ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਆਵਿਰ੍ਭਵਜ੍ਜਗਤ੍ਪ੍ਰਭਵਾਯਾਵਤੀਰ੍ਣਂ ਤਦ੍ਰਕ੍ਸ਼ਣਾਰ੍ਥਮਨਵਦ੍ਯਞ੍ਚ ਤਥਾਵ੍ਯਯਾਯ । ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਰ੍ਥਮੂਲਮਵਿਕਾਰਿ ਤਵ ਸ੍ਵਰੂਪਂ ਹ੍ਯਾਨਨ੍ਦਸਾਰਮਤ ਏਵ ਵਿਕਾਰਸ਼ੂਨ੍ਯਮ੍ ॥ ੩,੭.

ਤੂੰ ਜਗਤ ਦੀ ਰਚਨਾ ਲਈ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਉਤਰਿਆ, ਨਿਰਮਲ ਤੇ ਅਟੱਲ ਹੈਂ। ਤੇਰਾ ਸੱਚਾ ਸਰੂਪ ਹੀ ਸੱਚ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ, ਜੋ ਕਦੇ ਬਦਲਦਾ ਨਹੀਂ, ਆਨੰਦ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਸਦਾ ਬਦਲਾਅ ਤੋਂ ਰਹਿਤ।

ਤ੍ਰੈਗੁਣ੍ਯਸ਼ੂਨ੍ਯਮਖਿਲੇषੁ ਚ ਸਂਵਿਭਕ੍ਤਂ ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਭਗਵਨ੍ਨ ਹਿ ਪਸ਼੍ਯਤੀਵ । ਅਤੋ ਮੁਰਾਰੇਸ੍ਤਵ ਸਦ੍ਗੁਣਾਂਸ਼੍ਚ ਸ੍ਤੋਤੁਂ ਨ ਸ਼ਕ੍ਨੋਮਿ ਮਰੀਚਿਤੁਲ੍ਯਃ ॥ ੩,੭.

ਤੂੰ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਸਭ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈਂ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸ ਕੇ ਵੀ, ਭਗਵਾਨ, ਤੂੰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ, ਮੁਰਾ ਦੇ ਵਧੀਏ, ਮੈਂ ਵੀ ਮਰੀਚੀ ਵਾਂਗ ਤੇਰੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥ ਹਾਂ।

ਏਵਂ ਸ੍ਤੁਤ੍ਵਾ ਹ੍ਯਤ੍ਰਿਰਪਿਤੂष੍ਣੀਮਾਸ ਤਦਾ ਖਗ । ਤਦਨਨ੍ਤਰਜਃ ਸ੍ਤੋਤੁਮਙ੍ਗਿਰਾ ਵਾਕ੍ਯਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ ੩,੭.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਤ੍ਰੀ ਨੇ ਵੀ ਤੇਰੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਕੇ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ, ਖਗ। ਉਸ ਦੇ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ, ਅੰਗਿਰਸ ਨੇ ਵਡਿਆਈ ਕਰਨ ਲਈ ਬੋਲਿਆ।

ਅਙ੍ਗਿਰਾ ਉਵਾਚ । ਦ੍ਰष੍ਟੁਂ ਨ ਸ਼ਕ੍ਨੋਮਿ ਤਵ ਸ੍ਵਰੂਪਂ ਹ੍ਯਨਨ੍ਤਬਾਹੂਦਰਮਸ੍ਤਕਂ ਚ । ਅਨਨ੍ਤਸਾਹਸ੍ਰਕਿਰੀਟਜੁष੍ਟਂ ਮਹਾਰ੍ਹਨਾਨਾਭਰਣੈਸ਼੍ਚ ਸ਼ੋਭਿਤਮ੍ । ਏਤਾਦृਸ਼ਂ ਰੂਪਮਨਨ੍ਤਪਾਰਂ ਸ੍ਤੋਤੁਂ ਹ੍ਯਸ਼ਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਸਮੋਸ੍ਮਿ ਚਾਤ੍ਰੇਃ ॥ ੩,੭.

ਅੰਗਿਰਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਅਸਲ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦਾ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅਣਗਿਣਤ ਬਾਂਹਾਂ, ਪੇਟ ਤੇ ਸਿਰ ਹਨ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮਕੁਟਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਵੱਡੀਆਂ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੀਮਤੀ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ। ਐਸਾ ਅੰਤ-ਰਹਿਤ ਰੂਪ ਮੈਂ, ਅਤ੍ਰੀ ਵਾਂਗ, ਵਡਿਆਈ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥ ਹਾਂ।

ਏਵਂ ਸ੍ਤੁਤ੍ਵਾ ਹ੍ਯਙ੍ਗਿਰਾਸ਼੍ਚ ਤੂष੍ਣੀਮਾਸ ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ । ਤਦਨਨ੍ਤਰਜਃ ਸ੍ਤੋਤੁਂ ਪੁਲਸ੍ਤ੍ਯੋ ਵਾਕ੍ਯਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ ੩,੭.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੰਗਿਰਸ ਨੇ ਵੀ ਤੇਰੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਕੇ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ, ਖਗੇਸ਼। ਉਸ ਦੇ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ, ਪੁਲਸਤਿਆ ਨੇ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਨ ਲਈ ਬੋਲਿਆ।

ਪੁਲਸ੍ਤ੍ਯ ਉਵਾਚ । ਯੋ ਵਾ ਹਰਿਸ੍ਤੁ ਭਗਵਾਨ੍ਸ (ਸ੍ਵ) ਉਪਾਸਕਾਨਾਂ ਸਂਦਰ੍ਸ਼ਯੇਦ੍ਭੁਵਨਮਙ੍ਗਲਮਙ੍ਗਲਂ ਚ । (ਲਸ਼੍ਚ) ਯਸ੍ਮੈ ਨਮੋ ਭਗਵਤੇ ਪੁਰੁषਾਯ ਤੁਭ੍ਯਂ ਯੋ ਵਾਵਿਤਾ ਨਿਰਯਭਾਗਗਮਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇ ॥ ੩,੭.

ਪੁਲਸਤਿਆ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਹ ਹਰੀ, ਭਗਵਾਨ, ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੇ ਤੇ ਮੰਦੇ ਲੋਕ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਭਗਵਾਨ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਮੈਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਨਰਕ ਵਿਚ ਜਾਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦੁੱਖ ਦੇ ਰਾਹ ਤੋਂ ਬਚਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਏਤਾਦृਸ਼ਾਂਸ੍ਤਵ ਗੁਣਾਨ੍ਨਵਿਤੁਂ ਨ ਸ਼ਕ੍ਤਂ ਮਾਂ ਪਾਹਿ ਭਗਵਨ੍ਸਦृਸ਼ੋ ਹ੍ਯਙ੍ਗਿਰਸਾ ਚ ॥ ੩,੭.

ਤੇਰੇ ਐਸੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਅਸਮਰਥ ਹਾਂ; ਭਗਵਾਨ, ਮੈਨੂੰ ਬਚਾ ਲੈ, ਮੈਂ ਅੰਗਿਰਸ ਵਾਂਗ ਹੀ ਹਾਂ।

ਏਵਂ ਸ੍ਤੁਤ੍ਵਾ ਪੁਲਸ੍ਤ੍ਯੋਪਿ ਸ੍ਤੂष੍ਣੀਮੇਵ ਬਭੂਵ ਹ । ਤਦਨਨ੍ਤਰਜਃ ਸ੍ਤੋਤੁਂ ਪੁਲਹੋ ਵਾਕ੍ਯਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ ੩,੭.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁਲਸਤਿਆ ਨੇ ਵੀ ਤੇਰੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਕੇ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ, ਪੁਲਹ ਨੇ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਨ ਲਈ ਬੋਲਿਆ।

ਪੁਲਹ ਉਵਾਚ । ਨਿष੍ਕਾਮਰੂਪਰਿਹਿਤਸ੍ਯ ਸਮਰ੍ਪਿਤਂ ਚ ਸ੍ਨਾਨਾਵਰੋਤ੍ਤਮਪਯਃ ਫਲਪੁष੍ਪਭੋਜ੍ਯਮ੍ । ਆਰਾਧਨਂ ਭਗਵਤਸ੍ਤਵ ਸਤ੍ਕ੍ਰਿਯਾਸ਼੍ਚ ਵ੍ਯਰ੍ਥਂ ਭਵੇਦਿਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ ਮਹਾਨੁਭਾਵਾਃ ॥ ੩,੭.

ਪੁਲਹ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੇਕਰ ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਲਈ ਪਾਣੀ, ਫਲ, ਫੁੱਲ ਤੇ ਭੋਜਨ ਆਦਿ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਭਾਵ ਨਾਲ ਚੜ੍ਹਾਏ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਮਹਾਨ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਤੇਰੀ ਭਗਤੀ ਤੇ ਸੇਵਾ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਤਸ੍ਮੈ ਸਦਾ ਭਗਵਤੇ ਪ੍ਰਣਮਾਮਿ ਨਿਤ੍ਯਂ ਨਿष੍ਕਾਮਯਾ ਤਵ ਸਮਰ੍ਪਣਮਾਤ੍ਰਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ । ਵੈਕੁਣ੍ਠਨਾਥ ਭਗਵਨ੍ਸ੍ਤਵਨੇ ਨ ਸ਼ਕ੍ਤਿਃ ਸੋਹਂ ਪੁਲਸ੍ਤ੍ਯਸਦृਸ਼ੋਸ੍ਮਿ ਨ ਸਂਸ਼ਯੋਤ੍ਰ ॥ ੩,੭.

ਉਸ ਸਦਾ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਭਾਵ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਚੜ੍ਹਾਏ ਜਾਣ ਦੀ ਹੀ ਸੋਚ ਰੱਖਦਾ ਹਾਂ। ਵੈਕੁੰਠ ਦੇ ਨਾਥ, ਭਗਵਾਨ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਪੁਲਸਤਿਆ ਵਾਂਗ ਹੀ ਹਾਂ, ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

ਏਵਂ ਸ੍ਤੁਤ੍ਵਾ ਤੁ ਪੁਲਹਸ੍ਤੂष੍ਣੀਮਾਸ ਤਦਾ ਖਗ । ਤਦਨਨ੍ਤਰਜਃ ਸ੍ਤੋਤੁਂ ਕ੍ਰਤੁਃ ਸਮੁਪਚਕ੍ਰਮੇ ॥ ੩,੭.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁਲਹ ਨੇ ਵੀ ਤੇਰੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਕੇ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ, ਖਗ। ਉਸ ਦੇ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ, ਕ੍ਰਤੁ ਨੇ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।

ਕ੍ਰਤੁਰੁਵਾਚ । ਪ੍ਰਾਣਪ੍ਰਯਾਣਸਮਯੇ ਭਗਵਂਸ੍ਤਵੈਵ ਨਾਮਾਨਿ ਸਂਸृਤਿਜਦੁਃਖਵਿਨਾਸ਼ਕਾਨਿ । ਯੇਨੈਕਜਨ੍ਮਸ਼ਮਲਂ ਸਹਸੈਵ ਹਿਤ੍ਵਾ ਸਂਯਾਤਿ ਮੁਕ੍ਤਿਮਮਲਾਂ ਤਮਹਂ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯੇ ॥ ੩,੭.

ਕ੍ਰਤੁ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਦੋਂ ਜੀਵਨ ਦੇ ਜਾਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਭਗਵਾਨ, ਤੇਰੇ ਨਾਮ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਨਾਲ ਇੱਕ ਜਨਮ ਦੀ ਮਲਿਨਤਾ ਤੁਰੰਤ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਮੈਂ ਉਸ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ।

ਯੇ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਵਿਵਸ਼ਾ ਵਿष੍ਣੋ ਨਾਮਮਾਤ੍ਰੈਕਜਲ੍ਪਕਾਃ । ਤੇਪਿ ਮੁਕ੍ਤਿਂ ਪ੍ਰਯਾਨ੍ਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਕਿਮੁਤ ਧ੍ਯਾਯਿਨਃ ਸਦਾ ॥ ੩,੭.

ਜੋ ਭਗਤੀ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਣੂ, ਤੇਰਾ ਨਾਮ ਹੀ ਉਚਾਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਜਲਦੀ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ—ਤੇ ਜੋ ਸਦਾ ਤੇਰੀ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਤਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧੇਰੇ।

ਏਵਂ ਸ੍ਤੁਤ੍ਵਾ ਕ੍ਰਤੁਰਪਿ ਤੂष੍ਣੀਮਾਸ ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ । ਤਦਨਨ੍ਤਰਜਃ ਸ੍ਤੋਤੁਂ ਮਨੁਰ੍ਵੈਵਸ੍ਵਤੋਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ ੩,੭.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕ੍ਰਤੁ ਨੇ ਵੀ ਤੇਰੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਕੇ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ, ਖਗੇਸ਼। ਉਸ ਦੇ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ, ਵੈਵਸਵਤ ਮਨੂ ਨੇ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਨ ਲਈ ਬੋਲਿਆ।

ਵੈਵਸ੍ਵਤ ਉਵਾਚ । ਸੋਹਂ ਹਿ ਕਰ੍ਮਕਰਣੇ ਨਿਰਤਃ ਸਦੈਵ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਭੋਗੇ ਚ ਨਿਰਤਸ਼੍ਚ ਗੁਦੇ ਪ੍ਰਮਤ੍ਤਃ । ਜਿਹ੍ਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇ ਚ ਨਿਰਤਸ੍ਤਵ ਦਰ੍ਸ਼ਨੇ ਚ ਸਮ੍ਯਗ੍ਵਿਰਾਗਸਹਿਤਃ ਪਰਮੋਦਰੇਣ ॥ ੩,੭.

ਵੈਵਸਵਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਸਤੀਆਂ ਦੇ ਸੁਖ ਵਿਚ ਲੀਨ, ਨੀਵੀਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਵਿਚ ਬੇਪਰਵਾਹ, ਜੀਭ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਵਿਚ ਲੱਗਾ, ਪਰ ਤੇਰਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਸੱਚੀ ਵੈਰਾਗਤਾ ਤੇ ਉੱਚੀ ਉਦਾਸੀ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ।

ਮਾਂਸਾਸ੍ਥਿਮਜ੍ਜਰੁਧਿਰੈਃ ਸਹਿਤੇ ਚ ਦੇਹੇ ਭਕ੍ਤਿਂ ਸਦੈਵ ਭਗਵਨ੍ਨਪਿ ਤਸ੍ਕਰੇ ਚ । ਗੁਰ੍ਵਗ੍ਨਿਬਾਡਬਗਵਾਦਿषੁ ਸਤ੍ਸੁ ਦੁਃਖਾਤ੍ਸਮ੍ਯਗ੍ਵਿਰਕ੍ਤਿਮੁਪਯਾਮਿ ਸਹਸ੍ਵ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ॥ ੩,੭.

ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਮਾਸ, ਹੱਡੀ, ਮੱਜਾ ਤੇ ਲਹੂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ, ਭਗਵਾਨ, ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਭਗਤੀ ਰੱਖਦਾ ਹਾਂ—even ਜੇ ਚੋਰ ਵਾਂਗ। ਗੁਰੂ, ਅੱਗ ਤੇ ਹੋਰ ਵਡੇਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ, ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੈਂ ਸੱਚੀ ਵੈਰਾਗਤਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ—ਤੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੇਰਾ ਸਹਾਰਾ ਬਣ।

ਲੋਕਾਨੁਵਾਦਸ਼੍ਰਵਣੇ ਪਰਮਾ ਚ ਸ਼ਕ੍ਤਿਰ੍ਨਾਰਾਯਣਸ੍ਯ ਨਮਨੇ ਨ ਚ ਮੇਸ੍ਤਿ ਸ਼ਕ੍ਤਿਃ । ਲੋਕਾਨੁਯਾਨਕਰਣੇ ਪਰਮਾ ਚ ਸ਼ਕ੍ਤਿਃ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਾਦਿਮਾਰ੍ਗਗਮਨੇ ਪਰਮਾ ਹ੍ਯਸ਼ਕ੍ਤਿਃ ॥ ੩,੭.

ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣਨ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਹੈ, ਪਰ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਕੋਈ ਤਾਕਤ ਨਹੀਂ। ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਚਲਣ ਵਿੱਚ, ਖੇਤ ਆਦਿ ਵਿਚ ਜਾਣ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਹੈ, ਪਰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਹੋਰ ਕੁਝ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਕੋਈ ਤਾਕਤ ਨਹੀਂ।

ਵੈਸ਼੍ਯਾਦਿਕੇषੁ ਧਨਿਕੇषੁ ਪਰਾ ਚ ਸ਼ਕ੍ਤਿਃ ਸਦ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇष੍ਵਪਿ ਨ ਸ਼ਕ੍ਤਿਰਹੋ ਮੁਰਾਰੇ ॥ ੩,੭.

ਵੈਸ਼ ਅਤੇ ਹੋਰ ਧਨਵਾਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਤਾਕਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਚੰਗੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਐਸਾ ਜੋਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਹਾਏ ਮੁਰਾਰੀ।

ਵੈਵਸ੍ਵਤਮਨੁਰ੍ਦੇਵਂ ਸ੍ਤੁਤ੍ਵਾ ਤੂष੍ਣੀਂ ਬਭੂਵ ਹ । ਤਦਨਨ੍ਤਰਜਃ ਸ੍ਤੋਤੁਂ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰੋਪਚਕ੍ਰਮੇ ॥ ੩,੭.

ਵੈਵਸਵਤ ਮਨੁ ਨੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਕੇ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।

ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਉਵਾਚ । ਨ ਧ੍ਯਾਤੇ ਚਰਣਾਂਬੁਜੇ ਭਗਵਤੋ ਸਂਧ੍ਯਾਪਿ ਨਾਨੁष੍ਠਿਤਾ ਜ੍ਞਾਨਦ੍ਵਾਰਕਪਾਟਪਾਟਨਪਟੁਰ੍ਧਰ੍ਮੋਪਿ ਨੋਪਾਰ੍ਜਿਤਃ । ਅਨ੍ਤਰ੍ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਮਲਾਭਿਘਾਤਕਰਣੇ ਪਟ੍ਵੀ ਸ਼੍ਰੁਤਾ ਤੇ ਕਥਾ ਨੋ ਦੇਵ ਸ਼੍ਰਵਣੇਨ ਪਾਹਿ ਭਗਵਨ੍ਮਾਮਤ੍ਰਿਤੁਲ੍ਯਂ ਸਦਾ ॥ ੩,੭.

ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਕੰਵਲ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਨਾ ਹੀ ਸੰਧਿਆ ਦੀ ਰੀਤ ਨਿਭਾਈ। ਗਿਆਨ ਦੇ ਦਰਵਾਜੇ ਖੋਲ੍ਹਣ ਦੀ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਪਾਈ, ਧਰਮ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਮਾਇਆ। ਤੇਰੀਆਂ ਵਚਨਾਂ, ਜੋ ਅੰਦਰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਮਲ ਖਤਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਮੈਂ ਸੁਣੀਆਂ ਤਾਂ ਹਨ, ਪਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਪਾਈ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਨੂੰ ਸਦਾ ਆਪਣੇ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਰੱਖ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਅਤ੍ਰੀ ਵਰਗਾ ਨਹੀਂ ਹਾਂ।

ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰऋषਿਸ੍ਤ੍ਵੇਵਂ ਸ੍ਤੁਤ੍ਵਾ ਤੂष੍ਣੀਂ ਬਭੂਵ ਹ । ਭृਗੁਨਾਰਦਕ੍ਸ਼ਾਂਸ਼੍ਚ ਵਿਹਾਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਪੁਤ੍ਰਕਾਃ ॥ ੩,੭.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਕੇ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ। ਭ੍ਰਿਗੁ, ਨਾਰਦ ਅਤੇ ਦਕਸ਼ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਹਿ ਗਏ।

ਸਪ੍ਤਸਂਖ੍ਯਾ ਵਸਿष੍ਠਾਦ੍ਯਾ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਸ੍ਤਥੈਵ ਚ । ਵੈਵਸ੍ਵਤਮਨੁਸ੍ਤ੍ਵੇਤੇ ਪਰਸ੍ਪਰਸਮਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ ॥ ੩,੭.

ਵਸਿਸ਼ਠ ਆਦਿ ਸੱਤ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਵੈਵਸਵਤ ਮਨੁ — ਇਹ ਸਭ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਵਹ੍ਨੇਰਪ੍ਯਵਰਾ ਨਿਤ੍ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ਮਿਤ੍ਰਾਦ੍ਗੁਣਾਧਿਕਾਃ । ਤਦਨਨ੍ਤਜਸ੍ਤੋਤ੍ਰਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਸ਼ृਣੁ ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ ॥ ੩,੭.

ਅਗਨਿ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਹੋਏ ਸਦਾ ਘੱਟ ਹਨ, ਪਰ ਕੁਝ ਮਿਤ੍ਰਾ ਤੋਂ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਅਗਲੇ ਜਨਮੇ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਵਰਨਾਂਗਾ, ਸੁਣੋ ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ।

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੮ ਕ੍ਰਤੋਰਨਨ੍ਤਰਂ ਜਾਤੋ ਮਿਤ੍ਰੋ (ਸ਼੍ਰੋ) ਨਾਮ ਖਗੇਸ਼੍ਵਰ । ਨਾਰਾਯਣਂ ਜਗਦ੍ਯੋਨਿਂ ਸ੍ਤੋਤੁਂ ਸਮੁਪਚਕ੍ਰਮੇ ॥ ੩,੮.

ਸ਼੍ਰੀ ਗਰੁੜ ਮਹਾ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਅਠਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ: ਯਜਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਮਿਤ੍ਰਾ ਜਨਮਿਆ, ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ। ਉਸ ਨੇ ਨਾਰਾਇਣ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ, ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।

ਮਿਤ੍ਰ ਉਵਾਚ । ਨਤੋਸ੍ਮ੍ਯਜ੍ਞਸ੍ਤ੍ਵਚ੍ਚਰਣਾਰਵਿਨ੍ਦਂ ਭਵਚ੍ਛਿਦਂ ਸ੍ਵਸ੍ਤ੍ਯਯਨਂ ਭਵਚ੍ਛਿਦੇ । ਵੇਦ ਸ੍ਵਯਂ ਭਗਵਾਨ੍ਵਾਸੁਦੇਵੋ ਨਾਹਂ ਨਾਗ੍ਨਿਰ੍ਨ ਤ੍ਰਿਦੇਵਾ ਮੁਨੀਨ੍ਦ੍ਰਾਃ ॥ ੩,੮.

ਮਿਤ੍ਰਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਅਗਿਆਨ ਹੋ ਕੇ ਤੇਰੇ ਕੰਵਲ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਬੰਧਨ ਨੂੰ ਤੋੜਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਕismet ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਵਾਸੁਦੇਵ ਆਪ ਹੀ ਵੇਦ ਹਨ; ਨਾ ਮੈਂ, ਨਾ ਅਗਨਿ, ਨਾ ਤਿੰਨ ਦੇਵਤੇ, ਨਾ ਮੁਨੀ — ਕੋਈ ਵੀ ਐਸਾ ਨਹੀਂ।

ਅਥਾਪਰੇ ਭਾਗਵਤਪ੍ਰਧਾਨਾ ਯਦਾ ਨ ਜਾਨੀਯੁਰਥਾਪਰੇ ਕੁਤਃ । ਮਾਂ ਪਾਹਿ ਨਿਤ੍ਯਂ ਪਰਤੋਪ੍ਯਧੀਸ਼ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਾਨ੍ਨ੍ਯੂਨ ਏਵੇਤਿ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ । ਅਹਂ ਪਰ੍ਜਨ੍ਯਾਰ੍ਦ੍ਵਿਗੁਣ ਏਵ ਨਿਤ੍ਯਮਤੋ ਮਮ ਸ੍ਤਵਨੇ ਨਾਸ੍ਤਿ ਸ਼ਕ੍ਤਿਃ ॥ ੩,੮.

ਜਦੋਂ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪਤਾ ਹੋਵੇ? ਹੇ ਸਰਵੋਚ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਨੂੰ ਸਦਾ ਰੱਖ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਤੋਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਘੱਟ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਪਰਜਨਿਆ ਤੋਂ ਦੋ ਗੁਣੇ ਘੱਟ ਹਾਂ, ਇਸ ਲਈ ਤੇਰੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਤਾਕਤ ਨਹੀਂ।

ਏਵਂ ਸ੍ਤੁਤ੍ਵਾ ਹਰਿਂ ਮਿਤ੍ਰਸ੍ਤੂष੍ਣੀਮਾਸ ਤਦਾ ਖਗ । ਤਦਨਨ੍ਤਰਜਾ ਤਾਰਾ ਸ੍ਤੋਤੁਂ ਸਮੁਪਚਕ੍ਰਮੇ ॥ ੩,੮.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਰੀ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਕੇ ਮਿਤ੍ਰਾ ਉਸ ਵੇਲੇ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ, ਹੇ ਪੰਛੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਾਰਾ ਨੇ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।

ਤਾਰੋਵਾਚ ਅਨਨ੍ਯੇਨ ਤੁ ਭਾਵੇਨ ਭਕ੍ਤਿਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਯੇ ਦृਢਾਮ੍ । ਤ੍ਵਤ੍ਕृਤੇ ਤ੍ਯਕ੍ਤਕਰ੍ਮਾਣਸ੍ਤ੍ਯਕ੍ਤਸ੍ਵਜਨਬਾਨ੍ਧਵਾਃ ॥ ੩,੮.

ਤਾਰਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੋ ਲੋਕ ਤੇਰੇ ਲਈ ਅਟੱਲ ਭਾਵ ਨਾਲ ਭਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਛੱਡ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਸਵਜਨ ਤੇ ਮਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ—

ਤ੍ਵਦਾਸ਼੍ਰਯਾਂ ਕਥਾਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ (ਦृष੍ਟ੍ਵਾ) ਸ਼ृਣ੍ਵਨ੍ਤਿ ਕਥਯਨ੍ਤਿ ਚ । ਤਥੈਤੇ ਸਾਧਵੋ ਵਿष੍ਣੋ ਸਰ੍ਵਸਂਗਵਿਵਰ੍ਜਿਤਾਃ ॥ ੩,੮.

ਤੇਰੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਜਾਂ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਸੁਣਦੇ ਤੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ; ਐਸੇ ਨੇਕ ਲੋਕ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਣੂ, ਸਭ ਸੰਬੰਧਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।