ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਤਤੋ ਹਰਿਃ ਪ੍ਰਾਦੁਰਭੂਨ੍ਮਹਾਤ੍ਮਾ ਨृਸਿਂਹਨਾਮਾ ਭਗਵਾਨਨਨ੍ਤਃ । ਦੈਤ੍ਯੋ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁਸ਼੍ਚ ਤਥੋਰੁਦੇਸ਼ੇ ਸਂਸ੍ਥਾਪਿਤਃ ਕਰਜੈਰ੍ਦਾਰਿਤਸ਼੍ਚ ॥ ੩,੧੫.

ਫਿਰ ਹਰੀ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਨਰਸਿੰਘ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ, ਅਨੰਤ ਭਗਵਾਨ, ਤੇ ਦੈਤ ਹਿਰਣਯਕਸ਼ਿਪੂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਗੋਦ ਵਿਚ ਰੱਖ ਕੇ ਆਪਣੇ ਨਖਾਂ ਨਾਲ ਚੀਰ ਦਿੱਤਾ।

ਤਤੋ ਹਰਿਰ੍ਭਗਵਾਨ੍ਵਾਮਨੋਭੂਦਦਿਤ੍ਯਾਂ ਵੈ ਕਸ਼੍ਯਪਾਦ੍ਦਵਦੇਵਃ । ਇਨ੍ਦ੍ਰਾਯੇਦਂ ਦਾਤੁਕਾਮਃ ਖਗੇਨ੍ਦ੍ਰ ਤਦਰ੍ਥਂ ਵੈ ਪਾਵਿਤੁਂ ਸੋਵਿਤੁਂ ਚ ॥ ੩,੧੫.

ਫਿਰ ਹਰੀ, ਭਗਵਾਨ, ਵਾਮਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆਇਆ, ਅਦਿਤੀ ਦੇ ਘਰ ਕਸ਼ਯਪ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਖਗਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਇਹ ਦੇਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖੀ, ਪਵਿਤ੍ਰ ਕਰਨ ਤੇ ਮੁੜ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣ ਲਈ।

ਤਤੋ ਹਰਿਰ੍ਜਮਦਗ੍ਨੇਃ ਸੁਤੋਭੂਲ੍ਲੋਕੇ ਸਰ੍ਵੇ ਪਰ੍ਸ਼ੁਰਾਮਂ ਵਦਨ੍ਤਿ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਦ੍ਵਿषਾਂ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਚ ਵੀਨ੍ਦ੍ਰ ਭੂਮਿਂ ਨਿਃ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਾਂ ਕਰ੍ਤੁਕਾਮੋ ਮਹੇਸ਼ਃ ॥ ੩,੧੫.

ਫਿਰ ਹਰੀ, ਜਮਦਗਨੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਇੰਦਰ, ਮਹਾਂਦੇਵ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਵੈਰੀ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਖਾਲੀ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖੀ।

ਤਤੋਭਵਦ੍ਵ੍ਯਾਸਰੂਪੀ ਸ ਵਿष੍ਣੁਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਵਾਰਂ ਰਾਘਵਾਸ੍ਯਾਪਿ ਪੂਰ੍ਣਃ । ਪਰਾਸ਼ਰਾਤ੍ਸਤ੍ਯਵਤ੍ਯਾਂ ਬਭੂਵ ਪੈਲਾਦਿਭਿਰ੍ਵੇਦਭਾਗਾਂਸ਼੍ਚ ਕਰ੍ਤੁਮ੍ ॥ ੩,੧੫.

ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਵਿਆਸ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ, ਚਾਰ ਵਾਰੀ ਰਾਘਵਾਂ ਦੇ ਘਰ, ਤੇ ਪਰਾਸ਼ਰ ਤੋਂ ਸਤਯਵਤੀ ਦੇ ਘਰ ਜਨਮਿਆ, ਪੈਲ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਵੰਡਣ ਲਈ।

ਤਤੋ ਹਰੀ ਰਘੁਵਂਸ਼ੇਵਤੀਰ੍ਣਃ ਕੌਸਲ੍ਯਾਯਾਂ ਰਾਘਵਃ ਸੂਰ੍ਯਵਂਸ਼ੇ । ਸਮੁਦ੍ਰਾਦੋਰ੍ਵਿਗ੍ਰਹਂ ਕਰ੍ਤੁਮੀਸ਼ੋ ਹਂ ਤੁਂ ਭੂਮ੍ਯਾਂ ਰਾਵਣਾਦੀਂਸ਼੍ਚ ਵੀਨ੍ਦ੍ਰ ॥ ੩,੧੫.

ਫਿਰ ਹਰੀ, ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਵਿਚ ਆਇਆ, ਕੌਸਲਿਆ ਦੇ ਘਰ, ਸੂਰਜ ਵੰਸ਼ ਵਿਚ ਰਾਘਵ ਵਜੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਇੰਦਰ, ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰਨ ਤੇ ਰਾਵਣ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਮਿਟਾਉਣ ਲਈ।

ਤਤੋ ਹਰਿਰ੍ਵ੍ਯਾਸਰੂਪੀ ਬਭੂਵ ਅष੍ਟਾਵਿਂਸ਼ੇ ਦ੍ਵਪਰੇ ਜ੍ਞਾਨਰੂਪੀ । ਪਰਾਸ਼ਰਾਤ੍ਸਤ੍ਯਵਤ੍ਯਾਂ ਮਹਾਤ੍ਮਾ ਸ੍ਵਯਂ ਵੇਦਾਨ੍ ਸਂਵਿਭਕ੍ਤੁਂ ਚ ਦੇਵਃ ॥ ੩,੧੫.

ਫਿਰ ਹਰੀ ਨੇ ਵਿਆਸ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ, ਅਠਾਈਂ ਦਵਾਪਰ ਵਿਚ, ਗਿਆਨ ਦਾ ਸਰੂਪ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਪਰਾਸ਼ਰ ਤੋਂ ਸਤਯਵਤੀ ਦੇ ਘਰ ਜਨਮਿਆ, ਆਪ ਹੀ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਵੰਡਿਆ।

ਤਤੋ ਹਰਿਃ ਕृष੍ਣਰੂਪੀ ਬਭੂਵ ਦੇਵਕ੍ਯਾਂ ਵੈ ਵਸੁਦੇਵਾਤ੍ਸ ਵਿष੍ਣੁਃ । ਕਂਸਾਦੀਨ੍ਵੈ ਨਿਤਰਾਂ ਹਨ੍ਤੁਕਾਮਃ ਸਮ੍ਯਕ੍ਪਾਤੁਂ ਪਾਣ੍ਡਵਾਂਸ਼੍ਚਾਪਿ ਵੀਨ੍ਦ੍ਰ ॥ ੩,੧੫.

ਫਿਰ ਹਰੀ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ, ਦੇਵਕੀ ਦੇ ਘਰ ਵਸੁਦੇਵ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਕੰਸ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਰਣ ਤੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖੀ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਇੰਦਰ।

ਤਤਃ ਕਲੌ ਸਂਪ੍ਰਵृਤ੍ਤੇ ਹਰਿਸ੍ਤੁ ਸਂਮੋਹਨਾਰ੍ਥਂ ਚਾਸੁਰਾਣਾਂ ਖਗੇਨ੍ਦ੍ਰ । ਨਾਮ੍ਨਾ ਬੁਦ੍ਧੋ ਕੀਕਟੇषੁ ਪ੍ਰਜਾਤੋ ਵੇਦਪ੍ਰਮਾਣਂ ਨਿਰਾਕਰ੍ਤੁਮੇਵ ॥ ੩,੧੫.

ਫਿਰ, ਜਦ ਕਲਿਯੁਗ ਆਇਆ, ਹਰੀ ਬੁੱਧ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕਿਕਟ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਜਨਮਿਆ, ਖਗਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹਿਤ ਕਰਨ ਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਤਾ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਨ ਲਈ।

ਤਤੋ ਹਰਿਃ ਕਲ੍ਕਿਸਂਜ੍ਞਸ਼੍ਚ ਵੀਨ੍ਦ੍ਰ ਉਤ੍ਪਤ੍ਸ੍ਯਤੇ ਯੁਗਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯਸਂਧੌ । ਦਸ੍ਯੁਪ੍ਰਾਯਾਨ੍ਭੂਮਿਪਾਨ੍ਵੈ ਨਿਹਨ੍ਤੁਂ ਨਾਮ੍ਨਾ ਹਰਿਰ੍ਵਿष੍ਣੁਗੁਪ੍ਤਸ੍ਯ ਗੇਹੇ ॥ ੩,੧੫.

ਫਿਰ ਹਰੀ, ਕਲਕੀ ਨਾਮ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਇੰਦਰ, ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਸੰਧੀ ਤੇ ਜਨਮ ਲਵੇਗਾ, ਵਿਸ਼ਨੁਗੁਪਤ ਦੇ ਘਰ, ਵਧੇਰੇ ਚੋਰ ਬਣੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਲਈ।

ਕੇਸ਼ਵਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਰ੍ਵੈ ਸਂਕਰ੍षਣਾਦਯਃ । ਵਿਸ਼੍ਵਾਦਯ ਸਹਸ੍ਰਂ ਚ ਪਰਾਦ੍ਯਾ ਅਮਿਤਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ ॥ ੩,੧੫.

ਕੇਸ਼ਵ ਤੇ ਹੋਰ, ਚੌਵੀ ਵੰਸ਼, ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਤੇ ਹੋਰ, ਵਿਸ਼ਵ ਤੇ ਹੋਰ ਹਜ਼ਾਰ, ਤੇ ਪਰਾ ਆਦਿ ਅਣਗਿਣਤ, ਇਹ ਸਭ ਅਮਿਤ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਅਵਤਾਰਾ ਹ੍ਯਸਂਖ੍ਯਾਤਾ ਵਿष੍ਣੋਰ੍ਨਾਰਾਯਣਸ੍ਯ ਚ । ਸ੍ਵਯਂ ਨਾਰਾਯਣਾਸ੍ਤੇ ਤੇ ਨਾਣੁਮਾਤ੍ਰਂ ਵਿਭਿਦ੍ਯਤੇ ॥ ੩,੧੫.

ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਅਵਤਾਰ ਅਣਗਿਣਤ ਹਨ; ਜੋ ਆਪ ਨਾਰਾਇਣ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਵਿਚ ਰਤਾ ਭੀ ਵੰਡ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।

ਬਲਤੋਰੂਪਤਸ਼੍ਚਾਪਿ ਗੁਣਤਸ਼੍ਚ ਕਥਞ੍ਚਨ । ਅਨਨ੍ਤੋਨਨ੍ਤਗੁਣਤਃ ਪੂਰ੍ਣੋ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਨ ਚਾਨ੍ਯਥਾ ॥ ੩,੧੫.

ਤਾਕਤ, ਰੂਪ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਨੰਤ ਤੇ ਅਣਗਿਣਤ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਤੇ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ।

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੧੬ ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣ ਉਵਾਚ । ਮਹਾਲਕ੍ਸ਼੍ਮ੍ਯਾਃ ਸ੍ਵਰੂਪਂ ਚ ਅਵਤਾਰਾਨ੍ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ । ਸ਼ृਣੁ ਸਮ੍ਯਙ੍ਮਹਾਭਾਗ ਤਜ੍ਜ੍ਞਾਨਸ੍ਯ ਵਿਨਿਰ੍ਣਯਮ੍ ॥ ੩,੧੬.

ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਖਗਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਤੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ, ਵੱਡੇ ਭਾਗ ਵਾਲੇ, ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਸੱਚੇ ਸਰੂਪ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅਵਤਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਆਨ ਦੀ ਪੱਕੀ ਸਥਿਤੀ।

ਈਸ਼ਾਦਨ੍ਯਸ੍ਯ ਜਗਤੋ ਹ੍ਯਾਤ੍ਮੋ ਲੋਚਨ ਏਵ ਤੁ । ਵਿषਯੀਕੁਰੁਤੇ ਤਤ੍ਸ੍ਯਾਜ੍ਜ੍ਞਾਨਂ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍ ॥ ੩,੧੬.

ਪਰਮਾਤਮਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ, ਇਹ ਜਗਤ ਦਾ ਆਤਮਾ ਸਿਰਫ ਅੱਖ ਹੈ; ਇਹੀ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਯੋਗ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਨੂੰ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਗਿਆਨਤਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਨਿਤ੍ਯਾਵਿਯੋਗਿਨੀ ਦੇਵੀ ਹਰਿਪਾਦੈਕਸਂਸ਼੍ਰਯਾ । ਨਿਤ੍ਯਮੁਕ੍ਤਾ ਨਿਤ੍ਯਬੁਦ੍ਧਾ ਮਹਾਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾ ॥ ੩,੧੬.

ਜੋ ਦੇਵੀ ਸਦਾ ਹਰਿ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਸਦਾ ਅਲੱਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਸਦਾ ਮੁਕਤ ਤੇ ਸਦਾ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਮੂਲਸ੍ਯ ਚ ਹਰੇਰ੍ਭਾਰ੍ਯਾ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਃ ਸਂਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾ । ਪੁਂਸੋ ਹਿ ਭਾਰ੍ਯਾ ਪ੍ਰਕृਤਿਃ ਪ੍ਰਕृਤੇਸ਼੍ਚਾਭਿਮਾਨਿਨੀ ॥ ੩,੧੬.

ਹਰਿ ਦੀ ਪਤਨੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੂੰ ਹੀ ਮੂਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਮਰਦ ਲਈ ਪਤਨੀ ਕੁਦਰਤ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਜੋੜਦੀ ਹੈ।

ਸृष੍ਟਿਂ ਕਰ੍ਤੁਂ ਗੁਣਾਨ੍ਵੀਨ੍ਦ੍ਰ ਪੁਰੁषੇਣ ਸਹ ਪ੍ਰਭੋ । ਤਮਃ ਪਾਨਂ ਤਥਾ ਕਰ੍ਤੁਂ ਪ੍ਰਕृਤ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ਤਦਾਭਵਤ੍ ॥ ੩,੧੬.

ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ, ਪ੍ਰਭੂ, ਗੁਣ ਪੁਰਸ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਆਏ; ਤੇ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਪੀਣ ਲਈ, ਉਹ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਗਈ।

ਵਾਸੁਦੇਵਸ੍ਯ ਭਾਰ੍ਯਾ ਤੁ ਮਾਯਾ ਨਾਮ੍ਨੀ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾ । ਸਂਕਰ੍षਣਸ੍ਯ ਭਾਰ੍ਯਾ ਤੁ ਜਯੇਤਿ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾ ॥ ੩,੧੬.

ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਮਾਇਆ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਜਯਾ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਅਨਿਰੁਦ੍ਧਸ੍ਯ ਭਾਰ੍ਯਾ ਤੁ ਸ਼ਾਨ੍ਤਾ ਨਾਮ੍ਨੀਤਿ ਕੀਰ੍ਤਿਤਾ । ਕृਤਿਃ ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮ੍ਨਭਾਰ੍ਯਾਪਿਂ ਸृष੍ਟਿਂ ਕਰ੍ਤੁਂ ਬਭੂਵ ਹ ॥ ੩,੧੬.

ਅਨਿਰੁੱਧ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦਾ ਨਾਂ ਸ਼ਾਂਤਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਤੇ ਕ੍ਰਿਤੀ ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਣੀ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਲਈ।

ਵਿष੍ਣੁਪਤ੍ਨੀ ਕੀਰ੍ਤਿਤਾ ਚ ਸ਼੍ਰੀਦੇਵੀ ਸਤ੍ਤ੍ਵਮਾਨਿਨੀ । ਤਮੋਭਿਮਾਨਿਨੀ ਦੁਰ੍ਗਾ ਕਨ੍ਯਕੇਤਿ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾ ॥ ੩,੧੬.

ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਦੇਵੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਤਵ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੈ; ਦੁਰਗਾ, ਜੋ ਤਮਸ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੈ, ਕਨਿਆਕਾ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਕृष੍ਣਾਵਤਾਰੇ ਕਨ੍ਯੇਵ ਨਨ੍ਦਪੁਤ੍ਰਾਨੁਜਾ ਹਿ ਸਾ । ਰਜੋਭਿਮਾਨਿਭੂਦੇਵੀ ਭਾਰ੍ਯਾ ਸਾ ਸੂਕਰਸ੍ਯ ਚ ॥ ੩,੧੬.

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਅਵਤਾਰ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਕਨਿਆ ਹੀ ਹੈ, ਨੰਦ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ; ਰਜਸ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਦੇਵੀ, ਸੂਕਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵੀ ਹੈ।

ਵੇਦਾਭਿਮਾਨਿਨੀ ਵੀਨ੍ਦ੍ਰ ਅਨ੍ਨਪੂਰ੍ਣਾ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾ । ਨਾਰਾਯਣਸ੍ਯ ਭਾਰ੍ਯਾ ਤੁ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਰੂਪਾ ਤ੍ਵਜਾ ਸ੍ਮृਤਾ ॥ ੩,੧੬.

ਵੇਦਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ, ਉਹ ਅੰਨਪੂਰਨਾ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਜਾ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਯਜ੍ਞਾਖ੍ਯਸ੍ਯ ਹਰੇਰ੍ਭਾਰ੍ਯਾ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾ ਸਂਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾ ॥ ੩,੧੬.

ਹਰਿ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਜੋ ਯਜਨ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਜਯਨ੍ਤੀ ਵृषਭਸ੍ਯੈਵ ਪਤ੍ਨੀ ਸਂਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾ । ਵਿਦੇਹਪੁਤ੍ਰੀ ਸੀਤਾ ਤੁ ਰਾਮਭਾਰ੍ਯਾ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾ ॥ ੩,੧੬.

ਜਯੰਤੀ ਨੂੰ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਵਿਦੇਹ ਦੀ ਧੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਰਾਮ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਰੁਕ੍ਮਿਣੀਸਤ੍ਯਭਾਮਾ ਚ ਭਾਰ੍ਯੇ ਕृष੍ਣਸ੍ਯ ਕੀਰ੍ਤਿਤੇ । ਇਤ੍ਯਾਦਿਕਾ ਹ੍ਯਨਨ੍ਤਾਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਾਵਤਾਰਾਃ ਪृਥਗ੍ਵਿਧਾਃ ॥ ੩,੧੬.

ਰੁਕਮਣੀ ਤੇ ਸਤ੍ਯਭਾਮਾ, ਦੋਵੇਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਨੇਕ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਵਤਾਰ ਹਨ।

ਰਮਾਯਾਃ ਸਂਤਿ ਵਿਪ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰ ਭੇਦਹੀਨਾਃ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍ । ਅਨਨ੍ਤਾਨਨ੍ਤਗੁਣਕਾਦ੍ਵਿष੍ਣੋਰ੍ਨ੍ਯੂਨਾਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ ॥ ੩,੧੬.

ਰਮਾ ਦੇ ਰੂਪ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੇ ਨਹੀਂ ਹਨ; ਉਹ ਅਨੰਤ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਪਰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਤੋਂ ਘੱਟ ਦੱਸੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਅਥ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਚ ਵਾਯੁਸ਼੍ਚ ਸ਼੍ਰਿਯਃ ਕੋਟਿਗੁਣਾਧਮੌ । ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਰੂਪਂ ਸ਼ृਣੁ ਪਕ੍ਸ਼ੀਨ੍ਦ੍ਰਸਤ੍ਤਮ ॥ ੩,੧੬.

ਹੁਣ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਵਾਯੂ, ਸ੍ਰੀ ਤੋਂ ਕ੍ਰੋੜਾਂ ਗੁਣ ਘੱਟ ਹਨ; ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਰੂਪ ਵੀ ਦੱਸਾਂਗਾ—ਸੁਣੋ, ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ।

ਵਾਸੁਦੇਵਾਤ੍ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨੋ ਮਾਯਾਯਾਂ ਚ ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ । ਸ ਏਵ ਪੁਰੁषੋਨਾਮ ਵਿਰਿਞ੍ਚ ਇਤਿ ਕੀਰ੍ਤਿਤਃ ॥ ੩,੧੬.

ਵਾਸੁਦੇਵ ਤੋਂ, ਮਾਇਆ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਜੋ ਪੁਰਸ਼ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਵਿਰਿੰਚਾ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ।

ਅਨਿਰੁਦ੍ਧਾਤ੍ਤੁ ਸ਼ਾਨ੍ਤਾਯਾਂ ਮਹਤ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਨੁਸ੍ਤ੍ਵਭੂਤ੍ । ਤਦਾ ਮਹਾਨ੍ਵਿਰਿਞ੍ਚੇਤਿ ਸਂਜ੍ਞਾਮਾਪ ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ ॥ ੩,੧੬.

ਅਨਿਰੁੱਧ ਤੋਂ, ਸ਼ਾਂਤਾ ਵਿੱਚ, ਮਹੱਤਤੱਤਵ ਦਾ ਰੂਪ ਬਣਿਆ; ਫਿਰ, ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਵਿਰਿੰਚਾ ਦਾ ਨਾਂ ਮਿਲਿਆ।