ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਸਤ੍ਯਂ ਸਤ੍ਯਂ ਪੁਨਃ ਸਤ੍ਯਮੁਦ੍ਧਤ੍ਯ ਭੁਜਮੁਤ੍ਯਤੇ । ਵੇਦਾਚ੍ਛਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਪਰਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਨ ਦੇਵਃ ਕੇਸ਼ਵਾਤ੍ਪਰਃ ॥ ੩,੧੦.

ਸੱਚ, ਸੱਚ, ਫਿਰ ਸੱਚ—ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਹੱਥ ਚੁੱਕ ਕੇ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ: ਵੇਦ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਕੋਈ ਸ਼ਾਸਤਰ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਕੇਸ਼ਵ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਕੋਈ ਦੇਵਤਾ ਨਹੀਂ।

ਸਰ੍ਵੋਤ੍ਕृष੍ਟਂ ਕੇਸ਼ਵਂ ਚ ਵਿਹਾਯਾਨ੍ਯਮੁਪਾਸਤੇ । ਤੇषਾਮਨ੍ਧਂ ਤਮੋ ਜ੍ਞੇਯਂ ਪਿਤॄਣਾਂ ਗਰੁਣਾਮਪਿ ॥ ੩,੧੦.

ਜੋ ਕੇਸ਼ਵ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਹੋਰ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਹਨੇਰੀ ਅੰਨ੍ਹੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਿਤਰਾਂ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ।

ਇਦਾਨੀਂ ਸ਼ृਣੁ ਪਕ੍ਸ਼ੀਨ੍ਦ੍ਰ ਵੈਕृਤਂ ਸਰ੍ਗਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ । ਸਮ੍ਯਗ੍ਜਾਨਾਤਿ ਯੋ ਲੋਕੇ ਸ ਯਾਤਿ ਪਰਮਂ ਪਦਮ੍ ॥ ੩,੧੦.

ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਉੱਤਮ ਦੂਜੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ; ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਠੀਕ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੧੧ ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣ ਉਵਾਚ । ਪੁਰੁषਾਖ੍ਯੋ ਹਰਿਃ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਦ੍ਭਗਵਾਨ੍ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮਃ । ਸ਼ਿਸ਼੍ਯੇਤ੍ਵਣ੍ਡੋਦਕ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਨृਣਾਂ ਸਾਹਸ੍ਰਵਤ੍ਸਰਮ੍ । ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਸ਼੍ਚੋਦਕਰੂਪੇਣ ਸ਼ਯ੍ਯਾਰੂਪੇਣ ਭੋਣ੍ਡਜਾ ॥ ੩,੧੧.

ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹਰੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੁਰੁਸ਼ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਗਵਾਨ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ, ਅੰਡ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਲੈਟਿਆ ਰਿਹਾ, ਹੇ ਵਿਨਤਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਤੇ ਲਖਮੀ ਪਾਣੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਸੇਜ ਬਣੀ।

ਵਿਦ੍ਯਾ ਤਰਙ੍ਗਰੂਪੇਣ ਵਾਯੁਰੂਪੇਣ ਭੋਣ੍ਡਜ ॥ ੩,੧੧.

ਵਿਦਿਆ ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਹਵਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਵਿਨਤਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ।

ਤਮੋਰੂਪੇਣ ਸੈਵਾਸੀ ਨ੍ਨਾਨ੍ਯਦਾਸੀਤ੍ਕਥਞ੍ਚਨ । ਅਸੀਦ੍ਗਰ੍ਭੋਦਕੇ ਚੈਵ ਨਾਨ੍ਯਦਾਸੀਤ੍ਕਥਞ੍ਚਨ ॥ ੩,੧੧.

ਉਹ ਕੇਵਲ ਹਨੇਰੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਸੀ; ਹੋਰ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਜਗਤ ਦੇ ਗਰਭ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹ ਹੀ ਸੀ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸੀ।

ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਸ੍ਤੁष੍ਟਾਵ ਚ ਹਰਿਂ ਗਰ੍ਭੋਦੇ ਪਕ੍ਸ਼ਿਸਤ੍ਤਮ । ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਧਰਾਭ੍ਯਾਂ ਰੂਪਾਭ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਕृਤਿਰ੍ਹਰਿਣਾ ਤਥਾ ॥ ੩,੧੧.

ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੇ ਗਰਭ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਹਰੀ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰੀ, ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ। ਲਕਸ਼ਮੀ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨੇ ਵੀ ਹਰੀ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰੀ।

ਸ਼ੇਤ ਸ਼੍ਰੁਤਿਸ੍ਵਰੂਪੇਣ ਸ੍ਤੌਤਿ ਗਰ੍ਭੋਦਕੇ ਹਰਿਮ੍ । ਨਾਰਾਯਣ ਨਮਸ੍ਤੇऽਸ੍ਤੁ ਸ਼ृਣੁ ਵਿਜ੍ਞਾਪਨਂ ਮਮ ॥ ੩,੧੧.

ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਧੁਨੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪਈ ਰਹੀ ਅਤੇ ਹਰੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦੀ ਰਹੀ: 'ਹੇ ਨਾਰਾਇਣ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੀ ਹਾਂ; ਮੇਰੀ ਬੇਨਤੀ ਸੁਣੋ।'

ਅਜਾਂ ਜਹਿ ਮਹਾਭਾਗ ਯੋਗ੍ਯਾਨਾਂ ਮੁਕ੍ਤਿਮਾਵਹ । ਅਜਾ ਤੁ ਪ੍ਰਕृਤਿਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਚਾਪਰਾ ਪ੍ਰਕृਤਿਃ ਪਰਾ ॥ ੩,੧੧.

ਹੇ ਮਹਾਨ ਭਾਗ ਵਾਲੇ, ਅਜਾ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰੋ ਅਤੇ ਜੋ ਯੋਗ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦੋ। ਅਜਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇੱਕ ਅਪਰ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪਰ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਹੈ।

ਸ਼ਤਤੋਵਰਾ ਤੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣੀ ਬ੍ਰਹ੍ਮਪਤ੍ਨੀ ਵਰਾਨਨਾ । ਉਮਾ ਸ਼ਚ੍ਯਵਰਾ ਤਸ੍ਯਾ ਅਵਰਾਃ ਸਂਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ ॥ ੩,੧੧.

ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਬ੍ਰਹਮਾਣੀ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਚਿਹਰਾ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ; ਉਮਾ ਅਤੇ ਸ਼ਚੀ ਵੀ ਉੱਤਮ ਹਨ, ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਘੱਟ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਏਤਾਸਾਂ ਹਨਨਂ ਨੈਵ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਯਾਮਃ ਸਦਾ ਹਰੇ । ਅਸ੍ਤਿ ਪ੍ਰਤਿਨृषੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪ੍ਰਕृਤੀ ਦ੍ਵੇ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤੇ ॥ ੩,੧੧.

ਹੇ ਹਰੀ, ਅਸੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ। ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਦੋ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ।

ਏਕਾ ਤੁ ਨਿਤ੍ਯਸਂਸਾਰਾ ਤ੍ਵਜਸ਼ਬ੍ਦਾਭਿਧਾਯਿਕਾ । ਦ੍ਵਿਤੀਯਾ ਤੁ ਤਮੋऽਪੋਹ੍ਯਾ ਅਜਸ਼ਬ੍ਦਾਭਿਧਾਯਿਕਾ ॥ ੩,੧੧.

ਇੱਕ ਸਦਾ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਅਜਾ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਦੂਜੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਨੇਰਾ ਸਮਝ ਕੇ ਤਿਆਗਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ 'ਅਜਾ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਅਤ ਏਵ ਤ੍ਵਜੇ ਜ੍ਯੇष੍ਠੇ ਇਤਿ ਲੋਕੇ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤੇ । ਸੁਖਦੁਃ ਖਪ੍ਰਦਾ ਚੈਵ ਅਪਰਾ ਦੁਃ ਖਦੈਵ ਤੁ ॥ ੩,੧੧.

ਇਸ ਕਰਕੇ, ਵੱਡੀ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ 'ਜੈਠੀ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਅਪਰ ਸਿਰਫ਼ ਦੁੱਖ ਹੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

ਮੋਕ੍ਸ਼ਾਧਿਕਾਰਿਣਾਮੇਵ ਜ੍ਞਾਨੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਾਦਯੋ ਗਣਾਃ । ਤੇषਾਮਾਚ੍ਛਾਦਿਕਾ ਹੋਕਾ ਤਮੋਙ੍ਗਾ ਸਾ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾ ॥ ੩,੧੧.

ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਯੋਗ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਹੀ ਗਿਆਨ, ਸਰਤਾ ਆਦਿ ਗੁਣ ਹਨ। ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਹਨੇਰੇ ਵਾਲੀ ਮੋਹਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਜੀਵਂ ਪ੍ਰਤਿ ਮਹਾਵਿष੍ਣੁਂ ਪਾਹ੍ਯਾਚ੍ਛਾਦਯਤਿ ਪ੍ਰਭੋ । ਸਾ ਪਰਾ ਪ੍ਰਕृਤਿਰ੍ਜ੍ਞੇਯਾ ਪਰਮਾਚ੍ਛਾਦਿਕਾ ਸ੍ਮृਤਾ ॥ ੩,੧੧.

ਉਹ ਜੀਵ ਨੂੰ ਅਤੇ ਮਹਾ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਵੀ ਢੱਕ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ। ਉਹ ਪਰ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਰਵੋਤਮ ਢੱਕਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਏਵਂ ਸਾ ਪਰਮਾ ਦੁष੍ਟਾ ਹੋਕਾ ਤਮੋਙ੍ਗਾ ਤੁ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾ । ਜੀਵਵਰ੍ਗੇष੍ਵੇਵ ਖਗ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦੇਰ੍ਨਾਸ੍ਤਿ ਸਾ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ॥ ੩,੧੧.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਪਰਮ ਅਤੇ ਮੰਦ ਮੋਹਣੀ ਹਨੇਰੇ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ, ਹੇ ਪੰਛੀ, ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।

ਪਿਸ਼ਾਚਵਤ੍ਸਮੁਦ੍ਦਿष੍ਟਾ ਜੀਵਸ੍ਯੇਤ੍ਯਧਿਕਾਰਿਣਃ । ਪ੍ਰੇਰਿਕਾ ਤੁ ਤਯੋਰ੍ਦੇਵ੍ਯੋ ਸ੍ਤ੍ਵਹਮਾਦ੍ਯਾ ਸੁਖਾਤ੍ਮਿਕਾ ॥ ੩,੧੧.

ਉਹ ਅਧਿਕਾਰੀ ਜੀਵ ਨੂੰ ਪਿਸਾਚ ਵਾਂਗ ਪਕੜੀ ਹੋਈ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਦੇਵੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਮੈਂ ਪਹਿਲੀ ਹਾਂ, ਸੁਖ ਦੇ ਸਵਭਾਵ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਕ ਹਾਂ।

ਤਤ੍ਰ ਵਿष੍ਣੋ ਮਹਾਭਾਗ ਸਗੁਣਾਚ੍ਛਾਦਕੋ ਹਿਤਃ । ਪਰਮਾਚ੍ਛਾਦਿਕਾਂ ਦੁष੍ਟਾਂ ਵ੍ਯਾਮੁਚ੍ਯੈਵ ਮਹਾਪ੍ਰਭੋ ॥ ੩,੧੧.

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮਹਾ ਭਾਗ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਤੁਸੀਂ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਢੱਕਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੋ। ਪਰਮ ਮੰਦ ਢੱਕਣ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਹੇ ਮਹਾ ਪ੍ਰਭੂ—

ਮੋਕ੍ਸ਼ਂ ਦੇਹਿ ਮਹਾਦੇਵ ਤ੍ਵਦ੍ਭਕ੍ਤਾਨਾਂ ਮਹਾਪ੍ਰਭੋ । ਪਰਮਾਚ੍ਛਾਦਿਕਾ ਹ੍ਯਸ੍ਮਾਨ੍ਨਿਤ੍ਯ ਸਂਸਾਰਿਣੋ ਯਤਃ ॥ ੩,੧੧.

ਹੇ ਮਹਾ ਦੇਵ, ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦੋ, ਹੇ ਮਹਾ ਪ੍ਰਭੂ। ਇਸ ਪਰਮ ਢੱਕਣ ਵਾਲੀ ਕਰਕੇ ਜੀਵ ਸਦਾ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਜੁੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਅਤ ਏਵ ਚ ਨਿਤ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਦਪਸਾਰਣਮ੍ । ਕੁਰੁ ਦੇਵ ਮਹਾਭਾਗ ਇਤਿ ਵਿਜ੍ਞਾਯਤਾਂ ਮਮ ॥ ੩,੧੧.

ਇਸ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਸ ਦਾ ਹਟਾਉਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਹੇ ਮਹਾ ਭਾਗ ਦੇਵ, ਇਹ ਕਰੋ—ਇਹ ਮੇਰੀ ਬੇਨਤੀ ਸਮਝੋ।

ਏਵਂ ਸ੍ਤੁਤੋ ਹਰਿਃ ਕृष੍ਣੋ ਸੁਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧੋऽਪਿ ਸਰ੍ਬਦਾ । ਉਦ੍ਵੁਦ੍ਧਵਨ੍ਮਹਾ ਵਿष੍ਣੁਰਭੂਦਜ੍ਞਪਰੀਕ੍ਸ਼ਯਾ ॥ ੩,੧੧.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤਿਕਾਰ ਹੋਣ ਤੇ, ਹਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਜਾਗਰੂਕ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਗਿਆਨ ਦੀ ਪਰਖ ਲਈ ਸੁੱਤੇ ਵਾਂਗ ਹੋ ਗਿਆ, ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ।

ਤਸ੍ਯ ਨਾਭੇਰਭੂਤ੍ਪਦ੍ਮਂ ਸੌਵਰ੍ਣਂ ਭੁਵਨਾਸ਼੍ਰਯਮ੍ । ਤਤ੍ਪ੍ਰਾਕृਤਂ ਚ ਵਿਜ੍ਞੇਯਂ ਭੂਦੇਵੀ ਤ੍ਵਭਿਮਾਨਿਨੀ ॥ ੩,੧੧.

ਉਸ ਦੀ ਨਾਭੀ ਤੋਂ ਸੋਨੇ ਦਾ ਕਮਲ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਸਭ ਜਗਤਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਧਰਤੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉਸ ਨਾਲ ਜੋੜ ਲਿਆ।

ਅਨਨ੍ਤਸੂਰ੍ਯਵਚ੍ਚੈਵ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਰਮੀਰਿਤਮ੍ । ਚਿਦਾਨਨ੍ਦਮਯੋ ਵਿष੍ਣੁਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਭਿਨ੍ਨੋ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ॥ ੩,੧੧.

ਜਿਵੇਂ ਅਨੰਤ ਸੂਰਜ ਚਾਨਣ ਫੈਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਉਹ ਵੀ ਚਮਕਿਆ। ਵਿਸ਼ਨੂ, ਜੋ ਚੇਤਨਾ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

ਵਿष੍ਣੋਃ ਸ੍ਵਰੂਪਭੂਤਂ ਚ ਯੇ ਵਿਜਾਨਨ੍ਤਿ ਤੇ ਨਰਾਃ । ਤੇ ਯਾਨ੍ਤਿ ਹ੍ਯਧਰਂ ਲੋਕਂ ਤਥਾ ਤਤ੍ਸਂਗਿਸਂਗਿਨਃ ॥ ੩,੧੧.

ਜੋ ਲੋਕ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਅਸਲ ਸੁਰਤ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਹੇਠਲੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਕਿਰੀਟਾਦਿਕਵਚ੍ਚੈਵ ਜ੍ਞਾਤਵ੍ਯਂ ਚ ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ । ਕਿਰੀਟਾਦ੍ਯਾ ਅਪਿ ਹਰੇਰ੍ਦ੍ਵਿਧਾ ਸਂਤਿ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ॥ ੩,੧੧.

ਜਿਵੇਂ ਕਿਰੀਟ ਤੇ ਹੋਰ ਗਹਿਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤੂੰ ਜਾਣ ਲੈ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਕਿ ਹਰੀ ਦੇ ਕਿਰੀਟ ਆਦਿ ਵੀ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।

ਸ੍ਵਰੂਪਾ ਹ੍ਯਸ੍ਵਰੂਪਾਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵਸ੍ਵਰੂਪਨਿ ਦਰ੍ਸ਼ਨੇ । ਗृਹੀਤਾ ਇਤਿ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾ ਨ ਸ੍ਵਰੂਪਾਃ ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ ॥ ੩,੧੧.

ਅਸਲ ਰੂਪ ਤੇ ਗੈਰ-ਅਸਲ ਰੂਪ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਆਪਣੀ ਹੀ ਸੁਰਤ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਸਲ ਨਹੀਂ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਉਹ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਸਮਝੋ।

ਭ੍ਮਾਣ੍ਡਂ ਹ੍ਯਸृਜਤ੍ਤਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵਲੋਕਵਿਧਾਯਕਮ੍ । ਪ੍ਰਲਯੇ ਮੁਕ੍ਤਿਹੀਨਸ਼੍ਚ ਸੁਪ੍ਤ ਇਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ ਬੁਧਃ ॥ ੩,੧੧.

ਉਸ ਨੇ ਉਥੇ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਬਣਾਇਆ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਪ੍ਰਲੈ ਦੇ ਵੇਲੇ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨਵਾਨ 'ਸੁੱਤਾ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਤਸ੍ਯ ਸਮਿਵਸ੍ਤ੍ਰਿਵਂ ਚ ਨ ਜ੍ਞਾਤਵ੍ਯਾ ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ । ਪ੍ਰਲਯੋਪਿ ਮਹਾਭਾਗ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਾਯ੍ਵੋਰ੍ਨ ਚਾਸ੍ਤਿ ਹਿ ॥ ੩,੧੧.

ਉਸ ਦੀ ਅਸਲ ਹਾਲਤ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਜਾਣੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀ; ਪ੍ਰਲੈ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵੀ, ਵੱਡੇ ਭਾਗ ਵਾਲੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਵਾਯੂ ਦੀ ਅਸਲ ਹਸਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।

ਵृਤ੍ਤਿਰੂਪਂ ਪਰਂ ਜ੍ਞਾਨਂ ਪਾਦ੍ਯਾਰ੍ਘ੍ਯਂ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਮੁਪਰਤਿਃ ਸੁਪ੍ਤਿਰਿਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ ਬੁਧੈਃ ॥ ੩,੧੧.

ਉੱਚਾ ਗਿਆਨ, ਜੋ ਰੁਕ ਜਾਣ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੈਰ ਧੋਣ ਤੇ ਪਾਣੀ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ; ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦਾ ਰੁਕ ਜਾਣ, ਗਿਆਨਵਾਨ 'ਸੁੱਤਾ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।