ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਕਰ੍ਮਦੇਵਾਨਨ੍ਤਰਂ ਤੁ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦ੍ਵਰ੍षਾਦਨਨ੍ਤਰਮ੍ । ਪਰ੍ਜਨ੍ਯਮਸृਜਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਮਨ੍ਤ੍ਰਯਨ੍ਤ੍ਰਾਭਿਮਾਨਿਨਮ੍ ॥ ੩,੧੩.

ਕਰਮ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਤੀਹ ਸਾਲਾਂ ਪਿੱਛੋਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਪਰਜਨਿਆ ਨੂੰ ਰਚਿਆ, ਜੋ ਮੰਤਰ ਤੇ ਯੰਤਰ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ।

ਪਰ੍ਜਨ੍ਯਾਨਨ੍ਤਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਦਸ਼ਵਰ੍षਾਦਨਨ੍ਤਰਮ੍ । ਪੁष੍ਕਰਂ ਜਨਯਾਮਾਸ ਕਰ੍ਮਤਤ੍ਤ੍ਵਾਭਿਮਾਨਿਨਮ੍ ॥ ੩,੧੩.

ਪਰਜਨਿਆ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਦਸ ਸਾਲਾਂ ਪਿੱਛੋਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਪੁਸ਼ਕਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਕਰਮ ਦੇ ਤੱਤ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ।

ਏਵਂ ਵਿਨਿਰ੍ਮਮੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਮਤ੍ਪ੍ਰਸਾਦਾਤ੍ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ । ਏਵਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਮੋਕ੍ਸ਼ਮੇਤਿ ਨਾਨ੍ਯਥਾ ਤੁ ਕਥਞ੍ਚਨ ॥ ੩,੧੩.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਖਗੇਸ਼ਵਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਸਾਰਾ ਰਚਨ ਕਰਿਆ; ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੧੪ ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡ ਉਵਾਚ । ਅਵਤਾਰਾਨ੍ਹਰੇ ਬ੍ਰੂਹਿ ਤਥਾ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮ੍ਯਾ ਦਿਵੌਕਸਾਮ੍ । ਗੁਣਾਨਾਮਨ੍ਤਰ ਬ੍ਰੂਹਿ ਸ਼ਿष੍ਯਸ੍ਯ ਮਮ ਸਵ੍ਰਤ ॥ ੩,੧੪.

ਸ਼੍ਰੀ ਗਰੁੜ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਹਰੀ, ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਵਤਾਰਾਂ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸੋ; ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਫਰਕ ਵੀ ਸਮਝਾਓ, ਆਪਣੇ ਵ੍ਰਤ ਵਾਲੇ ਸ਼ਿਸ਼ ਨੂੰ।

ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣ ਉਵਾਚ । ਯੋ ਮੂਲਰੂਪੀ ਭਗਵਾਨਨਨ੍ਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦਿਭਿਃ ਪੁਰ੍ਣਗੁਣਃ ਸ੍ਵਤਨ੍ਤ੍ਰਃ । ਪੁਰਾਤਨਃ ਪੂਰ੍ਣਤਨੁਰ੍ਮਦਾਤ੍ਮਾ ਨ ਤਾਦृਸ਼ਾਃ ਸਂਤਿ ਕਦਾਪਿ ਵੀਦ੍ਰ ॥ ੩,੧੪.

ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੋ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਾਲਾ, ਅਨੰਤ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਦੇ ਨਾਲ ਪੂਰਨ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ, ਸੁਤੰਤਰ, ਪੁਰਾਣਾ, ਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਤੇ ਮੇਰਾ ਆਪ ਹੈ, ਉਹ ਹੋਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਹੇ ਗਿਆਨੀ।

ਪਾਦਸ਼੍ਚ ਪੂਰ੍ਣਃ ਪਾਦਤਲਂ ਚ ਪੂਰ੍ਣਂ ਨਖਾਸ਼੍ਚ ਪੂਰ੍ਣਾਃ ਕਟਿਕਣ੍ਠੌ ਚ ਪੂਰ੍ਣੌ । ਊਰੂ ਚ ਪੂਰ੍ਣੇ ਉਦਰਂ ਚ ਪੂਰ੍ਣਂ ਲਬ੍ਧ੍ਵਾਪਿ ਪੂਰ੍ਣਾਞ੍ਜਗृਹੇ ਤਥਾਪ੍ਯੁਰਃ ॥ ੩,੧੪.

ਉਸ ਦਾ ਪੈਰ ਪੂਰਾ ਹੈ, ਪੈਰ ਦੀ ਤਲਵੀ ਪੂਰੀ ਹੈ, ਨਖ ਪੂਰੇ ਹਨ, ਕਮਰ ਤੇ ਗਲ ਪੂਰੇ ਹਨ; ران ਪੂਰੇ ਹਨ, ਪੇਟ ਪੂਰਾ ਹੈ, ਪੂਰਨਤਾ ਮਿਲਣ ਤੇ ਵੀ ਛਾਤੀ ਪੂਰੀ ਹੈ।

ਸ੍ਕਨ੍ਧਃ ਸੁਪੂਰ੍ਣਾਃ ਸਕਲਾਸ਼੍ਚ ਬਾਹਵਃ ਪੂਰ੍ਣਾਃ ਕੇਸ਼ਾਃ ਸ਼੍ਮਸ਼੍ਰੁਦਨ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਪੂਰ੍ਣਾਃ । ਲੋਮਾਨਿ ਪੂਰ੍ਣਾਨਿ ਤਥੈਵ ਰੋਮਕੂਪਾਸ਼੍ਚ ਪੂਰ੍ਣਾਸ੍ਤੁ ਤਥੈਵ ਸ਼ਿਸ਼੍ਰਃ ॥ ੩,੧੪.

ਉਸ ਦੇ ਮੋਢੇ ਪੂਰੇ ਹਨ, ਸਾਰੇ ਬਾਂਹ ਪੂਰੇ ਹਨ, ਵਾਲ, ਦਾਡ਼ੀ ਤੇ ਦੰਦ ਪੂਰੇ ਹਨ; ਸਰੀਰ ਦੇ ਵਾਲ ਪੂਰੇ ਹਨ, ਰੋਮ-ਕੂਪ ਵੀ ਪੂਰੇ ਹਨ, ਤੇ ਸਿਰ ਵੀ ਪੂਰਾ ਹੈ।

ਅਣ੍ਡਸ਼੍ਚ ਪੂਰ੍ਣੋ ਹ੍ਯਣ੍ਡਰੋਮਾਣਿ ਕਕ੍ਸ਼ਾਸ਼੍ਚਕ੍ਸ਼ੁਸ਼੍ਚ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰੇ ਸਰ੍ਵ ਏਤੇ ਚ ਪੂਰ੍ਣਾਃ । ਕਿਂ ਵਰ੍ਣਯੇ ਮੂਲਰੂਪਂ ਹਰੇਸ਼੍ਚ ਯਾਵਦ੍ਵਲਂ ਪੂਰ੍ਣਂ ਸਮਗ੍ਰਦੇਹੇ ॥ ੩,੧੪.

ਉਸ ਦੇ ਅੰਡ ਪੂਰੇ ਹਨ, ਅੰਡ ਦੇ ਵਾਲ ਪੂਰੇ ਹਨ, ਬਾਂਹ ਦੇ ਨਿੱਜ, ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਕੰਨ — ਇਹ ਸਾਰੇ ਪੂਰੇ ਹਨ; ਹਰੀ ਦੇ ਮੂਲ ਰੂਪ ਦੀ ਹੋਰ ਕੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰੀਏ, ਜਦ ਸਰੀਰ ਦਾ ਹਰ ਹਿੱਸਾ ਪੂਰਾ ਹੈ।

ਤਾਵਦ੍ਬ੍ਰਲਂ ਹ੍ਯੇਕਰੋਮਾਦਿਕੇषੁ ਸਂਤਿਤ੍ਵਿਮੇ ਹਿ ਯਤਃ ਸ ਏਵ ਪੂਰ੍ਣਃ । ਸ ਏਵ ਤੁ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਕਰ੍ਤਾ ਸ ਏਵ ਹਰ੍ਥਾ ਸ ਤੁ ਸਾਰਾਂਸ਼ਭੋਕ੍ਤਾ ॥ ੩,੧੪.

ਜਿਵੇਂ ਹਰ ਇੱਕ ਰੋਮ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਪੂਰੀ ਹੈ, ਓਹੀ ਪੂਰਨਤਾ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੈ; ਓਹੀ ਸਭ ਦਾ ਕਰਤਾ ਹੈ, ਓਹੀ ਭੋਗਤਾ ਹੈ, ਤੇ ਓਹੀ ਸਾਰ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਅਸਾਰਾਂਸ਼ਂ ਨੈਵ ਭੋਕ੍ਤਾ ਹਰਿਸ੍ਤੁ ਸਾਰਾਨ੍ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਸ਼ृਣੁ ਪਕ੍ਸ਼ੀਨ੍ਦ੍ਰ ਸਮ੍ਯਕ੍ । ਦ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ੇਕ੍ਸ਼ੁਸਾਰਂ ਨਾਰਿਕੇਲਸ੍ਯ ਸਾਰਂ ਚੂਤਸ੍ਯ ਸਾਰਂ ਪਨਸਸ੍ਯਾਪਿ ਸਾਰਮ੍ ॥ ੩,੧੪.

ਹਰੀ ਸਾਰ-ਰਹਿਤ ਭਾਗ ਨਹੀਂ ਭੋਗਦਾ; ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਸਾਰ ਹੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਸੁਣੋ, ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਮੈਂ ਸਮਝਾਵਾਂ: ਅੰਗੂਰ ਤੇ ਗੰਨੇ ਦਾ ਸਾਰ, ਨਾਰੀਅਲ ਦਾ ਸਾਰ, ਅੰਬ ਦਾ ਸਾਰ, ਤੇ ਫਣਸ ਦਾ ਸਾਰ।

ਨਾਰਙ੍ਗਸਾਰਂ ਕ੍ਰਮੁਕਸ੍ਯਾਪਿ ਸਾਰਂ ਖਰ੍ਜੂਰਸਾਰਂ ਕਦਲੀਫਲਸ੍ਯ । ਨਾਰਾਯਣੋ ਬੀਜਰੂਪਸ੍ਯ ਸਾਰਂ ਗृਹ੍ਣਾਤਿ ਨਿਤ੍ਯਂ ਭਕ੍ਤਵਰ੍ਯੋ ਦਯਾਲੁਃ ॥ ੩,੧੪.

ਨਾਰੰਗ ਦਾ ਸਾਰ, ਪਾਨ ਦਾ ਸਾਰ, ਖਜੂਰ ਦਾ ਸਾਰ, ਕੇਲੇ ਦੇ ਫਲ ਦਾ ਸਾਰ — ਨਾਰਾਇਣ, ਜੋ ਸਦਾ ਦਇਆਲੂ ਤੇ ਭਗਤਾਂ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਬੀਜ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਤਾਮ੍ਬੂਲਸਾਰਂ ਖਦਿਰਸ੍ਯ ਸਾਰਂ ਪੁष੍ਪਸ੍ਯ ਸਾਰਂ ਚਨ੍ਦਨਸ੍ਯਾਪਿ ਸਾਰਮ੍ । ਗੋਧੂਮਸਾਰਂ ਯਵਾਨਾਂ ਚ ਸਾਰਂ ਮਾषਸ੍ਯ ਸਾਰਂ ਹਰੇਣੋਸ਼੍ਚ ਸਾਰਮ੍ ॥ ੩,੧੪.

ਪਾਨ ਦੀ ਸਾਰ, ਖਦਿਰ ਦੀ ਸਾਰ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਸਾਰ, ਚੰਦਨ ਦੀ ਸਾਰ, ਗਹੂੰ ਦੀ ਸਾਰ, ਜੌ ਦੀ ਸਾਰ, ਮਾਸ ਦੀ ਸਾਰ ਅਤੇ ਹਿਰਣ ਦੀ ਕਸਤੂਰੀ ਦੀ ਸਾਰ—

ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਤਥਾ ਵ੍ਰੀਹਿਨੀਵਾਰਸਾਰਂ ਸ਼੍ਯਾਮਾਕਸਾਰਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਧਾਨ੍ਯਸ੍ਯ ਸਾਰਮ੍ ॥ ੩,੧੪.

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਚਿੱਟਾ ਚਾਵਲ ਦੀ ਸਾਰ, ਨਿਵਾਰਾ ਚਾਵਲ ਦੀ ਸਾਰ, ਸ਼ਿਆਮਾਕ ਦੀ ਸਾਰ ਅਤੇ ਸਾਫ ਅਨਾਜ ਦੀ ਸਾਰ—

ਨਿषਿਦ੍ਧਾਨ੍ਸਰ੍ਵਸ਼ਾਕਸ੍ਯ ਸਾਰਾਂਸ੍ਤਥਾ ਨਿਪਿਦ੍ਧਾਲ੍ਲਾਂਵਣਸ੍ਵਾਪਿ ਸਾਰਾਨ੍ । ਗृਹ੍ਣਾਤਿ ਵਿष੍ਣੁਃ ਪਰਮਾਦਰੇਣ ਅਨ੍ਨਸ੍ਯ ਸਾਰਂ ਭਕ੍ਸ਼੍ਯਭੋਜ੍ਯਸ੍ਯ ਸਾਰਮ੍ ॥ ੩,੧੪.

ਜੋ ਸਬਜੀਆਂ ਮਨਾਹੀ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰਾਂ ਅਤੇ ਜੋ ਲੂਣ ਮਨਾਹੀ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰਾਂ, ਇਹ ਸਭ ਵਿਸ਼ਨੂ ਵੱਡੀ ਇੱਜ਼ਤ ਨਾਲ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਅਨਾਜ ਦੀ ਸਾਰ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਦੀ ਸਾਰ।

ਸੂਪਸ੍ਯ ਸਾਰਂ ਪਰਮਾਨ੍ਨਸ੍ਯ ਸਾਰਂ ਦੁਗ੍ਧਸ੍ਯ ਸਾਰਂ ਦਧਿਤਕ੍ਰਸ੍ਯ ਸਾਰਮ੍ । ਘृਤਸ੍ਯ ਸਾਰਂ ਰਾਮਠਸ੍ਯਾਪਿ ਸਾਰਂ ਗृਹ੍ਣਾਤਿ ਵਿष੍ਣੁਃ ਸਰ੍षਪਸ੍ਯਾਪਿ ਸਾਰਮ੍ ॥ ੩,੧੪.

ਸੂਪ ਦੀ ਸਾਰ, ਵਧੀਆ ਚਾਵਲ ਦੀ ਸਾਰ, ਦੁੱਧ ਦੀ ਸਾਰ, ਦਹੀਂ ਤੇ ਛਾਸ ਦੀ ਸਾਰ, ਘੀ ਦੀ ਸਾਰ, ਮਲਾਈ ਦੀ ਸਾਰ ਅਤੇ ਸਰੋਂ ਦੀ ਸਾਰ—ਇਹ ਸਭ ਵਿਸ਼ਨੂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਮਰੀਚਸਾਰਂ ਜੀਰਕਸ੍ਯਾਪਿ ਸਾਰਂ ਤਥਾ ਹਵਿਰ੍ਘृਤਪਕ੍ਵਸ੍ਯ ਸਾਰਮ੍ । ਤੈਲੇषੁ ਪਕ੍ਵਸ੍ਯ ਚ ਭਰ੍ਜਿਤਸ੍ਯ ਗੁਡਸ੍ਯ ਸਾਰਂ ਨਵਨੀਤਸ੍ਯ ਸਾਰਮ੍ ॥ ੩,੧੪.

ਕਾਲੀ ਮਿਰਚ ਦੀ ਸਾਰ, ਜੀਰਾ ਦੀ ਸਾਰ, ਹਵਨ ਵਾਲੇ ਘੀ ਵਿੱਚ ਪਕਾਈ ਭੋਜਨ ਦੀ ਸਾਰ, ਤੇਲ ਵਿੱਚ ਪਕਾਈ ਤੇ ਤਲਿਆ ਹੋਇਆ ਭੋਜਨ ਦੀ ਸਾਰ, ਗੁੜ ਦੀ ਸਾਰ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਮੱਖਣ ਦੀ ਸਾਰ—

ਲਵਙ੍ਗਸਾਰਂ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਯਾਸ਼੍ਚ ਸਾਰਮਿਤ੍ਯਾਦਿਸਾਰਾਨ੍ ਵਾਸੁਦੇਵਸ੍ਤੁ ਭੁਕ੍ਤੇ । ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਪਤਿਃ ਸਰ੍ਵਜਗਨ੍ਨਿਵਾ ਸਸ੍ਤਸ੍ਯਾਜ੍ਞਯਾ ਵਾਸੁਦੇਵੋਪਿ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ॥ ੩,੧੪.

ਲਵੰਗ ਦੀ ਸਾਰ, ਸ਼ੱਕਰ ਦੀ ਸਾਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰਾਂ—ਵਾਸੁਦੇਵ ਇਹ ਸਾਰਾਂ ਖਾਂਦੇ ਹਨ। ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਪਤੀ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਹ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਤਚ੍ਛੇषਸਾਰਾਨਪਿ ਚਾਵਨੀਸ਼ੋ ਮਹਾਤ੍ਮਨੋਂਸ਼ਾਞ੍ਛृਣੁ ਸ਼ਿष੍ਯਵਰ੍ਯ । ਏਵਂ ਵਿਮੂਢਾ ਵਾਸੁਦੇਵਸ੍ਯ ਭਕ੍ਤਾਃ ਕਿਂ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਵਿष੍ਣੁਭਕ੍ਤਾ ਹਿ ਲੋਕੇ ॥ ੩,੧੪.

ਹੁਣ, ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਬਚੇ ਹੋਏ ਭਾਗਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਸੁਣ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੇ ਭਟਕੇ ਹੋਏ ਭਗਤਾਂ—ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀ ਕਰੀਏ?

ਕਲ੍ਯਾਣਾਸ੍ਤੇ ਸਾਰਭੋਕ੍ਤਾਰ ਏਵ ਨੈषਾਂ ਭਵੇਤ੍ਤੇਨ ਦੁਃ ਖਾਭਿਵृਦ੍ਧਿਃ । ਭੁਞ੍ਜਨ੍ਤਿ ਯੇ ਵੈਸ਼੍ਵਦੇਵਂ ਵਿਹਾਯ ਦੁष੍ਟਾਂਸ੍ਤਾਨ੍ਵੈ ਭੁਕ੍ਤਿਚਿਨ੍ਤ੍ਤਾਂਸ਼੍ਚ ਵਿਦ੍ਧਿ ॥ ੩,੧੪.

ਜੋ ਸਾਰਾਂ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੁਭਾਗੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਦੁੱਖ ਵਧਦਾ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਜੋ ਵਿਸ਼ਵਦੇਵ ਦੀ ਭੇਟ ਛੱਡ ਕੇ ਗਲਤ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਭੋਜਨ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਵਿਸ਼ੇषਂ ਵੈਸ਼੍ਵਦੇਵੇ ਖਗੇਨ੍ਦ੍ਰ ਗੋਪ੍ਯਂ ਨੋ ਵਦਾਨ੍ਯਤ੍ਰ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ । ਸੂਰ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਯੇ ਚ ਦਾਨੇ ਚ ਦਦ੍ਯੁਰ੍ਵਿਨਾ ਵਾਯੋਰਨ੍ਤਰਸ੍ਥਂ ਹਰਿਂ ਚ ॥ ੩,੧੪.

ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਵਦੇਵ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਦੱਸਣੀ, ਗਿਆਨੀ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੂਰਜ ਆਦਿ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਰੀ ਨੂੰ ਭੇਟ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ—

ਤੇ ਵੈ ਸਦਾ ਸਾਰਭੋਕ੍ਤਾਰ ਏਵ ਜ੍ਞੇਯਾਸ੍ਤ੍ਵਤੋ ਵਿष੍ਣੁਰੇਕੋ ਮਹਾਤ੍ਮਾ । ਸਾਰਾਂਸ਼ਭੋਕ੍ਤਾ ਨ ਤੁ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਭੋਕ੍ਤਾ ਭੁਨਕ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵਂ ਤ੍ਵਵਿਰੁਦ੍ਧਸ਼ਕ੍ਤਿਃ ॥ ੩,੧੪.

ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਾਰਾਂ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਵਿਸ਼ਨੂ ਹੀ ਵੱਡੀ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰਾਂ ਦੇ ਭਾਗ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਉਹ ਅਟੱਲ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ, ਸਭ ਕੁਝ ਖਾਂਦਾ ਹੈ।

ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਹ ਸਾਰਾਨ੍ਪੁਨਰਨ੍ਯਾਨ੍ਖਗੇਨ੍ਦ੍ਰ ਸ਼ृਣੁष੍ਵ ਗੁਹ੍ਯਂ ਪਰਮਾਦਰੇਣ । ਦ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਾਦਯਃ ਸਰ੍ਵ ਏਵ ਤ੍ਵਸਾਰਾਃ ਕਾਲਾਦਿਦੁष੍ਟਾ ਭਾਵਦੁष੍ਟਾਃ ਪਦਾਰ੍ਥਾਃ ॥ ੩,੧੪.

ਹੁਣ ਮੈਂ ਹੋਰ ਸਾਰਾਂ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ; ਇਸ ਗੁਪਤ ਗੱਲ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਇੱਜ਼ਤ ਨਾਲ ਸੁਣ। ਅੰਗੂਰ ਆਦਿ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰ ਰਹਿਤ ਹਨ; ਜੋ ਪਦਾਰਥ ਸਮੇਂ ਜਾਂ ਸੁਭਾਵ ਨਾਲ ਖਰਾਬ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹ ਅਸ਼ੁੱਧ ਜਾਣੋ।

ਅਤਿਪਕ੍ਵਾਨਨ੍ਤਰਂ ਤੁ ਤਥਾ ਦਿਨਚਤੁष੍ਟਯੇ । ਅਸਾਰਾਃ ਕਲੁषਾ ਜ੍ਞੇਯਾਸ੍ਤਥਾ ਜਂਬੂਫਲਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ ॥ ੩,੧੪.

ਜੋ ਬਹੁਤ ਪੱਕ ਜਾਂ ਚਾਰ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ, ਜਾਂ ਜੰਬੂ ਫਲ—ਇਹ ਸਾਰ ਰਹਿਤ ਤੇ ਅਸ਼ੁੱਧ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਮਾਸਸ੍ਯਾਨਨ੍ਤਰਂ ਵੀਨ੍ਦ੍ਰ ਤ੍ਵਸਾਰਂ ਪਨਸਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ । षਣ੍ਮਾਸਾਨਨ੍ਤਰਂ ਵੀਨ੍ਦ੍ਰ ਖਰ੍ਜੂਰਂ ਤਿਕ੍ਤਵਤ੍ਸ੍ਮृਤਮ੍ ॥ ੩,੧੪.

ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਕਠਲ ਸਾਰ ਰਹਿਤ ਮੰਨਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਖਜੂਰ ਕੜਵੀ ਤੇ ਸਾਰ ਰਹਿਤ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਆਰ੍ਦ੍ਰਂ ਪੂਤਂ ਨਾਰਿਕੇਲਂ ਸ੍ਫੋਟਨਾਨਨ੍ਤਰਂ ਪ੍ਰਭੋ । ਅਹੋਰਾਤ੍ਰਾਨਨ੍ਤਰਂ ਤੁ ਅਸਾਰਂ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍ ॥ ੩,੧੪.

ਤਾਜਾ ਤੇ ਸਾਫ ਨਾਰੀਅਲ, ਪ੍ਰਭੂ, ਫਟਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਬਾਅਦ, ਸਾਰ ਰਹਿਤ ਮੰਨਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ੁष੍ਕਭੂਤਂ ਨਾਰਿਕੇਲਂ ਖਜੂਰਂ ਤੁ ਯਥਾ ਤਥਾ । ਪਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯਾਨਨ੍ਤਰਂ ਚੂਤਮਸਾਰਂ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍ ॥ ੩,੧੪.

ਸੁੱਕਾ ਨਾਰੀਅਲ, ਅਤੇ ਖਜੂਰ ਵੀ, ਪੱਖ (ਪੰਦਰਵਾਂ) ਬਾਅਦ, ਅਤੇ ਅੰਬ ਵੀ ਪੱਖ ਬਾਅਦ, ਸਾਰ ਰਹਿਤ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਵਰ੍षਸ੍ਯਾਨਨ੍ਤਰਂ ਵੀਨ੍ਦ੍ਰ ਪੂਗੀਫਲਮੁਦਾਹृਤਮ੍ । ਘਟਿਕਾਨਨ੍ਤਰਂ ਵੀਨ੍ਦ੍ਰ ਤਾਂਬੂਲਂ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍ ॥ ੩,੧੪.

ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਸੁਪਾਰੀ ਸਾਰ ਰਹਿਤ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਘੜੀ (ਲਗਭਗ 24 ਮਿੰਟ) ਬਾਅਦ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਪਾਨ ਪੱਤਾ ਸਾਰ ਰਹਿਤ ਮੰਨਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਯਾਮਸ੍ਯਾਨਨ੍ਤਰਂ ਚਾਨ੍ਨਂ ਸੂਪਾਨ੍ਨਂ ਪਾਯਸਂ ਤਥਾ । ਭਕ੍ਸ਼੍ਯਂ ਚ ਕ੍ਵਥਿਤਂ ਵੀਨ੍ਦ੍ਰ ਅਸਾਰਂ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍ ॥ ੩,੧੪.

ਇੱਕ ਯਾਮ (ਤਿੰਨ ਘੰਟੇ) ਬਾਅਦ, ਪਕਿਆ ਚਾਵਲ, ਸੂਪ, ਖੀਰ ਅਤੇ ਪਕਿਆ ਤੇ ਉਬਲਿਆ ਹੋਇਆ ਭੋਜਨ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਸਾਰ ਰਹਿਤ ਮੰਨਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤ੍ਰਿਪਕ੍ਸ਼ਾਨਨ੍ਤਰਂ ਵੀਨ੍ਦ੍ਰ ਤੈਲਪਕ੍ਵਂ ਤਥਾ ਸ੍ਮृਤਮ੍ । ਚਤੁਰ੍ਯਾਮਾਨਨ੍ਤਰਂ ਚ ਤ੍ਵਸਾਰਂ ਘृਤਪਕ੍ਵਕਮ੍ ॥ ੩,੧੪.

ਤਿੰਨ ਪੱਖਾਂ (ਪੰਦਰਵਾਂ) ਬਾਅਦ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਤੇਲ ਵਿੱਚ ਪਕਿਆ ਹੋਇਆ ਭੋਜਨ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੰਨਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਚਾਰ ਯਾਮਾਂ (ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਘੰਟੇ) ਬਾਅਦ, ਘੀ ਵਿੱਚ ਪਕਿਆ ਹੋਇਆ ਭੋਜਨ ਸਾਰ ਰਹਿਤ ਮੰਨਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।