ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯਾਪ੍ਯਾਪਰੋਕ੍ਸ਼੍ਯਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਥਾ ਪ੍ਰਾਰਬ੍ਧਸਂਕ੍ਸ਼ਯਃ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੈਵ ਸਹਾਯਾਤਿ ਹਰਿਂ ਨਾਰਾਯਣਂ ਪਰਮ੍ ॥ ੩,੧੦.

ਇੰਦਰ ਲਈ ਵੀ ਅਪਰੋਕਸ਼ ਗਿਆਨ ਤੇ ਕਰਮ ਦਾ ਨਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੇਵਲ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਹਰੀ, ਪਰਮ ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਗਰੁਡ ਉਵਾਚ । ਪਞ੍ਚਾਸ਼ੀਤਿਬ੍ਰਹ੍ਮਕਲ੍ਪਂ ਸਮਾਰਭ੍ਯ ਮਹਾਪ੍ਰਭੋ । ਰੁਦ੍ਰਸ੍ਯਾਪ੍ਯਾਪਰੋਕ੍ਸ਼੍ਯਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਥਾ ਪ੍ਰਾਰਬ੍ਧਸਂਕ੍ਸ਼ਯਃ ॥ ੩,੧੦.

ਗਰੁੜ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪਚੀਹ-ਅਠ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਕਲਪਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਮਹਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਰੁਦਰ ਲਈ ਵੀ ਅਪਰੋਕਸ਼ ਗਿਆਨ ਤੇ ਕਰਮ ਦਾ ਨਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਮਯਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋਕ੍ਤਂ ਹਰੇਃ ਪ੍ਰਿਯਾਤ੍ । ਇਤ੍ਥਂ ਤ੍ਵਯੋਕ੍ਤਂ ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣ ਸਂਸ਼ਯੋਬਾਧਤੇ ਮਮ ॥ ੩,੧੦.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਹਰੀ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਲਈ ਕਿਹਾ ਸੀ। ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਕਿਹਾ, ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ।

ਅਤੋ ਮੇ ਸਂਸ਼ਯਂ ਛਿਨ੍ਧਿ ਯਥਾ ਨ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਥਾ ਪੁਨਃ । ਇਤਿ ਤਦ੍ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਕृष੍ਣੋ ਵਚਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ ੩,੧੦.

ਇਸ ਕਰਕੇ, ਮੇਰਾ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰੋ ਤਾਂ ਕਿ ਫਿਰ ਨਾ ਉਠੇ। ਇਹ ਬਾਤ ਸੁਣ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਅਗਲੇ ਸ਼ਬਦ ਕਹੇ।

ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣ ਉਵਾਚ । ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਕ੍ਤਸ੍ਯ ਮਯੋਕ੍ਤਸ੍ਯ ਵਿਵਾਦੋ ਨਾਸ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵਥਾ । ਸਂਦੇਹਸ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞਦृष੍ਟੀਨਾਂ ਜ੍ਞਾਨਿਨਾਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵਥਾ ॥ ੩,੧੦.

ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਕਹੀ ਹੋਈ ਤੇ ਮੇਰੀ ਕਹੀ ਹੋਈ ਵਿਚ ਕਦੇ ਵੀ ਵਿਰੋਧ ਨਹੀਂ। ਸੰਦੇਹ ਕੇਵਲ ਅਗਿਆਨੀਆਂ ਲਈ ਹੈ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਲਈ ਕਦੇ ਨਹੀਂ।

ਅਸ਼ੀਤਿਹ੍ਯष੍ਟਕਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਅष੍ਟਪਞ੍ਚ ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ । ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਕਲ੍ਪ ਏਵਂ ਪ੍ਰਾਹ ਚਤੁਰ੍ਮੁਖਃ ॥ ੩,੧੦.

ਅਠ-ਅਠੀ ਅਸ਼ਟਕਾ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ, ਤੇ ਪਚੀਹ-ਅਠ, ਖਗਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ। ਚਾਲੀ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਕਲਪਾਂ ਵਿੱਚ, ਚਤੁਰਮੁਖ ਨੇ ਇਉਂ ਹੀ ਕਿਹਾ।

ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਨਾਂ ਬਹੁਗੋਪ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍ਤਥੋਕ੍ਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਪੁਰਾ । ਅਭਿਪ੍ਰਾਯਸ੍ਤ੍ਵੇਵਮੇਵ ਜ੍ਞਾਤਵ੍ਯੋ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ ॥ ੩,੧੦.

ਇਹ ਸੱਚਾਈਆਂ ਬਹੁਤ ਗੁਪਤ ਹਨ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਇਉਂ ਕਿਹਾ ਸੀ। ਪਰ ਅਸਲ ਮਤਲਬ ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਦੱਸਿਆ, ਉਹੀ ਜਾਣੋ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

ਪਞ੍ਚਾ ਸ਼ੀਤਿਬ੍ਰਹ੍ਮਕਲ੍ਪਂ ਯੇ ਵਿਜਾਨਨ੍ਤਿ ਭੋ ਦ੍ਵਿਜ । ਤੇਨ੍ਧਂ ਤਮਃ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਨ੍ਤਿ ਸਤ੍ਯਂਸਤ੍ਯਂ ਮਯੋਦਿਤਮ੍ ॥ ੩,੧੦.

ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ, ਜੋ ਪੰਜਾਂ-ਪੰਜ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਕਲਪ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਗਹਿਰੀ ਹਨੇਰੀ ਵਿੱਚ ਪਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਸੱਚ ਹੈ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।

ਵਿਰਜਾਨਨ੍ਤਰਂ ਵਿਪ੍ਰਂ ਤਥਾ ਵ੍ਯਾਕृਤਮਂਬਰਮ੍ । ਅਨਨ੍ਤਪਾਰਂ ਤਦਪਿ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਸ੍ਤਸ੍ਯਾਭਿਮਾਨਿਨੀ ॥ ੩,੧੦.

ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੋਂ ਪਰੇ ਜੋ ਅਪ੍ਰਗਟ ਆਕਾਸ਼ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਲਖਮੀ ਦੀ ਹਦ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਨਾਲ ਆਪ ਨੂੰ ਜੋੜਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਅੰਤਹੀਣ ਤੇ ਬੇਹੱਦ ਹੈ।

ਸਂਖ੍ਯਾਨੁਗਣਨਂ ਨਾਮ ਯਸ੍ਯ ਨਾਸ੍ਤਿ ਮਹਾਪ੍ਰਭੋ । ਨ ਦਾਨਂ ਜਾਤਿਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਸਰ੍ਵਦਾ ਨਾਸ੍ਤਿ ਸਂਸ਼ਯਃ ॥ ੩,੧੦.

ਹੇ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਿਸ ਦਾ ਕੋਈ ਗਿਣਤੀ ਜਾਂ ਜੋੜ ਨਹੀਂ, ਜਿਸ ਲਈ ਜਾਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।

ਅਣ੍ਡਾਭਿਮਾਨੀ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਤੁ ਵਿਰਾਡਾਖ੍ਯੋ ਹ੍ਯਭੂਤ੍ਤਦਾ । ਏਵਂ ਮਤਂ ਸ ਨਿਰ੍ਮਾਯ ਭਗਵਾਨ੍ਹਰਿਖ੍ਯਯਃ ॥ ੩,੧੦.

ਅੰਡ ਦੇ ਮਾਲਕ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਵਿਰਾਟ ਆਖਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਗਵਾਨ ਹਰੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰਚ ਕੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੀਤਾ।

ਵਿਸ਼ੇषਾਤ੍ਤਤ੍ਰ ਗਰੁਡ ਦੇਵੈਸ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਭਿਮਾਨਿਭਿਃ । ਅਧਸ਼੍ਚੋਰ੍ਧ੍ਵਂ ਤਦਾਕ੍ਰਮ੍ਯ ਹਰਿਸ੍ਤਿष੍ਠਤਿ ਸਰ੍ਵਦਾ ॥ ੩,੧੦.

ਹੇ ਗਰੁੜ, ਉਥੇ ਹਰੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਪਰ ਤੇ ਹੇਠਾਂ, ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਂ ਤੇ ਖੜਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਏਵਂ ਪ੍ਰਾਕृਤਸਰ੍ਗੋਕ੍ਤਿਰ੍ਵੈਕृਤਂ ਸ਼ृਣੁ ਪਕ੍ਸ਼ਿਰਾਟ੍ ॥ ੩,੧੦.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਢਲੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਗੱਲ ਦੱਸੀ ਗਈ। ਹੁਣ ਦੂਜੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਸੁਣੋ, ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ।

ਗਰੁਡ ਉਵਾਚ । ਸृष੍ਟਿਰੁਕ੍ਤਾ ਤ੍ਵਯਾ ਪੂਰ੍ਵਂ ਸ਼੍ਰੁਤਾ ਸਮ੍ਯਙ੍ਮਯਾ ਹਰੇ ॥ ੩,੧੦.

ਗਰੁੜ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਹਰੀ, ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਗੱਲ ਦੱਸੀ ਸੀ, ਮੈਂ ਉਹ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣੀ ਹੈ।

ਕਿਂ ਨਾਮ ਪ੍ਰਾਕृਤਂ ਜ੍ਞੇਯਂ ਤਥਾ ਕਿਂ ਵੈਕृਤਂ ਪ੍ਰਭੋ । ਏਤਦ੍ਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਯ ਮੇ ਬ੍ਰੂਹਿ ਸ਼੍ਰੋਤੁਂ ਕੌਤੂਹਲਂ ਹਿ ਮੇ ॥ ੩,੧੦.

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੁਢਲੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਿਹੜੀ ਹੈ, ਤੇ ਦੂਜੀ ਕਿਹੜੀ ਹੈ? ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਸੁਣਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹਾਂ।

ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣ ਉਵਾਚ । ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਾਦ੍ਯਾਃ ਪृਥਿਵ੍ਯਨ੍ਤਾ ਅਣ੍ਡਾਚ੍ਚ ਬਹਿਰੁਦ੍ਭਵਾਃ । ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਪ੍ਰਾਕृਤਾਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਸ੍ਤੇषਾਂ ਜ੍ਞਾਨਾਦ੍ਵਿਮਚ੍ਯਤੇ ॥ ੩,੧੦.

ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੋ ਅਪ੍ਰਗਟ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਤੱਕ, ਤੇ ਅੰਡ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਮੁਢਲਾ ਰਚਨਾ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਡਂ ਵਿਕृਤਂ ਜ੍ਞੇਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਾਨ੍ਤਃ ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ । ਯਾ ਸृष੍ਟਿਰੁਚ੍ਯਤੇ ਸਦ੍ਭਿਃ ਸੈਵੋਕ੍ਤਾ ਵਿਕृਤੇਤਿ ਚ ॥ ੩,੧੦.

ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਦੀ ਬਦਲੀ ਹੋਈ ਰਚਨਾ ਦੂਜੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜੋ ਰਚਨਾ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਅੰਡ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦੱਸੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਦੂਜੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸृष੍ਟਿਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਲਯਸ਼੍ਚੈਵ ਸਂਸਾਰੋ ਭਕ੍ਤਿਰੇਵ ਚ । ਦੇਵਤਾ ऋषਿਮੁਖ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਲੋਕਾ ਭੂਰਾਦਯਸ੍ਤਥਾ ॥ ੩,੧੦.

ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੇ ਪ੍ਰਲੈ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਚੱਕਰ, ਭਗਤੀ, ਮੁੱਖ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਤੇ ਭੂ ਆਦਿ ਲੋਕ—

ਅਨਾਦ੍ਯਨਨ੍ਤਕਾਲੀਨਾਃ ਸਰ੍ਵਦੈਕਪ੍ਰਕਾਰਕਾਃ । ਜਗਤ੍ਪ੍ਰਵਾਹਃ ਸਤ੍ਯੋऽਯਂ ਨੈਵ ਮਿਥ੍ਯਾ ਕਥਞ੍ਚਨ ॥ ੩,੧੦.

ਇਹ ਸਾਰੇ ਆਦਿ-ਅੰਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਹਨ; ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਵਹਾਵਾ ਸੱਚਾ ਹੈ, ਕਦੇ ਝੂਠ ਨਹੀਂ।

ਯਤ੍ਤ੍ਵੇਤਦਨ੍ਯਥਾ ਬ੍ਰੂਯੁਃ ਸਰ੍ਵਹਨ੍ਤਾਰ ਏਵ ਤੇ । ਜਗਤ੍ਪ੍ਰਵਾਹਃ ਸਤ੍ਯੋऽਯਂ ਹਰਿਸੇਵੇਤਿਸਾਥਾ ॥ ੩,੧੦.

ਜੇ ਕੋਈ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ; ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਵਹਾਵਾ ਸੱਚਾ ਹੈ, ਤੇ ਹਰੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਹੈ—ਇਹੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸਤ੍ਯਂ ਸਤ੍ਯਂ ਪੁਨਃ ਸਤ੍ਯਮੁਦ੍ਧਤ੍ਯ ਭੁਜਮੁਤ੍ਯਤੇ । ਵੇਦਾਚ੍ਛਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਪਰਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਨ ਦੇਵਃ ਕੇਸ਼ਵਾਤ੍ਪਰਃ ॥ ੩,੧੦.

ਸੱਚ, ਸੱਚ, ਫਿਰ ਸੱਚ—ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਹੱਥ ਚੁੱਕ ਕੇ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ: ਵੇਦ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਕੋਈ ਸ਼ਾਸਤਰ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਕੇਸ਼ਵ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਕੋਈ ਦੇਵਤਾ ਨਹੀਂ।

ਸਰ੍ਵੋਤ੍ਕृष੍ਟਂ ਕੇਸ਼ਵਂ ਚ ਵਿਹਾਯਾਨ੍ਯਮੁਪਾਸਤੇ । ਤੇषਾਮਨ੍ਧਂ ਤਮੋ ਜ੍ਞੇਯਂ ਪਿਤॄਣਾਂ ਗਰੁਣਾਮਪਿ ॥ ੩,੧੦.

ਜੋ ਕੇਸ਼ਵ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਹੋਰ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਹਨੇਰੀ ਅੰਨ੍ਹੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਿਤਰਾਂ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ।

ਇਦਾਨੀਂ ਸ਼ृਣੁ ਪਕ੍ਸ਼ੀਨ੍ਦ੍ਰ ਵੈਕृਤਂ ਸਰ੍ਗਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ । ਸਮ੍ਯਗ੍ਜਾਨਾਤਿ ਯੋ ਲੋਕੇ ਸ ਯਾਤਿ ਪਰਮਂ ਪਦਮ੍ ॥ ੩,੧੦.

ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਉੱਤਮ ਦੂਜੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ; ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਠੀਕ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੧੧ ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣ ਉਵਾਚ । ਪੁਰੁषਾਖ੍ਯੋ ਹਰਿਃ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਦ੍ਭਗਵਾਨ੍ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮਃ । ਸ਼ਿਸ਼੍ਯੇਤ੍ਵਣ੍ਡੋਦਕ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਨृਣਾਂ ਸਾਹਸ੍ਰਵਤ੍ਸਰਮ੍ । ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਸ਼੍ਚੋਦਕਰੂਪੇਣ ਸ਼ਯ੍ਯਾਰੂਪੇਣ ਭੋਣ੍ਡਜਾ ॥ ੩,੧੧.

ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹਰੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੁਰੁਸ਼ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਗਵਾਨ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ, ਅੰਡ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਲੈਟਿਆ ਰਿਹਾ, ਹੇ ਵਿਨਤਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਤੇ ਲਖਮੀ ਪਾਣੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਸੇਜ ਬਣੀ।

ਵਿਦ੍ਯਾ ਤਰਙ੍ਗਰੂਪੇਣ ਵਾਯੁਰੂਪੇਣ ਭੋਣ੍ਡਜ ॥ ੩,੧੧.

ਵਿਦਿਆ ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਹਵਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਵਿਨਤਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ।

ਤਮੋਰੂਪੇਣ ਸੈਵਾਸੀ ਨ੍ਨਾਨ੍ਯਦਾਸੀਤ੍ਕਥਞ੍ਚਨ । ਅਸੀਦ੍ਗਰ੍ਭੋਦਕੇ ਚੈਵ ਨਾਨ੍ਯਦਾਸੀਤ੍ਕਥਞ੍ਚਨ ॥ ੩,੧੧.

ਉਹ ਕੇਵਲ ਹਨੇਰੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਸੀ; ਹੋਰ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਜਗਤ ਦੇ ਗਰਭ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹ ਹੀ ਸੀ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸੀ।

ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਸ੍ਤੁष੍ਟਾਵ ਚ ਹਰਿਂ ਗਰ੍ਭੋਦੇ ਪਕ੍ਸ਼ਿਸਤ੍ਤਮ । ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਧਰਾਭ੍ਯਾਂ ਰੂਪਾਭ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਕृਤਿਰ੍ਹਰਿਣਾ ਤਥਾ ॥ ੩,੧੧.

ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੇ ਗਰਭ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਹਰੀ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰੀ, ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ। ਲਕਸ਼ਮੀ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨੇ ਵੀ ਹਰੀ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰੀ।

ਸ਼ੇਤ ਸ਼੍ਰੁਤਿਸ੍ਵਰੂਪੇਣ ਸ੍ਤੌਤਿ ਗਰ੍ਭੋਦਕੇ ਹਰਿਮ੍ । ਨਾਰਾਯਣ ਨਮਸ੍ਤੇऽਸ੍ਤੁ ਸ਼ृਣੁ ਵਿਜ੍ਞਾਪਨਂ ਮਮ ॥ ੩,੧੧.

ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਧੁਨੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪਈ ਰਹੀ ਅਤੇ ਹਰੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦੀ ਰਹੀ: 'ਹੇ ਨਾਰਾਇਣ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੀ ਹਾਂ; ਮੇਰੀ ਬੇਨਤੀ ਸੁਣੋ।'

ਅਜਾਂ ਜਹਿ ਮਹਾਭਾਗ ਯੋਗ੍ਯਾਨਾਂ ਮੁਕ੍ਤਿਮਾਵਹ । ਅਜਾ ਤੁ ਪ੍ਰਕृਤਿਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਚਾਪਰਾ ਪ੍ਰਕृਤਿਃ ਪਰਾ ॥ ੩,੧੧.

ਹੇ ਮਹਾਨ ਭਾਗ ਵਾਲੇ, ਅਜਾ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰੋ ਅਤੇ ਜੋ ਯੋਗ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦੋ। ਅਜਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇੱਕ ਅਪਰ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪਰ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਹੈ।