ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਕਾਲਕੇਯਸ੍ਤੁ ਵਿਜ੍ਞੇਯਃ ਸਦਾ ਵੇਨਸਮੋ ਮਤਃ । ਅਧਮਾਨਾਂ ਤੁ ਦੈਤ੍ਯਾਨਾਮੁਤ੍ਤਮੈਃ ਸਾਮ੍ਯਮੁਚ੍ਯਤੇ ॥ ੩,੧੨.

ਕਾਲਕੇਯਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੇਨਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸਭ ਤੋਂ ਹੇਠਲੇ ਦੈਤਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਉੱਚੇ ਨਾਲ ਬਰਾਬਰੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਤਤ੍ਰਾਵੇਸ਼ਾਚ੍ਚ ਵਿਜ੍ਞੇਯਂ ਦੇਵਾਨਾਂ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਛਤਗੁਰ੍ਣੈਹੀਨਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਮਾਨਸੁਰੋ ਮਹਾਨ੍ ॥ ੩,੧੨.

ਉਥੇ, ਅਧਿਕਾਰ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਜਾਣੋ ਕਿ ਦੇਵਤੇ ਮੌਜੂਦ ਹਨ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਮਨ ਦੇ ਮਹਾਨ ਅਸੁਰ, ਜੋ ਸੌ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਵੰਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਹੈ।

ਤਚ੍ਛਰੀਰਾਭਿਮਾਨੀ ਤੁ ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਛਤਗੁਣੈਰ੍ਵਰਃ । ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਛਤਗੁਣੈਹੀਂਨੋ ਹਸ੍ਤਮਾਨਸੁਰੋ ਮਹਾਨ੍ ॥ ੩,੧੨.

ਜੋ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਸੌ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਵਧੀਆ ਹੈ; ਹੱਥ ਦੇ ਮਹਾਨ ਅਸੁਰ, ਜੋ ਸੌ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਵੰਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਹੈ।

ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਛਤਗੁਣੈਰ੍ਹੀਨਃ ਪਾਦਮਾਨਸੁਰੋ ਮਹਾਨ੍ । ਨੇਤ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਭਿਮਾਨੀ ਤੁ ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਛਤਗੁਣੋ ਵਰਃ ॥ ੩,੧੨.

ਪੈਰ ਦੇ ਮਹਾਨ ਅਸੁਰ, ਜੋ ਸੌ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਵੰਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਨੈਤਰ ਇੰਦ੍ਰੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਸੌ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਵਧੀਆ ਹੈ।

ਚਕ੍ਸ਼ੁਰਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਮਾਨੀ ਤੁ ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਛਤਗੁਣੋ ਵਰਃ । ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਛਗੁਣੈਰ੍ਹੀਨਃ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਮਾਨਸੁਰੋ ਮਹਾਨ੍ ॥ ੩,੧੨.

ਜੋ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਇੰਦ੍ਰੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਸੌ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਵਧੀਆ ਹੈ; ਪਰ ਛੂਹਣ ਦੇ ਮਹਾਨ ਅਸੁਰ, ਜੋ ਸੌ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਵੰਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਹੈ।

ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਛਤਗੁਰ੍ਣੈਹੀਨਸ਼੍ਚਣ੍ਡਮਾਨਸੁਰੋ ਮਹਾਨ੍ । ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਛਤਗੁਰ੍ਣੈਰ੍ਹੀਨਃ ਸ਼ਿਸ਼੍ਰਮਾਨਸੁਰੋ ਮਹਾਨ੍ ॥ ੩,੧੨.

ਕ੍ਰੋਧ ਦੇ ਮਹਾਨ ਅਸੁਰ, ਜੋ ਸੌ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਵੰਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਹੈ; ਠੰਢ ਦੇ ਮਹਾਨ ਅਸੁਰ, ਜੋ ਸੌ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਵੰਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਹੈ।

ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਛਤਗੁਣੈਰ੍ਹੀਨਃ ਕਰ੍ਮਮਾਨਸੁਰਃ ਸ੍ਮृਤਃ । ਕਲ੍ਪਾਦ੍ਯੈਃ ਪ੍ਰੇਰਿਤਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਰੁਦ੍ਰਾਦ੍ਯਾ ਅਧਿਕਾਰਿਣਃ ॥ ੩,੧੨.

ਕਰਮ ਦੇ ਅਸੁਰ, ਜੋ ਸੌ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਵੰਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਐਸਾ ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਰੁਦ੍ਰ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਕਲਪ ਆਦਿ ਦੇ ਅਧੀਨ ਚਲਦੇ ਹਨ।

ਕਦਾਚਿਤ੍ਸੁਵਿਰੁਦ੍ਧਂ ਚ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਤਵ ਸਤ੍ਤਮ । ਕਦਾਪ੍ਯਹਂ ਚ ਵਾਯੁਸ਼੍ਚ ਵਿਰੁਦ੍ਧਂ ਨਾਚਰੇਵ ਭੋਃ ॥ ੩,੧੨.

ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਜੀਵ, ਕਦੇ-ਕਦੇ ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਮੈਂ ਅਤੇ ਵਾਯੂ ਕਦੇ ਵੀ ਵਿਰੋਧ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ।

ਮੂਲੇष੍ਵਂਸ਼ਾਵਤਾਰੇषੁ ਰੁਦ੍ਰਾਦੀਨਾ ਮਹਾਪ੍ਰਭੋ । ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਵਿਨਸ਼੍ਯਤੇ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾ ਹਿ ਤੇऽਖਿਲਾਃ ॥ ੩,੧੨.

ਮੂਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਰੁਦ੍ਰ ਆਦਿ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਅਵਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਮਹਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਦੋਂ ਬੁੱਧੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਰੇ ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਮਹੀਪਤੇ ਚ ਮਦ੍ਬੁਦ੍ਧਿਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦਚ੍ਛਿਨ੍ਨਸਂਜ੍ਞਿਕਃ । ਏਤਾਦृਸ਼ੋਪ੍ਯਹਂ ਦੇਵ ਨ ਚ ਸ਼ਕ੍ਤਿਸ੍ਤੁ ਨਸ੍ਤਵੇ ॥ ੩,੧੨.

ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਮੇਰੀ ਬੁੱਧੀ ਇਸ ਕਰਕੇ ਅਟੁੱਟ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵਾਲੀ ਹੈ; ਫਿਰ ਵੀ, ਹੇ ਦੇਵਤਾ, ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਤੁਹਾਡੀ ਸਤਿ ਕਰਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਮਹ੍ਯਮਚ੍ਛਿਨ੍ਨਭਕ੍ਤਾਯ ਦਯਾਂ ਕੁਰੁ ਮਹਾਪ੍ਰਭੋ । ਇਤਿ ਸ੍ਤੁਤ੍ਵਾ ਹਰਿਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸ੍ਥਿਤਃ ਪ੍ਰਾਞ੍ਜ ਲਿਰਗ੍ਰਤਃ ॥ ੩,੧੨.

ਹੇ ਮਹਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਨੂੰ, ਜੋ ਅਟੁੱਟ ਭਕਤੀ ਵਾਲਾ ਹਾਂ, ਦਇਆ ਦਿਖਾਓ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਰੀ ਦੀ ਸਤਿ ਕਰ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ।

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੧੩ ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣ ਉਵਾਚ । ਇਤਿ ਸ੍ਤੁਤਃ ਸ ਭਗਵਾਨ੍ ਸ੍ਵਪੂਤ੍ਰੇਣ ਦਯਾਨਿਧਿਃ । ਮੇਧਗਂਭੀਰਯਾ ਵਾਚਾ ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਮਧੁਸੂਦਨਃ ॥ ੩,੧੩.

ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿ ਹੋਣ ਤੇ, ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ, ਦਇਆ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ, ਮਧੁਸੂਦਨ, ਗਿਆਨ ਭਰੀ ਗੰਭੀਰ ਬੋਲੀ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ।

ਸृਜ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਨਿਮਾਨ੍ਦੇਵਾਨ੍ਮਤ੍ਪ੍ਰਸਾਦਾਤ੍ਕ੍ਰਮੇਣ ਚ । ਯਥਾ ਵੈ ਪ੍ਰਾਕ੍ਕ੍ਸ਼ਣੇਤਦ੍ਵਤ੍ਸृਜ ਸਰ੍ਵਂ ਮਹਾਪ੍ਰਭੋ ॥ ੩,੧੩.

ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਰਚੋ; ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਹੇ ਮਹਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਰਚੋ।

ਨਾਸ੍ਤਿ ਪ੍ਰਯੋਜਨਂ ਤੇਨ ਤਵ ਮਤ੍ਪ੍ਰੀਤਯੇ ਸृਜ । ਏਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਹਾਰਿਣਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸ੍ਤੁਤ੍ਵਾ ਹਰਿਂ ਪਰਮ੍ ॥ ੩,੧੩.

ਉਸ ਵਿੱਚ ਤੇਰਾ ਕੋਈ ਲਾਭ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰੀਤੀ ਲਈ ਰਚੋ; ਹਾਰੀ ਵੱਲੋਂ ਐਸਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਪਰਮ ਹਰੀ ਦੀ ਸਤਿ ਕੀਤੀ।

ਸृष੍ਟਿਂ ਕਰ੍ਤੁਂ ਮਨੋ ਦਧ੍ਰੇ ਪ੍ਰੀਣਯਨ੍ਨੇਵ ਮਾਧਵਮ੍ । ਮਹਤ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍ਮਕੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਵਾਯੁਂ ਜੀਵਭਿਮਾਨਿਨਮ੍ ॥ ੩,੧੩.

ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਲਈ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮਨ ਮਾਧਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਲਾ ਦਿੱਤਾ; ਮਹੱਤਤੱਤਵ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਾਯੂ ਨੂੰ ਜੀਵ ਦੇ ਅਭਿਮਾਨੀ ਵਜੋਂ ਮੰਨਦਾ ਹੈ।

ਆਦੌ ਸਸਰ੍ਜ ਗਰੁਡ ਪੁਰੁषਾਤ੍ਮਾ ਸ ਏਵ ਚ । ਤਤੋ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਹਸ੍ਤਾਤ੍ਤੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣੀਂ ਭਾਰਨ੍ਤੀ ਤਥਾ ॥ ੩,੧੩.

ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸ ਨੇ ਗਰੁੜ ਨੂੰ ਰਚਿਆ, ਜੋ ਪੁਰੁਸ਼ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ; ਫਿਰ, ਆਪਣੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਤੋਂ, ਬ੍ਰਹਮਾਣੀ ਭਾਰਣੀ ਨੂੰ ਰਚਿਆ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ—

ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਦ੍ਧਸ੍ਤਾਦਹਙ੍ਕਾਰਾਤ੍ਮਕੋ ਹਰਃ । ਆਦੌ ਸ਼ੇषਸ੍ਤਤੋ ਜਜ੍ਞੇ ਗਰੁਡਤਦਨਨ੍ਤਰਮ੍ ॥ ੩,੧੩.

ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਤੋਂ, ਅਹੰਕਾਰ ਵਾਲਾ ਹਰਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ; ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ੇਸ਼ ਜਨਮਿਆ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਗਰੁੜ ਤੁਰੰਤ ਆ ਗਿਆ।

ਤਦਨਨ੍ਤਰਜੋ ਰੁਦ੍ਰਃ ਸ ਏਵਂ ਸृष੍ਟਵਾਨ੍ਪ੍ਰਭੁਃ । ਸ੍ਵੋਤ੍ਪਤ੍ਤ੍ਯਨਨ੍ਤਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਦਸ਼ਵਰ੍षਾਨ੍ਮਹਾਪ੍ਰਭੁਃ ॥ ੩,੧੩.

ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰੁਦਰ ਜੀ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰਚੀ। ਆਪਣੀ ਉਤਪਤੀ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ, ਮਹਾਂਪ੍ਰਭੂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਦਸ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।

ਵਾਯੁਮੁਤ੍ਤ੍ਪਾਦ੍ਰਯਾਮਾਸ ਵਤ੍ਸਰਾਨਨ੍ਤਰੇ ਪ੍ਰਭੁਃ । ਗਾਯਤ੍ਰੀਂ ਜਨਯਾਮਾਸ ਵਾਯੋਰੁਤ੍ਪਤ੍ਤ੍ਯਨਨ੍ਤਰਮ੍ ॥ ੩,੧੩.

ਇੱਕ ਸਾਲ ਬੀਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਵਾਯੂ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ। ਵਾਯੂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ, ਗਾਯਤਰੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।

ਸਂਵਤ੍ਸਰਾਨਨ੍ਤਰੇ ਤੁ ਭਾਰਤੀਮਸृਜਤ੍ਪ੍ਰਭੁਃ । ਭਾਰਤ੍ਯਨਨ੍ਤਰਂ ਸ਼ੇਂ ਦਿਵ੍ਯਸਾਹਸ੍ਰਵਤ੍ਸਰਾਤ੍ ॥ ੩,੧੩.

ਇੱਕ ਸਾਲ ਪਿੱਛੋਂ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਨੂੰ ਰਚਿਆ। ਭਾਰਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇੱਕ ਦਿਵਿਆ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਪਿੱਛੋਂ, ਉਹਨੇ ਸ਼ੇਸ਼ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ।

ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਸਂਬਭੂਵ ਗਰੁਡਸ੍ਤੁ ਤਤਃ ਪਰਮ੍ । ਦਿਵ੍ਯਸਾਹਸ੍ਰਵਰ੍षਾਤ੍ਤੁ ਤਥਾ ਰੁਦ੍ਰਞ੍ਚ ਸृष੍ਟਵਾਨ੍ ॥ ੩,੧੩.

ਸ਼ੇਸ਼ ਦੇ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ, ਗਰੁੜ ਜੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਇੱਕ ਦਿਵਿਆ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਪਿੱਛੋਂ, ਉਹਨੇ ਰੁਦਰ ਨੂੰ ਵੀ ਰਚਿਆ।

ਸ਼ੇषਸ੍ਯਾਨਨ੍ਤਰਂ ਦੇਵੀਂ ਵਾਰੁਣੀਂ ਚ ਮਹਾਪ੍ਰਭੁਃ । ਦਸ਼ਵਰ੍षਾਨਨ੍ਤਰਂ ਤੁ ਹ੍ਯਸृਜਤ੍ਕਮਲਾਸਨਃ ॥ ੩,੧੩.

ਸ਼ੇਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਹਾਂਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਵਾਰੁਣੀ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ। ਦਸ ਸਾਲਾਂ ਪਿੱਛੋਂ, ਕਮਲਾਸਨ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰਚਿਆ।

ਗਰੁਡਾਨਨ੍ਤਰਂ ਦੇਵੀਂ ਸੌਪਰ੍ਣੀਮਸृਜਤ੍ਪ੍ਰਭੁਃ । ਦਸ਼ਵਰ੍षਾਨਨ੍ਤਰਂ ਚ ਪਾਰ੍ਵਤੀਂ ਚ ਤਥੈਵ ਸਃ ॥ ੩,੧੩.

ਗਰੁੜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਸੌਪਰਨੀ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ। ਦਸ ਸਾਲਾਂ ਪਿੱਛੋਂ, ਉਹਨੇ ਪਾਰਵਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਰਚਿਆ।

ਪਾਰ੍ਵਤ੍ਯਨਨ੍ਤਰਂ ਚਨ੍ਦ੍ਰਂ ਮਨਸ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਨਿਯਾਮਕਮ੍ । ਦਸ਼ਵਰ੍षਾਨਨ੍ਤਰਂ ਤੁ ਵਾਸਵਂ ਹ੍ਯਸृਜਤ੍ਤਤਃ ॥ ੩,੧੩.

ਪਾਰਵਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹਨੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਜੋ ਮਨ ਦੇ ਤੱਤ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ। ਦਸ ਸਾਲਾਂ ਪਿੱਛੋਂ, ਉਹਨੇ ਵਾਸਵ (ਇੰਦਰ) ਨੂੰ ਰਚਿਆ।

ਅਭਿਮਾਨੀ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਸ੍ਯ ਬਾਹੋਸ਼੍ਚ ਪਰਮੇष੍ਠਿਨਃ । ਦਸ਼ਵਰ੍षਾਨਨ੍ਤਰਂ ਤੁ ਸ਼ਚੀ ਤਾਮਸृਜਤ੍ਪ੍ਰਭੁਃ ॥ ੩,੧੩.

ਸਰਵੋਚ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਦੱਖਣੀ ਬਾਂਹ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ, ਦਸ ਸਾਲਾਂ ਪਿੱਛੋਂ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਸ਼ਚੀ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ।

ਇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯਾਨਨ੍ਤਰਂ ਕਾਮਂ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦ੍ਵਰ੍षਾਦਨਨ੍ਤਰਮ੍ । ਅਸृਜਦ੍ਵਾਮਬਾਹੋਸ਼੍ਚਮਨਸ੍ਤਤ੍ਵਾਭਿਮਾਨਿਨਮ੍ ॥ ੩,੧੩.

ਇੰਦਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਤੀਹ ਸਾਲਾਂ ਪਿੱਛੋਂ, ਉਹਨੇ ਕਾਮ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਜੋ ਖੱਬੀ ਬਾਂਹ ਅਤੇ ਮਨ ਦੇ ਤੱਤ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਹੈ।

ਤਦਨਨ੍ਤਰਜਾਂ ਦੇਵੀਂ ਦਸ਼ਵਰ੍षਾਦਨਨ੍ਤਰਮ੍ । ਰਤਿਂ ਸ ਜਨਯਾਮਾਸ ਕਾਮਭਾਰ੍ਯਾਂ ਮਹਾਪ੍ਰਭੁਃ ॥ ੩,੧੩.

ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦਸ ਸਾਲਾਂ ਪਿੱਛੋਂ, ਮਹਾਂਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਕਾਮ ਦੀ ਪਤਨੀ ਰਤੀ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ।

ਕਾਮਸ੍ਯਾਪ੍ਯਭਿਮਾਨੀ ਤੁ ਸ ਏਵ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਃ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਹਙ੍ਕਾਰਿਕਂ ਪ੍ਰਾਣਂ ਕਾਰ੍ਯੋਤ੍ਪਤ੍ਤੇਰਨਨ੍ਤਰਮ੍ ॥ ੩,੧੩.

ਕਾਮ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵਰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਪ੍ਰਾਣ, ਕਾਰਜ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ, ਰਚਿਆ।

ਦਸ਼ਵਰ੍षਾਨਨ੍ਤਰਂ ਤੁ ਨਿਰ੍ਮਮੇ ਨਾਸਿਕ ਤਤਃ । ਤਸ੍ਯ ਭਾਰ੍ਯਾਂ ਨਾਸਿਕਸ੍ਯਃ ਪਞ੍ਚਵਰ੍षਾਦਨਨ੍ਤਰਮ੍ ॥ ੩,੧੩.

ਦਸ ਸਾਲਾਂ ਪਿੱਛੋਂ, ਉਹਨੇ ਨਾਸਿਕਾ (ਨੱਕ) ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ। ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਪਿੱਛੋਂ, ਉਹਨੇ ਨਾਸਿਕਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ।