ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਨਾਡੀਂ ਸਮਾਵਿਸ਼੍ਯ ਤਦਾ ਵਿਰਿਞ੍ਚੋ ਨ ਵੇਦ ਨਾਰਾਯਣਮੇਕਵਚ੍ਚ । ਤਦਾऽਸ਼ृਣੋਤ੍ਤਂ ਕਮਲਾਸਨਂ ਪ੍ਰਭੁਸ੍ਤਪਸ੍ਤਪ ਦ੍ਵ੍ਯਕ੍ਸ਼ਰਂ ਸਾਦਰੇਣ ॥ ੩,੧੨.

ਉਸ ਸਮੇਂ, ਨਾਡੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਇਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾਣਿਆ। ਫਿਰ, ਕਮਲ 'ਤੇ ਬੈਠੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ 'ਤਪ, ਤਪ' ਇਹ ਦੋ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਸ਼ਬਦ ਆਦਰ ਨਾਲ ਸੁਣਿਆ।

ਅਭਿਪ੍ਰਾਯਂ ਤਸ੍ਯ ਸਮ੍ਯਗ੍ਵਿਦਿਤ੍ਤ੍ਵਾ ਤਪਃ ਕੁਰੁ ਤ੍ਵਂ ਹਰਿਤੁष੍ਟ੍ਯਰ੍ਥਮੇਵ । ਤਪੋऽਕਰੋਦ੍ਧਰਿਪਾਦੈਕ ਨਿष੍ਠੋ ਹਰੇਃ ਪ੍ਰੀਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਦਿਵ੍ਯਸਹਸ੍ਰਵਰ੍षਮ੍ ॥ ੩,੧੨.

ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਕੇ, ਕਿਹਾ, 'ਹਰੀ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਤਪ ਕਰ।' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਰੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਮਨ ਲਾ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਹਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤੀ ਲਈ ਦਿਵਯ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤਪ ਕੀਤਾ।

ਤਤੋ ਹਰਿਃ ਪ੍ਰਾਦੁਰਾਸੀਤ੍ਖਗੇਨ੍ਦ੍ਰ ਵਰਂ ਦਾਤੁਂ ਭਕ੍ਤਵਰਸ੍ਯ ਦਿਵ੍ਯਮ੍ । ਸਦਾ ਵਿष੍ਣੁਂ ਦੇਵਦੇਵੋ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਚਤੁਰ੍ਭੁਜਂ ਤਂ ਜਲਜਾਯਤਾਕ੍ਸ਼ਮ੍ ॥ ੩,੧੨.

ਫਿਰ ਹਰੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਆਪਣੇ ਭਗਤ ਨੂੰ ਦਿਵਯ ਵਰ ਦਿੰਣ ਲਈ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਸਦਾ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਦੇਖਿਆ।

ਸ਼੍ਰੀਵਤ੍ਸਲਕ੍ਸ਼੍ਮਂ ਗਲਸ਼ੋਭਿਕੌਸ੍ਤੁਭਂ ਸਂਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਂ ਸੁਪ੍ਰਸਨ੍ਨਾਰ੍ਦ੍ਰਦृष੍ਟ੍ਯਾ । ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਹਰਿਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਨਾਰਾਯਣਂ ਚ ਪੁਰਃ ਸ੍ਥਿਤਂ ਭਕ੍ਤਵਸ਼੍ਯਂ ਦਯਾਲੁਮ੍ ॥ ੩,੧੨.

ਉਸ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ, ਗਲੇ 'ਤੇ ਚਮਕਦਾ ਕੌਸਤੁਭ ਰਤਨ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਿਹਰ ਭਰੀ, ਸ਼ਾਂਤ ਨਜ਼ਰ ਦੇਖੀ। ਹਰੀ, ਨਾਰਾਇਣ, ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ, ਭਗਤ ਦੇ ਵਸ਼, ਦਇਆਲੂ, ਇਹ ਸਭ ਵੇਖਿਆ।

ਸਮਰ੍ਚਯਾਮਾਸ ਮਹਾਵਿਭੂਤ੍ਯਾ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਹਰੇਃ ਪਾਦਤੀਰ੍ਥਂ ਦਧਾਰ । ਅਸ੍ਤੌਨ੍ਮਹਾਭਾਗਵਤਪ੍ਰਧਾਨੋ ਹਰਿਂ ਗੁਰੁਂ ਭਕ੍ਤਿਵਿਵਰ੍ਧਿਤਾਤ੍ਮਾ ॥ ੩,੧੨.

ਉਸ ਨੇ ਵੱਡੀ ਭਕਤੀ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਵੈਭਵ ਨਾਲ ਹਰੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਪੂਜਿਆ। ਮਹਾਨ ਭਗਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਵਧ ਗਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਹਰੀ, ਗੁਰੂ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਕੇ ਸਤਿ ਕਰੀ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ । ਰਮੇਸ਼ ਲੋਕੇਸ਼ ਜਗਨ੍ਨਿਵਾਸ ਤਵ ਸ੍ਵਰੂਪਂ ਨ ਵਿਜਾਨਾਤਿ ਦੇਵੀ । ਤਵ ਪ੍ਰਸਾਦਾਤ੍ਸੁਵਿਜਾਨਾਤਿ ਦੇਵੀ ਗੁਣਾਨ੍ਵੇਦੋਕ੍ਤਾਨ੍ਸਰ੍ਵਦਾ ਵੀਨ੍ਦ੍ਰ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ॥ ੩,੧੨.

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਜਗਤ ਦੇ ਨਿਵਾਸ, ਤੇਰਾ ਅਸਲ ਰੂਪ ਦੇਵੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ। ਪਰ ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਇੰਦਰ, ਉਹ ਸਦਾ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਣਿਤ ਤੇਰੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦੀ ਹੈ, ਸਾਰੇ।

ਤਥਾਪਿ ਸਾ ਨ ਵਿਜਾਨਾਤਿ ਦੇਵੀ ਸਾਕਲ੍ਯੇਨਾਸ਼ੇषਿਤਃ ਸਦ੍ਗੁਣਾਂਸ਼੍ਚ । ਯਦ੍ਯਪ੍ਯਨੁਕ੍ਤਂ ਪਞ੍ਚਭਿਰ੍ਨਾਸ੍ਤਿ ਵੇਦੈਸ੍ਤਥਾਪਿ ਦੇਵੇऽਤ੍ਰ ਵਿਸ਼ੇष ਆਸ੍ਤੇ ॥ ੩,੧੨.

ਫਿਰ ਭੀ, ਦੇਵੀ ਤੇਰੇ ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ, ਨਾ ਹੀ ਤੇਰੇ ਚੰਗੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਪੂਰੇ। ਭਾਵੇਂ ਪੰਜ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਨਹੀਂ ਆਇਆ, ਪਰ ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਪੱਖ ਹੈ।

ਤਤ੍ਤ੍ਵੇਚ੍ਛਵਃ ਪ੍ਰਵਿਜਾਨਨ੍ਤਿ ਨਿਤ੍ਯਂ ਵੇਦੇ ਸੂਕ੍ਤਾਨ੍ਕ੍ਵਾਪ੍ਯਨੁਕ੍ਤਾਂਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ । ਆਦੌ ਜਾਨਨ੍ਤ੍ਯਤ੍ਰ ਵੇਦਾ ਮੁਰਾਰੇ ऋਗਾਦਯਃ ਸੁष੍ਠੁ ਚਤ੍ਵਾਰ ਏਵ ॥ ੩,੧੨.

ਜੋ ਸੱਚ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਦਾ ਵੇਦਾਂ ਤੋਂ, ਸਾਰੇ ਸੁਕਤ—even ਜੋ ਸਿੱਧਾ ਨਹੀਂ ਆਏ—ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਚਾਰ ਵੇਦ—ਰਿਗ ਆਦਿ—ਹੇ ਮੁਰਾਰੀ, ਤੈਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।

ਵੇਦਾ ਹ੍ਯੇਤੇ ਵੇਦਯਨ੍ਤੀਤਿ ਦੇਵ ਤਥਾ ਪੁਰਾਣਂ ਭਾਰਤਂ ਪਞ੍ਚਰਾਤ੍ਰਮ੍ । ਕ੍ਰਮਾਦਿਤੋ ਵਿਚਿਨ੍ਤ੍ਯ ਸਾ ਵਿष੍ਣੁਗੁਣਾਨ੍ਸ੍ਵਯੋਗ੍ਯਾਨ੍ਸਦਾ ਵਿਜਾਨਾਤਿ ਰਮਾਪਿ ਦੇਵੀ ॥ ੩,੧੨.

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇਹੀ ਵੇਦ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁਰਾਣ, ਭਾਰਤ, ਅਤੇ ਪੰਚਰਾਤ੍ਰ ਵੀ। ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਵੀ ਸਦਾ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਲਈ ਯੋਗ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦੀ ਹੈ।

ਵਿਸ਼ੇषਤੋ ਹ੍ਯੁਕ੍ਤਗੁਣਾ ਨृਗਾਦਿषੁ ਸ੍ਵਯੋਗ੍ਯਭੂਤਾਨ੍ਸਂਵਿਜਾਨਾਤਿ ਦੇਵੀ । ਸਾਮਾਨ੍ਯਤਃ ਪ੍ਰਵਿਜਾਨਾਤਿ ਦੇਵੀ ਹਰੇਰ੍ਗੁਣਾਨ੍ਨ ਵਿਸ਼ੇषਾਚ੍ਚ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ॥ ੩,੧੨.

ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ, ਦੇਵੀ ਰਿਗ ਆਦਿ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਉਲੇਖ ਕੀਤੇ, ਆਪਣੇ ਲਈ ਯੋਗ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦੀ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਉਹ ਹਰੀ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਹੀਂ।

ਅਹਂ ਵਿਜਾਨਾਮਿ ਰਮਾਪ੍ਰਸਾਦਾਤ੍ਤਵ ਪ੍ਰਸਾਦਾਚ੍ਚ ਗੁਣਾਨ੍ਸਦੈਵ । ਸ੍ਵਯੋਗ੍ਯਭੂਤਾਞ੍ਛ੍ਰੁਤਿषੂਕ੍ਤਾਨ੍ ਗੁਣਾਂਸ਼੍ਚ ਕਾਂਸ਼੍ਚਿਦ੍ਵਿਜਾਨਾਤਿ ਹਰੇਰ੍ਨ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ ॥ ੩,੧੨.

ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਅਤੇ ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਸਦਾ ਤੇਰੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ। ਪਰ ਕੋਈ ਭੀ ਹਰੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਗੁਣ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਲਈ ਯੋਗ ਆਏ ਹਨ, ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।

ਤਵ ਪ੍ਰਸਾਦਾਚ੍ਚ ਮਮ ਪ੍ਰਸਾਦਾਤ੍ਕਾਲਾਨ੍ਤਰੇ ਤਾਂਸ਼੍ਚ ਜਾਨਾਤਿ ਸ਼ੇषਃ । ਦੁष੍ਕਰ੍ਮਲੇਸ਼ਾਨ੍ਨ ਤਿਰੋਹਿਤਾਨ੍ ਗੁਣਾਨ੍ਯਾਨੇਵ ਪੂਰ੍ਵਂ ਵਿਦਿਤਾਨ੍ ਸ੍ਵਯੋਗ੍ਯਾਨ੍ ॥ ੩,੧੨.

ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸਮੇਂ, ਸ਼ੇਸ਼ ਵੀ ਉਹ ਗੁਣ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਗੁਣਾਂ 'ਤੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਭੀ ਮੰਦ ਕਰਮ ਦਾ ਪਰਛਾਵਾਂ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਨਹੀਂ; ਸਿਰਫ਼ ਉਹ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਣੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਲਈ ਯੋਗ ਹਨ।

ਤਾਨੇਵ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਪੁਨਰੇਵ ਸ਼ੇषਸ੍ਤਿਰੋ ਹਿਤਾਂਲ੍ਲਬ੍ਧਗੁਣਸ੍ਤਤਃ ਸ੍ਮृਤਃ । ਸਦਾ ਸ੍ਵਯੋਗ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਹਰੇਰ੍ਗੁਣਾਂਸ਼੍ਚ ਉਮਾਪਤਿਸ਼੍ਚਾਪਿ ਤਵ ਪ੍ਰਸਾਦਾਤ੍ ॥ ੩,੧੨.

ਉਹੀ ਗੁਣ ਜਾਣ ਕੇ, ਸ਼ੇਸ਼ ਫਿਰ ਛੁਪੇ ਹੋਏ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਉਮਾਪਤੀ ਵੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਰੀ ਦੇ ਆਪਣੇ ਲਈ ਯੋਗ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।

ਯਦਾ ਵਿਜਾਨਾਤਿ ਹਰੇ ਮੁਰਾਰੇ ਅਪ੍ਰਾਪ੍ਤਲਬ੍ਧੇਤਿ ਤਦੋਚ੍ਯਤੇ ਹਰਃ । ਮਮਾਪਿ ਲੋਕਂ ਚ ਯਦਾ ਮੁਰਾਰੇ ਤਦਾ ਵਿਜਾਨਾਤਿ ਤਵ ਸ੍ਵਰੂਪਮ੍ ॥ ੩,੧੨.

ਜਦੋਂ ਹਰਾ, ਹੇ ਮੁਰਾਰੀ, ਉਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਮੇਰਾ ਲੋਕ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਮੁਰਾਰੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਤੇਰਾ ਅਸਲ ਰੂਪ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।

ਗੋਵਿਨ੍ਦ ਨਿਤ੍ਯਾਵ੍ਯਯ ਚਿਤ੍ਸੁਪੂਰ੍ਣ ਤਵ ਪ੍ਰਸਾਦਾਨ੍ਨਾਸ੍ਤਿ ਸ਼ਤੇषੁ ਤਨ੍ਮਮ। ਯੇਯੇ ਹਿ ਦੇਵਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ਰੀਰਧਾਰਿਣਸ੍ਤੇ ਜ੍ਞਾਨਹੀਨਾ ਵਿषਯੇषੁ ਨਿष੍ਠਾਃ ॥ ੩,੧੨.

ਹੇ ਗੋਵਿੰਦ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਅਟੱਲ, ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਉਹ ਗਿਆਨ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ। ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਹਨ, ਉਹ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਵੰਜੇ ਹਨ, ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਯੇਯੇ ਦੇਵਾ ਵਿषਯੇषੁ ਨਿष੍ਠਾਸ੍ਤੇਤੇ ਦੇਵਾ ਬਹਿਰਰ੍ਥਭਾਵਾਃ । ਯੇਯੇ ਦੇਵਾ ਬਹਿਰਰ੍ਥਭਾਵਾ ਮੋਕ੍ਸ਼ਾਦਨ੍ਯੇ ਪ੍ਰਲਪਨ੍ਤਃ ਸਦੈਵ ॥ ੩,੧੨.

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਠਾ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਹ ਦੇਵਤਾ ਬਾਹਰੀ ਭਾਵ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਬਾਹਰੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਦਾ ਮੁਕਤੀ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ, ਬੇਸੁਧ ਬੋਲਦੇ ਹਨ।

ਤਵ ਸ੍ਵਰੂਪੇ ਚ ਜਗਤ੍ਸ੍ਵਰੂਪੇ ਤਵਾਸਮਾਨਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਵਿष੍ਣੋ ਸਦੈਵ । ਯਤਸ੍ਤਵ ਪ੍ਰਾਕृਤੋ ਨਾਸ੍ਤਿ ਦੇਹੋ ਯਤੋ ਜ੍ਞਾਨਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯੇਵ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ॥ ੩,੧੨.

ਤੇਰੇ ਅਸਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਜਗਤ ਦੇ ਅਸਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਕਦੇ ਵੀ ਤੇਰੇ ਬਰਾਬਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਕਿਉਂਕਿ ਤੇਰਾ ਸਰੀਰ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤਿਕ ਨਹੀਂ, ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਅਗਿਆਨ ਨਹੀਂ, ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ।

ਪੂਰ੍ਣਾਨਨ੍ਦਜ੍ਞਾਨਦੇਹੋऽਪਿ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸਦਾ ਸ਼ਰੀਰੀ ਭਾष੍ਯਤੇ ਭਕ੍ਤਿਮਦ੍ਭਿਃ । ਯਤਸ੍ਤਵ ਪ੍ਰਾਕृਤੋ ਨਾਸ੍ਤਿ ਦੇਹੋ ਹ੍ਯਤੋਪਿ ਨਿਤ੍ਯਮਸ਼ਰੀਰੀਤਿ ਚ ਸ੍ਮृਤਃ ॥ ੩,੧੨.

ਤੇਰਾ ਰੂਪ ਪੂਰਨ ਆਨੰਦ ਤੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਪਰ ਭਗਤਾਂ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ ਹੀ ਵਰਨਿਆ ਹੈ। ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਕਦੇ ਵੀ ਮਾਯਾ ਦਾ ਸਰੀਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਇਸ ਲਈ ਤੈਨੂੰ ਸਦਾ ਹੀ ਅਸਰੀਰੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਨਤੋऽਹਂ ਸਰ੍ਵਦਾਸ੍ਮਿਞ੍ਸ਼ਰੀਰੇऽਹਂਮਮੇਤ੍ਯਭਿਮਾਨੇਨ ਸ਼ੂਨ੍ਯਃ । ਅਤ੍ਤੋऽਪ੍ਯਹਂ ਤ੍ਵਸ਼ਰੀਰੀ ਸਦੈਵ ਤਥੈਵ ਨਿਤ੍ਯਂ ਬਹਿਰਰ੍ਥੈਸ਼੍ਚ ਸ਼ੂਨ੍ਯਃ ॥ ੩,੧੨.

ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਇਸ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ 'ਮੈਂ' ਜਾਂ 'ਮੇਰਾ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਵੀ ਸਦਾ ਅਸਰੀਰੀ ਹਾਂ ਤੇ ਬਾਹਰੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰਹਿਤ ਹਾਂ।

ਸ੍ਵਭੋਗਭਾਰ੍ਯਾਸਤ੍ਯਲੋਕਾਦਿਭੋਗਃ ਸ੍ਵਯੋਗ੍ਯਭੋਗੋ ਵਸ੍ਤ੍ਰਮਾਲ੍ਯਾਦਿਭੋਗਃ । ਏਤੇ ਹਿ ਸਰ੍ਵੇ ਬਹਿਰਰ੍ਥਸਂਜ੍ਞਕਾਃ ਨੈਸਰ੍ਗਕਾਮਾਃ ਸਰ੍ਵਦਾ ਮੇ ਹਿ ਵਿष੍ਣੋ ॥ ੩,੧੨.

ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਭੋਗ, ਸਚ-ਲੋਕ ਆਦਿ ਦੇ ਸੁਖ, ਕਪੜੇ ਤੇ ਮਾਲਾ ਆਦਿ ਦੇ ਭੋਗ—ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਬਾਹਰੀ ਵਸਤੂਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਇਹ ਮੇਰੇ ਲਈ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਕੁਦਰਤੀ ਇੱਛਾਵਾਂ ਹਨ।

ਤਥਾਪ੍ਯਹਂ ਕਾਮਹੀਨੋ ਹਿ ਨਿਤ੍ਯਂ ਰੁਦ੍ਰਾਦਯਃ ਕਾਮਵਨ੍ਤੋ ਯਤੋਤਃ । ਸ਼ਰੀਰਿਣਸ੍ਤੇ ਬਹਿਰਰ੍ਥਭਾਵਾ ਅਜ੍ਞਾਨਵਨ੍ਤੋऽਪਿ ਚ ਸਂਸ੍ਮृਤਾਃ ਖਗ ॥ ੩,੧੨.

ਫਿਰ ਵੀ ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਛਾ ਰਹਿਤ ਹਾਂ, ਜਦਕਿ ਰੁਦਰ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਇੱਛਾਵਾਂ ਹਨ। ਉਹ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਬਾਹਰੀ ਵਸਤੂਆਂ ਨਾਲ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਗਿਆਨਵਾਨ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਪੰਛੀ।

ਸ੍ਵਦਾਰਭੋਗੇ ਕੇਵਲਾਂ ਪ੍ਰੀਤਿਮੇਵਂ ਹਰੇਰੇਵਂ ਸਰ੍ਵਦਾਹਂ ਕਰੋਤਿ । ਸ੍ਤਮ੍ਬਾਸ੍ਤ੍ਰਾਦੀਨ੍ਧਾਰਿਯਿष੍ਯੇ ਸਦੈਵ ਵਿष੍ਣੋਃ ਪ੍ਰੀਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਨੈਵ ਗਾਤ੍ਰਾਰ੍ਥਮੇਵ ॥ ੩,੧੨.

ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਭੋਗ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕੇਵਲ ਹਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤੀ ਲਈ ਹੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤੀ ਲਈ ਮੈਂ ਸਦਾ ਸਤੰਭ ਆਦਿ ਵੀ ਢੋ ਲੈਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹਾਂ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੀ خاطر ਕਦੇ ਨਹੀਂ।

ਨਿਤ੍ਯਾਨਨ੍ਦਾਦਨ੍ਯਕਾਮੋ ਨ ਮੇਸ੍ਤਿ ਅਤਃ ਸਦਾ ਬਹਿਰਰ੍ਥੈਸ਼੍ਚ ਸ਼ੂਨ੍ਯਃ । ਮਮਾਪਿ ਭਾਰ੍ਯਾ ਬਹਿਰਰ੍ਥਸ਼ੂਨ੍ਯਾ ਅਮੂਢਭਾਵਾ ਮੂਢਵਤੀਵ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ॥ ੩,੧੨.

ਸਦਾ ਆਨੰਦ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਹੋਰ ਕੋਈ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਾਹਰੀ ਵਸਤੂਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਾਂ। ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਵੀ ਬਾਹਰੀ ਲਗਾਵ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਸਾਫ ਸਮਝ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਮੂਰਖ ਵਰਗੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

ਅਮੂਢਭੂਤਾ ਜ੍ਞਾਨਿਨਾਂ ਸਰ੍ਵਦੈਵ ਤਥਾਜ੍ਞਾਨਾਂ ਜ੍ਞਾਨਹੀਨੇਤਿ ਭਾਤਿ । ਯਾਵਜ੍ਜ੍ਞਾਨਂ ਚਾਸ੍ਤਿ ਮੇ ਵਾਸ੍ਤੁਦੇਵ ਤਾਵਜ੍ਜ੍ਞਾਨਂ ਵਾਸੁਦੇਵਸ੍ਯ ਚਾਸ੍ਤਿ ॥ ੩,੧੨.

ਉਹ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਸਮਝਦਾਰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਅਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ ਰਹਿਤ। ਜਦ ਤਕ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਸੱਚਾ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਉਦੋਂ ਤਕ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੇ ਕੋਲ ਵੀ ਗਿਆਨ ਹੈ।

ਯਾਵਜ੍ਜ੍ਞਾਨਂ ਵਾਸੁਦੇਵਸ੍ਯ ਚਾਸ੍ਤਿ ਤਾਵਜ੍ਜ੍ਞਾਨਂ ਜ੍ਞਾਨਵਤਾਮृਜੂਨਾਮ੍ । ਕ੍ਰਮੇਣੈਵਾਜ੍ਞਾਨਿਨਾਂ ਵਾਨृਜੂਨਾਮਸ੍ਪष੍ਟਰੂਪੋ ਜ੍ਞਾਨਗਤੋ ਵਿਸ਼ੇषਃ ॥ ੩,੧੨.

ਜਦ ਤਕ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੇ ਕੋਲ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਉਦੋਂ ਤਕ ਸਿੱਧੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਵੀ ਗਿਆਨ ਹੈ। ਪਰ ਅਗਿਆਨੀਆਂ ਤੇ ਕੁਰਾਹੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ ਦੀ ਵੱਖਰੀ ਪਛਾਣ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਮਲਿੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸੌਰਿਪ੍ਰਕਾਸ਼ੇ ਚ ਯਥੈਵ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਤਥਾ ਮਮ ਜ੍ਞਾਨਗਤੋ ਵਿਸ਼ੇषਃ । ਦੀਪਪ੍ਰਕਾਸ਼ੇ ਚ ਯਥੈਵ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਤਥਾ ਜ੍ਞਾਨਂ ਵਾਸੁਦੇਵਸ੍ਯ ਚਾਸ੍ਤਿ ॥ ੩,੧੨.

ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਮੇਰੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਵੱਖਰੀ ਪਛਾਣ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਦੀਵੇ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੈ।

ਅਸ੍ਪष੍ਟਪਰੂਪਾ ਨ੍ਯੂਨਤਾ ਹ੍ਯਸ੍ਤਿ ਵਾਯੌ ਤਥਾ ਜ੍ਞਾਨਂ ਨੈਵ ਸਂਚਿਨ੍ਤਨੀਯਮ੍ । ਏਤਾਦृਸ਼ੀ ਜ੍ਞਾਨਸ਼ਕ੍ਤਿਰ੍ਮੁਰਾਰੇਰ੍ਵਾਯ੍ਵਾਦੀਨਾਂ ਮੋਕ੍ਸ਼ਪਰ੍ਯਨ੍ਤਮਸ੍ਤਿ ॥ ੩,੧੨.

ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੀ ਪਛਾਣ ਤੇ ਘਾਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਉਹ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਮੰਨਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਮੁਰਾਰੀ ਦੀ ਗਿਆਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਹਵਾ ਆਦਿ ਲਈ ਮੁਕਤੀ ਤਕ ਵਿਆਪਕ ਹੈ।

ਜ੍ਞਾਨਂ ਤ੍ਵृਜੂਨਾਂ ਮੋਕ੍ਸ਼ਕਾਲੇਪਿ ਪਞ੍ਚਵਾਯ੍ਵਾਦੀਨਾਂ ਪ੍ਰਲਯੇਨਾਦ੍ਰਾਦੀਰ੍ਨ । ਵਾਯੋਰ੍ਮਮ ਪ੍ਰਲਯੇ ਸृष੍ਟਿਕਾਲੇ ਤਥਾ ਗਾਯਤ੍ਰ੍ਯਾ ਨਾਸ੍ਤਿਨਾਸ੍ਤ੍ਯੇਵ ਮੋਹਃ ॥ ੩,੧੨.

ਮੁਕਤੀ ਵੇਲੇ ਵੀ ਸਿੱਧੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤੇ ਪੰਜ ਹਵਾਵਾਂ ਆਦਿ ਦਾ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਲੈ ਵੇਲੇ ਵੀ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਹਵਾ ਦੇ ਪ੍ਰਲੈ ਤੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵੇਲੇ ਮੇਰੇ ਤੇ ਗਾਯਤਰੀ ਲਈ ਕਦੇ ਮੋਹ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

ਗਾਯਤ੍ਰੀਵਦ੍ਭਾਰਤ੍ਯਾ ਦੇਵਦੇਵ ਜ੍ਞਾਤਵ੍ਯਮੇਵਂ ਹਰਿਤਤ੍ਤ੍ਵਵੇਦਿਭਿਃ । ਮਮਾਜ੍ਞਾਨਂ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਯਤ੍ਰ ਕੁਤ੍ਰ ਦੈਤ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਮੋਹਨਾਰ੍ਥ ਸਦੈਵ ॥ ੩,੧੨.

ਗਾਯਤਰੀ ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਵਾਂਗ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਇਹ ਗੱਲ ਹਰੀ ਦੇ ਤੱਤ ਜਾਣਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਕਿਤੇ ਮੇਰਾ ਅਗਿਆਨ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੈਤ ਆਦਿ ਨੂੰ ਮੋਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।