ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਅਦੌ ਸਸਰ੍ਜ ਭਗਵਾਨ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਂ ਕਨ ਕਾਤ੍ਮਕਮ੍ । ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਤ੍ਕੋਟਿਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਂ ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਸਮਨ੍ਤਤਃ ॥ ੩,੧੦.

ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਬਣਾਇਆ, ਜੋ ਕਣਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਸੀ, ਤੇ ਪੰਜਾਸੀ ਕਰੋੜ ਯੋਜਨਾਂ ਚੌੜਾ ਸੀ, ਹਰ ਪਾਸੇ।

ਤਦੂਰ੍ਧ੍ਵਮਣ੍ਵਵਯਵਸ੍ਤਾਵਾਨ੍ਕਨਕਰੂਪਕਃ । ਵਰ੍ਤਤੇ ਤਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਤੁ ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਤ੍ਕੋਟਿਭੂਤਲਮ੍ ॥ ੩,੧੦.

ਉਸ ਤੋਂ ਉਪਰ ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਉਪਰ ਪੰਜ ਕ੍ਰੋੜ ਲੰਬਾ ਪੱਥਰ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਏਵਂ ਕੋਟਿਸ਼ਤਂ ਤਸ੍ਯਾਵਯਵਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਃ । ਤਤਸ਼੍ਚ ਸਪ੍ਤਾਵਰਣੈਃ ਸਮਤਾਤ੍ਪਰਿਧੀਕृਤਮ੍ ॥ ੩,੧੦.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸ ਦੇ ਸੌ ਕ੍ਰੋੜ ਹਿੱਸੇ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ, ਤੇ ਫਿਰ ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੱਤ ਪਰਤਾਂ ਨਾਲ ਘੇਰੀ ਹੋਈ ਹੈ।

ਕਬਨ੍ਧਾਵਰਣਂ ਹ੍ਯਾਦ੍ਯਂ ਕੋਟ੍ਯਾ ਦਸ਼ਸਹਸ੍ਰਕਮ੍ । ਦ੍ਵਿਤੀਯਾ ਵਰਣਂ ਜ੍ਞੇਯਂ ਪਾਵਕਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ ॥ ੩,੧੦.

ਪਹਿਲੀ ਪਰਤ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਬੰਧ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਕ੍ਰੋੜ ਦੀ ਹੈ; ਦੂਜੀ ਪਰਤ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਅੱਗ ਦੀ ਹੈ।

ਅਪਾਂ ਦਸ਼ਗੁਣੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਸਮਨ੍ਤਾਤ੍ਪਰਿਧੀ (ਖੀ) ਕृਤਮ੍ । ਤृਤੀਯਾਵਰਣਂ ਜ੍ਞੇਯਂ ਹਰਸ੍ਯੈਵ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ ॥ ੩,੧੦.

ਤੀਜੀ ਪਰਤ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਹਰਾ ਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਦਸ ਗੁਣਾ ਵਧੀਕ ਚਾਰਾਂ ਪਾਸੇ ਘੇਰੀ ਹੋਈ ਹੈ।

ਦਸ਼ਾਧਿਕਂ ਪਾਵਕਾਚ੍ਚ ਸਮਨ੍ਤਾਤ੍ਪਰਿਵਾਰਿਤਮ੍ । ਚਤੁਰ੍ਥਾਵਰਣਂ ਜ੍ਞੇਯਂ ਨਭਸੋਪਿ ਮਹਾਪ੍ਰਭੋ ॥ ੩,੧੦.

ਅੱਗ ਤੋਂ ਦਸ ਗੁਣਾ ਵਧੀਕ ਪਰਤ ਚਾਰਾਂ ਪਾਸੇ ਘੇਰੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਚੌਥੀ ਪਰਤ ਅਕਾਸ਼ ਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ।

ਹਰਾਦ੍ਦਸ਼ਗੁਣੈਰੇਵਂ ਸਮਨ੍ਤਾਤ੍ਪਰਿਵਾਰਿਤਮ੍ । ਪਞ੍ਚਮਾਵਰਣਂ ਜ੍ਞੇਯਮਹਙ੍ਕਾਰਾਖ੍ਯਮੇਵਚ ॥ ੩,੧੦.

ਹਰਾ ਤੋਂ ਦਸ ਗੁਣਾ ਵਧੀਕ ਪਰਤ ਚਾਰਾਂ ਪਾਸੇ ਘੇਰੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਪੰਜਵੀਂ ਪਰਤ ਅਹੰਕਾਰ ਵਾਲੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਵ੍ਯੋਮ੍ਨੋ ਦਸ਼ਗੁਣੈਰੇਵਂ ਸਮਨ੍ਤਾਤ੍ਪਰਿਵਾਰਿ ਤਮ੍ । षष੍ਠਮਾਵਰਣਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਮਹਤ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ ॥ ੩,੧੦.

ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਦਸ ਗੁਣਾ ਵਧੀਕ ਪਰਤ ਚਾਰਾਂ ਪਾਸੇ ਘੇਰੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਛੇਵੀਂ ਪਰਤ ਮਹੱਤਤੱਤਵ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ।

ਅਹਙ੍ਕਾਰਾਦ੍ਦਸ਼ਗੁਣਂ ਸਮਨ੍ਤਾਤ੍ਪਰਿਵਾਰਿਤਮ੍ । ਸਪ੍ਤਮਾਵਰਣਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਤ੍ਰਿਗੁਣਾਵਰਣਂ ਪ੍ਰਭੋ ॥ ੩,੧੦.

ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਦਸ ਗੁਣਾ ਵਧੀਕ ਪਰਤ ਚਾਰਾਂ ਪਾਸੇ ਘੇਰੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਸੱਤਵੀਂ ਪਰਤ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ।

ਮਹਤ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਦ੍ਦਸ਼ਗੁਣੈਰਧਿਕਂ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍ । ਮਹਤ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਨਨ੍ਤਰਂ ਚ ਤਮੋ ਹ੍ਯਾਵਰਣਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ ॥ ੩,੧੦.

ਮਹੱਤਤੱਤਵ ਤੋਂ ਦਸ ਗੁਣਾ ਵਧੀਕ ਪਰਤ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਮਹੱਤਤੱਤਵ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਮਸ ਦੀ ਪਰਤ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਮਹਤ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਤ੍ਪਞ੍ਚਗੁਣੈਰਧਿਕਂ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍ । ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਚ ਦ੍ਵਿਗੁਣਂ ਜ੍ਞੇਯਂਰਜੋ ਹ੍ਯਾਵਰਣਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ ॥ ੩,੧੦.

ਮਹੱਤਤੱਤਵ ਤੋਂ ਪੰਜ ਗੁਣਾ ਵਧੀਕ ਪਰਤ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਦੋ ਗੁਣਾ ਵਧੀਕ ਰਜਸ ਦੀ ਪਰਤ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਤਤਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵਿਗੁਣਂ ਜ੍ਞੇਯਂ ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਵਰਣਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ । ਤ੍ਰਯਸ਼੍ਚੈਵਂ ਮਿਲਿਤ੍ਵਾ ਤੁ ਏਕਾਵਰਣਮੀਰਿਤਮ੍ ॥ ੩,੧੦.

ਫਿਰ, ਦੋ ਗੁਣਾ ਵਧੀਕ ਪਰਤ ਸਤਤਵ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਪਰਤ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਤੇ ਇਹ ਤਿੰਨ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਪਰਤ ਬਣਦੇ ਹਨ।

ਅਵ੍ਯਾਕृਤਾਖ੍ਯਮਾਕਾਸ਼ਂ ਤਦਨਨ੍ਤਰਮੀਰਿਤਮ੍ । ਮਰ੍ਯਾਦਾਰਹਿਤਸ਼੍ਚੈਵਂ ਤਤ੍ਰਾਸ੍ਤੇ ਹਰਿਰਵ੍ਯਯਃ ॥ ੩,੧੦.

ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਵਿਆਕ੍ਰਿਤ ਨਾਮਕ ਅਕਾਸ਼ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਕੋਈ ਹੱਦ ਨਹੀਂ; ਉਥੇ ਅਵਿਨਾਸੀ ਹਰੀ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

ਅष੍ਟਮਾਵਰਣਂ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨੋਰਂ ਤਰਾ ਵਿਰਜਾ ਨਦੀ । ਪਞ੍ਚਯੋਜਨਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਾ ਸਮਨ੍ਤਾਤ੍ਪਰੀਧੀਕृਤਾ ॥ ੩,੧੦.

ਅਕਾਸ਼ ਦੀ ਅਠਵੀਂ ਪਰਤ ਵਿਰਜ ਨਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਪੰਜ ਯੋਜਨ ਚੌੜੀ ਹੈ ਤੇ ਚਾਰਾਂ ਪਾਸੇ ਘੇਰੀ ਹੋਈ ਹੈ।

ਅਸ੍ਤਿ ਪੁਣ੍ਯਤਮਾ ਜ੍ਞੇਯਾ ਲੋਕਸਂਸਾਰਨਾਸ਼ਿਨੀ । ਏਵਂ ਚਤੁਰ੍ਮੁਖੇਨੈਵ ਤਦਾ ਹृष੍ਯਂ ਤਿ ਚਾਣ੍ਡਜ ॥ ੩,੧੦.

ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਗੇੜ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਅੰਡ-ਜਨਮ ਵਾਲੇ, ਚੌਥਾ-ਮੁਖ ਵੀ ਉਥੇ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਵਿਰਜਾਨਦ੍ਯਾਂ ਸਮ੍ਯਕ੍ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਵਿਸਰ੍ਜ੍ਯ ਚ । ਲਿਙ੍ਗਦੇਹਂ ਤਤਃ ਪਸ਼੍ਚਾਨ੍ਮੋਕ੍ਸ਼ਂ ਵਿਨ੍ਦਨ੍ਤਿ ਤੇ ਹਰੇਃ ॥ ੩,੧੦.

ਉਹ ਸਭ ਵਿਰਜ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਤੇ ਲਿੰਗ-ਦੇਹ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਫਿਰ ਹਰੀ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਅਪਰੋਕ੍ਸ਼ਦृਸ਼ਾਮੇਵਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਸਹ ਗਾਮਿਨਾਮ੍ । ਵਿਰਜਾਤਰਣਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਨਾਨ੍ਯੇषਾਂ ਵਿਨਤਾਸੁਤ ॥ ੩,੧੦.

ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ, ਸਿੱਧਾ ਦਰਸ਼ਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਵਿਰਜ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਵਿਨਤਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ।

ਅਪਰੋਕ੍ਸ਼ਦृਸ਼ਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਵ੍ਯਾਸਾਦੀਨਾਂ ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ । ਵਿਰਜਾਤਰਣਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਭੋਕ੍ਤਵ੍ਯਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਕਰ੍ਮਣਃ ॥ ੩,੧੦.

ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਆਸ ਆਦਿ ਸਿੱਧਾ ਦਰਸ਼ਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ, ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਵਿਰਜ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਭੋਗਣੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।

ਵਿਰਿਞ੍ਚੇਨੈਵ ਸਾਕਂ ਤੁ ਕਲ੍ਪੇਸ੍ਮਿਨ੍ਨਧਿਕਾਰਿਣਾਮ੍ । ਤੇषਾਂ ਤੁ ਨਿਯਮੇਨੈਵ ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਾਰਬ੍ਧਸਂਕ੍ਸ਼ਯਃ ॥ ੩,੧੦.

ਇਸ ਕਲਪ ਵਿੱਚ, ਸਿਰਫ ਵਿਰਿੰਚ ਦੇ ਨਾਲ, ਜੋ ਯੋਗਤਾ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਰੰਭਤ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਸੰਪੂਰਨ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਭਵਤ੍ਯੇਵਂ ਨ ਸਂਦੇਹੋ ਨਾਨ੍ਯੇषਾਂ ਸਰ੍ਵਸਂਕ੍ਸ਼ਯਃ । ਅਤਸ੍ਤੁ ਵਿਰਜਾਤਰਣਂ ਤੇषਾਮੇਵ ਭਵੇਤ੍ਪਟੋ ॥ ੩,੧੦.

ਇਹ ਗੱਲ ਨਿਸਚਿਤ ਹੈ, ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਤਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਵਿਰਜਾ ਦਰਿਆ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਕੇਵਲ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਵਿਰਜਾਤਰਣਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਤੇषਾਂ ਤ (ਤਯੋਸ੍ਤ)ਤ੍ਸਂਗਿਨਾਂ ਤਥਾ । ਸਰ੍ਵਾਰਬ੍ਧਕ੍ਸ਼ਯੋ ਨਾਸ੍ਤਿ ਯਤਸ੍ਤੇषਾਂ ਖਗਾਧਿਪ ॥ ੩,੧੦.

ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਵਿਰਜਾ ਦਰਿਆ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਖਗਾਂ ਦੇ ਸਿਰਤਾਜ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਾਰਾ ਕਰਮ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਇਸੀ ਕਾਰਨ।

ਅਤਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਥਾ ਨਾਸ੍ਤਿ ਵਿਰਜਾਤਰਣਂ ਪ੍ਰਭੋ । ਪ੍ਰਲਯੇ ਵਿਰਜਾਨਦ੍ਯਾ ਲਯੋ ਨਾਸ੍ਤਿ ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ ॥ ੩,੧੦.

ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਪ੍ਰਭੂ, ਵਿਰਜਾ ਦਰਿਆ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਪ੍ਰਲੈ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵੀ ਵਿਰਜਾ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਪ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਖਗਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ।

ਲਕ੍ਸ਼੍ਮ੍ਯਾਤ੍ਮਿਕਾ ਤੁ ਸਾ ਜ੍ਞੇਯਾ ਲਿਙ੍ਗਦੇਹਵਿਦਾਰਿਣੀ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਤ੍ਵਯੋਗ੍ਯਾ ऋਜਵੋ ਨਾਮ ਦੇਵਾਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ ॥ ੩,੧੦.

ਉਹ ਵਿਰਜਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਹੀ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਜੋ ਲਿੰਗ-ਦੇਹ ਨੂੰ ਚੀਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਤਾ ਲਈ ਯੋਗ, ਰਿਜਵ ਨਾਮ ਦੇ ਦੇਵਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ।

ਤੇਪਿ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਸ਼ਃ ਸਂਤਿ ਹ੍ਯਨਨ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਪृਥਗ੍ਗਣਾਃ । ਪृਥਕ੍ਪृਥਕ੍ਚ ਤੈਃ ਸਾਕਂ ਮੋਕ੍ਸ਼ਯੋਗ੍ਯਾਃ ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ ॥ ੩,੧੦.

ਉਹ ਵੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ, ਅਣਗਣੇ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਜੂਦ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਹੋਰ ਮੋਖਸ਼ ਲਈ ਯੋਗ ਜੀਵ ਵੀ ਹਨ, ਖਗਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ।

ਜੀਵਾਃ ਸਂਤਿ ਹ੍ਯਨੇਕੇ ਚ ਪ੍ਰਤਿਕਲ੍ਪੇ ਸृਜਨ੍ਤਿ ਤੇ । ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਲ੍ਲਕ੍ਸ਼ਣੈਃ ਸਮ੍ਯਗ੍ਯੁਕ੍ਤਾ ਵਾਯੁਤ੍ਵਯੋਗ੍ਯਕਾਃ ॥ ੩,੧੦.

ਕਈ ਜੀਵ ਹਨ, ਤੇ ਹਰ ਕਲਪ ਵਿੱਚ ਉਹ ਹੋਰ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਬਤੀ-ਦੋ ਲਕਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹਨ, ਉਹ ਵਾਯੂ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਲਈ ਯੋਗ ਹਨ।

ਅष੍ਟਕਾ ऋषਯਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਸ੍ਤਦੂਨਾਸ਼੍ਚਕ੍ਰਵਰ੍ਤਿਨਃ । ਸ਼ਤਜਨ੍ਮ ਸਮਾਰਭ੍ਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪਰਮੇष੍ਠਿਨਃ ॥ ੩,੧੦.

ਅੱਠ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਘੱਟ ਚਕ੍ਰਵਰਤੀ ਰਾਜੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸੌ ਜਨਮਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ।

ਅਪਰੋਕ੍ਸ਼ਮਿਤਿ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਤਥਾ ਹ੍ਯਾਰਬ੍ਧਸਂਕ੍ਸ਼ਯਃ । ਏਕੇਨ ਸ਼ਤਕਲ੍ਪੇਨ ਵਾਯੁਤ੍ਵਂ ਯਾਤਿ ਭੋ ਦ੍ਵਿਜ ॥ ੩,੧੦.

ਇਸ ਨੂੰ ਅਪਰੋਕਸ਼ ਗਿਆਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਮ ਦਾ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਸੌ ਕਲਪਾਂ ਵਿੱਚ, ਦੋਵੇਂ ਜਨਮ ਵਾਲੇ, ਵਾਯੂ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਸ਼ਤਜਨ੍ਮਨਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਤ੍ਵਂ ਯਾਤਿ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਧਰੇਃ ਪਦਮ੍ । ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਕਲ੍ਪਂ ਸਮਾਰਭ੍ਯ ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ ॥ ੩,੧੦.

ਸੌ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਤਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਰੀ ਦਾ ਸਥਾਨ। ਚਾਲੀ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਕਲਪਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਖਗਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ।

ਰੁਦ੍ਰਸ੍ਯਾਪ੍ਯਾਪਰੋਕ੍ਸ਼੍ਯਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਥਾ ਪ੍ਰਾਰਬ੍ਧਸਂਕ੍ਸ਼ਯਃ । ਏਕਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਕਲ੍ਪੇ ਸ਼ੇषਤ੍ਵਂ ਯਾਤਿ ਸੁਵ੍ਰਤ ॥ ੩,੧੦.

ਰੁਦਰ ਲਈ ਵੀ ਅਪਰੋਕਸ਼ ਗਿਆਨ ਤੇ ਕਰਮ ਦਾ ਨਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਕਤਾਲੀ ਕਲਪਾਂ ਵਿੱਚ, ਸੁਵਰਤ, ਉਹ ਸ਼ੇਸ਼ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।