ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਸ ਏਵ ਵਿष੍ਣੁਃ ਸੂਕਰਤ੍ਵਂ ਹ੍ਯਵਾਪ ਕ੍ਸ਼ੋਪਣੀਮੁਦ੍ਧਰ੍ਤੁਂ ਦੈਤ੍ਯਵਪੁਰ੍ਨਿਹਨ੍ਤੁਮ੍ । ਹਿਰਣ੍ਯਾਕ੍ਸ਼ਂ ਸਜ੍ਜਨਾਨਾਂ ਖਗੇਨ੍ਦ੍ਰ ਤਥਾ ਭੂਮੇਃ ਸ੍ਥਾਪਨਾਰ੍ਥਂ ਚ ਦੇਵਃ ॥ ੩,੧੫.

ਉਹੀ ਵਿਸ਼ਨੁ ਸੂਅਰ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਉਠਾਉਣ, ਦੈਤ ਹਿਰਣਿਆਕਸ਼ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਅਤੇ ਸਜਨ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਨ ਆਇਆ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਸਰਤਾਜ।

ਤਤੋ ਹਰਿਰ੍ਮਦ੍ਵਿਦਾਸਤ੍ਵਮਾਪਾਨृषੇਰ੍ਭਾਰ੍ਯਾਯਾਂ ਯਾਮਿਨ੍ਯਾਂ ਯੋ ਮਹਾਤ੍ਮਾ । ਤਤ੍ਰਾਵਤਾਰੇ ਪਞ੍ਚਰਾਤ੍ਰਂ ਸਮਗ੍ਰਮੁਪਾਦੇष੍ਟੁਂ ਨਾਪ ਦਾਨਂ ਸ੍ਵਤਨ੍ਤ੍ਰਃ ॥ ੩,੧੫.

ਫਿਰ ਹਰੀ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਯਾਮੀ ਵਿੱਚ ਮਦਵਿਦਾਸ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਪੰਚਰਾਤ੍ਰ ਦੀ ਪੂਰੀ ਵਿਦਿਆ ਸਿਖਾਉਣ ਲਈ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਸੁਤੰਤਰ ਰਹੇ।

ਸ ਏਵ ਵਿष੍ਣੁਃ ਸਮਭੂਦ੍ਬ੍ਰਦਰ੍ਯਾਂ ਨਾਰਾਯਣਾਖ੍ਯਃ ਸ਼ਮਲਾਪਹਸ਼੍ਚ । ਤਪਸ੍ਤਪ੍ਤੁਂ ਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਯਿਤੁਂ ਤ੍ਵृषੀਣਾਂ ਤਿਰਸ੍ਕਰ੍ਤੁਂ ਹ੍ਯਪ੍ਸਰਸਾਂ ਸਹਸ੍ਰਮ੍ ॥ ੩,੧੫.

ਉਹੀ ਵਿਸ਼ਨੁ ਬਦਰੀ ਵਿੱਚ ਨਾਰਾਇਣ ਰੂਪ ਬਣਿਆ, ਜੋ ਪਾਪ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਤਪ ਕਰਣ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿਖਾਉਣ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ।

ਤਤੋ ਹਰਿਃ ਕਪਿਲਤ੍ਵਂ ਹ੍ਯਵਾਪ੍ਯ ਤਿਰੋਹਿਤਾਨ੍ਕਾਲਬਲੇਨ ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਨ੍ । ਚਤੁਰ੍ਵਿਸ਼ਤਿਂ ਸਂਸ਼ਯਂ ਚੋਦ੍ਧਰਿष੍ਯਨ੍ਨੁਪਾਦਿਸ਼ਚ੍ਚਾਸੁਰਯੇ ਮਹਾਤ੍ਮਾ ॥ ੩,੧੫.

ਫਿਰ ਹਰੀ ਕਪਿਲਾ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਸਮੇਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਲੁਕਾ ਕੇ, ਚੌਵੀ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਸ਼ੰਕਾ ਦੂਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਆਸੁਰੀ ਨੂੰ ਸਿਖਾਉਣ ਆਇਆ।

ਸ ਏਵ ਦਤਃ ਸਮਭੂਦ੍ਰਮੇਸ਼ੋਨਸੂਯਾਯਾਮਤ੍ਰਿਰੂਪਃ ਪਰਾਤ੍ਮਾ । ਆਨ੍ਵੀਕ੍ਸ਼ਿਕਿਂ ਨਾਮ ਸੁਤਰ੍ਕਵਿਦ੍ਯਾਮਲਰ੍ਕਨਾਮ੍ਨੇ ਪ੍ਰਦਦਾਤ੍ਤਾਂ ਮਹਾਤ੍ਮਾ ॥ ੩,੧੫.

ਉਹੀ ਦੱਤਾਤ੍ਰੇਯ ਰਮੇਸ਼ਾ ਬਣਿਆ, ਜੋ ਅਤ੍ਰੀ, ਅਨਸੂਯਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਨਵੀਕਸ਼ਿਕੀ ਨਾਮ ਦੀ ਤਰਕ ਵਿਦਿਆ ਅਲਰਕ ਨਾਮ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ।

ਸ ਏਵ ਵਂਸ਼ੇਪ੍ਯਭਵਦ੍ਰਵੇਸ਼੍ਚ ਆਕੂਤ੍ਯਾਂ ਯਃ ਸਚ੍ਚਿਦਾਨਨ੍ਦਰੂਪਃ । ਸ੍ਵਾਯਂਭੁਵਂ ਯਤ੍ਤੁ ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਂ ਚ ਦੇਵੈਃ ਸਾਕਂ ਪਾਲਯਾਮਾਸ ਵੀਨ੍ਦ੍ਰ ॥ ੩,੧੫.

ਉਹੀ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਵਿਚ ਮੁੱਖ ਬਣਿਆ, ਤੇ ਆਕੂਤੀ ਵਿਚ, ਜੋ ਸਤ, ਚਿਤ ਤੇ ਆਨੰਦ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਉਹ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਇੰਦਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸਵਾਇੰਭੂ ਮਨਵੰਤਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ।

ਸ ਏਵ ਵਿष੍ਣੁਃ ਸ ਉਰੁਕ੍ਰਮੋਭੂਦਾਗ੍ਨੀਧ੍ਰਪੁਤ੍ਰ੍ਯਾਂ ਮੇਰੁਦੇਵ੍ਯਾਂ ਚ ਨਾਭੇਃ । ਵਿਦ੍ਯਾਰਤਾਨਾਂ ਮਾਨਿਨਾਂ ਸਰ੍ਵਦੈਵਮਤ੍ਯਾਸ਼੍ਚਰ੍ਯਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਿਤੁਂ ਚ ਵੀਨ੍ਦ੍ਰ ॥ ੩,੧੫.

ਉਹੀ ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਪਗਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਅਗਨੀਧ੍ਰ ਦੀ ਧੀ ਮੇਰੁਦੇਵੀ ਤੋਂ ਨਾਭੀ ਦੇ ਘਰ ਜਨਮਿਆ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਇੰਦਰ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਅਜੋਕੇ ਕੰਮ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ।

ਤਤੋ ਹਰਿਰ੍ਜਗृਹੇ ਕੂਰ੍ਮਰੂਪਂ ਸੁਰਾਸੁਰਾਣਾਮੁਦਧਿਂ ਵਿਮਥ੍ਨਤਾਮ੍ । ਪृष੍ਠੇ ਧਰ੍ਤੁਂ ਮਨ੍ਦਰਂ ਪਰ੍ਵਤਂ ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਂ ਵਾ ਧਰ੍ਤੁਮੀਸ਼ੋ ਮਹਾਤ੍ਮਾ ॥ ੩,੧੫.

ਫਿਰ ਹਰੀ ਨੇ ਕਛੂਆ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ, ਜਦੋਂ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਦੈਤ ਚੁਲ੍ਹਾ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਮਥ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੇ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਿੱਠ ਤੇ ਥੰਭਿਆ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਨੂੰ ਵੀ ਥੰਭਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਰੱਖੀ।

ਤਤੋ ਹਰਿਃ ਪ੍ਰਾਦੁਰਭੂਨ੍ਮਹਾਤ੍ਮਾ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਰ੍ਨਾਮ ਹਰਿਨ੍ਮਣਿਦ੍ਯੁਤਿਃ । ਅਪਥ੍ਯਦੋषਾਨ੍ਪਰਿਹਰ੍ਤੁਮੇਵ ਹਸ੍ਤੇ ਗृਹੀਤ੍ਵਾ ਪੂਰ੍ਣਕੁਭਂ ਸੁਧਾਭਿਃ ॥ ੩,੧੫.

ਫਿਰ ਹਰੀ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਧਨਵੰਤਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ, ਹਰੀ ਦੇ ਮਣੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ, ਹੱਥ ਵਿਚ ਪੂਰਾ ਘੜਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਲੈ ਕੇ, ਅਪਥ ਤੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ।

ਤਤੋ ਹਰਿਰ੍ਜਗृਹੇ ਸ਼੍ਰੀਵਪੁਸ਼੍ਚ ਯਨ੍ਮੋਹਿਨੀਤਿ ਪ੍ਰਵਦਨ੍ਤਿ ਲੋਕੇ । ਉਦ੍ਵृਤ੍ਤਾਨਾਂ ਦਿਤਿਜਾਨਾਂ ਮਹਾਤ੍ਮਾ ਸਮ੍ਯਕ੍ਤੇषਾਂ ਵਞ੍ਚਯਿਤੁਂ ਹਰਿਰ੍ਬਲਮ੍ ॥ ੩,੧੫.

ਫਿਰ ਹਰੀ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਮੋਹਿਨੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਇੰਦਰ, ਵੱਡੇ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਵਾਲੇ ਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਚਲਾਕੀ ਨਾਲ ਠੱਗਣ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਲੈਣ ਲਈ।

ਤਤੋ ਹਰਿਃ ਪ੍ਰਾਦੁਰਭੂਨ੍ਮਹਾਤ੍ਮਾ ਨृਸਿਂਹਨਾਮਾ ਭਗਵਾਨਨਨ੍ਤਃ । ਦੈਤ੍ਯੋ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁਸ਼੍ਚ ਤਥੋਰੁਦੇਸ਼ੇ ਸਂਸ੍ਥਾਪਿਤਃ ਕਰਜੈਰ੍ਦਾਰਿਤਸ਼੍ਚ ॥ ੩,੧੫.

ਫਿਰ ਹਰੀ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਨਰਸਿੰਘ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ, ਅਨੰਤ ਭਗਵਾਨ, ਤੇ ਦੈਤ ਹਿਰਣਯਕਸ਼ਿਪੂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਗੋਦ ਵਿਚ ਰੱਖ ਕੇ ਆਪਣੇ ਨਖਾਂ ਨਾਲ ਚੀਰ ਦਿੱਤਾ।

ਤਤੋ ਹਰਿਰ੍ਭਗਵਾਨ੍ਵਾਮਨੋਭੂਦਦਿਤ੍ਯਾਂ ਵੈ ਕਸ਼੍ਯਪਾਦ੍ਦਵਦੇਵਃ । ਇਨ੍ਦ੍ਰਾਯੇਦਂ ਦਾਤੁਕਾਮਃ ਖਗੇਨ੍ਦ੍ਰ ਤਦਰ੍ਥਂ ਵੈ ਪਾਵਿਤੁਂ ਸੋਵਿਤੁਂ ਚ ॥ ੩,੧੫.

ਫਿਰ ਹਰੀ, ਭਗਵਾਨ, ਵਾਮਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆਇਆ, ਅਦਿਤੀ ਦੇ ਘਰ ਕਸ਼ਯਪ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਖਗਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਇਹ ਦੇਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖੀ, ਪਵਿਤ੍ਰ ਕਰਨ ਤੇ ਮੁੜ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣ ਲਈ।

ਤਤੋ ਹਰਿਰ੍ਜਮਦਗ੍ਨੇਃ ਸੁਤੋਭੂਲ੍ਲੋਕੇ ਸਰ੍ਵੇ ਪਰ੍ਸ਼ੁਰਾਮਂ ਵਦਨ੍ਤਿ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਦ੍ਵਿषਾਂ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਚ ਵੀਨ੍ਦ੍ਰ ਭੂਮਿਂ ਨਿਃ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਾਂ ਕਰ੍ਤੁਕਾਮੋ ਮਹੇਸ਼ਃ ॥ ੩,੧੫.

ਫਿਰ ਹਰੀ, ਜਮਦਗਨੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਇੰਦਰ, ਮਹਾਂਦੇਵ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਵੈਰੀ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਖਾਲੀ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖੀ।

ਤਤੋਭਵਦ੍ਵ੍ਯਾਸਰੂਪੀ ਸ ਵਿष੍ਣੁਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਵਾਰਂ ਰਾਘਵਾਸ੍ਯਾਪਿ ਪੂਰ੍ਣਃ । ਪਰਾਸ਼ਰਾਤ੍ਸਤ੍ਯਵਤ੍ਯਾਂ ਬਭੂਵ ਪੈਲਾਦਿਭਿਰ੍ਵੇਦਭਾਗਾਂਸ਼੍ਚ ਕਰ੍ਤੁਮ੍ ॥ ੩,੧੫.

ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਵਿਆਸ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ, ਚਾਰ ਵਾਰੀ ਰਾਘਵਾਂ ਦੇ ਘਰ, ਤੇ ਪਰਾਸ਼ਰ ਤੋਂ ਸਤਯਵਤੀ ਦੇ ਘਰ ਜਨਮਿਆ, ਪੈਲ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਵੰਡਣ ਲਈ।

ਤਤੋ ਹਰੀ ਰਘੁਵਂਸ਼ੇਵਤੀਰ੍ਣਃ ਕੌਸਲ੍ਯਾਯਾਂ ਰਾਘਵਃ ਸੂਰ੍ਯਵਂਸ਼ੇ । ਸਮੁਦ੍ਰਾਦੋਰ੍ਵਿਗ੍ਰਹਂ ਕਰ੍ਤੁਮੀਸ਼ੋ ਹਂ ਤੁਂ ਭੂਮ੍ਯਾਂ ਰਾਵਣਾਦੀਂਸ਼੍ਚ ਵੀਨ੍ਦ੍ਰ ॥ ੩,੧੫.

ਫਿਰ ਹਰੀ, ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਵਿਚ ਆਇਆ, ਕੌਸਲਿਆ ਦੇ ਘਰ, ਸੂਰਜ ਵੰਸ਼ ਵਿਚ ਰਾਘਵ ਵਜੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਇੰਦਰ, ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰਨ ਤੇ ਰਾਵਣ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਮਿਟਾਉਣ ਲਈ।

ਤਤੋ ਹਰਿਰ੍ਵ੍ਯਾਸਰੂਪੀ ਬਭੂਵ ਅष੍ਟਾਵਿਂਸ਼ੇ ਦ੍ਵਪਰੇ ਜ੍ਞਾਨਰੂਪੀ । ਪਰਾਸ਼ਰਾਤ੍ਸਤ੍ਯਵਤ੍ਯਾਂ ਮਹਾਤ੍ਮਾ ਸ੍ਵਯਂ ਵੇਦਾਨ੍ ਸਂਵਿਭਕ੍ਤੁਂ ਚ ਦੇਵਃ ॥ ੩,੧੫.

ਫਿਰ ਹਰੀ ਨੇ ਵਿਆਸ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ, ਅਠਾਈਂ ਦਵਾਪਰ ਵਿਚ, ਗਿਆਨ ਦਾ ਸਰੂਪ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਪਰਾਸ਼ਰ ਤੋਂ ਸਤਯਵਤੀ ਦੇ ਘਰ ਜਨਮਿਆ, ਆਪ ਹੀ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਵੰਡਿਆ।

ਤਤੋ ਹਰਿਃ ਕृष੍ਣਰੂਪੀ ਬਭੂਵ ਦੇਵਕ੍ਯਾਂ ਵੈ ਵਸੁਦੇਵਾਤ੍ਸ ਵਿष੍ਣੁਃ । ਕਂਸਾਦੀਨ੍ਵੈ ਨਿਤਰਾਂ ਹਨ੍ਤੁਕਾਮਃ ਸਮ੍ਯਕ੍ਪਾਤੁਂ ਪਾਣ੍ਡਵਾਂਸ਼੍ਚਾਪਿ ਵੀਨ੍ਦ੍ਰ ॥ ੩,੧੫.

ਫਿਰ ਹਰੀ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ, ਦੇਵਕੀ ਦੇ ਘਰ ਵਸੁਦੇਵ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਕੰਸ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਰਣ ਤੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖੀ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਇੰਦਰ।

ਤਤਃ ਕਲੌ ਸਂਪ੍ਰਵृਤ੍ਤੇ ਹਰਿਸ੍ਤੁ ਸਂਮੋਹਨਾਰ੍ਥਂ ਚਾਸੁਰਾਣਾਂ ਖਗੇਨ੍ਦ੍ਰ । ਨਾਮ੍ਨਾ ਬੁਦ੍ਧੋ ਕੀਕਟੇषੁ ਪ੍ਰਜਾਤੋ ਵੇਦਪ੍ਰਮਾਣਂ ਨਿਰਾਕਰ੍ਤੁਮੇਵ ॥ ੩,੧੫.

ਫਿਰ, ਜਦ ਕਲਿਯੁਗ ਆਇਆ, ਹਰੀ ਬੁੱਧ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕਿਕਟ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਜਨਮਿਆ, ਖਗਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹਿਤ ਕਰਨ ਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਤਾ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਨ ਲਈ।

ਤਤੋ ਹਰਿਃ ਕਲ੍ਕਿਸਂਜ੍ਞਸ਼੍ਚ ਵੀਨ੍ਦ੍ਰ ਉਤ੍ਪਤ੍ਸ੍ਯਤੇ ਯੁਗਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯਸਂਧੌ । ਦਸ੍ਯੁਪ੍ਰਾਯਾਨ੍ਭੂਮਿਪਾਨ੍ਵੈ ਨਿਹਨ੍ਤੁਂ ਨਾਮ੍ਨਾ ਹਰਿਰ੍ਵਿष੍ਣੁਗੁਪ੍ਤਸ੍ਯ ਗੇਹੇ ॥ ੩,੧੫.

ਫਿਰ ਹਰੀ, ਕਲਕੀ ਨਾਮ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਇੰਦਰ, ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਸੰਧੀ ਤੇ ਜਨਮ ਲਵੇਗਾ, ਵਿਸ਼ਨੁਗੁਪਤ ਦੇ ਘਰ, ਵਧੇਰੇ ਚੋਰ ਬਣੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਲਈ।

ਕੇਸ਼ਵਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਰ੍ਵੈ ਸਂਕਰ੍षਣਾਦਯਃ । ਵਿਸ਼੍ਵਾਦਯ ਸਹਸ੍ਰਂ ਚ ਪਰਾਦ੍ਯਾ ਅਮਿਤਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ ॥ ੩,੧੫.

ਕੇਸ਼ਵ ਤੇ ਹੋਰ, ਚੌਵੀ ਵੰਸ਼, ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਤੇ ਹੋਰ, ਵਿਸ਼ਵ ਤੇ ਹੋਰ ਹਜ਼ਾਰ, ਤੇ ਪਰਾ ਆਦਿ ਅਣਗਿਣਤ, ਇਹ ਸਭ ਅਮਿਤ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਅਵਤਾਰਾ ਹ੍ਯਸਂਖ੍ਯਾਤਾ ਵਿष੍ਣੋਰ੍ਨਾਰਾਯਣਸ੍ਯ ਚ । ਸ੍ਵਯਂ ਨਾਰਾਯਣਾਸ੍ਤੇ ਤੇ ਨਾਣੁਮਾਤ੍ਰਂ ਵਿਭਿਦ੍ਯਤੇ ॥ ੩,੧੫.

ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਅਵਤਾਰ ਅਣਗਿਣਤ ਹਨ; ਜੋ ਆਪ ਨਾਰਾਇਣ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਵਿਚ ਰਤਾ ਭੀ ਵੰਡ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।

ਬਲਤੋਰੂਪਤਸ਼੍ਚਾਪਿ ਗੁਣਤਸ਼੍ਚ ਕਥਞ੍ਚਨ । ਅਨਨ੍ਤੋਨਨ੍ਤਗੁਣਤਃ ਪੂਰ੍ਣੋ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਨ ਚਾਨ੍ਯਥਾ ॥ ੩,੧੫.

ਤਾਕਤ, ਰੂਪ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਨੰਤ ਤੇ ਅਣਗਿਣਤ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਤੇ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ।

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੧੬ ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣ ਉਵਾਚ । ਮਹਾਲਕ੍ਸ਼੍ਮ੍ਯਾਃ ਸ੍ਵਰੂਪਂ ਚ ਅਵਤਾਰਾਨ੍ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ । ਸ਼ृਣੁ ਸਮ੍ਯਙ੍ਮਹਾਭਾਗ ਤਜ੍ਜ੍ਞਾਨਸ੍ਯ ਵਿਨਿਰ੍ਣਯਮ੍ ॥ ੩,੧੬.

ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਖਗਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਤੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ, ਵੱਡੇ ਭਾਗ ਵਾਲੇ, ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਸੱਚੇ ਸਰੂਪ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅਵਤਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਆਨ ਦੀ ਪੱਕੀ ਸਥਿਤੀ।

ਈਸ਼ਾਦਨ੍ਯਸ੍ਯ ਜਗਤੋ ਹ੍ਯਾਤ੍ਮੋ ਲੋਚਨ ਏਵ ਤੁ । ਵਿषਯੀਕੁਰੁਤੇ ਤਤ੍ਸ੍ਯਾਜ੍ਜ੍ਞਾਨਂ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍ ॥ ੩,੧੬.

ਪਰਮਾਤਮਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ, ਇਹ ਜਗਤ ਦਾ ਆਤਮਾ ਸਿਰਫ ਅੱਖ ਹੈ; ਇਹੀ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਯੋਗ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਨੂੰ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਗਿਆਨਤਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਨਿਤ੍ਯਾਵਿਯੋਗਿਨੀ ਦੇਵੀ ਹਰਿਪਾਦੈਕਸਂਸ਼੍ਰਯਾ । ਨਿਤ੍ਯਮੁਕ੍ਤਾ ਨਿਤ੍ਯਬੁਦ੍ਧਾ ਮਹਾਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾ ॥ ੩,੧੬.

ਜੋ ਦੇਵੀ ਸਦਾ ਹਰਿ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਸਦਾ ਅਲੱਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਸਦਾ ਮੁਕਤ ਤੇ ਸਦਾ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਮੂਲਸ੍ਯ ਚ ਹਰੇਰ੍ਭਾਰ੍ਯਾ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਃ ਸਂਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾ । ਪੁਂਸੋ ਹਿ ਭਾਰ੍ਯਾ ਪ੍ਰਕृਤਿਃ ਪ੍ਰਕृਤੇਸ਼੍ਚਾਭਿਮਾਨਿਨੀ ॥ ੩,੧੬.

ਹਰਿ ਦੀ ਪਤਨੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੂੰ ਹੀ ਮੂਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਮਰਦ ਲਈ ਪਤਨੀ ਕੁਦਰਤ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਜੋੜਦੀ ਹੈ।

ਸृष੍ਟਿਂ ਕਰ੍ਤੁਂ ਗੁਣਾਨ੍ਵੀਨ੍ਦ੍ਰ ਪੁਰੁषੇਣ ਸਹ ਪ੍ਰਭੋ । ਤਮਃ ਪਾਨਂ ਤਥਾ ਕਰ੍ਤੁਂ ਪ੍ਰਕृਤ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ਤਦਾਭਵਤ੍ ॥ ੩,੧੬.

ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ, ਪ੍ਰਭੂ, ਗੁਣ ਪੁਰਸ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਆਏ; ਤੇ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਪੀਣ ਲਈ, ਉਹ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਗਈ।

ਵਾਸੁਦੇਵਸ੍ਯ ਭਾਰ੍ਯਾ ਤੁ ਮਾਯਾ ਨਾਮ੍ਨੀ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾ । ਸਂਕਰ੍षਣਸ੍ਯ ਭਾਰ੍ਯਾ ਤੁ ਜਯੇਤਿ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾ ॥ ੩,੧੬.

ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਮਾਇਆ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਜਯਾ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਅਨਿਰੁਦ੍ਧਸ੍ਯ ਭਾਰ੍ਯਾ ਤੁ ਸ਼ਾਨ੍ਤਾ ਨਾਮ੍ਨੀਤਿ ਕੀਰ੍ਤਿਤਾ । ਕृਤਿਃ ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮ੍ਨਭਾਰ੍ਯਾਪਿਂ ਸृष੍ਟਿਂ ਕਰ੍ਤੁਂ ਬਭੂਵ ਹ ॥ ੩,੧੬.

ਅਨਿਰੁੱਧ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦਾ ਨਾਂ ਸ਼ਾਂਤਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਤੇ ਕ੍ਰਿਤੀ ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਣੀ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਲਈ।