ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਸੁਖਹਰ੍षਾਦਿਕਂ ਕਿਂਚਿਦ੍ਦੈਤ੍ਯਾਨਾਂ ਭਵਤਿ ਪ੍ਰਭੋ । ਦੇਵਾਵੇਸ਼ੋ ਭਵੇਤ੍ਤਸ੍ਯ ਨਾਤ੍ਰ ਕਾਰ੍ਯਾ ਵਿਚਾਰਣਾ ॥ ੩,੧੬.

ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸੁਖ, ਖੁਸ਼ੀ ਆਦਿ ਵੀ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ। ਉਸ ਲਈ ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਵਸ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਸੋਚਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।

ਦੇਵਾਨਾਂ ਨਿਰਯੋ ਨਾਸ੍ਤਿ ਦੈਤ੍ਯਾਨਾਂ ਵਿਨਤਾਸੁਤ । ਸੁਖਸ੍ਵਰੂਪਂ ਤਨ੍ਨਾਸ੍ਤਿ ਵਿषਯੋਤ੍ਥਮਪਿ ਦ੍ਵਿਜ ॥ ੩,੧੬.

ਦੇਵਾਂ ਲਈ ਨਰਕ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਹੇ ਵਿਨਤਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ; ਦੈਤਿਆਂ ਲਈ ਕੋਈ ਵੀ ਸੁਖ ਦਾ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਦੁਜਾ।

ਵਿषਯੋਤ੍ਥਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦਪਿ ਦੇਵਾਵੇਸ਼ਾਦੁਦੀਰਿਤਮ੍ । ਤਮੋ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯੇਵ ਦੇਵਾਨਾਂ ਦੁਃਖਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਸ੍ਵਰੂਪਤਃ ॥ ੩,੧੬.

ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਵੀ, ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਵਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਦੇਵਾਂ ਲਈ ਹਨੇਰਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਤੇ ਸੁਭਾਵਕ ਤੌਰ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਵਿषਯੋਤ੍ਥਂ ਮਹਾਦੁਃਖਂ ਦੇਵਾਨਾਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵਦਾ । ਦੁਃਖਸ਼ੋਕਾਦਿਕਂ ਕਿਂ ਚਿਦਸੁਰਾਵੇਸ਼ਤੋ ਭਵੇਤ੍ ॥ ੩,੧੬.

ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਦੇਵਾਂ ਲਈ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਕੁਝ ਦੁੱਖ, ਗਮ ਆਦਿ ਅਸੁਰਾਂ ਦੀ ਵਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਅਤਃ ਕਲਿਃ ਸਦਾ ਦੁਃਖੀ ਸੁਖੀ ਵਾਯੁਸ੍ਤੁ ਸਰ੍ਵਦਾ । ਮਨੁष੍ਯਾਣਾਮृषੀਣਾਂ ਚ ਸੁਖਂ ਦੁਃਖਂ ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ ॥ ੩,੧੬.

ਇਸ ਕਰਕੇ, ਕਲਿ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੁੱਖੀ ਹੈ, ਤੇ ਵਾਯੂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੁਖੀ। ਮਨੁੱਖਾਂ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਲਈ, ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੋਵੇਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।

ਭਵੇਤ੍ਤਤ੍ਪੁਣ੍ਯਪਾਪਾਭ੍ਯਾਂ ਪੁਣ੍ਯਭੋਗੀ ਚ ਮਾਰੁਤਃ । ਕष੍ਟਭਙ੍ਗਃ ਕਲਿਲਯੋ ਨਾਤ੍ਰ ਕਾਰ੍ਯਾ ਵਿਚਾਰਣਾ ॥ ੩,੧੬.

ਇਹ ਪੁੰਨ ਤੇ ਪਾਪ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਵਾਯੂ ਪੁੰਨ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਕਲਿ ਲਈ ਦੁੱਖ ਦਾ ਟੁੱਟਣਾ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।

ਮਾਰੁਤਰੇਵਤਾਰਾਂਸ਼੍ਚ ਸ਼ृਣੁ ਪਕ੍ਸ਼ੀਨ੍ਦ੍ਰਸਤ੍ਤਮ । ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ਸੁ ਚਨ੍ਦ੍ਰੇषੁ ਦ੍ਵਿਤੀਯੌ ਯੋ ਵਿਰੋਚਨਃ ॥ ੩,੧੬.

ਮਾਰੁਤ ਤੇ ਰੇਵਤ ਦੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਬਾਰੇ ਸੁਣ, ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ। ਚੌਦਾਂ ਚੰਦਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਦੂਜਾ ਵਿਰੋਚਨ ਹੈ।

ਸ ਵਾਯੁਰਿਤਿ ਸਂਪ੍ਰੋਕ੍ਤ ਇਨ੍ਦ੍ਰਾਦੀਨਾਂ ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ । ਹਰਿਤਤ੍ਤ੍ਵੇषੁ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਸ ਵਿष੍ਵਗ੍ਯਾਵ੍ਯਤੇਕ੍ਸ਼ਣਃ ॥ ੩,੧੬.

ਉਹ ਵਾਯੂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਵਿੱਚ। ਹਰੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸਭ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਵਿਆਪਕ, ਅਟੱਲ ਤੇ ਸਾਖੀ ਹੈ।

ਅਤੋ ਰੋਚਨਨਾਮਾਸੌ ਮਰੁਦਂਸ਼ਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ। ਰਾਮਾਵਤਾਰੇ ਹਨੁਮਾਨ੍ਰਾਮਕਾਰ੍ਯਾਰ੍ਥਸਾਧਕਃ । ਸ ਏਵ ਭੀਮਸੇਨਸ੍ਤੁ ਜਾਤੋ ਭੂਮ੍ਯਾਂ ਮਹਾਬਲਃ ॥ ੩,੧੬.

ਇਸ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਚਨ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਮਾਰੁਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਰਾਮ ਦੇ ਅਵਤਾਰ ਵਿੱਚ, ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਰਾਮ ਦੇ ਕੰਮ ਸਾਰੇ ਪੂਰੇ ਕੀਤੇ। ਉਹ ਹੀ ਭੀਮਸੇਨ ਬਣ ਕੇ ਧਰਤੀ ਤੇ ਆਇਆ, ਜੋ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ ਸੀ।

ਕृष੍ਣਾਵਤਾਰੇ ਵਿਜ੍ਞੇਯੋ ਮਰੁਦਂਸ਼ਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ ॥ ੩,੧੬.

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਅਵਤਾਰ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਮਾਰੁਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਮਣਿਮਾਨ੍ਨਾਮ ਦੈਤ੍ਯਸ੍ਤੁ ਸਂਕਰਾਖ੍ਯੋ ਭਵਿष੍ਯਤਿ । ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਸਂਕਰਂ ਯਸ੍ਤੁ ਕਰਿष੍ਯਤਿ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ॥ ੩,੧੬.

ਮਣਿਮਾਨ ਨਾਮ ਦਾ ਦੈਤਿ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਸੰਕਰ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਹ ਸਭ ਵਿੱਚ ਗੁੰਝਲ ਪੈਦਾ ਕਰੇਗਾ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।

ਤੇਨ ਸਂਕਰਨਾਮਾਸੌ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ । ਧਰ੍ਮਾਨ੍ਭਾਗਵਤਾਨ੍ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਵਿਨਾਸ਼ਯਤਿ ਸਰ੍ਵਥਾ ॥ ੩,੧੬.

ਇਸ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਕਰ ਨਾਮ ਮਿਲੇਗਾ, ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ। ਉਹ ਭਾਗਵਤਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਧਰਮ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਕਰੇਗਾ।

ਤਦਾ ਭੂਮੌ ਵਾਸੁਦੇਵੋ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਯਜ੍ਞਾਰ੍ਥੈਃ ਸਦृਸ਼ੋ ਯਸ੍ਯ ਨਾਸ੍ਤਿ ਲੋਕੇ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ੇ ॥ ੩,੧੬.

ਉਸ ਵੇਲੇ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਧਰਤੀ ਤੇ ਆਵੇਗਾ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਯਜਨ ਦੇ ਲਈ, ਚੌਦਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।

ਅਤਃ ਸ ਪ੍ਰਜ੍ਞਯਾ ਪੂਰ੍ਣੋ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਅਵਤਾਰਾਸ੍ਤ੍ਰਯੋ ਵਾਯੋਰ੍ਮਤਂ ਭਾਗਵਤਾਭਿਧਮ੍ ॥ ੩,੧੬.

ਇਸ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋਵੇਗਾ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਵਾਯੂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਅਵਤਾਰ ਭਾਗਵਤ ਮਤ ਅਨੁਸਾਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਸ੍ਥਾਪਨਂ ਦੁष੍ਟਦਮਨਂ ਦ੍ਵਯਮੇਵ ਪ੍ਰਯੋਜਨਮ੍ । ਨਾਨ੍ਯਤ੍ਪ੍ਰਯੋਜਨਂ ਵਾਯੋਸ੍ਤਥਾ ਵੈਰੋਚਨਾਤ੍ਮਕੇ ॥ ੩,੧੬.

ਇਸ ਦਾ ਮਕਸਦ ਦੋ ਹੀ ਹਨ: ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਮੰਦ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਦਮਨ। ਵਾਯੂ ਅਤੇ ਵੈਰੋਚਨ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਹੋਰ ਕੋਈ ਮਕਸਦ ਨਹੀਂ।

ਅਵਤਾਰਤ੍ਰਯੇ ਵੀਨ੍ਦ੍ਰ ਦੁਃਖਂ ਗਰ੍ਭਾਦਿਸਂਭਵਮ੍ । ਨਾਸ੍ਤਿ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯੇਵ ਵਾਯੋਸ੍ਤੁ ਤਥਾ ਵੈਰੋਚਨਾਦਿਕੇ ॥ ੩,੧੬.

ਤਿੰਨ ਅਵਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਵਾਯੂ ਅਤੇ ਵੈਰੋਚਨ ਜਿਹੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗਰਭ ਤੋਂ ਜਨਮ ਦੀ ਕੋਈ ਪੀੜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ।

ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ਼ੋਣਿਤਸਂਬਨ੍ਧੋ ਹ੍ਯਵਤਾਰਚਤੁष੍ਟਯੇ । ਨਾਸ੍ਤਿ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯੇਵ ਪਕ੍ਸ਼ੀਨ੍ਦ੍ਰ ਯਤੋ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯਸ਼ੁਭਂ ਤਤਃ ॥ ੩,੧੬.

ਚਾਰ ਅਵਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਸ਼ੁਕਰ ਅਤੇ ਰਕਤ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਸ਼ੁੱਧਤਾ ਨਹੀਂ।

ਪੂਰ੍ਵਂ ਗਰ੍ਭਂ ਸਮਾਸ਼ੋष੍ਯ ਸਮਯੇ ਪ੍ਰਭਵਸ੍ਯ ਚ । ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਵਤਿ ਦੇਵੇਸ਼ੀ ਹ੍ਯਵਤਾਰਚਤੁष੍ਟਯੇ ॥ ੩,੧੬.

ਪਹਿਲਾਂ, ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਦੇਵੀ ਗਰਭ ਨੂੰ ਅਪਸੋਰ ਕੇ ਚਾਰ ਅਵਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਤ੍ਰਯੋਵਿਂਸ਼ਤਿਰੂਪਾਣਾਂ ਵਾਯੋਸ਼੍ਚੈਵ ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ । ਰੂਪੈਰ੍ऋਜੁਸ੍ਵਰੂਪੈਸ਼੍ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪਰਮੇष੍ਠਿਨਃ ॥ ੩,੧੬.

ਵਾਯੂ ਦੀ ਤੈਈ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਸਰਤਾਜ, ਉਹ ਰੂਪ ਸਿੱਧੇ ਤੇ ਸੱਚੇ ਹਨ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਹਨ।

ਸਤ੍ਯਮੇਵ ਨ ਸਂਦੇਹੋ ਨਿਤ੍ਯਾਨਨ੍ਦਸੁਖਾਦਿषੁ । ਏਵਮੇਵ ਵਿਜਾਨੀਯਾਨ੍ਨਾਨ੍ਯਥਾ ਤੁ ਕਥਞ੍ਚਨ ॥ ੩,੧੬.

ਇਹ ਗੱਲ ਸੱਚ ਹੈ, ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ, ਸਦੀਵੀ ਆਨੰਦ ਤੇ ਸੁਖ ਆਦਿ ਲਈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣੋ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।

ਏਤਸ੍ਯ ਸ਼੍ਰਵਣਾਦੇਵ ਮੋਕ੍ਸ਼ਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਤਦਨਨ੍ਤਰਜਾਨ੍ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਸ਼ृਣੁ ਪਕ੍ਸ਼ੀਨ੍ਦ੍ਰਸਤ੍ਤਮ ॥ ੩,੧੬.

ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ; ਹੁਣ ਅੱਗੇ ਜੋ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਸੁਣੋ ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਸਰਤਾਜ।

ਕृਤੌ ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮ੍ਨਤਸ਼੍ਚੈਵ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨੇ ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ । ਸ੍ਤ੍ਰਿਯੌ ਦ੍ਵੇ ਯਮਲੇ ਚੈਵ ਤਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਤੁ ਯਦ੍ਯਿਕਾ ॥ ੩,੧੬.

ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਸਰਤਾਜ, ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਦੋ ਜੁੜੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਸਨ; ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਜੇਕਰ ਇੱਕ—

ਵਾਣੀਤਿਸਂਜ੍ਞਕਾਂ ਵੀਨ੍ਦ੍ਰ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣੀਸਂਜ੍ਞਕਾਂ ਵਿਦੁਃ । ਪੁਰੁषਾਖ੍ਯਵਿਰਿਞ੍ਚਸ੍ਯ ਭਾਰ੍ਯਾ ਸਾਵਿਤ੍ਰਿਕਾ ਮਤਾ । ਚਤੁਰ੍ਮੁਖਸ੍ਯ ਭਾਰ੍ਯਾ ਤੁ ਕੀਰ੍ਤਿਤਾ ਸਾ ਸਰਸ੍ਵਤੀ ॥ ੩,੧੬.

ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਇੱਕ ਨੂੰ ਵਾਣੀ, ਦੂਜੀ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾਣੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪੁਰੁਸ਼-ਵਿਰਿੰਚਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸਾਵਿਤਰੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਚੌਹਾਂ ਮੂੰਹ ਵਾਲੇ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸਰਸਵਤੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਏਵਂ ਤ੍ਰਿਰੂਪਂ ਵਿਜ੍ਞੇਯਂ ਵਾਣ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਖਗਸਤ੍ਤਮ । ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇऽਵਤਾਰਾਨ੍ ਭਾਰਤ੍ਯਾਃ ਸਮਾਹਿਤਮਨਾਃ ਸ਼ृਣੁ ॥ ੩,੧੬.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਸਰਤਾਜ, ਵਾਣੀ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੀ ਸਮਝੋ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਭਾਰਤੀ ਦੇ ਅਵਤਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ।

ਸਰ੍ਵਵੇਦਾਭਿਮਾਨਿਤ੍ਵਾਤ੍ਸਰ੍ਵਵੇਦਾਤ੍ਮਿਕਾ ਸ੍ਮृਤਾ । ਮਹਾਧ੍ਯਾਤੁਸ਼੍ਚ ਵਾਯੋਸ੍ਤੁ ਭਾਰ੍ਯਾ ਸਾ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾ ॥ ੩,੧੬.

ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਇਜ਼ਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਤੇ ਵਾਯੂ ਮਹਾਂਧਿਆਤਮਿਕ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵੀ ਉਹ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਜ੍ਞਾਨਰੂਪਸ੍ਯ ਵਾਯੋਸ੍ਤੁ ਭਾਰ੍ਯਾ ਸਾ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾ । ਸਦਾ ਸੁਖਸ੍ਵਰੂਪਤ੍ਵਾਦ੍ਭਾਰਤੀ ਤੁ ਸੁਖਾਤ੍ਮਿਕਾ ॥ ੩,੧੬.

ਉਹ ਵਾਯੂ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਰੂਪ ਹੈ, ਦੀ ਪਤਨੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸਦਾ ਸੁਖ ਰੂਪ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਸੁਖ ਦੀ ਆਤਮਾ ਹੈ।

ਸੁਖਸ੍ਵਰੂਪ ਵਾਯੋਸ੍ਤੁ ਭਾਰ੍ਯਾ ਸਾ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾ । ਗੁਰੁਸ੍ਤੁ ਵਾਯੁਰੇਵੋਕ੍ਤਸ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਭਕ੍ਤਿਯੁਤਾ ਸਤੀ ॥ ੩,੧੬.

ਉਹ ਵਾਯੂ, ਜੋ ਸੁਖ ਰੂਪ ਹੈ, ਦੀ ਪਤਨੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਤੇ ਗੁਰੂ ਵਾਯੂ ਹੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਸਦਾ ਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਜੁੜੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

ਤਤਸ੍ਤੁ ਭਾਰਤੀ ਨਿਤ੍ਯਾ ਗੁਰੁਭਕ੍ਤਿਰਿਤਿ ਸ੍ਮृਤਾ । ਮਹਾਗੁਰੋਰ੍ਹਿ ਵਾਯੋਸ਼੍ਚ ਭਾਰ੍ਯਾ ਵੈ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾ ॥ ੩,੧੬.

ਇਸ ਕਰਕੇ, ਭਾਰਤੀ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਭਕਤੀ ਸਦੀਵੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਤੇ ਵਾਯੂ ਮਹਾ-ਗੁਰੂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵੀ ਉਹ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।