ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਵਿਰਜਾਤਰਣਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਤੇषਾਂ ਤ (ਤਯੋਸ੍ਤ)ਤ੍ਸਂਗਿਨਾਂ ਤਥਾ । ਸਰ੍ਵਾਰਬ੍ਧਕ੍ਸ਼ਯੋ ਨਾਸ੍ਤਿ ਯਤਸ੍ਤੇषਾਂ ਖਗਾਧਿਪ ॥ ੩,੧੦.

ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਵਿਰਜਾ ਦਰਿਆ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਖਗਾਂ ਦੇ ਸਿਰਤਾਜ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਾਰਾ ਕਰਮ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਇਸੀ ਕਾਰਨ।

ਅਤਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਥਾ ਨਾਸ੍ਤਿ ਵਿਰਜਾਤਰਣਂ ਪ੍ਰਭੋ । ਪ੍ਰਲਯੇ ਵਿਰਜਾਨਦ੍ਯਾ ਲਯੋ ਨਾਸ੍ਤਿ ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ ॥ ੩,੧੦.

ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਪ੍ਰਭੂ, ਵਿਰਜਾ ਦਰਿਆ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਪ੍ਰਲੈ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵੀ ਵਿਰਜਾ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਪ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਖਗਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ।

ਲਕ੍ਸ਼੍ਮ੍ਯਾਤ੍ਮਿਕਾ ਤੁ ਸਾ ਜ੍ਞੇਯਾ ਲਿਙ੍ਗਦੇਹਵਿਦਾਰਿਣੀ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਤ੍ਵਯੋਗ੍ਯਾ ऋਜਵੋ ਨਾਮ ਦੇਵਾਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ ॥ ੩,੧੦.

ਉਹ ਵਿਰਜਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਹੀ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਜੋ ਲਿੰਗ-ਦੇਹ ਨੂੰ ਚੀਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਤਾ ਲਈ ਯੋਗ, ਰਿਜਵ ਨਾਮ ਦੇ ਦੇਵਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ।

ਤੇਪਿ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਸ਼ਃ ਸਂਤਿ ਹ੍ਯਨਨ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਪृਥਗ੍ਗਣਾਃ । ਪृਥਕ੍ਪृਥਕ੍ਚ ਤੈਃ ਸਾਕਂ ਮੋਕ੍ਸ਼ਯੋਗ੍ਯਾਃ ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ ॥ ੩,੧੦.

ਉਹ ਵੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ, ਅਣਗਣੇ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਜੂਦ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਹੋਰ ਮੋਖਸ਼ ਲਈ ਯੋਗ ਜੀਵ ਵੀ ਹਨ, ਖਗਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ।

ਜੀਵਾਃ ਸਂਤਿ ਹ੍ਯਨੇਕੇ ਚ ਪ੍ਰਤਿਕਲ੍ਪੇ ਸृਜਨ੍ਤਿ ਤੇ । ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਲ੍ਲਕ੍ਸ਼ਣੈਃ ਸਮ੍ਯਗ੍ਯੁਕ੍ਤਾ ਵਾਯੁਤ੍ਵਯੋਗ੍ਯਕਾਃ ॥ ੩,੧੦.

ਕਈ ਜੀਵ ਹਨ, ਤੇ ਹਰ ਕਲਪ ਵਿੱਚ ਉਹ ਹੋਰ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਬਤੀ-ਦੋ ਲਕਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹਨ, ਉਹ ਵਾਯੂ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਲਈ ਯੋਗ ਹਨ।

ਅष੍ਟਕਾ ऋषਯਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਸ੍ਤਦੂਨਾਸ਼੍ਚਕ੍ਰਵਰ੍ਤਿਨਃ । ਸ਼ਤਜਨ੍ਮ ਸਮਾਰਭ੍ਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪਰਮੇष੍ਠਿਨਃ ॥ ੩,੧੦.

ਅੱਠ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਘੱਟ ਚਕ੍ਰਵਰਤੀ ਰਾਜੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸੌ ਜਨਮਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ।

ਅਪਰੋਕ੍ਸ਼ਮਿਤਿ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਤਥਾ ਹ੍ਯਾਰਬ੍ਧਸਂਕ੍ਸ਼ਯਃ । ਏਕੇਨ ਸ਼ਤਕਲ੍ਪੇਨ ਵਾਯੁਤ੍ਵਂ ਯਾਤਿ ਭੋ ਦ੍ਵਿਜ ॥ ੩,੧੦.

ਇਸ ਨੂੰ ਅਪਰੋਕਸ਼ ਗਿਆਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਮ ਦਾ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਸੌ ਕਲਪਾਂ ਵਿੱਚ, ਦੋਵੇਂ ਜਨਮ ਵਾਲੇ, ਵਾਯੂ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਸ਼ਤਜਨ੍ਮਨਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਤ੍ਵਂ ਯਾਤਿ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਧਰੇਃ ਪਦਮ੍ । ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਕਲ੍ਪਂ ਸਮਾਰਭ੍ਯ ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ ॥ ੩,੧੦.

ਸੌ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਤਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਰੀ ਦਾ ਸਥਾਨ। ਚਾਲੀ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਕਲਪਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਖਗਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ।

ਰੁਦ੍ਰਸ੍ਯਾਪ੍ਯਾਪਰੋਕ੍ਸ਼੍ਯਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਥਾ ਪ੍ਰਾਰਬ੍ਧਸਂਕ੍ਸ਼ਯਃ । ਏਕਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਕਲ੍ਪੇ ਸ਼ੇषਤ੍ਵਂ ਯਾਤਿ ਸੁਵ੍ਰਤ ॥ ੩,੧੦.

ਰੁਦਰ ਲਈ ਵੀ ਅਪਰੋਕਸ਼ ਗਿਆਨ ਤੇ ਕਰਮ ਦਾ ਨਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਕਤਾਲੀ ਕਲਪਾਂ ਵਿੱਚ, ਸੁਵਰਤ, ਉਹ ਸ਼ੇਸ਼ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਸਹ ਮੋਕ੍ਸ਼ਂ ਚ ਯਾਤਿ ਸਮ੍ਯਙ੍ਨ ਚਾਨ੍ਯਥਾ । ਕਲ੍ਪਵਿਂਸ਼ਤਿਮਾਰਭ੍ਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪਰਮੇष੍ਠਿਨਃ ॥ ੩,੧੦.

ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਵੀਹ ਕਲਪਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ।

ਇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯਾਪ੍ਯਾਪਰੋਕ੍ਸ਼੍ਯਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਥਾ ਪ੍ਰਾਰਬ੍ਧਸਂਕ੍ਸ਼ਯਃ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੈਵ ਸਹਾਯਾਤਿ ਹਰਿਂ ਨਾਰਾਯਣਂ ਪਰਮ੍ ॥ ੩,੧੦.

ਇੰਦਰ ਲਈ ਵੀ ਅਪਰੋਕਸ਼ ਗਿਆਨ ਤੇ ਕਰਮ ਦਾ ਨਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੇਵਲ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਹਰੀ, ਪਰਮ ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਗਰੁਡ ਉਵਾਚ । ਪਞ੍ਚਾਸ਼ੀਤਿਬ੍ਰਹ੍ਮਕਲ੍ਪਂ ਸਮਾਰਭ੍ਯ ਮਹਾਪ੍ਰਭੋ । ਰੁਦ੍ਰਸ੍ਯਾਪ੍ਯਾਪਰੋਕ੍ਸ਼੍ਯਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਥਾ ਪ੍ਰਾਰਬ੍ਧਸਂਕ੍ਸ਼ਯਃ ॥ ੩,੧੦.

ਗਰੁੜ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪਚੀਹ-ਅਠ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਕਲਪਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਮਹਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਰੁਦਰ ਲਈ ਵੀ ਅਪਰੋਕਸ਼ ਗਿਆਨ ਤੇ ਕਰਮ ਦਾ ਨਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਮਯਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋਕ੍ਤਂ ਹਰੇਃ ਪ੍ਰਿਯਾਤ੍ । ਇਤ੍ਥਂ ਤ੍ਵਯੋਕ੍ਤਂ ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣ ਸਂਸ਼ਯੋਬਾਧਤੇ ਮਮ ॥ ੩,੧੦.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਹਰੀ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਲਈ ਕਿਹਾ ਸੀ। ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਕਿਹਾ, ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ।

ਅਤੋ ਮੇ ਸਂਸ਼ਯਂ ਛਿਨ੍ਧਿ ਯਥਾ ਨ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਥਾ ਪੁਨਃ । ਇਤਿ ਤਦ੍ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਕृष੍ਣੋ ਵਚਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ ੩,੧੦.

ਇਸ ਕਰਕੇ, ਮੇਰਾ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰੋ ਤਾਂ ਕਿ ਫਿਰ ਨਾ ਉਠੇ। ਇਹ ਬਾਤ ਸੁਣ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਅਗਲੇ ਸ਼ਬਦ ਕਹੇ।

ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣ ਉਵਾਚ । ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਕ੍ਤਸ੍ਯ ਮਯੋਕ੍ਤਸ੍ਯ ਵਿਵਾਦੋ ਨਾਸ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵਥਾ । ਸਂਦੇਹਸ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞਦृष੍ਟੀਨਾਂ ਜ੍ਞਾਨਿਨਾਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵਥਾ ॥ ੩,੧੦.

ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਕਹੀ ਹੋਈ ਤੇ ਮੇਰੀ ਕਹੀ ਹੋਈ ਵਿਚ ਕਦੇ ਵੀ ਵਿਰੋਧ ਨਹੀਂ। ਸੰਦੇਹ ਕੇਵਲ ਅਗਿਆਨੀਆਂ ਲਈ ਹੈ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਲਈ ਕਦੇ ਨਹੀਂ।

ਅਸ਼ੀਤਿਹ੍ਯष੍ਟਕਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਅष੍ਟਪਞ੍ਚ ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ । ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਕਲ੍ਪ ਏਵਂ ਪ੍ਰਾਹ ਚਤੁਰ੍ਮੁਖਃ ॥ ੩,੧੦.

ਅਠ-ਅਠੀ ਅਸ਼ਟਕਾ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ, ਤੇ ਪਚੀਹ-ਅਠ, ਖਗਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ। ਚਾਲੀ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਕਲਪਾਂ ਵਿੱਚ, ਚਤੁਰਮੁਖ ਨੇ ਇਉਂ ਹੀ ਕਿਹਾ।

ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਨਾਂ ਬਹੁਗੋਪ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍ਤਥੋਕ੍ਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਪੁਰਾ । ਅਭਿਪ੍ਰਾਯਸ੍ਤ੍ਵੇਵਮੇਵ ਜ੍ਞਾਤਵ੍ਯੋ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ ॥ ੩,੧੦.

ਇਹ ਸੱਚਾਈਆਂ ਬਹੁਤ ਗੁਪਤ ਹਨ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਇਉਂ ਕਿਹਾ ਸੀ। ਪਰ ਅਸਲ ਮਤਲਬ ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਦੱਸਿਆ, ਉਹੀ ਜਾਣੋ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

ਪਞ੍ਚਾ ਸ਼ੀਤਿਬ੍ਰਹ੍ਮਕਲ੍ਪਂ ਯੇ ਵਿਜਾਨਨ੍ਤਿ ਭੋ ਦ੍ਵਿਜ । ਤੇਨ੍ਧਂ ਤਮਃ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਨ੍ਤਿ ਸਤ੍ਯਂਸਤ੍ਯਂ ਮਯੋਦਿਤਮ੍ ॥ ੩,੧੦.

ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ, ਜੋ ਪੰਜਾਂ-ਪੰਜ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਕਲਪ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਗਹਿਰੀ ਹਨੇਰੀ ਵਿੱਚ ਪਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਸੱਚ ਹੈ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।

ਵਿਰਜਾਨਨ੍ਤਰਂ ਵਿਪ੍ਰਂ ਤਥਾ ਵ੍ਯਾਕृਤਮਂਬਰਮ੍ । ਅਨਨ੍ਤਪਾਰਂ ਤਦਪਿ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਸ੍ਤਸ੍ਯਾਭਿਮਾਨਿਨੀ ॥ ੩,੧੦.

ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੋਂ ਪਰੇ ਜੋ ਅਪ੍ਰਗਟ ਆਕਾਸ਼ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਲਖਮੀ ਦੀ ਹਦ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਨਾਲ ਆਪ ਨੂੰ ਜੋੜਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਅੰਤਹੀਣ ਤੇ ਬੇਹੱਦ ਹੈ।

ਸਂਖ੍ਯਾਨੁਗਣਨਂ ਨਾਮ ਯਸ੍ਯ ਨਾਸ੍ਤਿ ਮਹਾਪ੍ਰਭੋ । ਨ ਦਾਨਂ ਜਾਤਿਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਸਰ੍ਵਦਾ ਨਾਸ੍ਤਿ ਸਂਸ਼ਯਃ ॥ ੩,੧੦.

ਹੇ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਿਸ ਦਾ ਕੋਈ ਗਿਣਤੀ ਜਾਂ ਜੋੜ ਨਹੀਂ, ਜਿਸ ਲਈ ਜਾਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।

ਅਣ੍ਡਾਭਿਮਾਨੀ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਤੁ ਵਿਰਾਡਾਖ੍ਯੋ ਹ੍ਯਭੂਤ੍ਤਦਾ । ਏਵਂ ਮਤਂ ਸ ਨਿਰ੍ਮਾਯ ਭਗਵਾਨ੍ਹਰਿਖ੍ਯਯਃ ॥ ੩,੧੦.

ਅੰਡ ਦੇ ਮਾਲਕ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਵਿਰਾਟ ਆਖਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਗਵਾਨ ਹਰੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰਚ ਕੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੀਤਾ।

ਵਿਸ਼ੇषਾਤ੍ਤਤ੍ਰ ਗਰੁਡ ਦੇਵੈਸ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਭਿਮਾਨਿਭਿਃ । ਅਧਸ਼੍ਚੋਰ੍ਧ੍ਵਂ ਤਦਾਕ੍ਰਮ੍ਯ ਹਰਿਸ੍ਤਿष੍ਠਤਿ ਸਰ੍ਵਦਾ ॥ ੩,੧੦.

ਹੇ ਗਰੁੜ, ਉਥੇ ਹਰੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਪਰ ਤੇ ਹੇਠਾਂ, ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਂ ਤੇ ਖੜਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਏਵਂ ਪ੍ਰਾਕृਤਸਰ੍ਗੋਕ੍ਤਿਰ੍ਵੈਕृਤਂ ਸ਼ृਣੁ ਪਕ੍ਸ਼ਿਰਾਟ੍ ॥ ੩,੧੦.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਢਲੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਗੱਲ ਦੱਸੀ ਗਈ। ਹੁਣ ਦੂਜੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਸੁਣੋ, ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ।

ਗਰੁਡ ਉਵਾਚ । ਸृष੍ਟਿਰੁਕ੍ਤਾ ਤ੍ਵਯਾ ਪੂਰ੍ਵਂ ਸ਼੍ਰੁਤਾ ਸਮ੍ਯਙ੍ਮਯਾ ਹਰੇ ॥ ੩,੧੦.

ਗਰੁੜ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਹਰੀ, ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਗੱਲ ਦੱਸੀ ਸੀ, ਮੈਂ ਉਹ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣੀ ਹੈ।

ਕਿਂ ਨਾਮ ਪ੍ਰਾਕृਤਂ ਜ੍ਞੇਯਂ ਤਥਾ ਕਿਂ ਵੈਕृਤਂ ਪ੍ਰਭੋ । ਏਤਦ੍ਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਯ ਮੇ ਬ੍ਰੂਹਿ ਸ਼੍ਰੋਤੁਂ ਕੌਤੂਹਲਂ ਹਿ ਮੇ ॥ ੩,੧੦.

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੁਢਲੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਿਹੜੀ ਹੈ, ਤੇ ਦੂਜੀ ਕਿਹੜੀ ਹੈ? ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਸੁਣਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹਾਂ।

ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣ ਉਵਾਚ । ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਾਦ੍ਯਾਃ ਪृਥਿਵ੍ਯਨ੍ਤਾ ਅਣ੍ਡਾਚ੍ਚ ਬਹਿਰੁਦ੍ਭਵਾਃ । ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਪ੍ਰਾਕृਤਾਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਸ੍ਤੇषਾਂ ਜ੍ਞਾਨਾਦ੍ਵਿਮਚ੍ਯਤੇ ॥ ੩,੧੦.

ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੋ ਅਪ੍ਰਗਟ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਤੱਕ, ਤੇ ਅੰਡ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਮੁਢਲਾ ਰਚਨਾ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਡਂ ਵਿਕृਤਂ ਜ੍ਞੇਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਾਨ੍ਤਃ ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ । ਯਾ ਸृष੍ਟਿਰੁਚ੍ਯਤੇ ਸਦ੍ਭਿਃ ਸੈਵੋਕ੍ਤਾ ਵਿਕृਤੇਤਿ ਚ ॥ ੩,੧੦.

ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਦੀ ਬਦਲੀ ਹੋਈ ਰਚਨਾ ਦੂਜੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜੋ ਰਚਨਾ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਅੰਡ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦੱਸੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਦੂਜੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸृष੍ਟਿਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਲਯਸ਼੍ਚੈਵ ਸਂਸਾਰੋ ਭਕ੍ਤਿਰੇਵ ਚ । ਦੇਵਤਾ ऋषਿਮੁਖ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਲੋਕਾ ਭੂਰਾਦਯਸ੍ਤਥਾ ॥ ੩,੧੦.

ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੇ ਪ੍ਰਲੈ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਚੱਕਰ, ਭਗਤੀ, ਮੁੱਖ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਤੇ ਭੂ ਆਦਿ ਲੋਕ—

ਅਨਾਦ੍ਯਨਨ੍ਤਕਾਲੀਨਾਃ ਸਰ੍ਵਦੈਕਪ੍ਰਕਾਰਕਾਃ । ਜਗਤ੍ਪ੍ਰਵਾਹਃ ਸਤ੍ਯੋऽਯਂ ਨੈਵ ਮਿਥ੍ਯਾ ਕਥਞ੍ਚਨ ॥ ੩,੧੦.

ਇਹ ਸਾਰੇ ਆਦਿ-ਅੰਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਹਨ; ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਵਹਾਵਾ ਸੱਚਾ ਹੈ, ਕਦੇ ਝੂਠ ਨਹੀਂ।