਜਾਣੋ, ਪਰ ਭਗਵਤ ਸ਼ਿਵ ਨਹੀਂ।

ਦਸ਼ਵਰ੍षਂ ਤਪਃ ਕਰ੍ਤੁਂ ਵਿਵੇਸ਼ ਲਵਣਾਂਭਸਿ । ਅਤੋ ਰੁਦ੍ਰਸ੍ਤਪਃ ਸਂਜ੍ਞਾਮਵਾਪ ਚ ਖਗੋਤ੍ਤਮ ॥ ੩,੧੮.

ਦਸ ਸਾਲ ਤਪ ਕਰਣ ਲਈ, ਉਹ ਲੂਣ ਵਾਲੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਗਿਆ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੰਛੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਰੁਦਰ ਨੂੰ 'ਤਪਸ' ਨਾਮ ਮਿਲਿਆ।

ਵ੍ਯਾਸਪੁਤ੍ਰਃ ਸ਼ੁਕਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਵਾਯੋਰਾਵੇਸ਼ਸਂਯੁਤਃ । ਰੁਦ੍ਰਾਵਤਾਰੋ ਵਿਜ੍ਞੇਯੋ ਜ੍ਞਾਨਾਰ੍ਥਮਭਵਦ੍ਭੁਵਿ ॥ ੩,੧੮.

ਵਿਆਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ੁਕਾ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਵਾਯੂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ, ਰੁਦਰ ਦਾ ਅਵਤਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਧਰਤੀ ਤੇ ਗਿਆਨ ਲਈ ਆਇਆ।

ਅਤ੍ਰਿਪਤ੍ਨ੍ਯਨੁਸੂਯਾਯਾਂ ਜਜ੍ਞੇ ਰੁਦ੍ਰੋ ਮਹਾਤਪਾਃ । ਦੁਰ੍ਵਾਸਾਸ੍ਤੁ ਸ ਵਿਜ੍ਞੇਯੋ ਮਾਨਭਙ੍ਗਾਯ ਭੂਭृਤਾਮ੍ ॥ ੩,੧੮.

ਅਤਰੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਨਸੂਯਾ ਤੋਂ, ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਰੁਦਰ ਜਨਮਿਆ; ਉਹ ਦੁਰਵਾਸਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋੜਣ ਆਇਆ।

ਦ੍ਰੋਣਾਜ੍ਜਾਤੋ ਦ੍ਰੌਣਿਸਂਜ੍ਞੋ ਰੁਦ੍ਰ ਏਵ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ । ਪ੍ਰਾਰਬ੍ਧਂ ਭੋਕ੍ਤੁਕਾਮੋਸੌ ਪਰਪਕ੍ਸ਼ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਃ ॥ ੩,੧੮.

ਦ੍ਰੋਣ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਉਹ ਦ੍ਰੌਣੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਤੇ ਰੁਦਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਆਪਣੀ ਲਿਖੀ ਹੋਈ ਕਿਸਮਤ ਭੋਗਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਵਿਰੋਧੀ ਪੱਖ ਦੇ ਭੇਦ ਖੋਲ੍ਹੇ।

ਈਸ਼ਾਨਕੋਣੇ ਸਂਸ੍ਥਿਤੋ ਯਸ੍ਤੁ ਰੁਦ੍ਰੋ ਹ੍ਯਵਾਪ ਵੈ ਵਾਮਦੇਵੇਤਿ ਸਂਜ੍ਞਾਮ੍ । ਸ੍ਵਵਾਮਭਾਗੇ ਸਂਸ੍ਥਿਤਂ ਚੈਵ ਵਾਯੁਸ੍ਤਂ ਯੋਗ੍ਯਭਕ੍ਤਂ ਸੇਵਤੇ ਸਰ੍ਵਦੈਵ ॥ ੩,੧੮.

ਜੋ ਰੁਦਰ ਈਸ਼ਾਨ ਕੋਣ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਾਮਦੇਵ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਵਾਯੂ, ਆਪਣੇ ਵਾਮ ਪਾਸੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਅਤੋ ਰੁਦ੍ਰੋ ਵਾਮਦੇਵੇਤਿ ਸਂਜ੍ਞਾ ਮਵਾਪ ਸ਼ਿष੍ਟਤ੍ਵਮਥੋਤ੍ਤਮਤ੍ਵਮ੍ । ਕਾਲਾਤ੍ਮਕਤ੍ਵਂ ਚ ਬਲਾਤ੍ਮਕਤ੍ਵਮਵਾਪ ਰੁਦ੍ਰੋ ਨ ਤੁ ਸੁਂਦਰਤ੍ਵਤਃ ॥ ੩,੧੮.

ਇਸ ਕਰਕੇ, ਰੁਦਰ ਨੂੰ ਵਾਮਦੇਵ ਨਾਮ ਮਿਲਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਤੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੋ ਗਿਆ; ਉਹ ਸਮੇਂ ਤੇ ਤਾਕਤ ਦਾ ਰੂਪ ਬਣਿਆ, ਪਰ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦਾ ਨਹੀਂ।

ਸਦਾ ਰੁਦ੍ਰੋ ਤ੍ਰਿਪੁਰਸ੍ਥਾਂਸ਼੍ਚ ਦੈਤ੍ਯਾਨ੍ਵਿष੍ਣੁਦੁਹੋ ਹਨ੍ਤੁ ਕਾਮੋ ਮਹਾਤ੍ਮਾ । ਅਘੋਰਰੂਪਂ ਧृਪਵਾਨ੍ਰੁਦ੍ਰ ਏਵ ਤਤਸ੍ਤ੍ਵਘੋਰੇਤਿ ਸ ਆਪ ਸਂਜ੍ਞਾਮ੍ ॥ ੩,੧੮.

ਰੁਦਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਲਈ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਸੀ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਡਰਾਉਣੇ ਰੂਪ ਵਾਲਾ, ਉਹ ਅਘੋਰ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ।

ਸੇਵਾਂ ਕਰ੍ਤੁਂ ਤ੍ਵਿਚ੍ਛਤੋ ਦੈਤ੍ਯਸਂਘਾਨ੍ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਕਾਲਂ ਤਪਸਾ ਕ੍ਲਿਸ਼੍ਯਮਾਨਾਨ੍ । ਵਰਾਨ੍ਦਾਤੁਂ ਸਦ੍ਯ ਏਵਾਭਿਜਾਤਃ ਸਦ੍ਯੋਜਾਤੇਤ੍ਯੇਵ ਸਂਜ੍ਞਾਮਵਾਪ ॥ ੩,੧੮.

ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ, ਜੋ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਤਪ ਕਰਕੇ ਪੀੜਤ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਜਨਮਿਆ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿੰਦਾ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਸਦਯੋਜਾਤ ਨਾਮ ਮਿਲਿਆ।

ਉਰੋਃ ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਤੁ ਔਰ੍ਵਸ਼੍ਚ ਰੁਦ੍ਰ ਏਵ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ । ਇਤ੍ਯਕृष੍ਟਵਾਚਿਤ੍ਵਾਦ੍ਰੁਸ੍ਤੁਰੋਦਨਵਾਚਕਃ ॥ ੩,੧੮.

ਉਰੋ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਪੁੱਤਰ, ਔਰਵ ਵੀ ਰੁਦਰ ਹੀ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੇ ਰੋਣਾ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਰੁਸਤੁ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ 'ਜੋ ਨਹੀਂ ਰੋਦਾ'।

ਉਰੂ ਰੁਦ੍ਰੋ ਹ੍ਯਤਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਸ੍ਤਤ੍ਪੁਤ੍ਰਸ਼੍ਚੌਰ੍ਵਸਂਜ੍ਞਕਃ । ਰੁਦਮੁਰ੍ਵਰਿਤਂ ਕਰ੍ਤੁਮੌਰ੍ਵੋਭੂਦ੍ਰੁਦ੍ਰ ਏਵ ਸਃ ॥ ੩,੧੮.

ਇਸ ਕਰਕੇ, ਰੁਦਰ ਨੂੰ ਉਰੂ (ਜੰਘ) ਆਖਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਔਰਵ ਨਾਮ ਦਾ ਹੈ; ਰੁਦਰ ਔਰਵ ਬਣਿਆ ਤਾਂ ਜੋ ਉੱਚੀ ਰੋਹ ਕਰ ਸਕੇ।

ਗਰੁਡ ਉਵਾਚ । ਰੋਦਨਂ ਕੁਰੁਤੇ ਕਸ੍ਮਾਦੁਰੁਸਂਜ੍ਞੋ ਹਰੇ ਹਰਃ । ਰੁਦਮੁਰ੍ਵਰਿਤਂ ਕਸ੍ਮਾਤ੍ਕੁਰੁਤੇ ਔਰ੍ਵਾਕਾਰਕਃ ॥ ੩,੧੮.

ਗਰੁੜ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਹਰੇ, ਹਰਾ ਨੂੰ ਉਰੂ ਕਿਉਂ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਹ ਰੋਹ ਕਿਉਂ ਕਰਦਾ ਹੈ? ਔਰਵ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੋਣਾ ਕਿਉਂ ਕਰਦਾ ਹੈ?

ਏਤਦ੍ਵਿਸ੍ਤਾਰ੍ਯ ਮੇਬ੍ਰੂਹਿ ਪੌਤ੍ਰਾਯ ਤਵ ਸੁਵ੍ਰਤ । ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਸ੍ਤੇਨ ਸ ਹਰਿਰੁਵਾਚ ਕਰੁਣਾਨਿਧਿਃ ॥ ੩,੧੮.

ਇਹ ਗੱਲ ਮੇਰੇ ਪੋਤੇ ਲਈ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ, ਸੁਵਰਤ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, ਤੇ ਹਰੀ, ਦਇਆ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ, ਬੋਲਿਆ।

ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣ ਉਵਾਚ । ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸ੍ਵਬਿਂਬਂ ਸੁਗੁਣੈਸ੍ਤੁ ਪੂਰ੍ਣਂ ਸਂਕਰ੍षਣਾਖ੍ਯਂ ਨਤਪਾਦਪਦ੍ਮ੍ । ਸ਼੍ਰੀਬ੍ਰਹ੍ਮਸ਼ੇषੈਰ੍ਜਿष੍ਣੁਕਾਮੈਸ੍ਤਥਾਨ੍ਯੈਰ੍ਭਾਰਤ੍ਯਾ ਵੈ ਸ੍ਵਸ੍ਤਿ ਪੈਸ਼੍ਚਾਪਿ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ॥ ੩,੧੮.

ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ فرمایا: ਆਪਣੇ ਹੀ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ, ਜੋ ਚੰਗੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਤੇ ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਨਾਮ ਰੱਖਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਚਰਨਾਂ 'ਤੇ ਨਤਮਸਤਕ ਹੋ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸ਼ੇਸ਼, ਜੀਸ਼ਨੁ, ਕਾਮ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨਾਲ, ਭਾਰਤੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਪੱਛਮੀ ਪਾਸੇ ਵੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚੰਗੀ ਵਧਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਹਰਿਂ ਪੁਲਕਾਙ੍ਗਸ੍ਤੁ ਰੁਦ੍ਰਃ ਸਭਾष੍ਪਚਕ੍ਸ਼ੂ ਰੁਦ੍ਧਕਣ੍ਠਸ਼੍ਚ ਹृष੍ਟਃ । ਅਨਾਦ੍ਯਨਨ੍ਤਬ੍ਰਹ੍ਮਕਲ੍ਪੇषੁ ਨੈਵ ਕृਤਂ ਯਯਾ ਸ੍ਮਰਣਂ ਸਰ੍ਵਦੈਵ ॥ ੩,੧੮.

ਹਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਰੁਦਰ ਦੇ ਸਰੀਰ 'ਚ ਰੋਮਾਂਚ ਹੋ ਗਿਆ, ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਹੰਝੂ ਆ ਗਏ, ਗਲਾ ਰੁਕ ਗਿਆ ਤੇ ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ; ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਅਣੰਤ ਕਲਪਾਂ 'ਚ ਕਦੇ ਵੀ ਐਸਾ ਸਿਮਰਨ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਪਾਦਾਰਵਿਨ੍ਦੇ ਸੁਨਖੈਰ੍ਵਿਭੂषਿਤੇ ਦृष੍ਟੇ ਮਯਾ ਕੇਨ ਪੁਣ੍ਯੇਨ ਦੇਵ । ਦृष੍ਟ੍ਵਾਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਪਾਦਪਦ੍ਮਂ ਮੁਰਾਰੇਃ ਪੁਨਃ ਪੁਨਾ ਰੁਦ੍ਧਕਣ੍ਠੋ ਬਭੂਵ ॥ ੩,੧੮.

ਜਦ ਮੈਂ ਸੁੰਦਰ ਨਖਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਚਰਨ ਕਮਲ ਵੇਖੇ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਕਿਹੜੀ ਭਲਾਈ ਨਾਲ ਮੈਂ ਇਹ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ? ਮੁਰਾਰੀ ਦੇ ਚਰਨ ਕਮਲ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਵੇਖ ਕੇ ਤੇ ਨਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੇਰਾ ਗਲਾ ਰੁਕ ਗਿਆ।

ਰੁਰੋਦ ਰੁਦ੍ਰੋ ਭਯਕਂਪਿਤਾਙ੍ਗਃ ਕਥਂ ਪੁਨਰ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਮੇ ਪ੍ਰਭੋਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ । ਮੁਕੁਨ੍ਦ ਨਾਰਾਯਣ ਵਿਸ਼੍ਵਮੂਰ੍ਤੇ ਵਾਗਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਣ ਸ੍ਤਵਨਂ ਮੇ ਕਥਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ ॥ ੩,੧੮.

ਰੁਦਰ ਡਰ ਕਰਕੇ ਕੰਪਦੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਰੋ ਪਿਆ: ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਫਿਰ ਤੇਰਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਸਕਾਂ? ਹੇ ਮੁਕੁੰਦ, ਨਾਰਾਇਣ, ਜਗਤ ਦੇ ਰੂਪ, ਮੇਰੀ ਬੋਲੀ ਤੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨਾਲ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਤੇਰੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰ ਸਕਾਂ?

ਮਦ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਸਰ੍ਵਦਾ ਪਾਪੁਯੁਕ੍ਤਂ ਤਥਾ ਮਦ੍ਵਾਕ੍ਸਰ੍ਵਦਾ ਪਾਪਯੁਕ੍ਤਾ । ਮਦ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਸਰ੍ਵਦਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀषੁ ਸਕ੍ਤਮਭੂਚ੍ਚ ਤੇ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਮੇ ਹ੍ਯਸਕ੍ਤਮ੍ ॥ ੩,੧੮.

ਮੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਾਪ ਨਾਲ ਲੱਗੀ ਰਹੀ, ਮੇਰੀ ਬੋਲੀ ਵੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਾਪ ਨਾਲ ਲੱਗੀ ਰਹੀ; ਮੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਔਰਤਾਂ 'ਚ ਲੱਗੀ ਰਹੀ, ਪਰ ਤੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਨਿਰਲੱਗ ਰਹੀ।

ਆਸਕ੍ਤਤਾ ਪੁਤ੍ਰਦਾਰਾਦਿਕਾਨਾਂ ਸਮ੍ਯਕ੍ਸ਼ਕ੍ਤਿਸ੍ਤਵਨੇ ਨਾਸ੍ਤਿ ਵਿष੍ਣੋਃ । ਵਿष੍ਣੁਸ੍ਤੁਤੌ ਨਾਵਕਾਸ਼ੋਸ੍ਤਿ ਵਾਚੋ ਦृष੍ਟੋਹਂ ਤ੍ਵਂ ਕੇਨ ਪੁਣ੍ਯੇਨ ਦੇਵ ॥ ੩,੧੮.

ਪੁੱਤਰ, ਪਤਨੀ ਆਦਿ ਨਾਲ ਲੱਗਣ ਕਰਕੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਸਤੁਤੀ 'ਚ ਪੂਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ; ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਸਤੁਤੀ 'ਚ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਮੌਕਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ; ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਕਿਹੜੀ ਭਲਾਈ ਨਾਲ ਤੇਰਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ?

ਅਨਨ੍ਤਕਰ੍ਣੇਸ਼ ਸੁਚਨ੍ਦ੍ਰਸਂਜ੍ਞ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰੇਣ ਨਿਤ੍ਯਂ ਨ ਕਥਾ ਸ਼੍ਰੁਤਾ ਤੇ । ਸ਼੍ਰੁਤਾ ਮਯਾ ਬਹੁਧਾ ਲੋਕਵਾਰ੍ਤਾ ਦृष੍ਟੋ ਮਯਾ ਤ੍ਵਂ ਕੇਨ ਪੁਣ੍ਯੇਨ ਦੇਵ ॥ ੩,੧੮.

ਹੇ ਅਨੰਤ ਕੰਨ ਵਾਲੇ, ਸੁਚੰਦਰ ਨਾਮ ਵਾਲੇ, ਮੇਰੇ ਕੰਨ ਤੇਰੀ ਕਥਾ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਸੁਣੀ; ਮੈਂ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਕਈਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣੀਆਂ, ਪਰ ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਕਿਹੜੀ ਭਲਾਈ ਨਾਲ ਤੇਰਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ?

ਦृष੍ਟ੍ਵਾਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਪਾਦਪੀਠਂ ਹਰੇਸ਼੍ਚ ਪੁਨਃ ਪੁਨਾ ਰੁਦ੍ਧਙ੍ਕਠੋ ਬਭੂਵ । ਰੁਰੋਦ ਰੁਦ੍ਰੋ ਭਯਕਂਪਿਤਾਙ੍ਗਃ ਕਥਂ ਪੁਨਃ ਸ਼੍ਰਵਣਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ਕਥਾਯਾਃ ॥ ੩,੧੮.

ਹਰੀ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਪੀਠ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਵੇਖ ਕੇ ਤੇ ਨਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੇਰਾ ਗਲਾ ਰੁਕ ਗਿਆ; ਰੁਦਰ ਡਰ ਕਰਕੇ ਕੰਪਦੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਰੋ ਪਿਆ: ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਫਿਰ ਤੇਰੀ ਕਥਾ ਸੁਣ ਸਕਾਂ?

ਤ੍ਵਮੀਸ਼ ਵੈਕੁਣ੍ਠ ਸੁਵਾਯੁਸਂਜ੍ਞਸ੍ਤ੍ਵਦਰ੍ਪਿਤਂ ਗਨ੍ਧਪੁष੍ਪਾਦਿਕਂ ਚ । ਸਦਾ ਨ ਲਿਪ੍ਤਂ ਚ ਭੁਜੈਰ੍ਵਿਲਿਪ੍ਤਂ ਤਨ੍ਮੂਤ੍ਰਵਿष੍ਠਾਦਿਮਕਰ੍ਦਮਾਮ੍ਬੁਭਿਃ ॥ ੩,੧੮.

ਹੇ ਵੈਕੁੰਠ ਦੇ ਸੁਵਾਯੂ ਨਾਮ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਸੁਗੰਧ, ਫੁੱਲ ਆਦਿ ਤੇਰੇ ਲਈ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਦੇ ਮੇਰੇ ਬਾਂਹਾਂ 'ਤੇ ਲੱਗਦੇ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਮੂਤਰ, ਗੰਦਗੀ ਤੇ ਗੰਦ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਹੀ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।

ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਕੁਚੋਦੈਸ਼੍ਚ ਕਚੋਦਕੈਸ਼੍ਚਕਕ੍ਸ਼ੋਦਕੈਰ੍ਗਾਤ੍ਰਜਲੈਰ੍ਮੁਕੁਨ੍ਦ । ਅਨਰ੍ਪਿਤੈਰ੍ਵਸ੍ਤ੍ਰਗਨ੍ਧਾਦਿਕੈਸ਼੍ਚ ਦृष੍ਟੋ ਮਯਾ ਕੇਨ ਪੁਣ੍ਯੇਨ ਦੇਵ ॥ ੩,੧੮.

ਹੇ ਮੁਕੁੰਦ, ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ, ਵਾਲ, ਬਾਂਹਾਂ, ਤੇ ਕਪੜਿਆਂ ਦੇ ਪਾਣੀ, ਤੇ ਸੁਗੰਧ ਆਦਿ ਜੋ ਤੇਰੇ ਲਈ ਚੜ੍ਹੇ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਹਨ; ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਕਿਹੜੀ ਭਲਾਈ ਨਾਲ ਤੇਰਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ?

ਸ੍ਪृष੍ਟ੍ਵਾਸ੍ਪृष੍ਟ੍ਵਾ ਹਰਿਨਿਰ੍ਮਾਲ੍ਯਗਨ੍ਧਂ ਪੁਨਃ ਪੁਨਾ ਰੁਦ੍ਧਕਣ੍ਠੋ ਬਭੂਵ । ਰੁਰੋਦ ਰੁਦ੍ਰੋ ਭਯਕਂਪਿਤਾਙ੍ਗਃ ਕਥਂ ਪੁਨਃ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ਸਦਾ ਮੇ ॥ ੩,੧੮.

ਹਰੀ ਦੇ ਉਤਰੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਛੂਹ ਕੇ ਤੇ ਨਾ ਛੂਹ ਕੇ, ਮੇਰਾ ਗਲਾ ਰੁਕ ਗਿਆ; ਰੁਦਰ ਡਰ ਕਰਕੇ ਕੰਪਦੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਰੋ ਪਿਆ: ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੇਰੇ ਨੂੰ ਛੂਹ ਸਕਾਂ?

ਨृਸਿਂਹ ਨਾਸਾਸ੍ਥਿਤ ਨਾਸਿਕੇਸ਼ ਮਨ੍ਨਾਸਯਾ ਕ੍ਵਾਪਿ ਸੁਪਦ੍ਮਸੌਰਭਮ੍ । ਨਾਘ੍ਰਾਤਮਿਤ੍ਥਂ ਪੁਨਰਾਘ੍ਰਾਤਮੇਵ ਹ੍ਯਨਰ੍ਪਿਤਂ ਗਨ੍ਧਪੁष੍ਪਾਦਿਕਂ ਚ ॥ ੩,੧੮.

ਹੇ ਨਰਸਿੰਘ, ਨੱਕ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਮੇਰੀ ਨੱਕ ਨੇ ਕਦੇ ਚੰਗਾ ਕਮਲ ਦਾ ਸੁਗੰਧ ਨਹੀਂ ਸੁੰਘਿਆ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਸੁਗੰਧ, ਫੁੱਲ ਆਦਿ ਤੇਰੇ ਲਈ ਚੜ੍ਹੇ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸੁੰਘੇ ਗਏ।

ਸੁਨਾਸਿਕਂ ਸੁष੍ਠੁਦਨ੍ਤਂ ਮੁਰਾਰੇ ਦृष੍ਟਂ ਮੁਖਂ ਕੇਨ ਪੁਣ੍ਯੇਨ ਦੇਵ । ਘ੍ਰਾਤ੍ਵਾ ਘ੍ਰਾਤ੍ਵਾ ਵਿष੍ਣੁਨਿਰ੍ਮਾਲ੍ਯਗਨ੍ਧਂ ਪੁਨਃ ਪੁਨਾ ਰੁਦ੍ਧਕਣ੍ਠੋ ਬਭੂਵ ॥ ੩,੧੮.

ਹੇ ਮੁਰਾਰੀ, ਸੁੰਦਰ ਨੱਕ ਤੇ ਚੰਗੇ ਦੰਦ ਵਾਲੇ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਕਿਹੜੀ ਭਲਾਈ ਨਾਲ ਤੇਰਾ ਮੁਖ ਵੇਖਿਆ? ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਉਤਰੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸੁੰਘ ਕੇ, ਮੇਰਾ ਗਲਾ ਰੁਕ ਗਿਆ।

ਰੁਰੋਦ ਰੁਦ੍ਰੋ ਭਯਕਂਪਿਤਾਙ੍ਗੋ ਜਿਘ੍ਰਾਮਿ ਨਿਰ੍ਮਾਲ੍ਯਮਿਦਂ ਕਥਂ ਤੇ । ਜਿਹ੍ਵਾਸ੍ਥਿਤੋ ਜਿਹ੍ਵ ਸਂਜ੍ਞੋ ਮੁਰਾਰੇ ਜਿਹ੍ਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਣਾਪਿ ਤਥਾਰ੍ਪਿਤਂ ਚ ॥ ੩,੧੮.

ਰੁਦਰ ਡਰ ਕਰਕੇ ਕੰਪਦੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਰੋ ਪਿਆ: ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਉਤਰੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਕਿਵੇਂ ਸੁੰਘ ਸਕਾਂ? ਹੇ ਮੁਰਾਰੀ, ਮੇਰੀ ਜੀਭ, ਜੋ ਜੀਭ ਨਾਮ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਉਹ ਜੀਭ ਦੇ ਇੰਦਰੀ ਨਾਲ ਵੀ ਤੇਰੇ ਲਈ ਚੜ੍ਹੀ ਹੈ।

ਨੈਵੇਦ੍ਯਸ਼ੇषਂ ਤੁਲਸੀਵਿਮਿਸ਼੍ਰਿਤਂ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ ਪਾਦਜਲੇਨ ਸਿਕ੍ਤਮ੍ । ਯੋ ਸ੍ਨਾਤਿ ਨਿਤ੍ਯਂ ਪੁਰਤੋ ਮੁਰਾਰੇਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਯਜ੍ਞਾਯੁਤਕੋਟਿਪੁਣ੍ਯਮ੍ ॥ ੩,੧੮.

ਤੁਲਸੀ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਤੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਸਿੰਚਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇਰਾ ਭੋਜਨ, ਜੋ ਕੋਈ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਮੁਰਾਰੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦਸ ਮਿਲੀਅਨ ਯਜਨਾਂ ਦਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਏਤਾਦृਸ਼ਂ ਤਵ ਨੈਵੇਦ੍ਯਸ਼ੇषਂ ਨ ਭੁਕ੍ਤਂ ਵੈ ਸਰ੍ਵਦਾਦਿਤ੍ਯਰੂਪਮ੍ । ਅਨਰ੍ਪਿਤਂ ਤਵ ਦੇਵਸ੍ਯ ਵਿष੍ਣੋਰ੍ਭੁਕ੍ਤਂ ਮਯਾ ਬਹੁਵਾਰਂ ਮੁਕੁਨ੍ਦ ॥ ੩,੧੮.

ਤੇਰੇ ਭੋਜਨ ਦੇ ਐਸੇ ਉਤਰੇ ਭਾਗ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਖਾਧੇ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਕੁਝ ਤੇਰੇ ਲਈ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਚੜ੍ਹਿਆ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਮੈਂ ਮੁਕੁੰਦ, ਕਈ ਵਾਰ ਖਾਧਾ ਹੈ।