ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਨਿਰृਤਿਰੁਵਾਚ । ਯੋਗੇਨ ਤ੍ਵਯ੍ਯਰ੍ਪਿਤਯਾ ਚ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸਂਯਾਨ੍ਤਿ ਲੋਕਾਃ ਪਰਮਾਂ ਗਤਿਂ ਚ । ਆਸੇਵਯਾ ਸਰ੍ਵਗੁਣਾਧਿਕਾਨਾਂ ਜ੍ਞਾਨੇਨ ਵੈਰਾਗ੍ਯਯੁਤੇਨਦਵੇ ॥ ੩,੮.

ਨਿਰ੍ਰਿਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੋਗ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਉਪਰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਲੋਕ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਨਾਲ—

ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਨਿਗ੍ਰਹੇਣੈਵ ਵਿष੍ਣੋਰ੍ਯਾਨ੍ਤਿ ਪਰਂ ਪਦਮ੍ । ਅਤੋ ਮਾਂ ਪਾਹਿ ਦਯਯਾ ਸਦਾ ਤਾਰਾਸਮਂ ਪ੍ਰਭੋ । ਤਦਨਨ੍ਤਰਜਾ ਸ੍ਤੋਤੁਂ ਪ੍ਰਾਵਹੀ ਤਂ ਪ੍ਰਚਕ੍ਰਮੇ ॥ ੩,੮.

ਮਨ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਕੇ ਹੀ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦਾ ਉੱਚਾ ਦਰ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਨੂੰ ਤਾਰਾ ਦੇ ਸਮਾਨ ਦਇਆ ਨਾਲ ਸਦਾ ਰੱਖ। ਨਿਰ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਵਾਹੀ ਨੇ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।

ਪ੍ਰਵਾਹ੍ਯੁਵਾਚ । ਸੁਤਾਃ ਪ੍ਰਸਂਗੇਨ ਭਵਨ੍ਤਿ ਵੀਰ੍ਯਾਤ੍ਤਵ ਪ੍ਰਸਾਦਾਤ੍ਪਰਮਾਃ ਸਮ੍ਪਦਸ਼੍ਚ । ਯਾ ਹ੍ਯੁਤ੍ਤਮਸ਼੍ਲੋਕਰਸਾਯਨਾਃ ਕਥਾਸ੍ਤਤ੍ਸੇਵਨਾਦਾਸ੍ਤ੍ਵਪਵਰ੍ਗਵਰ੍ਤ੍ਮਨਿ ॥ ੩,੮.

ਪ੍ਰਵਾਹੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਬੱਚੇ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤੇਰੇ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਵਧੀਆ ਤਾਕਤ ਤੇ ਦੌਲਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਉੱਚੀ ਸਤਿਕਾਰ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਰਸਤਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

ਭਕ੍ਤਿਰ੍ਭਵੇਤ੍ਸਰ੍ਵਦਾ ਦੇਵਦੇਵ ਸਦਾਪ੍ਯਹਂ ਨਿਰृਤੇਃ ਸਾਮ੍ਯਮੇਵ । ਸਹਰ੍ਭਾष੍ਯਕੋਮਿਤ੍ਰਃ ਤ੍ਕਯੀਤਾਰਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ ॥ ੩,੮.

ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਭਗਤੀ ਸਦਾ ਬਣੀ ਰਹੇ। ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਿਰ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹਾਂ। ਸਹਰਭਾਸ਼ਿਆ, ਕੋਮਿਤ੍ਰਾ, ਟਕਈ ਅਤੇ ਤਾਰਾ ਦਾ ਨਾਮ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

ਕੋਣਾਧਿਪੋ ਨਿਰृਤਿਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਾਵਹੀ ਪ੍ਰਵਹਪ੍ਰਿਯਾ । ਚਤ੍ਵਾਰ ਏਤੇ ਪਰ੍ਜਨ੍ਯਾਤ੍ਤ੍ਰਿਗੁਣਾਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ ॥ ੩,੮.

ਕੋਣਾਧਿਪ, ਨਿਰ੍ਰਿਤੀ, ਪ੍ਰਵਾਹੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵਾਹਾ ਦੀ ਪਿਆਰੀ — ਇਹ ਚਾਰ ਪਰਜਨਿਆ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਗੁਣੇ ਘੱਟ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਤਦਨਨ੍ਤਰਜਾਨ੍ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਤਾਞ੍ਛृਣੁ ਤ੍ਵਂ ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ । ਪ੍ਰਵਾਹਭਾਰ੍ਯਾਨਨ੍ਤਰਜੋ ਵਿष੍ਵਕ੍ਸੇਨੋਥਪਾਰ੍षਦਃ । ਵਾਯੁਪੁਤ੍ਰੋ ਮਹਾਭਾਗਃ ਹਰਿਂ ਸ੍ਤੋਤੁਂ ਪ੍ਰਚਕ੍ਰਮੇ ॥ ੩,੮.

ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗਾ ਕਿ ਅਗਲੇ ਕੌਣ ਹਨ—ਸੁਣੋ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰਤਾਜ। ਵਾਯੂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਨਮਿਆ ਵਿਸ਼ਵਕਸੇਨ, ਜੋ ਵੱਡਾ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਹਰੀ ਦੀ ਸਤਿ ਕਰਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਇਆ।

ਵਿष੍ਵਕ੍ਸੇਨ ਉਵਾਚ । ਭਗਵਾਨ੍ਮੋਕ੍ਸ਼ਦਃ ਕृष੍ਣਃ ਪੂਰ੍ਣਾਨਨ੍ਦੋ ਸਦਾਯਦਿ । ਯਦਿ ਸ੍ਯਾਤ੍ਪਰਮਾ ਭਕ੍ਤਿਰ੍ਹ੍ਯ ਪਰੋਕ੍ਸ਼ਤ੍ਵਸਾਧਨਾ ॥ ੩,੮.

ਵਿਸ਼ਵਕਸੇਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਭਗਵਾਨ, ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਜੋ ਸਦਾ ਪੂਰਨ ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਉੱਚੀ ਭਕਤੀ ਹੋਵੇ, ਭਾਵੇਂ ਓਹ ਪਰੋਕਸ਼ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਸੱਚੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਤਥਾ ਸ੍ਵਗੁਰੁਮਾਰਭ੍ਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਨ੍ਤੇषੁ ਚ ਸਾਧੁषੁ । ਤਦ੍ਯੋਗ੍ਯਤਾਨੁਸਾਰੇਣ ਭਕ੍ਤਿਰ੍ਨਿष੍ਕਪਟਾ ਯਦਿ ॥ ੩,੮.

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਪਣਾ ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੱਕ ਦੇ ਸਾਧੂਆਂ ਲਈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜੇਕਰ ਭਕਤੀ ਨਿਰਮਲ ਤੇ ਸੱਚੀ ਹੋਵੇ—

ਤੁਲਸ੍ਯਾਦਿषੁ ਜੀਵੇषੁ ਯਦਿ ਸ੍ਯਾਤ੍ਪ੍ਰੀਤਿਰਣ੍ਡਜ । ਸਂਸ੍ਮृਤਿਸ਼੍ਚ ਤਦਾ ਨਾਸ਼ੀ ਭੂਯਾਦੇਵ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ॥ ੩,੮.

ਅੰਡਜ, ਜੇਕਰ ਤੁਲਸੀ ਆਦਿ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਪਿਆਰ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਯਾਦ ਕਦੇ ਵੀ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

ਏਵਂ ਸ੍ਤੁਤ੍ਤ੍ਵਾ ਮਹਾਭਾਗੋ ਵਿष੍ਵਕ੍ਸੇ ਨੋ ਮਹਾਪ੍ਰਭੋ । ਤੂष੍ਣੀਂ ਬਭੂਵ ਗਰੁਡ ਪ੍ਰਾਞ੍ਜਲਿਰ੍ਨਮ੍ਰਕਨ੍ਧਰਃ । ਮਿਤ੍ਰਾਦਹਂ ਨ੍ਯੂਨ ਏਵ ਨਾਤ੍ਰ ਕਾਰ੍ਯਾ ਵਿਚਾਰਣਾ ॥ ੩,੮.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਡੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ਵਕਸੇਨ ਨੇ ਮਹਾਂਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸਤਿ ਕਰਕੇ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ, ਗਰੁੜ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਤੇ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹਾਂ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਸੋਚਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡ ਉਵਾਚ । ਅਜਾਨਜਸ੍ਵਰੂਪਂ ਚ ਬ੍ਰੂਹਿ ਕृष੍ਣ ਮਹਾਮਤੇ । ਤਦਨ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਕ੍ਰਮੇਣੇਵ ਵਕ੍ਤੁਂ ਕृष੍ਣ ਤ੍ਵਮਰ੍ਹਸਿ ॥ ੩,੯.

ਸ਼੍ਰੀ ਗਰੁੜ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਵੱਡੀ ਬੁਧੀ ਵਾਲੇ, ਅਜਾਨਾ ਦੇ ਸਵਰੂਪ ਬਾਰੇ ਦੱਸੋ, ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਵੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿਓ।

ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣ ਉਵਾਚ । ਅਜਾਨਾਖ੍ਯਾ ਦੇਵਤਾਸ੍ਤੁ ਤਤ੍ਤਦ੍ਦੇਵਕੁਲੇ ਭਵਾਃ । ਅਜਾਨਦੇਵਤਾਸ੍ਤਾ ਹਿ ਤੇਭ੍ਯੋਗ੍ਰ੍ਯਾਃ ਕਰ੍ਮਦੇਵਤਾਃ ॥ ੩,੯.

ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਅਜਾਨਾ ਨਾਮ ਵਾਲੀਆਂ ਦੇਵੀਆਂ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਦੇਵ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਜਾਨਾ ਦੇਵੀਆਂ ਕਰਮ ਦੇ ਜਨਮੀਆਂ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਨ।

ਵਿਰਾਧਸ਼੍ਚਾਰੁਦੇष੍ਣਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਚਿਤ੍ਰਰਥਸ੍ਤਥਾ । ਧृਤਰਾष੍ਟ੍ਰਃ ਕਿਸ਼ੋਰਸ਼੍ਚ ਹੂਹੂਰ੍ਹਾਹਾਸ੍ਤਥੈਵ ਚ ॥ ੩,੯.

ਵਿਰਾਧ, ਆਰੁਦੇਸ਼ਣ, ਚਿਤਰਰਥ, ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ, ਕਿਸ਼ੋਰ, ਹੂਹੂ ਤੇ ਹਾਹਾ—

ਵਿਦ੍ਯਾਧਰਸ਼੍ਚੋਗ੍ਰਸੇਨੋ ਵਿਸ਼੍ਵਾਵਸੁਪਰਾਵਸੂ । ਚਿਤ੍ਰਸੇਨਸ਼੍ਚ ਗੋਪਾਲੋ ਬਲਃ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ ਸ੍ਮृਤਾਃ ॥ ੩,੯.

ਵਿਦਿਆਧਰ, ਉਗ੍ਰਸੇਨ, ਵਿਸ਼ਵਾਵਸੁ, ਪਰਾਵਸੁ, ਚਿਤਰਸੇਨ, ਗੋਪਾਲ ਤੇ ਬਲ—ਇਹ ਪੰਦਰਾਂ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਏਵਮਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਃ ਸ਼ਤਸਂਖ੍ਯਾਃ ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ । ਅਜਾਨਜਸਮਾ ਜ੍ਞੇਯਾ ਮੁਕ੍ਤੌ ਸਂਸਾਰ ਏਵ ਚ ॥ ੩,੯.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰਤਾਜ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ, ਜੋ ਸੈਂਕੜੇ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਮੁਕਤੀ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਅਜਾਨਾ ਦੇ ਸਮਾਨ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਅਜ੍ਞਾਨਜਾਸ੍ਤੁ ਮੇ ਦੇਵਾਃ ਕਰ੍ਮਜੇਭ੍ਯਃ ਸ਼ਤਾਵਰਾਃ । ਘृਤਾਚੀ ਮੇਨਕਾ ਰਂਭਾ ਉਰ੍ਵਸ਼ੀ ਚ ਤਿਲੋਤ੍ਤਮਾ ॥ ੩,੯.

ਪਰ ਮੇਰੇ ਅਗਿਆਨ ਤੋਂ ਜਨਮੀਆਂ ਦੇਵੀਆਂ ਕਰਮ ਜਨਮੀਆਂ ਤੋਂ ਸੈਂਕੜੇ ਘੱਟ ਹਨ: ਘ੍ਰਿਤਾਚੀ, ਮੇਨਕਾ, ਰੰਭਾ, ਉਰਵਸ਼ੀ ਤੇ ਤਿਲੋਤਮਾ।

ਸੁਕੇਤੁਃ ਸ਼ਬਰੀ ਚੈਵ ਮਞ੍ਜੁਘੋषਾ ਚ ਪਿਙ੍ਗਲਾ । ਇਤ੍ਯਾਦਿਕਂ ਯਕ੍ਸ਼ਰਤ੍ਨਂ ਸਹ ਸਂਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍ ॥ ੩,੯.

ਸੁਕੇਤੁ, ਸ਼ਬਰੀ, ਮੰਜੁਘੋਸ਼ਾ, ਪਿੰਗਲਾ—ਇਹ ਆਦਿ ਯਕਸ਼ਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਉਲੇਖ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਅਜਾਨਜਸਮਾ ਹ੍ਯੇਤੇ ਕਰ੍ਮਜੇਭ੍ਯਃ ਸ਼ਤਾਵਰਾਃ । ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰੋ ਵਸਿष੍ਠਸ਼੍ਚ ਨਾਰਦਸ਼੍ਚ੍ਯਵਨਸ੍ਤਥਾ ॥ ੩,੯.

ਇਹ, ਭਾਵੇਂ ਅਜਾਨਾ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹਨ, ਪਰ ਕਰਮ ਜਨਮੀਆਂ ਤੋਂ ਸੈਂਕੜੇ ਘੱਟ ਹਨ: ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਵਸੀਸ਼ਠ, ਨਾਰਦ ਤੇ ਚਵਨ—

ਉਤਥ੍ਯਸ਼੍ਚ ਮੁਨਿਸ਼੍ਚੈਤਾਨ੍ਦ੍ਰਾਜਪਿਤ੍ਵਾ ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ । ऋषਯਸ਼੍ਚ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨੋ ਹ੍ਯਜਾਨਜਸਮਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ ॥ ੩,੯.

ਉਤਥਿਆ ਤੇ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਜਾ ਵਜੋਂ ਰਾਜ ਕੀਤਾ, ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰਤਾਜ, ਉਹ ਵੀ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਜੋਂ ਅਜਾਨਾ ਦੇ ਸਮਾਨ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਸ਼ਤਰ੍ਚਿਃ ਕਸ਼੍ਯਪੋ ਜ੍ਞੇਯੋ ਮਧ੍ਯਮਸ਼੍ਚ ਪਰਾਸ਼ਰਃ । ਪਾਵਮਾਨ੍ਯਃ ਪ੍ਰਗਾਥਸ਼੍ਚ ਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਰਸੂਕ੍ਤਸ਼੍ਚ ਦੇਵਲਃ ॥ ੩,੯.

ਸ਼ਤਰਚਿ, ਕਸ਼ਯਪ, ਮਧ੍ਯਮ, ਪਰਾਸ਼ਰ, ਪਾਵਮਾਨਯ, ਪ੍ਰਗਾਥ, ਖ਼ੁਦਰਸੂਕਤ ਤੇ ਦੇਵਲ—

ਗृਤ੍ਸਮਦੋ ਹ੍ਯਾਸੁਰਿਸ਼੍ਚ ਭਰਦ੍ਵਾਜੋਥ ਮੁਦ੍ਗਲਃ । ਉਦ੍ਦਾਲਕੋ ਹ੍ਯृष੍ਯਸ਼ृਙ੍ਗਃ ਸ਼ਙ੍ਖਃ ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤਸ੍ਤਥਾ ॥ ੩,੯.

ਗ੍ਰਿਤਸਮਦ, ਆਸੁਰੀ, ਭਰਦਵਾਜ, ਮੁਦਗਲ, ਉੱਡਾਲਕ, ਰਿਸ਼ਯਸ਼੍ਰਿੰਗ, ਸ਼ੰਖ ਤੇ ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤ—

ਸੁਯਜ੍ਞਸ਼੍ਚੈਵ ਬਾਭ੍ਰਵ੍ਯੋ ਮਾਣ੍ਡੂਕਸ਼੍ਚੈਵ ਬਾष੍ਕਲਃ । ਧਰ੍ਮਾਚਾਰ੍ਯਸ੍ਤਥਾਗਸ੍ਤ੍ਯੋ ਦਾਲ੍ਭ੍ਯੋ ਦਾਰ੍ਢ੍ਯਚ੍ਯੁਤਸ੍ਤਥਾ ॥ ੩,੯.

ਸੁਯਜ੍ਯ, ਬਾਭਰਵ੍ਯ, ਮਾਂਡੂਕ, ਬਾ਷ਕਲ, ਧਰਮਾਚਾਰਯ, ਅਗਸਤ੍ਯ, ਦਾਲਭ ਤੇ ਦਾਰਢ੍ਯਚ੍ਯੁਤ—

ਕਵषੋ ਹਰਿਤਃ ਕਣ੍ਵੋ ਵਿਰੂਪੋ ਮੁਸਲਸ੍ਤਥਾ । ਵਿष੍ਣੁਵृਦ੍ਧਸ਼੍ਚ ਆਤ੍ਰੇਯਃ ਸ਼੍ਰੀਵਤ੍ਸੋ ਵਤ੍ਸਲੇਤ੍ਯਪਿ ॥ ੩,੯.

ਕਵਸ਼, ਹਰਿਤ, ਕਣਵ, ਵਿਰੂਪ, ਮੁਸਲ, ਵਿਸ਼ਣੁਵ੍ਰਿਧ, ਆਤਰੇਯ, ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ ਤੇ ਵਤਸਲ ਵੀ।

ਭਾਰ੍ਗਵਸ਼੍ਚਾਪ੍ਨਵਾਨਸ਼੍ਚ ਮਾਣ੍ਡੂਕੇਯਸ੍ਤਥੈਵ । ਮਣ੍ਡੂਕਸ਼੍ਚੈਵ ਜਾਬਚਲਿਃ ਵੀਤਿਹਵ੍ਯਸ੍ਤਥੈਵ ਚ ॥ ੩,੯.

ਭਾਰਗਵ, ਆਪਨਵਾਨ, ਮਾਂਡੂਕੇਯ, ਮੰਡੂਕ, ਜਾਬਚਲੀ ਅਤੇ ਵੀਤਿਹਵ੍ਯ — ਇਹ ਸਾਰੇ ਹੀ ਹਨ।

ਗृਤ੍ਸਮਦਃ ਸ਼ੌਨਕਸ਼੍ਚ ਇਤ੍ਯਾਦ੍ਯਾ ऋषਯਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ । ਏਤੇषਾਂ ਸ਼੍ਰਵਣਾਦੇਵ ਹਰਿਃ ਪ੍ਰੀਣਾਤਿ ਸਰ੍ਵਦਾ ॥ ੩,੯.

ਗ੍ਰਿਤਸਮਦ ਅਤੇ ਸ਼ੌਨਕ ਵੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਹੀ ਹਰੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਬ੍ਰੁਵੇ ਦ੍ਵ੍ਯष੍ਟਸਹਸ੍ਰਂ ਚ ਸ਼ृਣੁ ਤਾਰ੍ਕ੍ਸ਼੍ਯ ਮਮ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ । ਅਗ੍ਨਿਪੁਤ੍ਰਾਸ੍ਤੁ ਯਦ੍ਦ੍ਵ੍ਯष੍ਟਸਹਸ੍ਰਞ੍ਚ ਮਮ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ । ਅਜਾਨਜਸਮਾ ਹ੍ਯੇਤਾ (ਤੇ) ਨਾਤ੍ਰ ਕਾਰ੍ਯਾ ਵਿਚਾਰਣਾ ॥ ੩,੯.

ਤਾਰਕਸ਼, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮੇਰੀਆਂ ਅਠ ਹਜ਼ਾਰ ਪਤਨੀਆਂ ਹਨ; ਅੱਗ ਤੋਂ ਜਨਮੀਆਂ ਵੀ ਅਠ ਹਜ਼ਾਰ ਹਨ, ਤੇ ਉਹ ਅਜਾਨਾ ਤੋਂ ਜਨਮੀਆਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹਨ — ਇੱਥੇ ਹੋਰ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।

ਤ੍ਵष੍ਟੁਃ ਪੁਤ੍ਰੀ ਕਸ਼ੇਰੂਸ਼੍ਚ ਤਾਸਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਗੁਣਾਧਿਕਾ । ਤਦਨਨ੍ਤਰਜਾਨ੍ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਸ਼ृਣੁ ਸਮ੍ਯਕ੍ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ ॥ ੩,੯.

ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਤਵਸ਼ਟ੍ਰ ਦੀ ਧੀ ਕਸ਼ੇਰੂ ਆਪਣੇ ਗੁਣਾਂ ਕਰਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਨਮੀਆਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਾਂਗਾ — ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ।

ਆਜਾਨੇਭ੍ਯਸ੍ਤੁ ਪਿਤਰਃ ਸਪ੍ਤਭ੍ਯੋਨ੍ਯੇ ਸ਼ਤਾਵਰਾਃ । ਤਥਾਧਿਕਾ ਹਿ ਪਿਤਰ ਇਤਿ ਵੇਦਵਿਦਾਂ ਮਤਮ੍ ॥ ੩,੯.

ਅਜਾਨਾ ਤੋਂ ਸੱਤ ਹੋਰ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਹਨ, ਹਰ ਇੱਕ ਵਿੱਚ ਸੌ ਪੀੜੀਆਂ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿਤਰ ਬਹੁਤ ਹਨ, ਇਹ ਵੈਦਕ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਮਤ ਹੈ।

ਤਦਨਨ੍ਤਰਾਜਾਨ੍ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਸ਼ृਣੁ ਤ੍ਵਂ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮ । ਅष੍ਟਾਭ੍ਯੋ ਦੇਵਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾ ਅष੍ਟੋਤ੍ਤਰਸ਼ਤਂ ਵਿਨਾ ॥ ੩,੯.

ਹੁਣ ਮੈਂ ਅਜਾਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਨਮੀਆਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਾਂਗਾ — ਸੁਣੋ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੁਜਾ; ਅੱਠ ਦੇਵ-ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਇੱਕ ਸੌ ਅੱਠ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ।