ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਏਵਂ ਸ੍ਤੁਤ੍ਵਾ ਤੁ ਪੁਲਹਸ੍ਤੂष੍ਣੀਮਾਸ ਤਦਾ ਖਗ । ਤਦਨਨ੍ਤਰਜਃ ਸ੍ਤੋਤੁਂ ਕ੍ਰਤੁਃ ਸਮੁਪਚਕ੍ਰਮੇ ॥ ੩,੭.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁਲਹ ਨੇ ਵੀ ਤੇਰੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਕੇ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ, ਖਗ। ਉਸ ਦੇ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ, ਕ੍ਰਤੁ ਨੇ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।

ਕ੍ਰਤੁਰੁਵਾਚ । ਪ੍ਰਾਣਪ੍ਰਯਾਣਸਮਯੇ ਭਗਵਂਸ੍ਤਵੈਵ ਨਾਮਾਨਿ ਸਂਸृਤਿਜਦੁਃਖਵਿਨਾਸ਼ਕਾਨਿ । ਯੇਨੈਕਜਨ੍ਮਸ਼ਮਲਂ ਸਹਸੈਵ ਹਿਤ੍ਵਾ ਸਂਯਾਤਿ ਮੁਕ੍ਤਿਮਮਲਾਂ ਤਮਹਂ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯੇ ॥ ੩,੭.

ਕ੍ਰਤੁ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਦੋਂ ਜੀਵਨ ਦੇ ਜਾਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਭਗਵਾਨ, ਤੇਰੇ ਨਾਮ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਨਾਲ ਇੱਕ ਜਨਮ ਦੀ ਮਲਿਨਤਾ ਤੁਰੰਤ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਮੈਂ ਉਸ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ।

ਯੇ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਵਿਵਸ਼ਾ ਵਿष੍ਣੋ ਨਾਮਮਾਤ੍ਰੈਕਜਲ੍ਪਕਾਃ । ਤੇਪਿ ਮੁਕ੍ਤਿਂ ਪ੍ਰਯਾਨ੍ਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਕਿਮੁਤ ਧ੍ਯਾਯਿਨਃ ਸਦਾ ॥ ੩,੭.

ਜੋ ਭਗਤੀ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਣੂ, ਤੇਰਾ ਨਾਮ ਹੀ ਉਚਾਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਜਲਦੀ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ—ਤੇ ਜੋ ਸਦਾ ਤੇਰੀ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਤਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧੇਰੇ।

ਏਵਂ ਸ੍ਤੁਤ੍ਵਾ ਕ੍ਰਤੁਰਪਿ ਤੂष੍ਣੀਮਾਸ ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ । ਤਦਨਨ੍ਤਰਜਃ ਸ੍ਤੋਤੁਂ ਮਨੁਰ੍ਵੈਵਸ੍ਵਤੋਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ ੩,੭.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕ੍ਰਤੁ ਨੇ ਵੀ ਤੇਰੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਕੇ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ, ਖਗੇਸ਼। ਉਸ ਦੇ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ, ਵੈਵਸਵਤ ਮਨੂ ਨੇ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਨ ਲਈ ਬੋਲਿਆ।

ਵੈਵਸ੍ਵਤ ਉਵਾਚ । ਸੋਹਂ ਹਿ ਕਰ੍ਮਕਰਣੇ ਨਿਰਤਃ ਸਦੈਵ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਭੋਗੇ ਚ ਨਿਰਤਸ਼੍ਚ ਗੁਦੇ ਪ੍ਰਮਤ੍ਤਃ । ਜਿਹ੍ਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇ ਚ ਨਿਰਤਸ੍ਤਵ ਦਰ੍ਸ਼ਨੇ ਚ ਸਮ੍ਯਗ੍ਵਿਰਾਗਸਹਿਤਃ ਪਰਮੋਦਰੇਣ ॥ ੩,੭.

ਵੈਵਸਵਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਸਤੀਆਂ ਦੇ ਸੁਖ ਵਿਚ ਲੀਨ, ਨੀਵੀਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਵਿਚ ਬੇਪਰਵਾਹ, ਜੀਭ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਵਿਚ ਲੱਗਾ, ਪਰ ਤੇਰਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਸੱਚੀ ਵੈਰਾਗਤਾ ਤੇ ਉੱਚੀ ਉਦਾਸੀ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ।

ਮਾਂਸਾਸ੍ਥਿਮਜ੍ਜਰੁਧਿਰੈਃ ਸਹਿਤੇ ਚ ਦੇਹੇ ਭਕ੍ਤਿਂ ਸਦੈਵ ਭਗਵਨ੍ਨਪਿ ਤਸ੍ਕਰੇ ਚ । ਗੁਰ੍ਵਗ੍ਨਿਬਾਡਬਗਵਾਦਿषੁ ਸਤ੍ਸੁ ਦੁਃਖਾਤ੍ਸਮ੍ਯਗ੍ਵਿਰਕ੍ਤਿਮੁਪਯਾਮਿ ਸਹਸ੍ਵ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ॥ ੩,੭.

ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਮਾਸ, ਹੱਡੀ, ਮੱਜਾ ਤੇ ਲਹੂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ, ਭਗਵਾਨ, ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਭਗਤੀ ਰੱਖਦਾ ਹਾਂ—even ਜੇ ਚੋਰ ਵਾਂਗ। ਗੁਰੂ, ਅੱਗ ਤੇ ਹੋਰ ਵਡੇਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ, ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੈਂ ਸੱਚੀ ਵੈਰਾਗਤਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ—ਤੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੇਰਾ ਸਹਾਰਾ ਬਣ।

ਲੋਕਾਨੁਵਾਦਸ਼੍ਰਵਣੇ ਪਰਮਾ ਚ ਸ਼ਕ੍ਤਿਰ੍ਨਾਰਾਯਣਸ੍ਯ ਨਮਨੇ ਨ ਚ ਮੇਸ੍ਤਿ ਸ਼ਕ੍ਤਿਃ । ਲੋਕਾਨੁਯਾਨਕਰਣੇ ਪਰਮਾ ਚ ਸ਼ਕ੍ਤਿਃ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਾਦਿਮਾਰ੍ਗਗਮਨੇ ਪਰਮਾ ਹ੍ਯਸ਼ਕ੍ਤਿਃ ॥ ੩,੭.

ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣਨ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਹੈ, ਪਰ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਕੋਈ ਤਾਕਤ ਨਹੀਂ। ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਚਲਣ ਵਿੱਚ, ਖੇਤ ਆਦਿ ਵਿਚ ਜਾਣ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਹੈ, ਪਰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਹੋਰ ਕੁਝ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਕੋਈ ਤਾਕਤ ਨਹੀਂ।

ਵੈਸ਼੍ਯਾਦਿਕੇषੁ ਧਨਿਕੇषੁ ਪਰਾ ਚ ਸ਼ਕ੍ਤਿਃ ਸਦ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇष੍ਵਪਿ ਨ ਸ਼ਕ੍ਤਿਰਹੋ ਮੁਰਾਰੇ ॥ ੩,੭.

ਵੈਸ਼ ਅਤੇ ਹੋਰ ਧਨਵਾਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਤਾਕਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਚੰਗੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਐਸਾ ਜੋਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਹਾਏ ਮੁਰਾਰੀ।

ਵੈਵਸ੍ਵਤਮਨੁਰ੍ਦੇਵਂ ਸ੍ਤੁਤ੍ਵਾ ਤੂष੍ਣੀਂ ਬਭੂਵ ਹ । ਤਦਨਨ੍ਤਰਜਃ ਸ੍ਤੋਤੁਂ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰੋਪਚਕ੍ਰਮੇ ॥ ੩,੭.

ਵੈਵਸਵਤ ਮਨੁ ਨੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਕੇ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।

ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਉਵਾਚ । ਨ ਧ੍ਯਾਤੇ ਚਰਣਾਂਬੁਜੇ ਭਗਵਤੋ ਸਂਧ੍ਯਾਪਿ ਨਾਨੁष੍ਠਿਤਾ ਜ੍ਞਾਨਦ੍ਵਾਰਕਪਾਟਪਾਟਨਪਟੁਰ੍ਧਰ੍ਮੋਪਿ ਨੋਪਾਰ੍ਜਿਤਃ । ਅਨ੍ਤਰ੍ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਮਲਾਭਿਘਾਤਕਰਣੇ ਪਟ੍ਵੀ ਸ਼੍ਰੁਤਾ ਤੇ ਕਥਾ ਨੋ ਦੇਵ ਸ਼੍ਰਵਣੇਨ ਪਾਹਿ ਭਗਵਨ੍ਮਾਮਤ੍ਰਿਤੁਲ੍ਯਂ ਸਦਾ ॥ ੩,੭.

ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਕੰਵਲ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਨਾ ਹੀ ਸੰਧਿਆ ਦੀ ਰੀਤ ਨਿਭਾਈ। ਗਿਆਨ ਦੇ ਦਰਵਾਜੇ ਖੋਲ੍ਹਣ ਦੀ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਪਾਈ, ਧਰਮ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਮਾਇਆ। ਤੇਰੀਆਂ ਵਚਨਾਂ, ਜੋ ਅੰਦਰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਮਲ ਖਤਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਮੈਂ ਸੁਣੀਆਂ ਤਾਂ ਹਨ, ਪਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਪਾਈ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਨੂੰ ਸਦਾ ਆਪਣੇ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਰੱਖ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਅਤ੍ਰੀ ਵਰਗਾ ਨਹੀਂ ਹਾਂ।

ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰऋषਿਸ੍ਤ੍ਵੇਵਂ ਸ੍ਤੁਤ੍ਵਾ ਤੂष੍ਣੀਂ ਬਭੂਵ ਹ । ਭृਗੁਨਾਰਦਕ੍ਸ਼ਾਂਸ਼੍ਚ ਵਿਹਾਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਪੁਤ੍ਰਕਾਃ ॥ ੩,੭.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਕੇ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ। ਭ੍ਰਿਗੁ, ਨਾਰਦ ਅਤੇ ਦਕਸ਼ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਹਿ ਗਏ।

ਸਪ੍ਤਸਂਖ੍ਯਾ ਵਸਿष੍ਠਾਦ੍ਯਾ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਸ੍ਤਥੈਵ ਚ । ਵੈਵਸ੍ਵਤਮਨੁਸ੍ਤ੍ਵੇਤੇ ਪਰਸ੍ਪਰਸਮਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ ॥ ੩,੭.

ਵਸਿਸ਼ਠ ਆਦਿ ਸੱਤ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਵੈਵਸਵਤ ਮਨੁ — ਇਹ ਸਭ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਵਹ੍ਨੇਰਪ੍ਯਵਰਾ ਨਿਤ੍ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ਮਿਤ੍ਰਾਦ੍ਗੁਣਾਧਿਕਾਃ । ਤਦਨਨ੍ਤਜਸ੍ਤੋਤ੍ਰਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਸ਼ृਣੁ ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ ॥ ੩,੭.

ਅਗਨਿ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਹੋਏ ਸਦਾ ਘੱਟ ਹਨ, ਪਰ ਕੁਝ ਮਿਤ੍ਰਾ ਤੋਂ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਅਗਲੇ ਜਨਮੇ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਵਰਨਾਂਗਾ, ਸੁਣੋ ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ।

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੮ ਕ੍ਰਤੋਰਨਨ੍ਤਰਂ ਜਾਤੋ ਮਿਤ੍ਰੋ (ਸ਼੍ਰੋ) ਨਾਮ ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ । ਨਾਰਾਯਣਂ ਜਗਦ੍ਯੋਨਿਂ ਸ੍ਤੋਤੁਂ ਸਮੁਪਚਕ੍ਰਮੇ ॥ ੩,੮.

ਸ਼੍ਰੀ ਗਰੁੜ ਮਹਾ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਅਠਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ: ਯਜਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਮਿਤ੍ਰਾ ਜਨਮਿਆ, ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ। ਉਸ ਨੇ ਨਾਰਾਇਣ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ, ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।

ਮਿਤ੍ਰ ਉਵਾਚ । ਨਤੋਸ੍ਮ੍ਯਜ੍ਞਸ੍ਤ੍ਵਚ੍ਚਰਣਾਰਵਿਨ੍ਦਂ ਭਵਚ੍ਛਿਦਂ ਸ੍ਵਸ੍ਤ੍ਯਯਨਂ ਭਵਚ੍ਛਿਦੇ । ਵੇਦ ਸ੍ਵਯਂ ਭਗਵਾਨ੍ਵਾਸੁਦੇਵੋ ਨਾਹਂ ਨਾਗ੍ਨਿਰ੍ਨ ਤ੍ਰਿਦੇਵਾ ਮੁਨੀਨ੍ਦ੍ਰਾਃ ॥ ੩,੮.

ਮਿਤ੍ਰਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਅਗਿਆਨ ਹੋ ਕੇ ਤੇਰੇ ਕੰਵਲ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਬੰਧਨ ਨੂੰ ਤੋੜਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਕismet ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਵਾਸੁਦੇਵ ਆਪ ਹੀ ਵੇਦ ਹਨ; ਨਾ ਮੈਂ, ਨਾ ਅਗਨਿ, ਨਾ ਤਿੰਨ ਦੇਵਤੇ, ਨਾ ਮੁਨੀ — ਕੋਈ ਵੀ ਐਸਾ ਨਹੀਂ।

ਅਥਾਪਰੇ ਭਾਗਵਤਪ੍ਰਧਾਨਾ ਯਦਾ ਨ ਜਾਨੀਯੁਰਥਾਪਰੇ ਕੁਤਃ । ਮਾਂ ਪਾਹਿ ਨਿਤ੍ਯਂ ਪਰਤੋਪ੍ਯਧੀਸ਼ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਾਨ੍ਨ੍ਯੂਨ ਏਵੇਤਿ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ । ਅਹਂ ਪਰ੍ਜਨ੍ਯਾਰ੍ਦ੍ਵਿਗੁਣ ਏਵ ਨਿਤ੍ਯਮਤੋ ਮਮ ਸ੍ਤਵਨੇ ਨਾਸ੍ਤਿ ਸ਼ਕ੍ਤਿਃ ॥ ੩,੮.

ਜਦੋਂ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪਤਾ ਹੋਵੇ? ਹੇ ਸਰਵੋਚ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਨੂੰ ਸਦਾ ਰੱਖ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਤੋਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਘੱਟ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਪਰਜਨਿਆ ਤੋਂ ਦੋ ਗੁਣੇ ਘੱਟ ਹਾਂ, ਇਸ ਲਈ ਤੇਰੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਤਾਕਤ ਨਹੀਂ।

ਏਵਂ ਸ੍ਤੁਤ੍ਵਾ ਹਰਿਂ ਮਿਤ੍ਰਸ੍ਤੂष੍ਣੀਮਾਸ ਤਦਾ ਖਗ । ਤਦਨਨ੍ਤਰਜਾ ਤਾਰਾ ਸ੍ਤੋਤੁਂ ਸਮੁਪਚਕ੍ਰਮੇ ॥ ੩,੮.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਰੀ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਕੇ ਮਿਤ੍ਰਾ ਉਸ ਵੇਲੇ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ, ਹੇ ਪੰਛੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਾਰਾ ਨੇ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।

ਤਾਰੋਵਾਚ ਅਨਨ੍ਯੇਨ ਤੁ ਭਾਵੇਨ ਭਕ੍ਤਿਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਯੇ ਦृਢਾਮ੍ । ਤ੍ਵਤ੍ਕृਤੇ ਤ੍ਯਕ੍ਤਕਰ੍ਮਾਣਸ੍ਤ੍ਯਕ੍ਤਸ੍ਵਜਨਬਾਨ੍ਧਵਾਃ ॥ ੩,੮.

ਤਾਰਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੋ ਲੋਕ ਤੇਰੇ ਲਈ ਅਟੱਲ ਭਾਵ ਨਾਲ ਭਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਛੱਡ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਸਵਜਨ ਤੇ ਮਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ—

ਤ੍ਵਦਾਸ਼੍ਰਯਾਂ ਕਥਾਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ (ਦृष੍ਟ੍ਵਾ) ਸ਼ृਣ੍ਵਨ੍ਤਿ ਕਥਯਨ੍ਤਿ ਚ । ਤਥੈਤੇ ਸਾਧਵੋ ਵਿष੍ਣੋ ਸਰ੍ਵਸਂਗਵਿਵਰ੍ਜਿਤਾਃ ॥ ੩,੮.

ਤੇਰੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਜਾਂ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਸੁਣਦੇ ਤੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ; ਐਸੇ ਨੇਕ ਲੋਕ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਣੂ, ਸਭ ਸੰਬੰਧਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਤਨ੍ਮਧ੍ਯੇ ਪਤਿਤਾਂ ਪਾਹਿ ਸਦਾ ਮਿਤ੍ਰਸਮਾਂ ਪ੍ਰਭੋ । ਤਾਰਾਨਨ੍ਤਰਜਃ ਪ੍ਰਾਹ ਨਿਰृਤਿਸ਼੍ਚ ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ ॥ ੩,੮.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਨੂੰ ਮਿਤ੍ਰਾ ਦੇ ਸਮਾਨ ਸਦਾ ਰੱਖ। ਤਾਰਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਿਰ੍ਰਿਤੀ ਨੇ ਕਹਿਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ।

ਨਿਰृਤਿਰੁਵਾਚ । ਯੋਗੇਨ ਤ੍ਵਯ੍ਯਰ੍ਪਿਤਯਾ ਚ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸਂਯਾਨ੍ਤਿ ਲੋਕਾਃ ਪਰਮਾਂ ਗਤਿਂ ਚ । ਆਸੇਵਯਾ ਸਰ੍ਵਗੁਣਾਧਿਕਾਨਾਂ ਜ੍ਞਾਨੇਨ ਵੈਰਾਗ੍ਯਯੁਤੇਨਦਵੇ ॥ ੩,੮.

ਨਿਰ੍ਰਿਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੋਗ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਉਪਰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਲੋਕ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਨਾਲ—

ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਨਿਗ੍ਰਹੇਣੈਵ ਵਿष੍ਣੋਰ੍ਯਾਨ੍ਤਿ ਪਰਂ ਪਦਮ੍ । ਅਤੋ ਮਾਂ ਪਾਹਿ ਦਯਯਾ ਸਦਾ ਤਾਰਾਸਮਂ ਪ੍ਰਭੋ । ਤਦਨਨ੍ਤਰਜਾ ਸ੍ਤੋਤੁਂ ਪ੍ਰਾਵਹੀ ਤਂ ਪ੍ਰਚਕ੍ਰਮੇ ॥ ੩,੮.

ਮਨ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਕੇ ਹੀ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦਾ ਉੱਚਾ ਦਰ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਨੂੰ ਤਾਰਾ ਦੇ ਸਮਾਨ ਦਇਆ ਨਾਲ ਸਦਾ ਰੱਖ। ਨਿਰ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਵਾਹੀ ਨੇ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।

ਪ੍ਰਵਾਹ੍ਯੁਵਾਚ । ਸੁਤਾਃ ਪ੍ਰਸਂਗੇਨ ਭਵਨ੍ਤਿ ਵੀਰ੍ਯਾਤ੍ਤਵ ਪ੍ਰਸਾਦਾਤ੍ਪਰਮਾਃ ਸਮ੍ਪਦਸ਼੍ਚ । ਯਾ ਹ੍ਯੁਤ੍ਤਮਸ਼੍ਲੋਕਰਸਾਯਨਾਃ ਕਥਾਸ੍ਤਤ੍ਸੇਵਨਾਦਾਸ੍ਤ੍ਵਪਵਰ੍ਗਵਰ੍ਤ੍ਮਨਿ ॥ ੩,੮.

ਪ੍ਰਵਾਹੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਬੱਚੇ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤੇਰੇ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਵਧੀਆ ਤਾਕਤ ਤੇ ਦੌਲਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਉੱਚੀ ਸਤਿਕਾਰ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਰਸਤਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

ਭਕ੍ਤਿਰ੍ਭਵੇਤ੍ਸਰ੍ਵਦਾ ਦੇਵਦੇਵ ਸਦਾਪ੍ਯਹਂ ਨਿਰृਤੇਃ ਸਾਮ੍ਯਮੇਵ । ਸਹਰ੍ਭਾष੍ਯਕੋਮਿਤ੍ਰਃ ਤ੍ਕਯੀਤਾਰਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ ॥ ੩,੮.

ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਭਗਤੀ ਸਦਾ ਬਣੀ ਰਹੇ। ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਿਰ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹਾਂ। ਸਹਰਭਾਸ਼ਿਆ, ਕੋਮਿਤ੍ਰਾ, ਟਕਈ ਅਤੇ ਤਾਰਾ ਦਾ ਨਾਮ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

ਕੋਣਾਧਿਪੋ ਨਿਰृਤਿਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਾਵਹੀ ਪ੍ਰਵਹਪ੍ਰਿਯਾ । ਚਤ੍ਵਾਰ ਏਤੇ ਪਰ੍ਜਨ੍ਯਾਤ੍ਤ੍ਰਿਗੁਣਾਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ ॥ ੩,੮.

ਕੋਣਾਧਿਪ, ਨਿਰ੍ਰਿਤੀ, ਪ੍ਰਵਾਹੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵਾਹਾ ਦੀ ਪਿਆਰੀ — ਇਹ ਚਾਰ ਪਰਜਨਿਆ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਗੁਣੇ ਘੱਟ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਤਦਨਨ੍ਤਰਜਾਨ੍ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਤਾਞ੍ਛृਣੁ ਤ੍ਵਂ ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ । ਪ੍ਰਵਾਹਭਾਰ੍ਯਾਨਨ੍ਤਰਜੋ ਵਿष੍ਵਕ੍ਸੇਨੋਥਪਾਰ੍षਦਃ । ਵਾਯੁਪੁਤ੍ਰੋ ਮਹਾਭਾਗਃ ਹਰਿਂ ਸ੍ਤੋਤੁਂ ਪ੍ਰਚਕ੍ਰਮੇ ॥ ੩,੮.

ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗਾ ਕਿ ਅਗਲੇ ਕੌਣ ਹਨ—ਸੁਣੋ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰਤਾਜ। ਵਾਯੂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਨਮਿਆ ਵਿਸ਼ਵਕਸੇਨ, ਜੋ ਵੱਡਾ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਹਰੀ ਦੀ ਸਤਿ ਕਰਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਇਆ।

ਵਿष੍ਵਕ੍ਸੇਨ ਉਵਾਚ । ਭਗਵਾਨ੍ਮੋਕ੍ਸ਼ਦਃ ਕृष੍ਣਃ ਪੂਰ੍ਣਾਨਨ੍ਦੋ ਸਦਾਯਦਿ । ਯਦਿ ਸ੍ਯਾਤ੍ਪਰਮਾ ਭਕ੍ਤਿਰ੍ਹ੍ਯ ਪਰੋਕ੍ਸ਼ਤ੍ਵਸਾਧਨਾ ॥ ੩,੮.

ਵਿਸ਼ਵਕਸੇਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਭਗਵਾਨ, ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਜੋ ਸਦਾ ਪੂਰਨ ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਉੱਚੀ ਭਕਤੀ ਹੋਵੇ, ਭਾਵੇਂ ਓਹ ਪਰੋਕਸ਼ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਸੱਚੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਤਥਾ ਸ੍ਵਗੁਰੁਮਾਰਭ੍ਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਨ੍ਤੇषੁ ਚ ਸਾਧੁषੁ । ਤਦ੍ਯੋਗ੍ਯਤਾਨੁਸਾਰੇਣ ਭਕ੍ਤਿਰ੍ਨਿष੍ਕਪਟਾ ਯਦਿ ॥ ੩,੮.

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਪਣਾ ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੱਕ ਦੇ ਸਾਧੂਆਂ ਲਈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜੇਕਰ ਭਕਤੀ ਨਿਰਮਲ ਤੇ ਸੱਚੀ ਹੋਵੇ—

ਤੁਲਸ੍ਯਾਦਿषੁ ਜੀਵੇषੁ ਯਦਿ ਸ੍ਯਾਤ੍ਪ੍ਰੀਤਿਰਣ੍ਡਜ । ਸਂਸ੍ਮृਤਿਸ਼੍ਚ ਤਦਾ ਨਾਸ਼ੀ ਭੂਯਾਦੇਵ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ॥ ੩,੮.

ਅੰਡਜ, ਜੇਕਰ ਤੁਲਸੀ ਆਦਿ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਪਿਆਰ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਯਾਦ ਕਦੇ ਵੀ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।