ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਕृष੍ਣਾਵਤਾਰੇ ਵਿਜ੍ਞੇਯੋ ਮਰੁਦਂਸ਼ਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ ॥ ੩,੧੬.

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਅਵਤਾਰ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਮਾਰੁਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਮਣਿਮਾਨ੍ਨਾਮ ਦੈਤ੍ਯਸ੍ਤੁ ਸਂਕਰਾਖ੍ਯੋ ਭਵਿष੍ਯਤਿ । ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਸਂਕਰਂ ਯਸ੍ਤੁ ਕਰਿष੍ਯਤਿ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ॥ ੩,੧੬.

ਮਣਿਮਾਨ ਨਾਮ ਦਾ ਦੈਤਿ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਸੰਕਰ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਹ ਸਭ ਵਿੱਚ ਗੁੰਝਲ ਪੈਦਾ ਕਰੇਗਾ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।

ਤੇਨ ਸਂਕਰਨਾਮਾਸੌ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ । ਧਰ੍ਮਾਨ੍ਭਾਗਵਤਾਨ੍ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਵਿਨਾਸ਼ਯਤਿ ਸਰ੍ਵਥਾ ॥ ੩,੧੬.

ਇਸ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਕਰ ਨਾਮ ਮਿਲੇਗਾ, ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ। ਉਹ ਭਾਗਵਤਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਧਰਮ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਕਰੇਗਾ।

ਤਦਾ ਭੂਮੌ ਵਾਸੁਦੇਵੋ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਯਜ੍ਞਾਰ੍ਥੈਃ ਸਦृਸ਼ੋ ਯਸ੍ਯ ਨਾਸ੍ਤਿ ਲੋਕੇ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ੇ ॥ ੩,੧੬.

ਉਸ ਵੇਲੇ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਧਰਤੀ ਤੇ ਆਵੇਗਾ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਯਜਨ ਦੇ ਲਈ, ਚੌਦਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।

ਅਤਃ ਸ ਪ੍ਰਜ੍ਞਯਾ ਪੂਰ੍ਣੋ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਅਵਤਾਰਾਸ੍ਤ੍ਰਯੋ ਵਾਯੋਰ੍ਮਤਂ ਭਾਗਵਤਾਭਿਧਮ੍ ॥ ੩,੧੬.

ਇਸ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋਵੇਗਾ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਵਾਯੂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਅਵਤਾਰ ਭਾਗਵਤ ਮਤ ਅਨੁਸਾਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਸ੍ਥਾਪਨਂ ਦੁष੍ਟਦਮਨਂ ਦ੍ਵਯਮੇਵ ਪ੍ਰਯੋਜਨਮ੍ । ਨਾਨ੍ਯਤ੍ਪ੍ਰਯੋਜਨਂ ਵਾਯੋਸ੍ਤਥਾ ਵੈਰੋਚਨਾਤ੍ਮਕੇ ॥ ੩,੧੬.

ਇਸ ਦਾ ਮਕਸਦ ਦੋ ਹੀ ਹਨ: ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਮੰਦ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਦਮਨ। ਵਾਯੂ ਅਤੇ ਵੈਰੋਚਨ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਹੋਰ ਕੋਈ ਮਕਸਦ ਨਹੀਂ।

ਅਵਤਾਰਤ੍ਰਯੇ ਵੀਨ੍ਦ੍ਰ ਦੁਃਖਂ ਗਰ੍ਭਾਦਿਸਂਭਵਮ੍ । ਨਾਸ੍ਤਿ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯੇਵ ਵਾਯੋਸ੍ਤੁ ਤਥਾ ਵੈਰੋਚਨਾਦਿਕੇ ॥ ੩,੧੬.

ਤਿੰਨ ਅਵਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਵਾਯੂ ਅਤੇ ਵੈਰੋਚਨ ਜਿਹੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗਰਭ ਤੋਂ ਜਨਮ ਦੀ ਕੋਈ ਪੀੜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ।

ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ਼ੋਣਿਤਸਂਬਨ੍ਧੋ ਹ੍ਯਵਤਾਰਚਤੁष੍ਟਯੇ । ਨਾਸ੍ਤਿ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯੇਵ ਪਕ੍ਸ਼ੀਨ੍ਦ੍ਰ ਯਤੋ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯਸ਼ੁਭਂ ਤਤਃ ॥ ੩,੧੬.

ਚਾਰ ਅਵਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਸ਼ੁਕਰ ਅਤੇ ਰਕਤ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਸ਼ੁੱਧਤਾ ਨਹੀਂ।

ਪੂਰ੍ਵਂ ਗਰ੍ਭਂ ਸਮਾਸ਼ੋष੍ਯ ਸਮਯੇ ਪ੍ਰਭਵਸ੍ਯ ਚ । ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਵਤਿ ਦੇਵੇਸ਼ੀ ਹ੍ਯਵਤਾਰਚਤੁष੍ਟਯੇ ॥ ੩,੧੬.

ਪਹਿਲਾਂ, ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਦੇਵੀ ਗਰਭ ਨੂੰ ਅਪਸੋਰ ਕੇ ਚਾਰ ਅਵਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਤ੍ਰਯੋਵਿਂਸ਼ਤਿਰੂਪਾਣਾਂ ਵਾਯੋਸ਼੍ਚੈਵ ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ । ਰੂਪੈਰ੍ऋਜੁਸ੍ਵਰੂਪੈਸ਼੍ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪਰਮੇष੍ਠਿਨਃ ॥ ੩,੧੬.

ਵਾਯੂ ਦੀ ਤੈਈ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਸਰਤਾਜ, ਉਹ ਰੂਪ ਸਿੱਧੇ ਤੇ ਸੱਚੇ ਹਨ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਹਨ।

ਸਤ੍ਯਮੇਵ ਨ ਸਂਦੇਹੋ ਨਿਤ੍ਯਾਨਨ੍ਦਸੁਖਾਦਿषੁ । ਏਵਮੇਵ ਵਿਜਾਨੀਯਾਨ੍ਨਾਨ੍ਯਥਾ ਤੁ ਕਥਞ੍ਚਨ ॥ ੩,੧੬.

ਇਹ ਗੱਲ ਸੱਚ ਹੈ, ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ, ਸਦੀਵੀ ਆਨੰਦ ਤੇ ਸੁਖ ਆਦਿ ਲਈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣੋ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।

ਏਤਸ੍ਯ ਸ਼੍ਰਵਣਾਦੇਵ ਮੋਕ੍ਸ਼ਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਤਦਨਨ੍ਤਰਜਾਨ੍ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਸ਼ृਣੁ ਪਕ੍ਸ਼ੀਨ੍ਦ੍ਰਸਤ੍ਤਮ ॥ ੩,੧੬.

ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ; ਹੁਣ ਅੱਗੇ ਜੋ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਸੁਣੋ ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਸਰਤਾਜ।

ਕृਤੌ ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮ੍ਨਤਸ਼੍ਚੈਵ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨੇ ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ । ਸ੍ਤ੍ਰਿਯੌ ਦ੍ਵੇ ਯਮਲੇ ਚੈਵ ਤਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਤੁ ਯਦ੍ਯਿਕਾ ॥ ੩,੧੬.

ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਸਰਤਾਜ, ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਦੋ ਜੁੜੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਸਨ; ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਜੇਕਰ ਇੱਕ—

ਵਾਣੀਤਿਸਂਜ੍ਞਕਾਂ ਵੀਨ੍ਦ੍ਰ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣੀਸਂਜ੍ਞਕਾਂ ਵਿਦੁਃ । ਪੁਰੁषਾਖ੍ਯਵਿਰਿਞ੍ਚਸ੍ਯ ਭਾਰ੍ਯਾ ਸਾਵਿਤ੍ਰਿਕਾ ਮਤਾ । ਚਤੁਰ੍ਮੁਖਸ੍ਯ ਭਾਰ੍ਯਾ ਤੁ ਕੀਰ੍ਤਿਤਾ ਸਾ ਸਰਸ੍ਵਤੀ ॥ ੩,੧੬.

ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਇੱਕ ਨੂੰ ਵਾਣੀ, ਦੂਜੀ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾਣੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪੁਰੁਸ਼-ਵਿਰਿੰਚਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸਾਵਿਤਰੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਚੌਹਾਂ ਮੂੰਹ ਵਾਲੇ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸਰਸਵਤੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਏਵਂ ਤ੍ਰਿਰੂਪਂ ਵਿਜ੍ਞੇਯਂ ਵਾਣ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਖਗਸਤ੍ਤਮ । ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇऽਵਤਾਰਾਨ੍ ਭਾਰਤ੍ਯਾਃ ਸਮਾਹਿਤਮਨਾਃ ਸ਼ृਣੁ ॥ ੩,੧੬.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਸਰਤਾਜ, ਵਾਣੀ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੀ ਸਮਝੋ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਭਾਰਤੀ ਦੇ ਅਵਤਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ।

ਸਰ੍ਵਵੇਦਾਭਿਮਾਨਿਤ੍ਵਾਤ੍ਸਰ੍ਵਵੇਦਾਤ੍ਮਿਕਾ ਸ੍ਮृਤਾ । ਮਹਾਧ੍ਯਾਤੁਸ਼੍ਚ ਵਾਯੋਸ੍ਤੁ ਭਾਰ੍ਯਾ ਸਾ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾ ॥ ੩,੧੬.

ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਇਜ਼ਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਤੇ ਵਾਯੂ ਮਹਾਂਧਿਆਤਮਿਕ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵੀ ਉਹ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਜ੍ਞਾਨਰੂਪਸ੍ਯ ਵਾਯੋਸ੍ਤੁ ਭਾਰ੍ਯਾ ਸਾ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾ । ਸਦਾ ਸੁਖਸ੍ਵਰੂਪਤ੍ਵਾਦ੍ਭਾਰਤੀ ਤੁ ਸੁਖਾਤ੍ਮਿਕਾ ॥ ੩,੧੬.

ਉਹ ਵਾਯੂ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਰੂਪ ਹੈ, ਦੀ ਪਤਨੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸਦਾ ਸੁਖ ਰੂਪ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਸੁਖ ਦੀ ਆਤਮਾ ਹੈ।

ਸੁਖਸ੍ਵਰੂਪ ਵਾਯੋਸ੍ਤੁ ਭਾਰ੍ਯਾ ਸਾ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾ । ਗੁਰੁਸ੍ਤੁ ਵਾਯੁਰੇਵੋਕ੍ਤਸ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਭਕ੍ਤਿਯੁਤਾ ਸਤੀ ॥ ੩,੧੬.

ਉਹ ਵਾਯੂ, ਜੋ ਸੁਖ ਰੂਪ ਹੈ, ਦੀ ਪਤਨੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਤੇ ਗੁਰੂ ਵਾਯੂ ਹੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਸਦਾ ਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਜੁੜੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

ਤਤਸ੍ਤੁ ਭਾਰਤੀ ਨਿਤ੍ਯਾ ਗੁਰੁਭਕ੍ਤਿਰਿਤਿ ਸ੍ਮृਤਾ । ਮਹਾਗੁਰੋਰ੍ਹਿ ਵਾਯੋਸ਼੍ਚ ਭਾਰ੍ਯਾ ਵੈ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾ ॥ ੩,੧੬.

ਇਸ ਕਰਕੇ, ਭਾਰਤੀ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਭਕਤੀ ਸਦੀਵੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਤੇ ਵਾਯੂ ਮਹਾ-ਗੁਰੂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵੀ ਉਹ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਹਰੌ ਸ੍ਨੇਹਯੁਤਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਹਰਿਪ੍ਰੀਤਿਰਿਤਿ ਸ੍ਮृਤਾ । ਧृਤਿਰੂਪਸ੍ਯ ਵਾਯੋਸ਼੍ਚ ਭਾਰ੍ਯਾ ਸਾ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾ ॥ ੩,੧੬.

ਹਰੀ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਹਰੀ ਭਕਤੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਤੇ ਵਾਯੂ, ਜੋ ਧਿਰਜ ਰੂਪ ਹੈ, ਦੀ ਪਤਨੀ ਵੀ ਉਹ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸਰ੍ਵਮਨ੍ਤ੍ਰਾਭਿਮਾਨਿਤ੍ਵਾਤ੍ਸਰ੍ਵਮਨ੍ਤ੍ਰਾਤ੍ਮਿਕਾ ਸ੍ਮृਤਾ । ਮਹਾਪ੍ਰਭੋਸ਼੍ਚ ਵਾਯੋਸ਼੍ਚ ਭਾਰ੍ਯਾ ਵੈ ਸਾ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾ ॥ ੩,੧੬.

ਸਾਰੇ ਮੰਤਰਾਂ ਦੀ ਇਜ਼ਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਮੰਤਰਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਤੇ ਵਾਯੂ ਮਹਾ-ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵੀ ਉਹ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਭੁਜ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵਭੋਗਾਸ੍ਤੁ ਵਿष੍ਣੁਪ੍ਰੀਤ੍ਯਰ੍ਥਮੇਵ ਚ । ਅਤਸ੍ਤੁ ਭਾਰਤੀ ਜ੍ਞੇਯਾ ਭੁਜਿਨਾਮ੍ਨਾ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾ ॥ ੩,੧੬.

ਸਾਰੇ ਭੋਗ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤੀ ਲਈ ਹੀ ਭੋਗੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਭਾਰਤੀ ਨੂੰ ਭੁਜਿਨੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੋ।

ਚਿਤ੍ਰਰੂਪਸ੍ਯ ਵਾਯੋਸ੍ਤੁ ਭਾਰ੍ਯਾ ਸਾ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾ । ਰੋਚਨੇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਭਾਰ੍ਯਾ ਚ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਖ੍ਯਾ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾ ॥ ੩,੧੬.

ਉਹ ਵਾਯੂ, ਜੋ ਚਿਤ੍ਰ ਰੂਪ ਹੈ, ਦੀ ਪਤਨੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਤੇ ਰੋਚਨਿੰਦ੍ਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਹਨੁਮਾਂਸ਼੍ਚ ਤਦਾ ਜਜ੍ਞੇ ਤ੍ਰੇਤਾਯਾਂ ਪਕ੍ਸ਼ਿਸਤ੍ਤਮ । ਤਦਾ ਸ਼ਿਵਾਖ੍ਯਵਿਪ੍ਰਾਚ੍ਚ ਜਜ੍ਞੇ ਸਾ ਭਾਰਤੀ ਸ੍ਮृਤਾ ॥ ੩,੧੬.

ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ। ਉਸੇ ਸਮੇਂ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਨਾਮਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਜਨਮ ਲਈ।

ਨ ਕੇਵਲਂ ਭਾਰਤੀ ਸਾ ਸ਼ਚ੍ਯਾਦ੍ਯੈਸ਼੍ਚੈਵ ਸਂਯੁਤਾ । ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਸਂਜਨਿਤਾਃ ਸਰ੍ਵਾਃ ਪ੍ਰਾਪੁਰ੍ਯੋਗਂ ਸ੍ਵਭਰ੍ਤृਭਿਃ ॥ ੩,੧੬.

ਕੇਵਲ ਭਾਰਤੀ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਚੀ ਆਦਿਕ ਹੋਰ ਵੀ ਉਸ ਨਾਲ ਮਿਲ ਗਈਆਂ। ਉਥੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਜਨਮ ਲਿਆ, ਉਹ ਸਭ ਆਪਣਿਆਂ ਪਤੀਵਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਗਈਆਂ।

ਅਨ੍ਯਗੇਤਿ ਚ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾ ਕਨ੍ਯਾ ਤਨ੍ਮਤਿਸਂਜ੍ਞਿਕਾ । ਤ੍ਰੇਤਾਨ੍ਤੇ ਸੈਵ ਪਕ੍ਸ਼ੀਨ੍ਦ੍ਰ ਸ਼ਚ੍ਯਾਦ੍ਯੈਸ਼੍ਚੈਵ ਸਂਯੁਤਾ ॥ ੩,੧੬.

ਇੱਕ ਹੋਰ ਕੁੜੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਤਨਮਤੀ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤ੍ਰੇਤਾ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਉਹ ਵੀ ਸਚੀ ਆਦਿਕ ਹੋਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਗਈ।

ਦਮਯਨ੍ਤ੍ਯਨਲਾਜ੍ਜਾਤਾ ਇਨ੍ਦ੍ਰਸੇਨੇਤਿ ਚੋਚ੍ਯਤੇ । ਨਲਂ ਨਨ੍ਦਯਤੇ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਚ ਨਲਨਨ੍ਦਿਨੀ ॥ ੩,੧੬.

ਦਮਯੰਤਿ ਅਤੇ ਅਨਲ ਤੋਂ ਜਨਮੀ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਇੰਦਰਸੇਨਾ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੇ ਨਲ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕੀਤਾ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਲਨੰਦਿਨੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਵਭਰ੍ਤृਸਂਯੋਗਂ ਨੈਵ ਚਾਪ ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ । ਤਤ੍ਰਾਨ੍ਯਗਾਤ੍ਵਂ ਵਿਜ੍ਞੇਯਂ ਪੁਰੁषਸ੍ਥੇਨ ਵਾਯੁਨਾ ॥ ੩,੧੬.

ਉਥੇ, ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦਾ ਹੋਰ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨਾ, ਮਰਦ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਵਾਯੂ ਕਰਕੇ ਹੋਇਆ।

ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਕਾਲਂ ਤਥਾ ਸ੍ਥਿਤ੍ਵਾ ਕਨ੍ਯੈਵ ਮृਤਿਮਾਪ ਸਾ । ਸ਼ਚ੍ਯਾਦਿਸਂਯੁਤਾ ਸੈਵ ਦ੍ਰੁਪਦਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ ॥ ੩,੧੬.

ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਕੁੜੀ ਰਹਿ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਮੌਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਸਚੀ ਆਦਿਕ ਹੋਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਦ੍ਰੁਪਦ ਦੀ ਧੀ ਬਣੀ।