ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਸੁਮਿਤ੍ਰਾਂਸ਼ੋ ਦਸ਼ਰਥਾਜ੍ਜਾਤੋ ਯੋ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਃ ਖਗ । ਸੋਪਿ ਸ਼ੇषਸ੍ਤੁ ਵਿਜ੍ਞੇਯੋ ਵਾਯ੍ਵਨਨ੍ਤਾਂਸ਼ਸਂਯੁਤਃ ॥ ੩,੧੮.

ਖਗ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਦਸ਼ਰਥ ਤੋਂ ਸੁਮਿਤਰਾ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਵਜੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਉਹ ਵੀ ਸ਼ੇਸ਼ ਹੀ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਵਾਯੂ ਅਤੇ ਅਨੰਤ ਦੇ ਅੰਸ਼ਾਂ ਨਾਲ।

ਰਾਮਸ੍ਯ ਸੇਵਾਂ ਕਰ੍ਤੁਂ ਸਾ ਸੀਤਾ ਭੂਮ੍ਯਾਂ ਖਗਾਧਿਪ । ਬਲਭਦ੍ਰਸ੍ਤੁ ਰੋਹਿਣ੍ਯਾਂ ਵਸੁਦੇਵਾਦਭੂਤ੍ਖਗ ॥ ੩,੧੮.

ਰਾਮ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਲਈ, ਉਹ ਸੀਤਾ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਜਨਮੀ, ਖਗਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ; ਅਤੇ ਬਲਭਦਰ ਰੋਹਣੀ ਤੋਂ ਵਸੁਦੇਵ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਖਗ।

ਸੋਯਮੇਪ ਤੁ ਵਿਜ੍ਞੇਯਸ੍ਤ੍ਵਂਸ਼ਦ੍ਵਯਸਮਨ੍ਵਿਤਃ । ਆਵਿष੍ਟਃ ਸ਼ੁਕ੍ਲਕृष੍ਣੇ ਹਰਿਣਾ ਰੋਹਿਣੀਸੁਤਃ ॥ ੩,੧੮.

ਉਹੀ ਦੋ ਅੰਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਰੋਹਣੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹਰੀ ਵਲੋਂ ਚਿੱਟੇ ਅਤੇ ਕਾਲੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ।

ਤ੍ਰਯ ਏਤੇ ਮਾਹਾਭਾਗਾਵਤਾਰਾਃ ਫਣਿਨਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ । ਨ ਵੀਨ੍ਦ੍ਰਾਸ੍ਯਾਵਤਾਰੋਸ੍ਤਿ ਭੂਮ੍ਯਾਂ ਚਾਜ੍ਞਾ ਤਥਾ ਹਰੇਃ ॥ ੩,੧੮.

ਇਹ ਤਿੰਨ ਮਹਾਨ ਭਾਗ ਵਾਲੇ, ਫਣੀ ਦੇ ਅਵਤਾਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਭੂਮੀ ਤੇ ਇੰਦਰ ਦਾ ਕੋਈ ਅਵਤਾਰ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਹਰੀ ਵਲੋਂ ਐਸੀ ਆਗਿਆ ਵੀ ਨਹੀਂ।

ਰੁਦ੍ਰਾਵਤਾਰਾਨ੍ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇਹਂ ਤਾਞ੍ਛृਣੁ ਤ੍ਵਂ ਸਮਾਹਿਤਃ । ਯੋਹਙ੍ਕਾਰਾਤ੍ਮਕੋ ਰੁਦ੍ਰਃ ਸ ਏਵਾਭੂਤ੍ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ ॥ ੩,੧੮.

ਹੁਣ ਮੈਂ ਰੁਦਰ ਦੇ ਅਵਤਾਰਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਜੋ ਰੁਦਰ ਅਹੰਕਾਰ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਬਣਿਆ, ਖਗਾਂ ਦੇ ਸਿਰਤਾਜ।

ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਇਤਿ ਤ੍ਵਾਖ੍ਯਾਮਵਾਪ ਸ ਵਿਨਾਸ਼ਕਃ । ਤਮੋਭਿਮਾਨੀ ਸ ਜ੍ਞੇਯਸ੍ਤ੍ਵਸ਼ਿਵਤ੍ਵਾਤ੍ਸਦਾਸ਼ਿਵਃ ॥ ੩,੧੮.

ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਦਾ-ਸ਼ਿਵ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਉਹ ਹਨੇਰੇ ਦਾ ਰੂਪ ਸਮਝੋ, ਤੇ ਉਹ ਸਚਮੁਚ auspicious ਨਹੀਂ, ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸਦਾ-ਸ਼ਿਵ ਹੈ।

ਕਪਾਲਮਾਲਾਮਸ਼ਿਵਾਂ ਸਦਾ ਧਾਰਯਤੇ ਯਤਃ । ਅਤਃ ਸਦਾऽਸ਼ਿਵੋ ਜ੍ਞੇਯੋ ਨ ਚ ਭਾਗਵਤਃ ਸ਼ਿਵਃ ॥ ੩,੧੮.

ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖੋਪੜੀਆਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਹਿਨਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਸ਼ੁਭ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਦਾ-ਸ਼ਿਵ ਜਾਣੋ, ਪਰ ਭਗਵਤ ਸ਼ਿਵ ਨਹੀਂ।

ਗਜਾਜਿਨਂ ਚਾਪਵਿਤ੍ਰਂ ਯਤੋ ਧਾਰਯਤੇ ਹਰਃ । ਲੋਕਾਨਮਙ੍ਗਲਾਨ੍ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਹਰਤੇ ਚ ਸਦਾ ਹਰਃ ॥ ੩,੧੮.

ਹਰਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਾਥੀ ਦੀ ਖਾਲ ਪਹਿਨਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਸ਼ੁਧ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਅਸ਼ੁਭ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਹਰਾ ਆਖਦੇ ਹਨ।

ਹਰ੍ਯਾਜ੍ਞਯਾ ਸਦਾ ਲੋਕਾਨ੍ਵਿषਯਾਸਕ੍ਤਚੇਤਸਃ । ਵਿਮੁਖਾਨ੍ਕੁਰੁਤੇ ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਵਿष੍ਣੋਸ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਦਾਸ਼ਿਵਃ ॥ ੩,੧੮.

ਹਰੀ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜੋ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਹਨ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਦਾ-ਸ਼ਿਵ ਆਖਦੇ ਹਨ।

ਕਦਾਚਿਦਸੁਰਾਵੇਸ਼ਾਦ੍ਵਿਰੁਦ੍ਧਂ ਕੁਰੁਤੇ ਹਰਃ । ਅਤਃ ਸਦਾਸ਼ਿਵੋ ਜ੍ਞੇਯੋ ਨ ਚ ਭਾਗਵਤਃ ਸ਼ਿਵਃ ॥ ੩,੧੮.

ਕਦੇ-ਕਦੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ, ਹਰਾ ਵਿਰੋਧੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਦਾ-ਸ਼ਿਵ ਜਾਣੋ, ਪਰ ਭਗਵਤ ਸ਼ਿਵ ਨਹੀਂ।

ਸੋਯਂ ਸ਼੍ਮਸ਼ਾਨਵਸਤਿਂ ਕਰ੍ਤੁਮੈਚ੍ਛਦ੍ਯਤੋ ਹਰਃ । ਅਤਃ ਸਦਾਸ਼ਿਵੋ ਜ੍ਞੇਯੋ ਨ ਚ ਭਾਗਵਤਃ ਸ਼ਿਵਃ ॥ ੩,੧੮.

ਕਿਉਂਕਿ ਹਰਾ ਨੇ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਵਿਚ ਵੱਸਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਦਾ-ਸ਼ਿਵ ਜਾਣੋ, ਪਰ ਭਗਵਤ ਸ਼ਿਵ ਨਹੀਂ।

ਦਸ਼ਵਰ੍षਂ ਤਪਃ ਕਰ੍ਤੁਂ ਵਿਵੇਸ਼ ਲਵਣਾਂਭਸਿ । ਅਤੋ ਰੁਦ੍ਰਸ੍ਤਪਃ ਸਂਜ੍ਞਾਮਵਾਪ ਚ ਖਗੋਤ੍ਤਮ ॥ ੩,੧੮.

ਦਸ ਸਾਲ ਤਪ ਕਰਣ ਲਈ, ਉਹ ਲੂਣ ਵਾਲੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਗਿਆ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੰਛੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਰੁਦਰ ਨੂੰ 'ਤਪਸ' ਨਾਮ ਮਿਲਿਆ।

ਵ੍ਯਾਸਪੁਤ੍ਰਃ ਸ਼ੁਕਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਵਾਯੋਰਾਵੇਸ਼ਸਂਯੁਤਃ । ਰੁਦ੍ਰਾਵਤਾਰੋ ਵਿਜ੍ਞੇਯੋ ਜ੍ਞਾਨਾਰ੍ਥਮਭਵਦ੍ਭੁਵਿ ॥ ੩,੧੮.

ਵਿਆਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ੁਕਾ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਵਾਯੂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ, ਰੁਦਰ ਦਾ ਅਵਤਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਧਰਤੀ ਤੇ ਗਿਆਨ ਲਈ ਆਇਆ।

ਅਤ੍ਰਿਪਤ੍ਨ੍ਯਨੁਸੂਯਾਯਾਂ ਜਜ੍ਞੇ ਰੁਦ੍ਰੋ ਮਹਾਤਪਾਃ । ਦੁਰ੍ਵਾਸਾਸ੍ਤੁ ਸ ਵਿਜ੍ਞੇਯੋ ਮਾਨਭਙ੍ਗਾਯ ਭੂਭृਤਾਮ੍ ॥ ੩,੧੮.

ਅਤਰੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਨਸੂਯਾ ਤੋਂ, ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਰੁਦਰ ਜਨਮਿਆ; ਉਹ ਦੁਰਵਾਸਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋੜਣ ਆਇਆ।

ਦ੍ਰੋਣਾਜ੍ਜਾਤੋ ਦ੍ਰੌਣਿਸਂਜ੍ਞੋ ਰੁਦ੍ਰ ਏਵ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ । ਪ੍ਰਾਰਬ੍ਧਂ ਭੋਕ੍ਤੁਕਾਮੋਸੌ ਪਰਪਕ੍ਸ਼ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਃ ॥ ੩,੧੮.

ਦ੍ਰੋਣ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਉਹ ਦ੍ਰੌਣੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਤੇ ਰੁਦਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਆਪਣੀ ਲਿਖੀ ਹੋਈ ਕਿਸਮਤ ਭੋਗਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਵਿਰੋਧੀ ਪੱਖ ਦੇ ਭੇਦ ਖੋਲ੍ਹੇ।

ਈਸ਼ਾਨਕੋਣੇ ਸਂਸ੍ਥਿਤੋ ਯਸ੍ਤੁ ਰੁਦ੍ਰੋ ਹ੍ਯਵਾਪ ਵੈ ਵਾਮਦੇਵੇਤਿ ਸਂਜ੍ਞਾਮ੍ । ਸ੍ਵਵਾਮਭਾਗੇ ਸਂਸ੍ਥਿਤਂ ਚੈਵ ਵਾਯੁਸ੍ਤਂ ਯੋਗ੍ਯਭਕ੍ਤਂ ਸੇਵਤੇ ਸਰ੍ਵਦੈਵ ॥ ੩,੧੮.

ਜੋ ਰੁਦਰ ਈਸ਼ਾਨ ਕੋਣ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਾਮਦੇਵ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਵਾਯੂ, ਆਪਣੇ ਵਾਮ ਪਾਸੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਅਤੋ ਰੁਦ੍ਰੋ ਵਾਮਦੇਵੇਤਿ ਸਂਜ੍ਞਾ ਮਵਾਪ ਸ਼ਿष੍ਟਤ੍ਵਮਥੋਤ੍ਤਮਤ੍ਵਮ੍ । ਕਾਲਾਤ੍ਮਕਤ੍ਵਂ ਚ ਬਲਾਤ੍ਮਕਤ੍ਵਮਵਾਪ ਰੁਦ੍ਰੋ ਨ ਤੁ ਸੁਂਦਰਤ੍ਵਤਃ ॥ ੩,੧੮.

ਇਸ ਕਰਕੇ, ਰੁਦਰ ਨੂੰ ਵਾਮਦੇਵ ਨਾਮ ਮਿਲਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਤੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੋ ਗਿਆ; ਉਹ ਸਮੇਂ ਤੇ ਤਾਕਤ ਦਾ ਰੂਪ ਬਣਿਆ, ਪਰ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦਾ ਨਹੀਂ।

ਸਦਾ ਰੁਦ੍ਰੋ ਤ੍ਰਿਪੁਰਸ੍ਥਾਂਸ਼੍ਚ ਦੈਤ੍ਯਾਨ੍ਵਿष੍ਣੁਦੁਹੋ ਹਨ੍ਤੁ ਕਾਮੋ ਮਹਾਤ੍ਮਾ । ਅਘੋਰਰੂਪਂ ਧृਪਵਾਨ੍ਰੁਦ੍ਰ ਏਵ ਤਤਸ੍ਤ੍ਵਘੋਰੇਤਿ ਸ ਆਪ ਸਂਜ੍ਞਾਮ੍ ॥ ੩,੧੮.

ਰੁਦਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਲਈ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਸੀ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਡਰਾਉਣੇ ਰੂਪ ਵਾਲਾ, ਉਹ ਅਘੋਰ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ।

ਸੇਵਾਂ ਕਰ੍ਤੁਂ ਤ੍ਵਿਚ੍ਛਤੋ ਦੈਤ੍ਯਸਂਘਾਨ੍ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਕਾਲਂ ਤਪਸਾ ਕ੍ਲਿਸ਼੍ਯਮਾਨਾਨ੍ । ਵਰਾਨ੍ਦਾਤੁਂ ਸਦ੍ਯ ਏਵਾਭਿਜਾਤਃ ਸਦ੍ਯੋਜਾਤੇਤ੍ਯੇਵ ਸਂਜ੍ਞਾਮਵਾਪ ॥ ੩,੧੮.

ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ, ਜੋ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਤਪ ਕਰਕੇ ਪੀੜਤ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਜਨਮਿਆ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿੰਦਾ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਸਦਯੋਜਾਤ ਨਾਮ ਮਿਲਿਆ।

ਉਰੋਃ ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਤੁ ਔਰ੍ਵਸ਼੍ਚ ਰੁਦ੍ਰ ਏਵ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ । ਇਤ੍ਯਕृष੍ਟਵਾਚਿਤ੍ਵਾਦ੍ਰੁਸ੍ਤੁਰੋਦਨਵਾਚਕਃ ॥ ੩,੧੮.

ਉਰੋ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਪੁੱਤਰ, ਔਰਵ ਵੀ ਰੁਦਰ ਹੀ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੇ ਰੋਣਾ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਰੁਸਤੁ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ 'ਜੋ ਨਹੀਂ ਰੋਦਾ'।

ਉਰੂ ਰੁਦ੍ਰੋ ਹ੍ਯਤਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਸ੍ਤਤ੍ਪੁਤ੍ਰਸ਼੍ਚੌਰ੍ਵਸਂਜ੍ਞਕਃ । ਰੁਦਮੁਰ੍ਵਰਿਤਂ ਕਰ੍ਤੁਮੌਰ੍ਵੋਭੂਦ੍ਰੁਦ੍ਰ ਏਵ ਸਃ ॥ ੩,੧੮.

ਇਸ ਕਰਕੇ, ਰੁਦਰ ਨੂੰ ਉਰੂ (ਜੰਘ) ਆਖਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਔਰਵ ਨਾਮ ਦਾ ਹੈ; ਰੁਦਰ ਔਰਵ ਬਣਿਆ ਤਾਂ ਜੋ ਉੱਚੀ ਰੋਹ ਕਰ ਸਕੇ।

ਗਰੁਡ ਉਵਾਚ । ਰੋਦਨਂ ਕੁਰੁਤੇ ਕਸ੍ਮਾਦੁਰੁਸਂਜ੍ਞੋ ਹਰੇ ਹਰਃ । ਰੁਦਮੁਰ੍ਵਰਿਤਂ ਕਸ੍ਮਾਤ੍ਕੁਰੁਤੇ ਔਰ੍ਵਾਕਾਰਕਃ ॥ ੩,੧੮.

ਗਰੁੜ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਹਰੇ, ਹਰਾ ਨੂੰ ਉਰੂ ਕਿਉਂ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਹ ਰੋਹ ਕਿਉਂ ਕਰਦਾ ਹੈ? ਔਰਵ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੋਣਾ ਕਿਉਂ ਕਰਦਾ ਹੈ?

ਏਤਦ੍ਵਿਸ੍ਤਾਰ੍ਯ ਮੇਬ੍ਰੂਹਿ ਪੌਤ੍ਰਾਯ ਤਵ ਸੁਵ੍ਰਤ । ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਸ੍ਤੇਨ ਸ ਹਰਿਰੁਵਾਚ ਕਰੁਣਾਨਿਧਿਃ ॥ ੩,੧੮.

ਇਹ ਗੱਲ ਮੇਰੇ ਪੋਤੇ ਲਈ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ, ਸੁਵਰਤ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, ਤੇ ਹਰੀ, ਦਇਆ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ, ਬੋਲਿਆ।

ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣ ਉਵਾਚ । ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸ੍ਵਬਿਂਬਂ ਸੁਗੁਣੈਸ੍ਤੁ ਪੂਰ੍ਣਂ ਸਂਕਰ੍षਣਾਖ੍ਯਂ ਨਤਪਾਦਪਦ੍ਮ੍ । ਸ਼੍ਰੀਬ੍ਰਹ੍ਮਸ਼ੇषੈਰ੍ਜਿष੍ਣੁਕਾਮੈਸ੍ਤਥਾਨ੍ਯੈਰ੍ਭਾਰਤ੍ਯਾ ਵੈ ਸ੍ਵਸ੍ਤਿ ਪੈਸ਼੍ਚਾਪਿ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ॥ ੩,੧੮.

ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ فرمایا: ਆਪਣੇ ਹੀ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ, ਜੋ ਚੰਗੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਤੇ ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਨਾਮ ਰੱਖਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਚਰਨਾਂ 'ਤੇ ਨਤਮਸਤਕ ਹੋ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸ਼ੇਸ਼, ਜੀਸ਼ਨੁ, ਕਾਮ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨਾਲ, ਭਾਰਤੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਪੱਛਮੀ ਪਾਸੇ ਵੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚੰਗੀ ਵਧਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਹਰਿਂ ਪੁਲਕਾਙ੍ਗਸ੍ਤੁ ਰੁਦ੍ਰਃ ਸਭਾष੍ਪਚਕ੍ਸ਼ੂ ਰੁਦ੍ਧਕਣ੍ਠਸ਼੍ਚ ਹृष੍ਟਃ । ਅਨਾਦ੍ਯਨਨ੍ਤਬ੍ਰਹ੍ਮਕਲ੍ਪੇषੁ ਨੈਵ ਕृਤਂ ਯਯਾ ਸ੍ਮਰਣਂ ਸਰ੍ਵਦੈਵ ॥ ੩,੧੮.

ਹਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਰੁਦਰ ਦੇ ਸਰੀਰ 'ਚ ਰੋਮਾਂਚ ਹੋ ਗਿਆ, ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਹੰਝੂ ਆ ਗਏ, ਗਲਾ ਰੁਕ ਗਿਆ ਤੇ ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ; ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਅਣੰਤ ਕਲਪਾਂ 'ਚ ਕਦੇ ਵੀ ਐਸਾ ਸਿਮਰਨ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਪਾਦਾਰਵਿਨ੍ਦੇ ਸੁਨਖੈਰ੍ਵਿਭੂषਿਤੇ ਦृष੍ਟੇ ਮਯਾ ਕੇਨ ਪੁਣ੍ਯੇਨ ਦੇਵ । ਦृष੍ਟ੍ਵਾਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਪਾਦਪਦ੍ਮਂ ਮੁਰਾਰੇਃ ਪੁਨਃ ਪੁਨਾ ਰੁਦ੍ਧਕਣ੍ਠੋ ਬਭੂਵ ॥ ੩,੧੮.

ਜਦ ਮੈਂ ਸੁੰਦਰ ਨਖਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਚਰਨ ਕਮਲ ਵੇਖੇ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਕਿਹੜੀ ਭਲਾਈ ਨਾਲ ਮੈਂ ਇਹ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ? ਮੁਰਾਰੀ ਦੇ ਚਰਨ ਕਮਲ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਵੇਖ ਕੇ ਤੇ ਨਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੇਰਾ ਗਲਾ ਰੁਕ ਗਿਆ।

ਰੁਰੋਦ ਰੁਦ੍ਰੋ ਭਯਕਂਪਿਤਾਙ੍ਗਃ ਕਥਂ ਪੁਨਰ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਮੇ ਪ੍ਰਭੋਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ । ਮੁਕੁਨ੍ਦ ਨਾਰਾਯਣ ਵਿਸ਼੍ਵਮੂਰ੍ਤੇ ਵਾਗਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਣ ਸ੍ਤਵਨਂ ਮੇ ਕਥਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ ॥ ੩,੧੮.

ਰੁਦਰ ਡਰ ਕਰਕੇ ਕੰਪਦੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਰੋ ਪਿਆ: ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਫਿਰ ਤੇਰਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਸਕਾਂ? ਹੇ ਮੁਕੁੰਦ, ਨਾਰਾਇਣ, ਜਗਤ ਦੇ ਰੂਪ, ਮੇਰੀ ਬੋਲੀ ਤੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨਾਲ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਤੇਰੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰ ਸਕਾਂ?

ਮਦ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਸਰ੍ਵਦਾ ਪਾਪੁਯੁਕ੍ਤਂ ਤਥਾ ਮਦ੍ਵਾਕ੍ਸਰ੍ਵਦਾ ਪਾਪਯੁਕ੍ਤਾ । ਮਦ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਸਰ੍ਵਦਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀषੁ ਸਕ੍ਤਮਭੂਚ੍ਚ ਤੇ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਮੇ ਹ੍ਯਸਕ੍ਤਮ੍ ॥ ੩,੧੮.

ਮੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਾਪ ਨਾਲ ਲੱਗੀ ਰਹੀ, ਮੇਰੀ ਬੋਲੀ ਵੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਾਪ ਨਾਲ ਲੱਗੀ ਰਹੀ; ਮੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਔਰਤਾਂ 'ਚ ਲੱਗੀ ਰਹੀ, ਪਰ ਤੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਨਿਰਲੱਗ ਰਹੀ।

ਆਸਕ੍ਤਤਾ ਪੁਤ੍ਰਦਾਰਾਦਿਕਾਨਾਂ ਸਮ੍ਯਕ੍ਸ਼ਕ੍ਤਿਸ੍ਤਵਨੇ ਨਾਸ੍ਤਿ ਵਿष੍ਣੋਃ । ਵਿष੍ਣੁਸ੍ਤੁਤੌ ਨਾਵਕਾਸ਼ੋਸ੍ਤਿ ਵਾਚੋ ਦृष੍ਟੋਹਂ ਤ੍ਵਂ ਕੇਨ ਪੁਣ੍ਯੇਨ ਦੇਵ ॥ ੩,੧੮.

ਪੁੱਤਰ, ਪਤਨੀ ਆਦਿ ਨਾਲ ਲੱਗਣ ਕਰਕੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਸਤੁਤੀ 'ਚ ਪੂਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ; ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਸਤੁਤੀ 'ਚ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਮੌਕਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ; ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਕਿਹੜੀ ਭਲਾਈ ਨਾਲ ਤੇਰਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ?