ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਅਹਂ ਵਿਜਾਨਾਮਿ ਰਮਾਪ੍ਰਸਾਦਾਤ੍ਤਵ ਪ੍ਰਸਾਦਾਚ੍ਚ ਗੁਣਾਨ੍ਸਦੈਵ । ਸ੍ਵਯੋਗ੍ਯਭੂਤਾਞ੍ਛ੍ਰੁਤਿषੂਕ੍ਤਾਨ੍ ਗੁਣਾਂਸ਼੍ਚ ਕਾਂਸ਼੍ਚਿਦ੍ਵਿਜਾਨਾਤਿ ਹਰੇਰ੍ਨ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ ॥ ੩,੧੨.

ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਅਤੇ ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਸਦਾ ਤੇਰੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ। ਪਰ ਕੋਈ ਭੀ ਹਰੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਗੁਣ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਲਈ ਯੋਗ ਆਏ ਹਨ, ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।

ਤਵ ਪ੍ਰਸਾਦਾਚ੍ਚ ਮਮ ਪ੍ਰਸਾਦਾਤ੍ਕਾਲਾਨ੍ਤਰੇ ਤਾਂਸ਼੍ਚ ਜਾਨਾਤਿ ਸ਼ੇषਃ । ਦੁष੍ਕਰ੍ਮਲੇਸ਼ਾਨ੍ਨ ਤਿਰੋਹਿਤਾਨ੍ ਗੁਣਾਨ੍ਯਾਨੇਵ ਪੂਰ੍ਵਂ ਵਿਦਿਤਾਨ੍ ਸ੍ਵਯੋਗ੍ਯਾਨ੍ ॥ ੩,੧੨.

ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸਮੇਂ, ਸ਼ੇਸ਼ ਵੀ ਉਹ ਗੁਣ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਗੁਣਾਂ 'ਤੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਭੀ ਮੰਦ ਕਰਮ ਦਾ ਪਰਛਾਵਾਂ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਨਹੀਂ; ਸਿਰਫ਼ ਉਹ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਣੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਲਈ ਯੋਗ ਹਨ।

ਤਾਨੇਵ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਪੁਨਰੇਵ ਸ਼ੇषਸ੍ਤਿਰੋ ਹਿਤਾਂਲ੍ਲਬ੍ਧਗੁਣਸ੍ਤਤਃ ਸ੍ਮृਤਃ । ਸਦਾ ਸ੍ਵਯੋਗ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਹਰੇਰ੍ਗੁਣਾਂਸ਼੍ਚ ਉਮਾਪਤਿਸ਼੍ਚਾਪਿ ਤਵ ਪ੍ਰਸਾਦਾਤ੍ ॥ ੩,੧੨.

ਉਹੀ ਗੁਣ ਜਾਣ ਕੇ, ਸ਼ੇਸ਼ ਫਿਰ ਛੁਪੇ ਹੋਏ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਉਮਾਪਤੀ ਵੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਰੀ ਦੇ ਆਪਣੇ ਲਈ ਯੋਗ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।

ਯਦਾ ਵਿਜਾਨਾਤਿ ਹਰੇ ਮੁਰਾਰੇ ਅਪ੍ਰਾਪ੍ਤਲਬ੍ਧੇਤਿ ਤਦੋਚ੍ਯਤੇ ਹਰਃ । ਮਮਾਪਿ ਲੋਕਂ ਚ ਯਦਾ ਮੁਰਾਰੇ ਤਦਾ ਵਿਜਾਨਾਤਿ ਤਵ ਸ੍ਵਰੂਪਮ੍ ॥ ੩,੧੨.

ਜਦੋਂ ਹਰਾ, ਹੇ ਮੁਰਾਰੀ, ਉਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਮੇਰਾ ਲੋਕ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਮੁਰਾਰੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਤੇਰਾ ਅਸਲ ਰੂਪ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।

ਗੋਵਿਨ੍ਦ ਨਿਤ੍ਯਾਵ੍ਯਯ ਚਿਤ੍ਸੁਪੂਰ੍ਣ ਤਵ ਪ੍ਰਸਾਦਾਨ੍ਨਾਸ੍ਤਿ ਸ਼ਤੇषੁ ਤਨ੍ਮਮ। ਯੇਯੇ ਹਿ ਦੇਵਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ਰੀਰਧਾਰਿਣਸ੍ਤੇ ਜ੍ਞਾਨਹੀਨਾ ਵਿषਯੇषੁ ਨਿष੍ਠਾਃ ॥ ੩,੧੨.

ਹੇ ਗੋਵਿੰਦ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਅਟੱਲ, ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਉਹ ਗਿਆਨ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ। ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਹਨ, ਉਹ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਵੰਜੇ ਹਨ, ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਯੇਯੇ ਦੇਵਾ ਵਿषਯੇषੁ ਨਿष੍ਠਾਸ੍ਤੇਤੇ ਦੇਵਾ ਬਹਿਰਰ੍ਥਭਾਵਾਃ । ਯੇਯੇ ਦੇਵਾ ਬਹਿਰਰ੍ਥਭਾਵਾ ਮੋਕ੍ਸ਼ਾਦਨ੍ਯੇ ਪ੍ਰਲਪਨ੍ਤਃ ਸਦੈਵ ॥ ੩,੧੨.

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਠਾ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਹ ਦੇਵਤਾ ਬਾਹਰੀ ਭਾਵ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਬਾਹਰੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਦਾ ਮੁਕਤੀ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ, ਬੇਸੁਧ ਬੋਲਦੇ ਹਨ।

ਤਵ ਸ੍ਵਰੂਪੇ ਚ ਜਗਤ੍ਸ੍ਵਰੂਪੇ ਤਵਾਸਮਾਨਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਵਿष੍ਣੋ ਸਦੈਵ । ਯਤਸ੍ਤਵ ਪ੍ਰਾਕृਤੋ ਨਾਸ੍ਤਿ ਦੇਹੋ ਯਤੋ ਜ੍ਞਾਨਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯੇਵ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ॥ ੩,੧੨.

ਤੇਰੇ ਅਸਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਜਗਤ ਦੇ ਅਸਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਕਦੇ ਵੀ ਤੇਰੇ ਬਰਾਬਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਕਿਉਂਕਿ ਤੇਰਾ ਸਰੀਰ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤਿਕ ਨਹੀਂ, ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਅਗਿਆਨ ਨਹੀਂ, ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ।

ਪੂਰ੍ਣਾਨਨ੍ਦਜ੍ਞਾਨਦੇਹੋऽਪਿ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸਦਾ ਸ਼ਰੀਰੀ ਭਾष੍ਯਤੇ ਭਕ੍ਤਿਮਦ੍ਭਿਃ । ਯਤਸ੍ਤਵ ਪ੍ਰਾਕृਤੋ ਨਾਸ੍ਤਿ ਦੇਹੋ ਹ੍ਯਤੋਪਿ ਨਿਤ੍ਯਮਸ਼ਰੀਰੀਤਿ ਚ ਸ੍ਮृਤਃ ॥ ੩,੧੨.

ਤੇਰਾ ਰੂਪ ਪੂਰਨ ਆਨੰਦ ਤੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਪਰ ਭਗਤਾਂ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ ਹੀ ਵਰਨਿਆ ਹੈ। ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਕਦੇ ਵੀ ਮਾਯਾ ਦਾ ਸਰੀਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਇਸ ਲਈ ਤੈਨੂੰ ਸਦਾ ਹੀ ਅਸਰੀਰੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਨਤੋऽਹਂ ਸਰ੍ਵਦਾਸ੍ਮਿਞ੍ਸ਼ਰੀਰੇऽਹਂਮਮੇਤ੍ਯਭਿਮਾਨੇਨ ਸ਼ੂਨ੍ਯਃ । ਅਤ੍ਤੋऽਪ੍ਯਹਂ ਤ੍ਵਸ਼ਰੀਰੀ ਸਦੈਵ ਤਥੈਵ ਨਿਤ੍ਯਂ ਬਹਿਰਰ੍ਥੈਸ਼੍ਚ ਸ਼ੂਨ੍ਯਃ ॥ ੩,੧੨.

ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਇਸ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ 'ਮੈਂ' ਜਾਂ 'ਮੇਰਾ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਵੀ ਸਦਾ ਅਸਰੀਰੀ ਹਾਂ ਤੇ ਬਾਹਰੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰਹਿਤ ਹਾਂ।

ਸ੍ਵਭੋਗਭਾਰ੍ਯਾਸਤ੍ਯਲੋਕਾਦਿਭੋਗਃ ਸ੍ਵਯੋਗ੍ਯਭੋਗੋ ਵਸ੍ਤ੍ਰਮਾਲ੍ਯਾਦਿਭੋਗਃ । ਏਤੇ ਹਿ ਸਰ੍ਵੇ ਬਹਿਰਰ੍ਥਸਂਜ੍ਞਕਾਃ ਨੈਸਰ੍ਗਕਾਮਾਃ ਸਰ੍ਵਦਾ ਮੇ ਹਿ ਵਿष੍ਣੋ ॥ ੩,੧੨.

ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਭੋਗ, ਸਚ-ਲੋਕ ਆਦਿ ਦੇ ਸੁਖ, ਕਪੜੇ ਤੇ ਮਾਲਾ ਆਦਿ ਦੇ ਭੋਗ—ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਬਾਹਰੀ ਵਸਤੂਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਇਹ ਮੇਰੇ ਲਈ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਕੁਦਰਤੀ ਇੱਛਾਵਾਂ ਹਨ।

ਤਥਾਪ੍ਯਹਂ ਕਾਮਹੀਨੋ ਹਿ ਨਿਤ੍ਯਂ ਰੁਦ੍ਰਾਦਯਃ ਕਾਮਵਨ੍ਤੋ ਯਤੋਤਃ । ਸ਼ਰੀਰਿਣਸ੍ਤੇ ਬਹਿਰਰ੍ਥਭਾਵਾ ਅਜ੍ਞਾਨਵਨ੍ਤੋऽਪਿ ਚ ਸਂਸ੍ਮृਤਾਃ ਖਗ ॥ ੩,੧੨.

ਫਿਰ ਵੀ ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਛਾ ਰਹਿਤ ਹਾਂ, ਜਦਕਿ ਰੁਦਰ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਇੱਛਾਵਾਂ ਹਨ। ਉਹ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਬਾਹਰੀ ਵਸਤੂਆਂ ਨਾਲ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਗਿਆਨਵਾਨ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਪੰਛੀ।

ਸ੍ਵਦਾਰਭੋਗੇ ਕੇਵਲਾਂ ਪ੍ਰੀਤਿਮੇਵਂ ਹਰੇਰੇਵਂ ਸਰ੍ਵਦਾਹਂ ਕਰੋਤਿ । ਸ੍ਤਮ੍ਬਾਸ੍ਤ੍ਰਾਦੀਨ੍ਧਾਰਿਯਿष੍ਯੇ ਸਦੈਵ ਵਿष੍ਣੋਃ ਪ੍ਰੀਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਨੈਵ ਗਾਤ੍ਰਾਰ੍ਥਮੇਵ ॥ ੩,੧੨.

ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਭੋਗ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕੇਵਲ ਹਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤੀ ਲਈ ਹੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤੀ ਲਈ ਮੈਂ ਸਦਾ ਸਤੰਭ ਆਦਿ ਵੀ ਢੋ ਲੈਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹਾਂ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੀ خاطر ਕਦੇ ਨਹੀਂ।

ਨਿਤ੍ਯਾਨਨ੍ਦਾਦਨ੍ਯਕਾਮੋ ਨ ਮੇਸ੍ਤਿ ਅਤਃ ਸਦਾ ਬਹਿਰਰ੍ਥੈਸ਼੍ਚ ਸ਼ੂਨ੍ਯਃ । ਮਮਾਪਿ ਭਾਰ੍ਯਾ ਬਹਿਰਰ੍ਥਸ਼ੂਨ੍ਯਾ ਅਮੂਢਭਾਵਾ ਮੂਢਵਤੀਵ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ॥ ੩,੧੨.

ਸਦਾ ਆਨੰਦ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਹੋਰ ਕੋਈ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਾਹਰੀ ਵਸਤੂਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਾਂ। ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਵੀ ਬਾਹਰੀ ਲਗਾਵ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਸਾਫ ਸਮਝ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਮੂਰਖ ਵਰਗੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

ਅਮੂਢਭੂਤਾ ਜ੍ਞਾਨਿਨਾਂ ਸਰ੍ਵਦੈਵ ਤਥਾਜ੍ਞਾਨਾਂ ਜ੍ਞਾਨਹੀਨੇਤਿ ਭਾਤਿ । ਯਾਵਜ੍ਜ੍ਞਾਨਂ ਚਾਸ੍ਤਿ ਮੇ ਵਾਸ੍ਤੁਦੇਵ ਤਾਵਜ੍ਜ੍ਞਾਨਂ ਵਾਸੁਦੇਵਸ੍ਯ ਚਾਸ੍ਤਿ ॥ ੩,੧੨.

ਉਹ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਸਮਝਦਾਰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਅਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ ਰਹਿਤ। ਜਦ ਤਕ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਸੱਚਾ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਉਦੋਂ ਤਕ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੇ ਕੋਲ ਵੀ ਗਿਆਨ ਹੈ।

ਯਾਵਜ੍ਜ੍ਞਾਨਂ ਵਾਸੁਦੇਵਸ੍ਯ ਚਾਸ੍ਤਿ ਤਾਵਜ੍ਜ੍ਞਾਨਂ ਜ੍ਞਾਨਵਤਾਮृਜੂਨਾਮ੍ । ਕ੍ਰਮੇਣੈਵਾਜ੍ਞਾਨਿਨਾਂ ਵਾਨृਜੂਨਾਮਸ੍ਪष੍ਟਰੂਪੋ ਜ੍ਞਾਨਗਤੋ ਵਿਸ਼ੇषਃ ॥ ੩,੧੨.

ਜਦ ਤਕ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੇ ਕੋਲ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਉਦੋਂ ਤਕ ਸਿੱਧੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਵੀ ਗਿਆਨ ਹੈ। ਪਰ ਅਗਿਆਨੀਆਂ ਤੇ ਕੁਰਾਹੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ ਦੀ ਵੱਖਰੀ ਪਛਾਣ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਮਲਿੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸੌਰਿਪ੍ਰਕਾਸ਼ੇ ਚ ਯਥੈਵ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਤਥਾ ਮਮ ਜ੍ਞਾਨਗਤੋ ਵਿਸ਼ੇषਃ । ਦੀਪਪ੍ਰਕਾਸ਼ੇ ਚ ਯਥੈਵ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਤਥਾ ਜ੍ਞਾਨਂ ਵਾਸੁਦੇਵਸ੍ਯ ਚਾਸ੍ਤਿ ॥ ੩,੧੨.

ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਮੇਰੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਵੱਖਰੀ ਪਛਾਣ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਦੀਵੇ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੈ।

ਅਸ੍ਪष੍ਟਪਰੂਪਾ ਨ੍ਯੂਨਤਾ ਹ੍ਯਸ੍ਤਿ ਵਾਯੌ ਤਥਾ ਜ੍ਞਾਨਂ ਨੈਵ ਸਂਚਿਨ੍ਤਨੀਯਮ੍ । ਏਤਾਦृਸ਼ੀ ਜ੍ਞਾਨਸ਼ਕ੍ਤਿਰ੍ਮੁਰਾਰੇਰ੍ਵਾਯ੍ਵਾਦੀਨਾਂ ਮੋਕ੍ਸ਼ਪਰ੍ਯਨ੍ਤਮਸ੍ਤਿ ॥ ੩,੧੨.

ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੀ ਪਛਾਣ ਤੇ ਘਾਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਉਹ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਮੰਨਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਮੁਰਾਰੀ ਦੀ ਗਿਆਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਹਵਾ ਆਦਿ ਲਈ ਮੁਕਤੀ ਤਕ ਵਿਆਪਕ ਹੈ।

ਜ੍ਞਾਨਂ ਤ੍ਵृਜੂਨਾਂ ਮੋਕ੍ਸ਼ਕਾਲੇਪਿ ਪਞ੍ਚਵਾਯ੍ਵਾਦੀਨਾਂ ਪ੍ਰਲਯੇਨਾਦ੍ਰਾਦੀਰ੍ਨ । ਵਾਯੋਰ੍ਮਮ ਪ੍ਰਲਯੇ ਸृष੍ਟਿਕਾਲੇ ਤਥਾ ਗਾਯਤ੍ਰ੍ਯਾ ਨਾਸ੍ਤਿਨਾਸ੍ਤ੍ਯੇਵ ਮੋਹਃ ॥ ੩,੧੨.

ਮੁਕਤੀ ਵੇਲੇ ਵੀ ਸਿੱਧੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤੇ ਪੰਜ ਹਵਾਵਾਂ ਆਦਿ ਦਾ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਲੈ ਵੇਲੇ ਵੀ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਹਵਾ ਦੇ ਪ੍ਰਲੈ ਤੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵੇਲੇ ਮੇਰੇ ਤੇ ਗਾਯਤਰੀ ਲਈ ਕਦੇ ਮੋਹ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

ਗਾਯਤ੍ਰੀਵਦ੍ਭਾਰਤ੍ਯਾ ਦੇਵਦੇਵ ਜ੍ਞਾਤਵ੍ਯਮੇਵਂ ਹਰਿਤਤ੍ਤ੍ਵਵੇਦਿਭਿਃ । ਮਮਾਜ੍ਞਾਨਂ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਯਤ੍ਰ ਕੁਤ੍ਰ ਦੈਤ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਮੋਹਨਾਰ੍ਥ ਸਦੈਵ ॥ ੩,੧੨.

ਗਾਯਤਰੀ ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਵਾਂਗ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਇਹ ਗੱਲ ਹਰੀ ਦੇ ਤੱਤ ਜਾਣਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਕਿਤੇ ਮੇਰਾ ਅਗਿਆਨ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੈਤ ਆਦਿ ਨੂੰ ਮੋਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਤੇਨ ਪ੍ਰੀਤਿਰ੍ਦੇਵਦੇਵਸ੍ਯ ਵਿष੍ਣੋਰ੍ਭਵਿष੍ਯਤੀਤ੍ਯੇਵ ਵਿਨਿਸ਼੍ਚਿਤਾਤ੍ਮਾ । ਪ੍ਰਸ਼੍ਰਾਦਿਕਂ ਤ੍ਵਜ੍ਞਵਤ੍ਸਰ੍ਵਦੈਵਂ ਕਰਿष੍ਯੇਹਂ ਮੋਹਨਾਯਾਧਮਾਨਾਮ੍ ॥ ੩,੧੨.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਹੋਵੇਗੀ—ਇਹ ਮੇਰਾ ਪੱਕਾ ਫੈਸਲਾ ਹੈ। ਪਰ ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਗਿਆਨੀਆਂ ਵਾਂਗ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਵਿਅਹਾਰ ਕਰਾਂਗਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਨਿਕੰਮੇ ਲੋਕ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਜਾਣ।

ਸੂਰ੍ਯੋਦਯੇ ਨਾਸ੍ਤਿ ਯਥਾ ਤਮਸ਼੍ਚ ਤਥਾਜ੍ਞਾਨਂ ਨਾਸ੍ਤਿਨਾਸ੍ਤ੍ਯੇਵ ਦੇਵ । ਕਰੋਮ੍ਯਹਂ ਸ਼੍ਰਵਣਂ ਸਰ੍ਵਦੈਵ ਹਰਿਪ੍ਰੀਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਨਿਸ਼੍ਚਤਾਰ੍ਥਂ ਸਤਾਂ ਹਿ ॥ ੩,੧੨.

ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦੇ ਸਮੇਂ ਹਨੇਰਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਤਿਵੇਂ, ਹੇ ਦੇਵ, ਅਗਿਆਨ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤੀ ਲਈ, ਸਾਫ ਮਨੋਰਥ ਨਾਲ, ਸਤ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਸੁਣਦਾ ਹਾਂ।

ਸ਼ਤਜਨ੍ਮਗਤਾਨਾਂ ਤ੍ਵਨृਜੂਨਾਂ ਪੂਰ੍ਵਮੇਵ ਤੁ । ਅਪਰੋਕ੍ਸ਼ਾਭਾਵ ਏਵ ਹ੍ਯਜ੍ਞਾਨਂ ਸਮੁਦੀਰਿਤਮ੍ ॥ ੩,੧੨.

ਜੋ ਸਿੱਧੇ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸੌ ਜਨਮਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਸਿੱਧਾ ਅਨੁਭਵ ਨਾ ਹੋਣਾ ਹੀ ਅਗਿਆਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਪਰੋਕ੍ਸ਼ਾਨਨ੍ਤਰਂ ਤੁ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯਜ੍ਞਾਨਂ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਸ਼ਤਜਨ੍ਮਸੁ ਦੇਵੇਸ਼ ਅਪਰੋਕ੍ਸ਼ੇਣ ਸਰ੍ਵਦਾ ॥ ੩,੧੨.

ਪਰ ਸਿੱਧਾ ਅਨੁਭਵ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਸੌ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਿੱਧਾ ਅਨੁਭਵ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਪੂਰ੍ਣਜ੍ਞਾਨਂ ਮਮਾਸ੍ਤ੍ਯੇਵ ਨਾਤ੍ਰ ਕਾਰ੍ਯਾ ਵਿਚਾਰਣਾ । ਸ਼ਤਜਨ੍ਮਸੁ ਪੂਰ੍ਵਂ ਤੁ ਪਰੋਕ੍ਸ਼ੇਣ ਮਮ ਪ੍ਰਭੋ ॥ ੩,੧੨.

ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਪੂਰਨ ਗਿਆਨ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਪਿਛਲੇ ਸੌ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੇਰਾ ਗਿਆਨ ਅਪਰੋਕਸ਼ ਸੀ।

ਪੂਰ੍ਣਂ ਜ੍ਞਾਨਂ ਸਦਾਪ੍ਯਸ੍ਤੀਤ੍ਯੇਵਮਾਹੁਰ੍ਮਹਰ੍षਯਃ । ਸਂਜ੍ਞਾਜਨ੍ਮਗਤਾਯਾਸ਼੍ਚ ਸਰਸ੍ਵਤ੍ਯਾ ਮਹਾਪ੍ਰਭੋ ॥ ੩,੧੨.

ਪੂਰਨ ਗਿਆਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਮਹਾ-ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਤੇ ਸਾਰਸਵਤੀ, ਜੋ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾ-ਪ੍ਰਭੂ, ਉਸ ਲਈ ਵੀ ਇਹੀ ਗੱਲ ਹੈ।

ਨਾਜ੍ਞਾਨਂ ਚਿਨ੍ਤਨੀਯਂ ਹਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਯ੍ਵੋਸ਼੍ਚ ਦੇਵ ਹਿ । ਅਤ੍ਰ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ਵਿਸ਼ੇषੋਸ੍ਤਿ ਜ੍ਞਾਤਵ੍ਯਸ੍ਤਤ੍ਵਮਿਚ੍ਛੁਭਿਃ ॥ ੩,੧੨.

ਹੇ ਦੇਵਤਾ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜਾਂ ਮੇਰੇ ਬਾਰੇ ਅਗਿਆਨਤਾ ਨੂੰ ਸੋਚਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ। ਪਰ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਫਰਕ ਹੈ, ਜੋ ਸੱਚਾਈ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਅਵਤਾਰੇषੁ ਭਾਰਤ੍ਯਾਃ ਕਦਾਚਿਜ੍ਜ੍ਞਾਨਪੂਰ੍ਵਕਮ੍ । ਸਰ੍ਵਦਾ ਜ੍ਞਾਨਰੂਪਾ ਸਾ ਸਰ੍ਵਦੁਃਖਵਿਵਰ੍ਜਿਤਾ ॥ ੩,੧੨.

ਭਾਰਤੀ ਦੇ ਅਵਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਪਹਿਲਾਂ ਗਿਆਨ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਗਿਆਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ।

ਦੈਤ੍ਯਾਨਾਂ ਮੋਹਨਾਰ੍ਥਾਯ ਅਂਸ਼ੇ ਦੁਃਖੀਵ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ । ਤਸ੍ਯਾ ਦੁਃਖਾਦਿਕਂ ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ਨਾਸ੍ਤਿਨਾਸ੍ਤ੍ਯੇਵ ਸਰ੍ਵਥਾ ॥ ੩,੧੨.

ਦੇਤਿਆਂ ਨੂੰ ਭਟਕਾਉਣ ਲਈ, ਉਹ ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖੀ ਜਾਪਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

ਅਪਰੋਕ੍ਸ਼ਤਿਰੋਭਾਵ ਈषਤ੍ਕਾਲੇ ਪ੍ਰਦृਸ਼੍ਯਤੇ । ਤਾਵਨ੍ਮਾਤ੍ਰੇਣ ਵਾਜ੍ਞਾਨਂ ਤਸ੍ਯਾਂ ਨੈਵਾਹਿਤਂ ਚ ਯਤ੍ ॥ ੩,੧੨.

ਸਿੱਧਾ ਲੁਕਣ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਇਸ ਨਾਲ ਵੀ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਅਗਿਆਨਤਾ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ।